Specjalne podziękowanie kieruję do wszystkich poznanych w ciągu ostatnich lat Sybiraków, ich Rodzin — za to, że pozwalają mi być częścią swoich smutnych, zesłańczych doświadczeń.
Serdecznie dziękuję Grzegorzowi Woźniak za zaprojektowanie okładki książki.
Dziękuję mojej wspaniałej Rodzinie i Przyjaciołom, na których zawsze mogę liczyć w trudnych chwilach. To dzięki Waszemu wsparciu udało mi się napisać tę książkę. Bardzo Wam dziękuję.
Serdecznie dziękuję wszystkim osobom, które przyczyniły się do wydania tej książki.
Słowem wstępu
Minęło już wiele lat od wybuchu II wojny światowej. Niektórzy zdążyli o niej zapomnieć, a młodsze pokolenia niewiele o niej wiedzą. Czasami jednak warto spojrzeć wstecz i przypomnieć sobie tragiczne losy naszych bliskich, związane z tymi wydarzeniami. Przywołując bolesne wspomnienia mojej rodziny, wywiezionej do odległego Kazachstanu, oraz krętą drogę życia mojego Dziadka Wojciecha Mielnika, świadka istotnych wydarzeń historycznych, nie przypuszczałam, że ponownie sięgnę po pióro, aby opisać losy Sybiraków z Terenowego Koła w Lubaczowie.
Od trzech lat osobiście odwiedzam Sybiraków. Rok 2020 przyniósł pandemię COVID-19, dlatego w trosce o ich zdrowie i bezpieczeństwo umawiam się na wizyty telefonicznie. Podczas tych spotkań powracają wspomnienia. Z drżącym głosem i łzą w oku opowiadają o swoich przejściach, głodzie, utracie bliskich… … Nie ma powodów do wstydu, ponieważ z Syberii wynieśliśmy życzliwość i umiejętność dzielenia się nie tylko swoją biedą, ale także chlebem. To wartości zakorzenione w haśle: „Bóg, Honor, Ojczyzna”. „Nasza tęsknota, o której mogliśmy mówić, miała początek 31 lat temu…” — mówią, a ich wzrok wędruje daleko…
Żałują, że nikt z rodzin nie podjął się spisania ich historii. Niektórzy zdążyli o niej zapomnieć, a młodsze pokolenia niewiele o niej wiedzą.
Zainteresowanie książkami o mojej rodzinie skłoniło mnie do uwiecznienia życiorysów i wspomnień Sybiraków, które w większości nie zostały nigdzie opisane, oraz do przedstawienia 30-lecia działalności Terenowego Koła Sybiraków w Lubaczowie.
„Proszę, pamiętajcie o nas” — wołają ci, którzy pozostali na tej nieludzkiej ziemi, oraz ci, którzy powrócili i nie mogą zapomnieć o syberyjskim i powojennym upokorzeniu w PRL-u. Mam nadzieję, że ta książka, jako jedna z wielu, przyczyni się do zachowania historycznych faktów z dziejów naszego narodu.
Barbara Janczura
www.sybiracylubaczow.blogspot.com
Lubaczów, 15 grudnia 2021
Historia powstania Terenowego Koła Związku Sybiraków w Lubaczowie
Historia powstania Wojewódzkiego Oddziału Związku Sybiraków w Przemyślu, z siedzibą w Jarosławiu, sięga 31 marca 1989 roku. Inicjatorką utworzenia oddziału w Jarosławiu była Zofia Garczyńska, Sybiraczka i autorka książki „Ich za Polskę męczył kat…”.
„Momentem, w którym zrodził się we mnie pomysł powstania komórki Związku Sybiraków w naszym regionie, był rok 1989, kiedy to obejrzałam w telewizji migawkę z pierwszego spotkania Sybiraków we Wrocławiu, podczas którego miało miejsce wystąpienie prezesa Ryszarda Reiffa, opublikowane na łamach prasy, z apelem organizowania się Sybiraków w związki Sybiraków”. (str.68).
Zachęcona apelem prezesa Związku Sybiraków w Warszawie, zamieściła w codziennej gazecie „Nowiny” z dnia 15 marca 1989 roku notatkę informującą o pracach nad powołaniem Związku Sybiraków w Jarosławiu.
W treści ogłoszenia podano jej prywatny adres oraz numer telefonu, na który Sybiracy mogli zgłaszać się do nowo powstającej organizacji.
W akcję informacyjną zaangażowali się również księża, którzy po mszach niedzielnych przekazywali informacje o tym wydarzeniu.
W rezultacie na adres Państwa Garczyńskich zaczęły napływać zgłoszenia od Sybiraków, a przez ich prywatne mieszkanie przewinęło się ponad 500 osób pragnących wstąpić do Związku. Ludzie przyjeżdżali do Jarosławia z różnych stron województwa przemyskiego.
Spośród zesłańców, którzy wyrazili zainteresowanie powołaniem Związku Sybiraków, wyłoniono dwudziestoosobową grupę założycielską, na czele której stanęła Zofia Garczyńska.
W skład grupy weszli:
Zofia Garczyńska — Jarosław
Anna Boruta — Jarosław
Maria Gwozdek — Jarosław
Stanisław Kiełb — Jarosław
Irena Kilian — Jarosław
Józef Karaś — Jarosław
Eugeniusz Kinasz — Jarosław
Tadeusz Michalczyk –Jarosław
Zdzisława Olewińska — Jarosław
Józef Paciok –Jarosław
Stanisława Pietluch — Jarosław
Mieczysław Paterek — Jarosław
Kazimierz Rejman — Jarosław
Irena Socha — Jarosław
Wanda Skalska — Przemyśl
Michał Brodziński — Przemyśl
Apolonia Górska — Przemyśl
Stanisław Jasz — Przemyśl
Janina Kłyż — Przemyśl
Roman Rychlik — Przemyśl
W marcu 1989 roku grupa założycielska zwróciła się do Zarządu Głównego Związku Sybiraków w Warszawie z prośbą o powołanie oraz nadanie osobowości prawnej Oddziałowi Związku Sybiraków w województwie przemyskim. Uchwałą Zarządu Głównego z dnia 31 marca 1989 roku powołano Wojewódzki Oddział Związku Sybiraków w Przemyślu, którego siedziba została ulokowana w Jarosławiu.
Decyzja o umiejscowieniu siedziby nowo powstałego oddziału w Jarosławiu była motywowana centralnym położeniem miasta w ówczesnym województwie przemyskim oraz aktywnym zaangażowaniem Sybiraków z Jarosławia w organizację Oddziału. Zarząd Główny zobowiązał grupę założycielską do zorganizowania pierwszego Walnego Zgromadzenia członków Oddziału oraz przeprowadzenia wyborów władz. W dniu 29 lipca 1989 roku w kościele O.O. Reformatów w Jarosławiu odbyło się spotkanie Sybiraków. Uroczystość rozpoczęła się Mszą Świętą, a następnie kontynuowano ją w przykościelnej sali widowiskowej podczas Walnego Zgromadzenia. Podczas Walnego Zgromadzenia wybrano ośmioosobowy Zarząd Oddziału oraz czterech członków Komisji Rewizyjnej.
Skład osobowy pierwszego Zarządu Wojewódzkiego Oddziału Związku Sybiraków w Przemyślu, z siedzibą w Jarosławiu:
Zofia Garczyńska — prezes,
Stanisław Kiełb — wiceprezes,
Zdzisława Olewińska — sekretarz.
Członkowie:
Karol Cencora — Dachnów
Henryk Dymowski — Przeworsk
Władysław Mazur — Przemyśl
Michał Brodzicki — Przemyśl
Komisja Rewizyjna:
Tadeusz Michalczyk — Jarosław
Anna Boruta — Jarosław
Zdzisław Hadel — Lubaczów
Mieczysław Rydzik — Przemyśl
Rozpoczęła się żmudna praca polegająca na kompletowaniu dokumentacji potwierdzającej zesłanie oraz przyjmowanie członków do organizacji. Nowo powstały oddział w Jarosławiu szybko się rozwijał, a pod koniec roku liczył już około 1000 osób. W związku z tym konieczne stało się powołanie kół terenowych. Dnia 10 marca 1990 roku, zgodnie ze Statutem Związku Sybiraków, Zarząd podjął uchwałę o utworzeniu terenowych Kół Związku Sybiraków wraz z ich zarządami.
Koło Związku Sybiraków w Jarosławiu
— Zofia Garczyńska — prezes,
Koło Związku Sybiraków w Lubaczowie
— Zdzisław Hadel — prezes,
Koło Związku Sybiraków w Cieszanowie
— Bolesław Kudyba — prezes
Koło Związku Sybiraków w Narolu
— Eleonora Pierożek — prezes,
Koło Związku Sybiraków w Oleszycach
— Jan Skulimowski — prezes,
Koło Związku Sybiraków w Przemyślu
— Matylda Rysak — prezes.
Utworzenie Terenowego Koła ZS w Lubaczowie
W dniu 29 maja 1990 roku, na mocy uchwały Zarządu Wojewódzkiego Związku Sybiraków z siedzibą w Jarosławiu, powołano Koło Terenowe w Lubaczowie. W zebraniu uczestniczyła 33-osobowa grupa Sybiraków.
W skład pierwszego Zarządu Terenowego Koła Sybiraków w Lubaczowie weszli:
Zdzisław Hadel — prezes,
Henry Tabin — sekretarz,
Teresa Mielnik — skarbnik.
Została powołana Komisja Społeczna, w skład której weszli:
Tadeusz Gorliński — przewodniczący,
Janina Hymon — członek,
Stefania Kanoniczak — członek,
Danuta Dutkiewicz — członek.
Stworzone w Lubaczowie Koło obejmowało miasto oraz część powiatu lubaczowskiego. Z każdym dniem do Koła dołączali nowi Sybiracy, a w najbardziej dynamicznym okresie jego działalności Terenowe Koło Sybiraków w Lubaczowie liczyło 132 członków.
Kadencja nowo wybranego Zarządu Koła trwała trzy lata. We wrześniu 1993 roku odbyło się Walne Zgromadzenie członków Koła, podczas którego skład zarządu pozostał bez zmian. Jedynie Komisja Społeczna przeszła reorganizację i w drugiej kadencji pracowała w następującym składzie:
Jerzy Soboń — przewodniczący,
Jerzy Hadel — członek,
Bronisława Mazepa — członek,
Marian Boćko — członek,
Tadeusz Wałczyk — członek.
W trzeciej kadencji Zarząd Koła został powiększony o trzy osoby:
Lidia Argasińska — członek,
Olga Bauer — członek,
Bronisława Mazepa — członek.
Zamiast Komisji Społecznej powołano Komisję Rewizyjną, której skład przedstawia się następująco:
Maria Osiniak
Barbara Szpyt
Tadeusz Wałczyk
W czwartej kadencji Zarząd został powiększony do siedmiu osób, a nowym członkiem został Mieczysław Szymoniak.
Zmieniono także skład Komisji Rewizyjnej, w której Marię Osiniak i Barbarę Szpyt zastąpiono nowymi członkami.
Karol Dec
Tadeusz Wałczyk
Jerzy Hadel
W 2010 roku w Zarządzie Koła zaszły kolejne zmiany. Skład Zarządu na piątą kadencję przedstawiał się następująco:
Zdzisław Hadel — prezes,
Lidia Argasińska — wiceprezes,
Teresa Mielnik — skarbnik,
Henryk Tabin — sekretarz,
Mieczysław Szymoniak — członek,
Bronisława Mazepa — członek.
16 stycznia 2014 roku, w związku z rezygnacją Zdzisława Hadla z funkcji Prezesa Zarządu Związku Sybiraków w Lubaczowie, skład Zarządu Koła był następujący:
Zdzisław Hadel — honorowy prezes,
Lidia Argasińska — wiceprezes,
Teresa Mielnik — skarbnik,
Henryk Tabin — sekretarz,
Mieczysław Szymoniak — członek,
Bronisława Mazepa — członek,
W styczniu 2015 roku Zdzisław Hadel zrezygnował z pełnienia funkcji prezesa Koła. 15 stycznia 2015 r., podczas spotkania opłatkowo-noworocznego, zebrani Sybiracy powierzyli tę rolę Mieczysławowi Szymoniakowi, który będzie ją sprawował do końca kadencji.
Mieczysław Szymoniak — prezes,
Lidia Argasińska — wiceprezes,
Teresa Mielnik — skarbnik,
Henryk Tabin — sekretarz,
Bronisława Mazepa — członek.
Od 15 stycznia 2018 roku skład Zarządu Terenowego Koła Sybiraków w Lubaczowie został wzbogacony o dwóch nowych członków:
Barbara Janczura — członek,
Aleksandra Bek — członek.
Od 9 grudnia 2021 roku w składzie Zarządu nastąpiła zmiana. Podczas posiedzenia sprawozdawczo-wyborczego udzielono absolutorium ustępującemu Zarządowi Koła Związku Sybiraków oraz wybrano nowe władze Koła.
Prezesem zostaje Mieczysław Szymoniak.
Wiceprezesem została Barbara Janczura.
Skarbnikiem zostaje Teresa Mielnik.
Sekretarzem została Aleksandra Bek.
Hymn i Odznaki
Autorem pieśni „Marsz Sybiraków” jest Marian Jonkajtys — Sybirak, aktor, reżyser teatralny i poeta. Muzykę skomponował Czesław Majewski.
„Marsz Sybiraków” pełni rolę hymnu Związku Sybiraków, który działa od 1989 roku. Pieśń ta przypomina o tragicznych wydarzeniach, w wyniku których Polacy byli deportowani na Syberię, gdzie ginęli z głodu, wycieńczenia oraz w wyniku ciężkiej pracy ponad siły.
Marsz Sybiraków
Z miast kresowych, wschodnich osad i wsi,
z rezydencji, białych dworków i chat
myśmy wciąż do Niepodległej szli,
szli z uporem, ponad dwieście lat.
Wydłużyli drogę carscy kaci,
przez Syberię wiódł najkrótszy szlak,
i w kajdanach szli konfederaci,
mogiłami znacząc polski trakt.
Z insurekcji kościuszkowskiej, z powstań dwóch,
szkół, barykad Warszawy i Łodzi
Konradowski unosił się duch
i nam w marszu do Polski przewodził.
A myśmy szli i szli, dziesiątkowani!
Przez tajgę, stepy, plątaniną dróg!
A myśmy szli i szli, niepokonani!
Aż Cud nad Wisłą darował nam Bóg!
Z miast kresowych, wschodnich osad i wsi,
szkół, urzędów, kamienic i chat
myśmy znów do Niepodległej szli,
jak z zaboru, sprzed dwudziestu lat.
Bo od września, od siedemnastego,
dłuższą drogą znów szedł każdy z nas:
przed lód spod bieguna północnego,
przez Łubiankę, przez katyński las!
Na nieludzkiej ziemi znowu polski trakt
wyznaczyły bezimienne krzyże…
Nie zatrzymał nas czerwony kat,
bo przed nami Polska, coraz bliżej!
I myśmy szli i szli, dziesiątkowani!
Choć zdradą pragnął nas podzielić wróg…
I przez Ludową przeszliśmy, niepokonani,
aż Wolną Polskę raczył wrócić Bóg!
Krzyż Zesłańca Sybiru
To odznaczenie państwowe, ustanowione przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej 17 października 2003 roku (Dz. U. z 2003 r. nr 225, póz. 2230), jest nadawane Sybirakom przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Krzyż Zesłańców Sybiru ustanawia się jako wyraz narodowej pamięci o obywatelach polskich deportowanych w latach 1939—1956 na Syberię, do Kazachstanu i północnej Rosji, w hołdzie ich męczeństwu oraz wierności ideałom wolności i niepodległości (art. 1 Ustawy o ustanowieniu Krzyża Zesłańców Sybiru).
Ustawa stanowi, że Krzyż Zesłańców Sybiru jest przyznawany osobom, które w momencie deportacji miały obywatelstwo polskie, oraz ich dzieciom, urodzonym na zesłaniu. Krzyż może być także nadany tym, którzy, jako obywatele polscy, byli więzieni w łagrach, obozach i miejscach zsyłek, a w chwili przyznawania Krzyża posiadają obecnie obywatelstwo innego państwa.
Krzyż przyznawany jest osobom, które żyły w dniu wejścia w życie ustawy, tj. 1 stycznia 2004 roku. Osoba odznaczona otrzymuje nieodpłatnie odznakę Krzyża oraz legitymację.
Odznaka Honorowa Sybiraka
Nadawana przez Zarząd Główny Związku:
— Sybirakom, którzy społecznie wspierają Społeczność Sybiracką
— Sympatykom Związku Sybiraków, którzy swoją działalnością przyczyniają się do realizacji celów statutowych Związku.
Odznaka Honorowa za Zasługi dla Związku Sybiraków
to polskie odznaczenie niepaństwowe, ustanowione w 2011 roku przez Związek Sybiraków. Przyznawana jest w celu uhonorowania osób, które ofiarnie i z zaangażowaniem pełniły funkcje z wyboru w organach związku, a także tych, którzy w sposób wyjątkowy przyczynili się do realizacji statutowych celów organizacji.
Odznaka Honorowa za Zasługi dla Związku Sybiraków dzieli się na dwa stopnie:
Złota Odznaka Honorowa za Zasługi dla Związku Sybiraków
Srebrna Odznaka Honorowa za Zasługi dla Związku Sybiraków
Przedstawia orła siedzącego na wielobocznej tarczy, na której widnieje monogram „ZS” (Związek Sybiraków). Orzeł trzyma w szponach skrzyżowane miecze, umieszczone za tarczą, oraz zerwane kajdany. Całość otacza wieniec wawrzynowy, otwarty u góry i związany kokardą na dole. Odznaka jest srebrzona i patynowana, a wyróżniający ją stopień pierwszy charakteryzuje się złoconym wieńcem.
Znaki Pamięci w powiecie lubaczowskim
Po wznowieniu działalności Związku Sybiraków w całym kraju zaczęły powstawać symbole upamiętniające zsyłki. Sybiracy pragnęli, aby ich cierpienia na nieludzkiej ziemi pozostały na zawsze w pamięci. Efektem tych starań są liczne tablice, pomniki oraz nazwy ulic, placów i rond. Te znaki pamięci przypominają o latach cierpienia i przymusowego pobytu w głębi Związku Radzieckiego, upamiętniając wydarzenia, o których przez wiele lat nie wolno było mówić. Władze Polski Ludowej objęły je nakazem milczenia. Możliwość odsłonięcia tej ponurej części naszej najnowszej historii nadeszła dopiero pod koniec lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku.
Były one objęte nakazem milczenia przez władze Polski Ludowej. Możliwość odsłonięcia tej ponurej części naszej najnowszej historii nastąpiła w końcu lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku.
Możliwość odsłonięcia tej ponurej części naszej najnowszej historii nadeszła pod koniec lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku. W 1989 roku, kiedy Związek Sybiraków rozpoczął swoją działalność, liczba Sybiraków przekraczała 100 tysięcy. Obecnie, po 81 latach, ich liczba systematycznie maleje. Szybko odchodzą na Wieczną Wartę, pozostawiając po sobie wspomnienia, groby oznaczone porcelanowymi emblematami oraz znaki pamięci, które będą przypominać o tragicznym losie polskich zesłańców i przekazywać ich historię kolejnym pokoleniom.
W podziękowaniu za ocalenie z sowieckiego piekła oraz ku pamięci tych, którzy na zawsze pozostali na terenie byłego ZSRR — największego cmentarza świata — a także jako przestroga dla przyszłych pokoleń, symboliczne Znaki Pamięci są wznoszone w kościołach, obok nich oraz na murach szkół.
Sybiracy mają nadzieję, że dzięki tym znakom młodzież zrozumie historię oraz znaczenie patriotyzmu opartego na wierze i miłości. Oni sami, jako zesłańcy i uczestnicy Golgoty Wschodu Polaków, pragną mieć pewność, że spełnili swoje zadanie i mogą zaufać młodzieży — przyszłym włodarzom Polski.
Tablica Pamięci Sybiraków w Lubaczowie
Tablica pamiątkowa została odsłonięta 30 września 1993 roku.
Poświęcenia dokonały następujące osoby: ks. prałat Józef Kołodyński, Sybirak, proboszcz parafii w Nowym Bruśnie; ks. Michał Opaliński, Sybirak, kapelan Oddziału Związku Sybiraków w Jarosławiu oraz proboszcz parafii w Lublińcu Starym; ks. dziekan Józef Dudek, proboszcz parafii w Lubaczowie.
Fundatorami tablicy byli członkowie Terenowego Koła Związku Sybiraków w Lubaczowie.
Wykonawcą projektu był Tadeusz Błajda z Jarosławia.
Do czerwca 2024 roku obiekt znajdował się w nawie bocznej Sanktuarium Najświętszej Marii Panny Łaskawej w Lubaczowie — Konkatedra.
Rondo im. Zesłańców Sybiru w Lubaczowie
Rondo to specyficzny rodzaj skrzyżowania, które łączy różne kierunki ruchu. Istotnym elementem symboliki tego ronda jest jego lokalizacja w pobliżu stacji PKP, skąd odchodziły transporty z zesłańcami. Rondo znajduje się przy ulicach Słowackiego i Kolejowej. Tablicę upamiętniającą to miejsce zamontowano 9 grudnia 2020 roku.
Tablica Pamięci Sybiraków w Baszni Dolnej
Tablica została odsłonięta 28 czerwca 2020 roku. Poświęcenia dokonali: ks. Leszek Bruśniak, proboszcz parafii pw. Św. Andrzeja Boboli w Baszni Dolnej, oraz ks. kan. Andrzej Stopyra, proboszcz parafii konkatedralnej i dziekan dekanatu lubaczowskiego.
Aktu odsłonięcia dokonali:
— Teresa Mielnik, Sybiraczka– Tadeusz Wałczyk, Sybirak
Leszek Bruśniak, proboszcz parafii pw. Św. Andrzeja Boboli w Baszni Dolnej– Anna Schmidt-Rodziewicz, wiceminister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, poseł na Sejm RP — Wiesław Kapel, wójt gminy Lubaczów
Fundatorzy: Gmina Lubaczów. Wykonawca: dr Stanisław Marek Dryniak z Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie.
Tablica Pamięci Sybiraków w Wielkich Oczach
Tablica pamiątkowa została odsłonięta 10 kwietnia 2005 roku.
Poświęcenia dokonali: — ks. Józef Florek, — ks. kapelan Michał Opaliński, Sybirak.
Fundatorzy: Urząd Gminy Wielkie Oczy oraz członkowie Koła Związku Sybiraków w Lubaczowie.
Wykonawca: Stanisław Skiba z Nienowic.
Tablica umieszczona jest na murze Zespołu Szkół w Wielkich Oczach.
Działalność Terenowego Koła Związku Sybiraków
Celem Związku jest:
· Reprezentowanie i obrona interesów członków, w szczególności uzyskiwanie dla nich odszkodowań, rent, emerytur oraz uprawnień zdrowotnych i kombatanckich.
· Świadczenie pomocy członkom Związku oraz Polakom zamieszkałym poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, zwłaszcza tym przebywającym na terenie byłego ZSRR.
· Roztaczanie opieki nad inwalidami oraz rodzinami zmarłych i poległych Sybiraków.
· Upamiętnianie losów polskich zesłańców oraz dbanie o ich groby.
· Przeciwstawianie się wszelkim przejawom totalitaryzmu i nietolerancji, które stanowią zagrożenie dla wolności człowieka i jego godności.
· Współpraca z organizacjami o podobnych celach, w tym z tymi, które mają siedziby poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Związek realizuje swoje cele poprzez:
· Organizację corocznej imprezy upamiętniającej wywózki na Syberię.
· Dążenie do utworzenia domów opieki społecznej oraz dziennego domu seniora.
· Opiekę nad grobami Sybiraków.
· Organizowanie życia kulturalno-oświatowego wśród członków.
· Inicjowanie badań nad losami polskich zesłańców oraz formacji wojskowych w Rosji i innych krajach powstałych na terenach byłego ZSRR, a także gromadzenie dokumentów i pamiątek związanych z tymi badaniami.
· Odwiedzanie szkół i przekazywanie wiedzy o historii wywózek oraz osobistych przeżyciach.
· Udzielanie wywiadów dla prasy i radia.
· Pisanie artykułów dotyczących doświadczeń związanych z deportacją.
· Wspieranie i uczestnictwo w zbiórkach na cele patriotyczne i charytatywne, takie jak budowa pomnika Katyńskiego czy Muzeum Pamięci Sybiru.
· Utrzymywanie przyjaznych relacji z innymi organizacjami.
Działalność Koła
W 1990 roku Zarząd Koła rozpoczął swoją działalność od rekrutacji nowych członków.
W kolejnych miesiącach zauważono znaczną rotację wśród członków Koła, ponieważ niektórzy z nich decydowali się na przejście do nowo powstałych Kół Terenowych, zlokalizowanych bliżej ich miejsc zamieszkania, takich jak Dachnów, Oleszyce czy Narol.
Po wejściu w życie zarządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1989 roku oraz ustawy z dnia 24 maja 1990 roku, dotyczącej zmian w przepisach o uprawnieniach emerytalnych, rozpoczęto poszukiwania zaświadczeń potwierdzających miejsce i czas trwania deportacji. Dokumenty te stanowią podstawę do doliczenia okresu zesłania do czasu zatrudnienia.
Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dziennik Ustaw 1991 Nr 17 póz. U. 1991 Nr 17 póz. 80) otworzyła możliwość uzyskania uprawnień kombatanckich.
Zarząd Koła podjął intensywne działania, które obejmowały weryfikację dokumentów uprawniających do korzystania z przywilejów kombatanckich, a także kompletowanie i wypełnianie kwestionariuszy, które następnie przekazywano do Zarządu w Jarosławiu.
W międzyczasie realizowano również zadania wynikające ze statutu.
23 września 1990 roku odbyły się pierwsze obchody Dnia Sybiraka. Choć miały skromny charakter, zgromadziły wszystkich członków Koła przy wspólnym stole, co stanowiło doskonałą okazję do wzajemnego poznania się.
W 1991 roku zorganizowano I Krajowy Zjazd Delegatów Związku Sybiraków w Modlinie. W dniach 11–12 maja 1991 roku Sybiracy po raz pierwszy wzięli udział w Ogólnoświatowej Pielgrzymce Sybiraków do Częstochowy. W kolejnym miesiącu otrzymali imienne zaproszenia i mieli zaszczyt spotkać się z Ojcem Świętym Janem Pawłem II w Prokatedrze. Uczestniczyli również we Mszy Świętej, która odbyła się na stadionie w Lubaczowie.
Rok 1993 był szczególny. Obchodziliśmy wówczas 65. rocznicę utworzenia oraz 5. rocznicę reaktywacji Związku Sybiraków. W celu uczczenia obu jubileuszy prezydium Zarządu Głównego podjęło decyzję o powołaniu Komitetu Przygotowawczego podczas posiedzenia, które odbyło się 11 marca. Komitet ten został zobowiązany do opracowania programów uroczystości, spotkań, akademii rocznicowych oraz publikacji. Jego głównym celem było zorganizowanie uroczystych obchodów Dnia Sybiraka, czterech wielkich wywózek, rocznicy Święta Niepodległości oraz upamiętnienia aresztowań i deportacji żołnierzy Armii Krajowej. Ponadto Komitet miał nawiązać współpracę z organizacjami wojskowymi, szkołami, drużynami harcerskimi, teatrami oraz zespołami artystycznymi, aby szerzyć wiedzę o losach Sybiraków. Dzięki tej współpracy udało się skutecznie promować ideę sybirackich rocznic. Na spotkaniu prezesów wszystkich Zarządów Wojewódzkich, które miało miejsce podczas IV Ogólnoświatowej Pielgrzymki na Jasną Górę, prezes Ryszard Reiff zaproponował ogłoszenie najbliższego roku, od maja 1993 do maja roku następnego, Rokiem Sybiraka pod hasłem „Pamięć zmarłym — żyjącym pojednanie”. Propozycja ta spotkała się z entuzjazmem Sybiraków, którzy uczcili ten rok poprzez organizację spotkań z młodzieżą szkolną i społeczeństwem, a także poprzez działania mające na celu utrwalanie pamięci o przeszłości, takie jak fundowanie sztandarów organizacyjnych, umieszczanie tablic pamiątkowych w kościołach, budowę pomników oraz publikacje okolicznościowe.
Również Lubaczów uczcił Rok Sybiraka, poświęcając tablicę pamiątkową umieszczoną w Sanktuarium Maryjnym.
Skromna uroczystość odbyła się w kościele, a historia powstania tablicy została opisana w dziale „Znaki Pamięci w powiecie lubaczowskim”.
W 1994 roku odbyło się wiele wzruszających uroczystości, w których uczestniczyli Sybiracy z Koła w Lubaczowie. Już 1 maja członkowie Koła wzięli udział w ceremonii koronacji Matki Boskiej Sybirackiej w Grodźcu na Opolszczyźnie. 31 maja 1994 roku wzięli udział w uroczystości religijno-patriotycznej w Bruśnie, w gminie Horyniec, mającej na celu upamiętnienie mieszkańców wsi Rudka, którzy zostali pomordowani przez UPA. W trakcie tego wydarzenia poświęcono pomnik oraz krzyż z tablicą pamiątkową, które stanęły na miejscu byłej wsi Rudka, a także pomnik Pamięci Pomordowanych przy kościele w Bruśnie.
17 września 1994 roku w Jarosławiu odbyły się pierwsze uroczystości Dnia Sybiraka. Listopad przyniósł kolejne istotne wydarzenie. W Częstochowie miało miejsce II Krajowe Zgromadzenie Delegatów Związku Sybiraków, w którym uczestniczył Zdzisław Hadel, prezes Koła w Lubaczowie. Z tej okazji wydano medal pamiątkowy, którego awers zdobi znak Związku Sybiraków oraz napis: „Częstochowa 11. V-lecie reaktywacji”. Na rewersie umieszczono wizerunek Matki Bożej Częstochowskiej oraz napis: „Królowo Polski, módl się za nami”. Projekt medalu został stworzony przez Ewę Olszewską-Borys.
W styczniu 1995 roku po raz pierwszy w historii Koła zorganizowano spotkanie opłatkowo-noworoczne w świetlicy Spółdzielni Mieszkaniowej w Lubaczowie. W wydarzeniu uczestniczyły władze miasta oraz prezesi lokalnych organizacji kombatanckich. Uczestnicy wspólnie śpiewali kolędy, dzielili się opłatkiem i składali sobie życzenia. Choć spotkanie miało skromny charakter, na długo zapadło w pamięci obecnych. W dniach 26 i 27 kwietnia 1995 roku, na zaproszenie nauczycieli Zespołu Szkół Zawodowych w Lubaczowie, członkowie Koła wzięli udział w żywych lekcjach historii, podczas których dzielili się swoimi zesłańczymi losami. Sybiracy wyrazili uznanie dla dyrekcji szkoły, nauczycieli i uczniów za zaproszenie oraz za pamięć o historii Polski, szczególnie za przekazywanie wiedzy o Syberii i Sybirakach młodemu pokoleniu.
Maj to miesiąc, w którym Sybiracy wzięli udział w Ogólnopolskiej Pielgrzymce na Jasną Górę w Częstochowie. Wspólna modlitwa dodawała im sił i napełniała otuchą. Rok 1996 przyniósł kolejne noworoczno-opłatkowe spotkanie, zorganizowane przez Szkołę Podstawową nr 2 w Lubaczowie. Uczniowie tym razem uświetnili imprezę swoimi występami.
W maju 1996 roku przedstawiciele Zarządu Koła, w osobach Teresy Mielnik, Zdzisława Hadla oraz Henryka Tabina, wzięli udział w uroczystości patriotycznej w Dachnowie.
W czerwcu tego samego roku członkowie Koła uczestniczyli w obchodach 40-lecia kapłaństwa prałata Józefa Mołodyńskiego.
Sybirak, człowiek z Kresów, żołnierz, kapłan i prawdziwy Polak, zawsze emanował życzliwością i pogodą ducha, mimo bolesnych doświadczeń, które przyniosło mu życie. Posiadał duszę społecznika i organizatora, nieustannie angażując się w działalność Związku Sybiraków.
We wrześniu miały miejsce spotkania z okazji Dnia Sybiraka, które odbyły się najpierw w Jarosławiu, a następnie w Lubaczowie.
W 1997 roku Zarząd Koła stanął przed nowymi wyzwaniami. Wówczas weszła w życie ustawa, która umożliwiła Sybirakom ubieganie się o rentę inwalidy wojennego z powodu deportacji na Sybir. Rozpoczęła się żmudna praca związana ze składaniem wniosków do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz gromadzeniem i porządkowaniem dokumentów potwierdzających nabyte choroby i utratę zdrowia w wyniku zesłania. Nie obyło się bez konieczności współpracy z prawnikami oraz udzielania porad prawnych. Sybiracy zostali wezwani na komisje lekarskie, jednak nie wszyscy uzyskali prawo do renty z powodu niezdolności do pracy wynikającej z deportacji do ZSRR.
Kolejnym zadaniem zrealizowanym w 1997 roku było uczestnictwo w uroczystościach z okazji 57. rocznicy deportacji Polaków na Sybir, zorganizowanych przez Zarząd Oddziału w Jarosławiu. W trakcie tych wydarzeń poświęcono symboliczną mogiłę Sybiraków na Starym Cmentarzu w Jarosławiu.
Po raz pierwszy w historii Koła, podczas uroczystego Dnia Sybiraka, który odbył się 27 września, Sybiracy Terenowego Koła w Lubaczowie zostali odznaczeni Odznaką Honorową. To wyjątkowe wydarzenie na zawsze pozostanie w pamięci tych, którzy doświadczyli piekła na nieludzkiej ziemi.
Rok 1998 obfitował w coroczne spotkanie noworoczno-opłatkowe, które miało miejsce w świetlicy Spółdzielni Mieszkaniowej w Lubaczowie.
W corocznej Ogólnoświatowej Pielgrzymce Sybiraków do Częstochowy wzięli udział nasi Sybiracy oraz ich rodziny. Uczestniczyli również w uroczystościach religijno-patriotycznych w Nowym Bruśnie.
Kulminacją tych wydarzeń było uczestnictwo w III Krajowym Zjeździe Delegatów Związku Sybiraków na Jasnej Górze.
W 1999 roku odbyło się coroczne spotkanie opłatkowe oraz uroczysty apel z okazji Dnia Sybiraka, zorganizowany przez uczniów Gimnazjum Nr 2 w Lubaczowie.
Rok 2000 przyniósł wiele istotnych wydarzeń z udziałem członków Koła. Rozpoczęto go tradycyjnym spotkaniem noworocznym i opłatkowym, w którym chętnie uczestniczyli Sybiracy. Była to doskonała okazja do składania sobie życzeń, refleksji, wspomnień oraz dziękczynienia Bogu za miniony rok.
Pierwsza powiatowa uroczystość patriotyczno-religijna miała miejsce 13 lutego w Dachnowie.
Z okazji 60. rocznicy deportacji na Sybir zorganizowano szereg uroczystości, w których brali udział członkowie Koła z Lubaczowa.
W maju miała miejsce sesja popularnonaukowa poświęcona tematowi „KATYŃ — GOLGOTA WSCHODU”. W czerwcu przedstawiciele Koła uczestniczyli w uroczystości nadania imienia Przemysława Inglota — Sybiraka Publicznemu Gimnazjum nr 1 w Lubaczowie. We wrześniu odbyły się obchody 60. rocznicy zbrodni katyńskiej w Lubaczowie, a także poświęcenie Krzyża w miejscu kaźni Polaków — zbiorowej mogile z okresu II wojny światowej, znajdującej się w „Lesie Niwki” koło Lubaczowa.
W kolejnych latach wzrasta zainteresowanie losami Sybiraków oraz działalnością Koła. Coraz częściej są oni zapraszani na patriotyczne poranki, w których uczestniczy młodzież pragnąca poznać prawdę o tamtych tragicznych latach. Młodzi ludzie z niecierpliwością oczekują kolejnych spotkań z Sybirakami. Każdemu z tych wydarzeń towarzyszy wzruszenie, a drżący głos opowiadających sprawia, że niejednemu słuchaczowi w oku pojawiają się łzy.
Lata 2001–2002 obfitowały w liczne wydarzenia. Co roku styczeń rozpoczyna się od spotkań noworoczno-opłatkowych.
Kwiecień i maj to miesiące bogate w rocznice oraz wydarzenia, w których aktywnie uczestniczą członkowie Koła. Już 29 kwietnia 2001 roku w Oleszycach miała miejsce uroczystość odsłonięcia i poświęcenia tablicy upamiętniającej deportację na Sybir. Z kolei 31 maja 2001 roku odbyło się Święto Szkoły Publicznego Gimnazjum Nr 1 w Lubaczowie, w którym wzięło udział wielu Sybiraków.
Wrzesień to czas kolejnych uroczystości, podczas których można dostrzec aktywne zaangażowanie członków Koła.
17 września 2001 roku wzięli oni udział w patriotycznej ceremonii zorganizowanej przez Publiczne Gimnazjum nr 1 w Lubaczowie z okazji 62. rocznicy agresji Związku Radzieckiego na Polskę. Dwa dni później uczestniczyli w obchodach Święta Szkoły Podstawowej nr 1 im. Płk. Stanisława Dąbka w Lubaczowie.
23 października 2001 roku odbyło się Zgromadzenie Delegatów Wojewódzkiego Oddziału Związku Sybiraków w Jarosławiu. Październik i listopad to miesiące obfitujące w liczne uroczystości, w tym także w przyznanie odznaczeń dla Gimnazjum nr 1 im. Przemysława Inglota:
— Odznaki Honorowej Sybiraka, przyznanej przez Zarząd Główny Związku Sybiraków w Warszawie.
— Odznaki pamiątkowej Strzelców „Wilki”, nadanej przez Kapitułę Odznaki Związku Harcerstwa Polskiego w Opolu.
Niezwykle istotnym wydarzeniem było spotkanie Sybiraków z młodzieżą Publicznego Gimnazjum nr 2 im. Jana III Sobieskiego w Lubaczowie.
W 2002 roku w Wólce Krowickiej odbyło się spotkanie z młodzieżą gimnazjalną. Oprócz lekcji historii uczniowie zaprezentowali wspaniały występ oraz zorganizowali wystawę poświęconą deportacjom na Sybir.
Do Lichenia i Częstochowy pielgrzymują nasi Sybiracy wraz z rodzinami, aby od lat wyrażać wdzięczność Bogu i Matce Bożej za ocalenie życia oraz za możliwość powrotu do Ojczyzny po wielu latach spędzonych w nieludzkich warunkach radzieckiej Syberii.
W dniu 18 czerwca 2002 roku uczestniczyli w pielgrzymce do Lichenia i Warszawy.
Marsze Żywej Pamięci Polskiego Sybiru w Białymstoku stały się istotnym świadectwem historycznej prawdy. 14 września 2002 roku Sybiracy z Lubaczowa i Jarosławia również wzięli udział w tym wydarzeniu.
Na początku września 2003 roku Sybiracy wyruszają na wycieczkę do Białegostoku i Wilna.
Biorą również udział w centralnych uroczystościach Dnia Sybiraka w Białymstoku. Rok zakończył się uczestnictwem w obchodach 75. rocznicy Związku Sybiraków we Wrocławiu.
Rok 2004 rozpoczął się od udziału w wystawie zorganizowanej przez Muzeum Kresów w Lubaczowie, zatytułowanej „Okupacja Sowiecka na prawym brzegu Sanu”.
Od czerwca 2004 roku rozpoczęto przyjmowanie i kompletowanie wniosków o nadanie odznaczenia „Krzyż Zesłańców Sybiru”.
Rok 2005 był szczególny, ponieważ obchodzono 65. rocznicę deportacji Polaków do ZSRR. Z tej okazji w Jarosławiu, Dachnowie, Cieszanowie i Lubaczowie odbyły się uroczystości upamiętniające ofiary stalinizmu.
W Kole Lubaczów obchody miały miejsce w Wielkich Oczach, gdzie 10 lutego 1940 roku dokonano poświęcenia i odsłonięcia tablicy z nazwiskami osób deportowanych na Sybir z okolicy.
W kolejnych latach wzięli udział w sesji popularnonaukowej zatytułowanej „Na Kazachskie Stepy i do Syberii”. Tematem spotkania były deportacje ludności z powiatu lubaczowskiego do ZSRR w latach 1939–1941.
Członkowie Koła zawsze pamiętają o corocznym upamiętnieniu 17 września, rocznicy napaści Sowietów na Polskę oraz obchodzonym w tym dniu Dniu Sybiraka. Co roku, pod Tablicą Pamięci umieszczoną w Sanktuarium Matki Bożej Łaskawej w Lubaczowie, składane są wiązanki kwiatów, a symboliczny znicz zostaje zapalony.
Rok 2008 przyniósł smutną wiadomość o śmierci kanonika Michała Opalińskiego, kapelana Sybiraków z oddziału jarosławskiego, a następnie o odejściu Józefa Mołodyńskiego, Sybiraka z Nowego Brusna. Ci, którzy mogli, przybyli, aby oddać hołd tym, którzy przez wiele lat z oddaniem służyli społeczności.
Kolejne lata obfitowały w uroczystości związane z uchwaleniem Konstytucji 3 Maja, rozpoczęciem II wojny światowej 1 września, obchodami Dnia Sybiraka 17 września, Świętem Niepodległości 11 listopada, pielgrzymkami do Częstochowy oraz uczestnictwem w ceremoniach kościelnych. Członkowie Koła aktywnie uczestniczyli w wydarzeniach upamiętniających Sybiraków, organizowanych przez inne Koła Terenowe. Spotkania noworoczno-opłatkowe cieszyły się zawsze dużym zainteresowaniem, gromadząc Sybiraków wraz z ich rodzinami. Te wielopokoleniowe zjazdy były niezwykle wyjątkowe, wnosząc ze sobą ciepłą, świąteczną atmosferę.
Od 2015 roku członkowie Koła są zapraszani na Spotkanie Pokoleń, organizowane przez Stowarzyszenie „Czas na Pomoc” w Oleszycach. Uroczystość ta jest poświęcona pamięci ofiar wywiezionych na Sybir i do Besarabii. Wydarzenie rozpoczyna się Mszą św., po której odbywają się występy uczniów.
W dniu 27 września 2016 roku w Miejskiej Bibliotece Publicznej im. Władysława Broniewskiego w Lubaczowie odbyło się spotkanie członków Terenowego Koła Sybiraków z pracownikami biblioteki oraz uczniami Szkoły Podstawowej nr 1 im. Gen. Stanisława Dąbka, Publicznego Gimnazjum nr 1 im. Przemysława Inglota i Liceum Ogólnokształcącego im. Tadeusza Kościuszki w Lubaczowie, a także zaproszonymi gośćmi. Spotkanie, pod hasłem „Pamiętamy… Wspomnienia o Syberii”, miało na celu upamiętnienie losów Polaków zesłanych na Sybir. Rozpoczęło się od odsłuchania hymnu Sybiraków oraz krótkiego rysu historycznego, przygotowanego przez młodzież, który przedstawiał fakty związane z zsyłkami Polaków na Sybir, począwszy od najdawniejszych czasów aż po deportacje podczas II wojny światowej. Centralnym punktem spotkania były bolesne wspomnienia p. Teresy Mielnik, p. Mieczysława Szymoniaka, p. Lidii Ar Gasińskiej, p. Zbigniewa Batora, p. Katarzyny Ilnickiej, p. Bronisława Batora. Smutne historie Sybiraków wzbudziły zainteresowanie i skłoniły uczestników do głębokiej refleksji.
Wspomnienia, wzruszenia i refleksje Sybiraków — tak można podsumować spotkanie, które odbyło się 22 lipca 2017 roku w Tymcach. Gospodarzem tego niezwykłego wydarzenia była pani Maria Wałczyk, wdowa po Sybiraku Bolesławie Wałczyku, wspierana przez córkę Renatę oraz zięcia Mariusza Żmij. W spotkaniu uczestniczyli: pan Tadeusz Wałczyk z małżonką, pani Stanisława Antosz, siostra zakonna Irenea (Leonia Wałczyk) oraz pani Teresa Mielnik z siostrzenicą Barbarą Janczurą. Miejscem zesłania rodziny Wałczyków była tajga, natomiast pani Teresa Mielnik spędziła dzieciństwo i młodość w stepach Kazachstanu. Mimo tych trudnych doświadczeń, spotkanie okazało się dla zebranych uczestników ogromnym przeżyciem. Wspólnym mianownikiem ich wspomnień były głód, rozłąka, utrata bliskich oraz praca ponad siły, której doświadczyły dzieci w tamtych czasach.
Od 2018 roku Barbara Janczura, członek Zarządu Terenowego Koła Sybiraków w Lubaczowie oraz Oddziału w Jarosławiu, organizuje uroczystość z okazji Dnia Sybiraka. W ramach swoich działań pozyskuje sponsorów oraz przygotowuje pamiątkowe statuetki.
Rok 2018 na zawsze pozostanie w pamięci Sybiraków, ich rodzin oraz zaproszonych gości. To właśnie 23 września 2018 roku, w 79. rocznicę agresji sowieckiej na Polskę, odbyły się obchody Dnia Sybiraka w Lubaczowie. Uroczystość rozpoczęła się Mszą św. w Konkatedrze Parafii Św. Stanisława BM, z udziałem pocztów sztandarowych Sybiraków, Związku Harcerstwa Polskiego, Jednostki Strzeleckiej 2033 i Samorządu Powiatu Lubaczowskiego, w intencji zmarłych na „nieludzkiej ziemi” i żyjących Sybiraków. Mszy św. przewodniczył Ks. Kan. mgr Andrzej Stopyra, a towarzyszył mu ksiądz pułkownik Eugeniusz Łabisz. Kazanie poświęcone było głównie losom Sybiraków na zesłaniu. W uroczystości wzięli udział nieliczni już żyjący bohaterowie tamtych okrutnych czasów oraz ich rodziny, przedstawiciele Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z Warszawy, Starostwa Powiatowego, Urzędu Miasta Lubaczowa, służb mundurowych, sponsorzy, dziennikarze, harcerze oraz mieszkańcy.
Podczas uroczystości Sybiracy zostali uhonorowani Medalem „Pro Patria” za szczególne zasługi w kultywowaniu pamięci o walkach o niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. Na podstawie wniosków złożonych przez panią Barbarę Janczurę, które zostały zatwierdzone przez Zarząd Oddziału w Jarosławiu oraz Zarząd Główny w Warszawie, Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przyznał odznaczenia sześciorgu Sybirakom. Podczas ceremonii odznaczenia oraz legitymacje wręczyła pani Magdalena Poślad-Sikorska, przedstawicielka Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.
Medale otrzymali:
— Lidia Teresa Argasińska,
— Zdzisław Hadel,
— Teresa Marcela Mielnik,
— Mieczysław Szymoniak,
— Henryk Tabin,
— Katarzyna Załoga.
Podczas uroczystości upamiętniającej Sybiraków, Sponsorów oraz zaproszonych gości wręczono pamiątkowe statuetki w kształcie wagoników oraz symboliczne kwiaty.