E-book
6.83
drukowana A5
27.68
drukowana A5
Kolorowa
53.6
Wybrane elementy stylu życia uczniów szkoły o profilu ogólnokształcącym

Bezpłatny fragment - Wybrane elementy stylu życia uczniów szkoły o profilu ogólnokształcącym

Objętość:
143 str.
ISBN:
978-83-8104-742-5
E-book
za 6.83
drukowana A5
za 27.68
drukowana A5
Kolorowa
za 53.6

Wstęp

Wszyscy poszukujemy odpowiedzi na pytanie, jakie towarzyszy człowiekowi od zawsze. Pytamy o sens życia, o szczęście. Jednak niełatwo odnaleźć na to odpowiedź, może wcale jej nie ma, poza tym, że szczęśliwym jest ten, kto ma się za szczęśliwego. Jednak na co dzień szukamy bardziej przyziemnych objaśnień. W tym aspekcie można uznać, że człowiek zdrowy może być bardziej szczęśliwy, niż ten, który choruje i cierpi. Często zdarza się, że odczuwamy wartość życia, gdy od czasu do czasu doznamy przykrości choroby, cierpienia, a nawet zagrożenia życia. W takich chwilach uświadamiamy sobie mądrość takich sentencji „ty jesteś jak zdrowie, ile cię trzeba cenić ten tylko się dowie, kto cię stracił”.

Przychodząc na świat otrzymujemy od natury szansę na 100 — 120 lat życia. Od nas samych zależy pełne wykorzystanie tych możliwości. Jednak większość ludzi wykorzystuje zaledwie 50 — 70 % tych szans umierając przed czasem, przyczyną tego jest w głównej mierze antyzdrowotny styl życia. Przestrzeganie zasad zdrowego stylu życia nie wymaga specjalnych nakładów, trzeba tylko chcieć. Znaczne przyspieszenie tempa życia, obciążenie nadmiernym napięciem psychicznym, zatrute środowisko naturalne, siedzący tryb życia, wadliwe odżywianie to efekty epidemii chorób układu krążenia i nowotworowych.

Wiek młodzieńczy to bardzo dobry moment na takie pokierowanie rozwojem człowieka, aby mógł się określić w sprawach zdrowia na resztę życia. Przekazując odpowiednią wiedzę, kształtując umiejętności możemy ułatwić młodzieży przyjęcie postaw prozdrowotnych i zdrowego stylu życia.

Celem opracowania jest analiza zachowań zdrowotnych uczniów liceum ogólnokształcącego w mieście średniej wielkości.

Część pierwsza książki zawiera teoretyczne omówienie zagadnień związanych z koncepcją zdrowia, stylu życia, rolą zachowań zdrowotnych (odżywianie, aktywność ruchowa, stres, palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu) oraz ich wpływem na zdrowie. Również w tej części omówiono cel edukacji zdrowotnej. Część druga omawia cel i problemy szczegółowe. W części trzeciej opisano przebieg badań. Część czwarta jest prezentacją wyników badań w formie tabel i wykresów. Część piąta zawiera analizę i ocenę wyników przeprowadzonych badań.

Całość podsumowują opracowane na podstawie teoretyczno-praktycznej wnioski.

Czynniki determinujące zdrowie i styl życia

W Stanach Zjednoczonych Ameryki od wielu lat analizowano czynniki determinujące zdrowie populacji. W latach siedemdziesiątych stwierdzono, że oddziaływanie na indywidualne zachowania ludzi poprzez dostarczenie wzorów i kształtowanie umiejętności w doskonaleniu swego zdrowia stanowi podstawę zapobiegania chorobom przewlekłym oraz zwiększa możliwość przedłużania życia.

Najbardziej wpływowa okazała się koncepcja „pól zdrowia” przedstawiona w kanadyjskim raporcie opracowanym pod kierownictwem M. Lalonda w 1978 r. w Ottawie. Model ten wyróżnia cztery obszary — pola uwarunkowań zdrowia:

— styl życia (53%),

— czynniki biologiczne (16%),

— środowisko fizyczne (21%),

— organizacja opieki zdrowotnej (10%).

Czynnikami wpływającymi na zdrowie wg francuskich teoretyków zdrowia publicznego są:

— czynniki środowiska geograficznego,

— czynniki społeczno-ekonomiczne,

— czynniki psychologiczno-kulturowe,

— czynniki polityczno — administracyjne,

— czynniki związane z organizacją i funkcjonowaniem systemu opieki zdrowotnej.

Do podstawowych uwarunkowań zdrowia Światowa Organizacja Zdrowia zalicza:

— korzystanie z praw i swobód obywatelskich,

— zatrudnienie,

— warunki pracy,

— warunki mieszkaniowe,

— kondycje psychofizyczną stosowną do płci i wieku,

— wykształcenie,

— zaopatrzenie w żywność i odpowiedni stan odżywienia,

— poczucie bezpieczeństwa,

— możliwość oszczędzania,

— komunikację i łączność z innymi ludźmi,

— możliwość wypoczynku regeneracji sił i rozrywki,

— dostępność odpowiedniej odzieży.

Coraz częściej na czoło wszystkich uwarunkowań zdrowia wysuwa się uwarunkowania społeczne i bezspornym faktem jest to, że ludzie w krajach bogatych żyją lepiej i dłużej niż w krajach biednych. W wyniku działań opieki medycznej może dojść do uratowania i przedłużenia życia nawet po ciężkiej chorobie, lecz warunki społeczne i ekonomiczne mają wpływ na to, czy ludzie tracą zdrowie, chorują i umierają przedwcześnie. Większość chorób i przyczyn zgonów odnosi się do niskich poziomów hierarchii społecznej. Ubóstwo rodziców stanowi początek łańcucha społecznego i zdrowotnego, a ważne podstawy dla zachowania zdrowia w życiu dorosłym mają początek w życiu prenatalnym i we wczesnym dzieciństwie. Niedostatek żywności i brak jego odmian jest przyczyną niedożywienia i chorób z niedoboru.

Czynniki środowiskowe uznawane są za główną przyczynę powstawania chorób cywilizacyjnych, w tym chorób układu krążenia z zawałami serca, udarami mózgu, chorobami nowotworowymi, chorobami przewodu pokarmowego, cukrzycy. Wśród nich szczególny wpływ na zdrowie mają: sposób odżywiania oraz takie elementy stylu życia jak palenie papierosów, aktywność fizyczna, picie alkoholu.

Wykształcenie wiąże się z posiadaniem określonej wiedzy zdrowotnej, stylem życia i układem społecznym, w którym jednostka egzystuje. Osoby wykształcone posiadające wiedzę o zdrowiu mogą w znacznie większym stopniu wykorzystać ją we własnym życiu i przekazać swoim dzieciom, kształtując u nich zachowania zdrowotne już od wczesnego dzieciństwa. Im wyższy poziom wykształcenia, tym większe zasoby dla zdrowia i niższe wskaźniki umieralności, zapadalności na wiele chorób, jak również mniej czynników ryzyka.

Styl życia współczesnej młodzieży preferuje pomieszczenia zamknięte niezależnie od pory roku z ograniczoną ilością ruchu. Być może jest to bezkrytyczne powielanie metody, która na zachodzie dawno straciła naśladowców. Styl nie zawsze wykreowany przez młode pokolenie, lecz w dużej mierze odziedziczony od dorosłych charakteryzuje się następującymi czynnikami:

— ograniczenie lub brak wysiłku fizycznego,

— ograniczenie lub brak ruchu,

— wymuszanie postawy ciała przez meble,

— izolacja w zamkniętych pomieszczeniach,

— stresujące obowiązki,

— zbyt częste, długotrwałe przebywanie przed ekranem telewizora i komputera,

— kontakt ze szkodliwymi substancjami w mieszkaniu (dym papierosowy, substancje chemiczne),

— niewłaściwe odżywianie.

Koncepcje zdrowia

Pojęcie zdrowie kształtowało się przez stulecia. Pierwsze próby zdefiniowania zdrowia poczynił już w starożytności Galen (r. 129 — 199 n.e.), jeden z najsłynniejszych lekarzy, uważał, że zdrowie jest stanem idealnej równowagi i harmonii organizmu, a wszystko, co odbiega od tego stanu jest chorobą.

Zdaniem Hipokratesa dobre samopoczucie, czyli zdrowie oraz złe samopoczucie, czyli choroba, zależą od równowagi pomiędzy tym, co nas otacza, co na nas oddziaływuje jak: wiatr, temperatura, woda czy gleba, a indywidualnym sposobem życia, a więc odżywianiem, zwyczajami seksualnymi, pracą i odpoczynkiem.

Według Platona zdrowie jest funkcją „doskonalenia stylu życia” oraz „kulturowej relatywizacji diety”, a Paracelsus uważał, że zdrowie nie jest dawane przez naturę, lecz musi być stale zdobywane.

Współcześnie wybitny teoretyk z zakresu kultury fizycznej R. Przewęda zdrowiem określa ogólną kondycję populacji, świadczącą o osiągniętym poziomie adaptacji fizycznej, psychicznej i społecznej do warunków ich życia. ST. Kozłowski — specjalista z zakresu fizjologii klinicznej problemy zdrowotne wiąże z niedoskonałym działaniem mechanizmów adaptacyjnych. Hans Seyle (twórca teorii stresu) mianem zdrowia określa umiejętności dostosowania się organizmu do zmieniających się warunków życia, a karą za błąd w procesie aklimatyzacji jest choroba i nieszczęście.

Zofia Słońska uważa, że zdrowie to poddająca się zmianom zdolność człowieka zarówno do osiągnięcia pełni własnych fizycznych, psychicznych i społecznych możliwości, jak i konstruktywnego, pozytywnego reagowania na wszystko z czyn styka się on w otaczającym go środowisku.

Światowa Organizacja Zdrowia w roku 1947 zdrowie zdefiniowała jako stan pozytywny (dobrostan) samopoczucia fizycznego, psychicznego i społecznego, a nie tylko jako brak choroby lub ułomności.

Definicja powyższa traktuje równorzędne znaczenie czynników fizycznych, psychicznych i społecznych, traktuje zdrowie statycznie i sprowadza je do stanu idealnego — trudnego do osiągnięcia. Człowiek zdrowy przecież nie oznacza zadowolony tylko z siebie i mający dobre samopoczucie, lecz przede wszystkim zdolny do rozwoju i przekształcania otoczenia, jak również posiadania zdolności do celowego działania, rozwoju, twórczości i współistnienia z innymi. Zdrowie nie jest wartością daną raz na zawsze — to wartość zmienna, na którą ma wpływ wiele czynników. Z uwagi na to we wszystkich okresach życia należy zdrowie chronić, zapobiegać chorobom, doskonalić, zwiększać jego potencjał. Zdrowie tworzy się zatem tam, gdzie człowiek żyje, pracuje, odpoczywa i bardzo ważne jest, w jakich warunkach żyje, zależnie od sposobu życia, indywidualnych wzorców zachowań określonych przez czynniki społeczno-kulturowe i osobiste cechy charakteru.

W strategii „Zdrowie dla Wszystkich w roku 2000” opracowanej przez Światową Organizację Zdrowia stwierdzono, że zdrowie nie może być tylko przywilejem, ale ma być prawem wszystkich ludzi. W rezolucji tej podkreślono, że zdrowie jest wartością, która stanowi kapitał życiowy człowieka, dzięki niemu jednostka może realizować swoje aspiracje i potrzebę osiągnięcia satysfakcji oraz zmieniać środowisko i radzić sobie z nim. Zasoby zdrowia, tkwiące w każdym człowieku i jego otoczeniu gwarantują rozwój społeczny i ekonomiczny.

Styl życia i zachowania zdrowotne

Pojęcie „styl życia” nie jest w literaturze jednoznacznie zdefiniowane, sposób jego rozumienia zależy „od przyjmowanej płaszczyzny zainteresowań i potrzeb badającego”. Milo uważa, że „styl życia” to wzory wyborów zachowań spośród alternatywnych możliwości, jakie dostępne są ludziom w zależności od ich sytuacji społeczno-ekonomicznej i łatwości, z jaką są w stanie przedłożyć określone zachowania nad inne.

Siciński definiuje „styl życia” jako zespół codziennych zachowań specyficznych dla danej zbiorowości lub jednostek, charakterystyczny sposób bycia odróżniający daną zbiorowość lub jednostkę od innych.

Według WHO „styl życia” to sposób życia oparty na wzajemnym oddziaływaniu warunków życia i indywidualnych wzorów zachowań, które zostały określone przez czynniki społeczno-kulturowe i osobiste cechy charakteru.

Termin „styl życia” dotyczy całokształtu życia jednostki, dotyczy on zarówno codziennych obowiązków i powinności jak czasu wolnego, jaki ona posiada. Wybór określonego stylu życia przez jednostkę uzależniony jest od:

— kultury, w której ramach jednostki funkcjonują,

— indywidualnej hierarchii wartości,

— posiadanego zasobu wiedzy,

— sytuacji ekonomicznej jednostek.

Możemy powiedzieć o prozdrowotnym stylu życia, który pozytywnie wpływa na zdrowie, pozwala je utrzymywać bądź potęgować. Antyzdrowotny styl życia powoduje degradację zdrowia, jego stopniową lub gwałtowną utratę. Podobnie określamy pojęcia zachowania zdrowotne.

„Holistyczna koncepcja zdrowia zakłada, iż podstawową determinantą zdrowia jest styl życia, rozumiany jako funkcja zachowań zdrowotnych, który wyznacza stan zdrowia jednostki.

J. Indulski i I. Leowski uważają, że zachowaniami zdrowotnymi należy nazywać wszystkie zachowania człowieka takie jak: nawyki higieniczne, stosowanie diety, uprawianie ćwiczeń fizycznych celem wzmocnienia zdrowia. E. Mazurkiewicz zachowaniami zdrowotnymi nazywa wszelkie zachowania (nawyki, zwyczaje, postawy, uznawane wartości przez jednostki ludzkie i grupy społeczne) w dziedzinie zdrowia. Natomiast Słońska i Misiurna uważają, że zachowanie zdrowotne, to każde działanie świadomie podejmowane przez jednostkę w celu promowania, ochrony i zachowania zdrowia bez względu na to, czy ono jest skuteczne, czy nie. Z kolei M. Mackiewicz i I. Krzyżanowski określają zachowania zdrowotne jako: zachowania rozpatrywane z punktu widzenia ich znaczenia dla zdrowia.

Definiując zachowania zdrowotne można wśród nich wyróżnić zachowania:

— sprzyjające zdrowiu (prozdrowotne, pozytywne), np. odpowiednia aktywność fizyczna, racjonalne żywienie, utrzymanie właściwych relacji między ludźmi, radzenie sobie ze stresem, utrzymanie czystości ciała i otoczenia,

— szkodliwe dla zdrowia (antyzdrowotne, negatywne), np. palenie papierosów, nadużywanie alkoholu, używanie innych środków uzależniających, niewłaściwa dieta.

Zachowania zdrowotne kształtują się już we wczesnym dzieciństwie, w procesie socjalizacji i pod wpływem różnych czynników w domu, szkole, grupie rówieśniczej pod wpływem reklam, informacji w środkach masowego przekazu i obserwacji innych ludzi. Analizując życie człowieka głębokiego zastanowienia się wymagają nasze zachowania mające istotny wpływ na stan zdrowia i skracanie przewidywanej długości życia. W okresie dziecięcym i szkolnym niewłaściwe odżywianie zarówno jakościowe, jak i ilościowe, później palenie papierosów, alkohol, stres, narkotyki, zmniejszenie aktywności fizycznej przy nadmiernej kaloryczności pożywienia prowadzą do nadwagi. Wszystkie te czynniki mają niekorzystny wpływ na zdrowie i w miarę upływu lat prowadzą do wystąpienia chorób układu krążenia oraz chorób nowotworowych.

Spośród olbrzymiego dorobku badań nad związkiem zachowań zdrowotnych ze zdrowiem na uwagę zasługują wieloletnie badania kohorty 5209 mężczyzn i kobiet w Farmingham USA, w których wyniku udało się ustalić większość czynników wpływających na rozwój chorób układu krążenia związanych z zachowaniami zdrowotnymi, są to: wysoki poziom lipidów, nadciśnienie tętnicze, palenie papierosów, otyłość, brak fizycznej aktywności, niewłaściwa dieta, picie alkoholu.

Bardzo ważne w tej dziedzinie okazały się również badania prowadzone w latach 1958—1964 pod kierownictwem Keysa, w których ustalono rolę nasyconych kwasów tłuszczowych i cholesterolu w chorobie wieńcowej. Badana zbiorowość liczyła 12763 mężczyzn w wieku 40—59 lat z siedmiu krajów (Finlandii, Grecji, Włoch, Japonii, Holandii, Stanów Zjednoczonych, Jugosławii). Powyższe badania udowodniły ścisły związek między procentem energii z tłuszczów nasyconych w diecie a poziomem cholesterolu w surowicy krwi i zapadalnością na chorobę wieńcową.

W celu przybliżenia nam wartości zdrowia w trzech wymiarach: fizycznym, psychicznym i społeczno-duchowym Z. Cendrowski opracował „Dekalog zdrowego stylu życia” w formie dziesięciu zasad:

Wiedza o samym sobie, tj. posiadanie wiedzy i podstawowych zasad funkcjonowania organizmu, aby umieć ocenić stan swojego zdrowia w celu uprawiania strategii zdrowego stylu życia, niedopuszczenie do zachorowań, wspomagając zdrowie.

Utrzymywanie sił obronnych organizmu w stałej gotowości, tj. utrzymywanie na wysokim poziomie bariery immunologicznej organizmu, świadome realizowanie modelu zdrowotnego stylu życia.

Nie nadużywanie leków, a jedynie bardzo znaczące ograniczanie ich użycia w przypadkach absolutnie niezbędnych.

Utrzymywanie wszechstronnej aktywności fizycznej — „Ruch jest w stanie zastąpić prawie każdy lek, ale wszystkie leki razem wzięte nie zastąpią ruchu”. Ruch jest wtedy skuteczny, gdy realizowany jest w odpowiedniej częstotliwości, intensywności i objętości.

Prawidłowe odżywianie się to znaczy: maksymalne wyeliminowanie z diety tłuszczów zwierzęcych i zastąpienie ich olejami roślinnymi oraz produktów zwanych „białymi truciznami”, jak cukier, sól, biała mąka. Spożywanie dużych ilości warzyw i owoców.

Hartowanie się — utrzymywanie w gotowości sił obronnych organizmu, wzmocnienie bariery immunologicznej poprzez świadome, planowe poddawanie swego ciała i psychiki różnego rodzaju bodźcom nawet ekstremalnym, aby wzmacniać holistycznie pozytywny potencjał zdrowia.

Rozwijanie umiejętności walki ze stresem poprzez świadome i planowe sterowanie swymi reakcjami, ograniczanie i eliminowanie bodźców negatywnych, stosowanie technik psychoterapeutycznych i treningu asertywności na obronę własnego „JA” bez uszczerbku dla innych.

Wyeliminowanie nałogów takich jak nikotynizm, alkoholizm, narkomania. Człowiek musi mieć w sobie taką moc, by szybko mógł odróżnić zło od dobra i umiał zło odrzucić.

Życzliwość dla innych — zdrowym społecznie jest ten, kto czyni dobro, jest życzliwy dla innych, zna wartość pojęć: tolerancja i kompromis oraz stosuje je w praktyce. Jest asertywny, ma poczucie własnej wartości, jest pewny siebie, potrafi powiedzieć „nie”, gdy narusza się jego godność lub interesy. Jest ustabilizowany i budzący zaufanie; można na nim zawsze polegać.

Zachowanie postawy „Copingowej” — dawanie sobie rady w życiu. Takim ludziom jest łatwiej żyć niż tym, którzy często nie mając powodów, narzekają roztaczając wokół siebie atmosferę nieudacznictwa i nieszczęść. Taka postawa odstrasza ludzi i traci się przyjaciół.

Dekalog Cendrowskiego to próba odpowiedzi na pytanie jak jest? i częściowo co robić? Jednak nie odpowiada na pytanie, jak to zrobić? jak chcieć być zdrowym, umieć i chcieć odpowiednio postępować.

Taki dekalog każdy musi wypracować sobie sam dla siebie, aby wykorzystać w pełni szanse leżące w obszarze owych 53%, dotyczących stylu życia. Warunkiem podstawowym jest posiadanie wiedzy o „pro” i „anty” zdrowotnych elementach życia.

Wadliwe odżywianie i jego wpływ na zdrowie

Prawidłowe żywienie polega na systematycznym dostarczaniu organizmowi wszystkich niezbędnych składników odżywczych w ilościach i proporcjach odpowiadających jego potrzebom. Powinno również uwzględniać 4—5 regularnie spożywanych posiłków w ciągu dnia. Zawierać produkty pochodzenia roślinnego, zwierzęcego, produkty zbożowe, surowe warzywa, owoce, mleko i jego przetwory o obniżonej zawartości tłuszczu, chude mięso, ryby, pieczywo razowe, w ograniczonych ilościach sól, cukier i tłuszcze zwierzęce.

Wyniki badań epidemiologicznych obrazują, jak wiele problemów zdrowotnych wiąże się z odżywianiem. Są to głównie błędy żywieniowe polegające na: spożywaniu zbyt dużej ilości kalorii oraz złym zbilansowaniu składników odżywczych (tłuszczów, węglowodanów, białek, witamin), co prowadzi do nadwagi, cukrzycy, nadciśnienia. Nieprawidłowa dieta bogata w tłuszcze zwierzęce prowadzi do podwyższenia poziomu cholesterolu, co przez epidemiologów uznawane jest za główny czynnik ryzyka choroby wieńcowej. Powyższe stwierdzenia potwierdzono badaniami MRFIT obejmującymi ponad 360 tys. Mężczyzn w wieku 35—39 lat, u których poziom cholesterolu wynosił powyżej 244 mg% i śmiertelność z powodu choroby wieńcowej wśród tej populacji była 8-krotnie większa w porównaniu z poziomem cholesterolu poniżej 182 mg%.

W wyniku badań przeprowadzonych w wielu krajach stwierdzono związek pomiędzy rakiem przełyku a:

— niskim spożyciem soczewicy, warzyw zielonych, świeżych owoców, białka zwierzęcego, witaminy A i C, ryboflawiny, kwasu nikotynowego, magnezu, wapnia, cynku i molibdenu,

— wysokim spożyciem marynat — marynowane i solone warzywa,

— spleśniałą żywnością zawierającą nitro- związki,

— spożyciem pożywienia o wysokiej temperaturze.

Zachorowalność na raka żołądka, jak dowodzą badania, wiąże się ze spożyciem żywności wędzonej i konserwowanej solą oraz niskim spożyciem świeżych owoców i warzyw. Spożywanie żywności ubogiej w błonnik i bogatej w tłuszcze zwiększa ryzyko zachorowania na raka jelita grubego. Jedną z chorób powstających na tle wadliwego żywienia, a często skojarzoną z otyłością, jest cukrzyca typu II insulinozależna, prawdopodobieństwo zachorowania na cukrzycę zwiększa się wraz ze zwiększeniem masy ciała.

Częstym objawem wadliwego żywienia występującym na obszarze Polski południowej jest niedobór jodu w pożywieniu i wodzie do picia. Jod jest niezbędnym składnikiem dla człowieka i ma związek z wytwarzaniem hormonów tarczycy, które są syntetyzowane w gruczole tarczowym. Są one niezbędne dla prawidłowego procesu dojrzewania i różnicowania komórek, wywierają wpływ na zużycie tlenu, regulują temperaturę ciała, metabolizm białek, tłuszczów, węglowodanów, kwasów nukleinowych, witamin. Niedobór jodu w organizmie prowadzi do:

— powiększenia tarczycy i jej przerostu,

— niedoczynności tarczycy, a u małych dzieci prowadzi to do opóźnienia ich wzrostu i rozwoju umysłowego,

— kretynizmu — jeżeli niedoczynność tarczycy pojawia się w okresie życia płodowego i noworodkowym,

— poronień i przedwczesnych porodów,

— zmniejszenia odporności na infekcje u małych dzieci.

Skuteczną metodą zwalczania niedoboru jodu w Polsce jest wzbogacenie soli kuchennej jodkiem potasu.

Niewłaściwe odżywianie polegające na systematycznej nadmiernej podaży energii zawartej w pokarmach w stosunku do zapotrzebowania organizmu prowadzi do otyłości. Osobę uważa się za otyłą, jeśli zawartość tłuszczu w organizmie, odpowiednia dla jej wieku, płci, zostanie przekroczona o 20%. Przy BMI od 30 kg/m2 mówimy o otyłości, im większy wskaźnik BMI, tym większe ryzyko zapadalności na schorzenia, takie jak: cukrzyca typu II, zaburzenia rozrodczości, zaburzenia miesiączkowania, choroba niedokrwienna serca, zawał, udar mózgu, choroby stawów, hiperlipidemia, zespół zaburzeń oddychania w czasie snu, choroba nadciśnieniowa. Zapobiegać otyłości, znaczy poznać wzajemne oddziaływanie naszej diety, aktywności fizycznej i przemiany materii. W ten sposób można tworzyć odpowiednie diety i programy ćwiczeń w celu pozbycia się nadwagi.

Wadliwe żywienie lub złe nawyki żywieniowe prowadzą do pogorszenia stanu zdrowia i stanowią tło do szybkiego rozwoju chorób, mniejszej sprawności fizycznej i psychicznej organizmu oraz zmniejszenia odporności na stres. Złym zwyczajem żywieniowym jest spożywanie posiłków w pośpiechu oraz podjadanie między posiłkami, jak również niewłaściwy rozkład i wielkość posiłków spożywanych w ciągu dnia.

Opracowane w ramach Narodowego Programu Ochrony Serca zalecenia żywieniowe zakładają: utrzymywanie zrównoważonego bilansu energetycznego i prawidłowej masy ciała, ograniczenie spożycia tłuszczów nasyconych (6—8% energii), cholesterol (poniżej 300 mg/dobę), cukrów prostych (mniej niż 10% energii), soli kuchennej (do 6 g/dobę). Zaleca się natomiast różnorodność spożywanych produktów, zwiększenie podaży tłuszczów nienasyconych, warzyw i owoców oraz błonnika (do 40 g/dobę).

Jakość żywienia determinuje jakość zdrowia, o czym młodzież często zapomina i nie zachowuje właściwych racji żywieniowych warunkujących harmonijny rozwój i zastępuje je „modnymi” produktami typu chipsy, batony, słodycze, słodkie napoje gazowane, hamburgery, hot-dogi.

Na podstawie prezentowanych przez M. Gromadecką-Sutkiewicz wyników badań dotyczących odżywiania młodzieży poznańskich szkół ponadpodstawowych stwierdza się, że duży odsetek młodzieży (12,7%) zjada zbyt mała ilość posiłków dziennie, tylko 1% badanych nie dojada między posiłkami, a 40,3% młodzieży nie spożywa śniadania przed wyjściem do szkoły. Inne badania poznańskie przeprowadzone w populacji uczniów szkół ponadpodstawowych stwierdzają, że 23,0% spośród nich rzadko je śniadanie przed wyjściem do szkoły. B. Wojnarowska prowadząc badania ogólnopolskie wśród uczniów szkół podstawowych uzyskała odsetek 81% spożywających śniadanie.

Rola aktywności ruchowej w profilaktyce chorób

Aktywność fizyczna jest istotnym elementem zdrowego stylu życia, a jej brak lub niedostateczna ilość może prowadzić do poważnych zaburzeń zdrowotnych. W przypadku dzieci i młodzieży jest to szczególnie niebezpieczne, gdyż brak ruchu może zakłócić właściwy rozwój młodego organizmu. Rozwój współczesnej cywilizacji nie sprzyja aktywności ruchowej. Wiele wynalazków i udogodnień eliminuje każdy zbędny ruch, coraz mniej wysiłku fizycznego wymaga od nas codzienne życie. Ruch to wysoka sprawność i dobre samopoczucie, a niedobór wysiłku fizycznego powoduje wiele schorzeń cywilizacyjnych między innymi: nadwagę, słaba przemianę materii, niewydolność układu sercowo-naczyniowego. U młodych ludzi siedzący tryb życia jest przyczyną wad postawy. Lepiej ćwiczyć mniej a częściej niż rzadko w dużych ilościach. Korzystniejsze dla zdrowia rezultaty przyniesie 10 minut gimnastyki każdego ranka, niż raz w tygodniu spędzana godzina w siłowni.

Aktywność fizyczna obniża działanie czynników ryzyka najbardziej niebezpiecznych, takich jak:

— lipidemia, a zwłaszcza nieprawidłowa gospodarka cholesterolem,

— nadmierne uwalnianie ketocholamin,

— niewłaściwa dieta,

— palenie tytoniu,

— wzmożona reakcja hemodynamiczna na wysiłek fizyczny,

— wysokie ciśnienie tętnicze krwi.

Sprawność fizyczna młodych ludzi będzie decydować w przyszłości o ich żuciu zawodowym i społecznym, dlatego ważne jest, aby w odpowiednim momencie rozpocząć motywacje i działania u młodzieży w wieku szkolnym.

W starszym wieku szkolnym i dojrzewania płciowego motoryczność młodzieży ulega przejściowemu zakłóceniu, pojawia się niechęć do ruchu, zwłaszcza u dziewcząt. Obserwuje się niezręczność ruchową, wzmożenie napięcia mięśniowego oraz niepokój motoryczny przejawiający się w ruchach mimowolnych — tiki, grymasy, miny. Zatem zachęcanie młodzieży w tym okresie do ruchu w atrakcyjnej formie i zaspokajanie ich potrzeb psychospołecznych jest szansą na kontynuowanie aktywności fizycznej w dalszych latach życia. Badania wskazują, iż młodzież wkracza w dorosłe życie z małą aktywnością fizyczną i wcześnie wygasłą potrzebą ruchu.

Systematyczna aktywność fizyczna dostosowana do indywidualnych potrzeb wpływa bardzo stymulująco na wzrastanie i dojrzewanie w dzieciństwie i młodości, jak również utrzymuje zdrowie i kondycję fizyczną w dorosłym życiu, jest naturalnym środkiem spowalniania procesów starzenia się oraz łagodzi dolegliwości nasilające się pod koniec życia. Regularnie uprawiana aktywność ruchowa nie pozwala na zbyt szybką redukcję masy mięśniowej i powodowany atrofią mięśni spadek siły, jest przeszkodą dla starczego sztywnienia stawów i ograniczenia zakresu ruchów, zapobiega obniżeniu pracy serca i niekorzystnym zmianom w układzie krążenia, utrzymuje korzystny poziom wentylacji płuc, chroni układ kostny przed demineralizacją i osteoporozą.

Specjaliści zalecają upowszechnianie wzorów zachowań rekreacyjno-sportowych pełniących funkcję treningu zdrowotnego. Spośród wielu propozycji zdrowotnej dawki ruchu, najbardziej popularną obecnie jest recepta Coopera 3x30x130 jako podstawowego elementu zdrowotnego stylu życia, czyli ćwiczenie 3 razy w tygodniu przez 30 minut o intensywności wysiłku na poziomie 130 HR/min pracy serca. Jednak każde dziecko powinno codziennie uprawiać ruch w wymiarze dwóch do trzech godzin, a intensywność ćwiczeń winna być taka, aby tętno w 2—3 ciągłych 5—15 minutowych okresach wzrastało do 130—140.

Wpływ stresu na zaburzenia homeostazy organizmu

Obecnie bardzo często mówi się o tym, że stres to wkomponowany w nasze życie nieodłączny element, bez niego niemożliwy byłby rozwój. Pojęcie stres do nauk społecznych wprowadził H. Seyle jako pozytywny „eustres” i negatywny „dystres”. Wpływ stresu na funkcjonowanie człowieka kojarzy się z działaniem niszczącym.

Przeczytałeś bezpłatny fragment.
Kup książkę, aby przeczytać do końca.
E-book
za 6.83
drukowana A5
za 27.68
drukowana A5
Kolorowa
za 53.6