Bezpłatny fragment - Św. Augustyn O łasce i wolnej woli

Św. Augustyn — O łasce i wolnej woli

Źródło

Przekład Peter Holmes i Robert Ernest Wallis, korekta Benjamin B. Warfield. Z „Ojców Nicejskich i Ponicejskich”, seria pierwsza, tom 5. Redakcja: Philip Schaff. ( Buffalo, NY: Christian Literature Publishing Co., 1887 ).

Polskie tłumaczenie; Czesław Czyż

Tczew — Wrzesień 2026r.

Tło historyczne

Traktat napisany przez Św. Augustyna z Hippony zatytułowany: O łasce i wolnej woli, powstał w związku ze sporem jaki miał miejsce w jednym z klasztorów. Tematem jest łaska i uczynki. Pod wpływem odłamu Pelagian lub samego Augustyna z pisma do Sykstusa mnisi przyjęli poglądy, że człowiek nie ma wolnej woli. Augustyn posługując się Pismem Świętym, wysłał opracowanie, w którym przedstawia biblijne stanowisko między łaską a wolą człowieka.

Synod w Kartaginie (411 i 418 r.) — Potępił Pelagiusza: Episkopat pod przewodnictwem św. Augustyna przeanalizował nie wcześniejsze deklaracje Pelagiusza, lecz jego rzeczywiste, opublikowane pisma (m.in. dzieło O naturze). Biskupi uznali, że jego nauka uderza w fundamenty chrześcijaństwa, a głównymi przyczynami potępienia były:

— Zaprzeczenie grzechowi pierworodnemu: Odrzucenie faktu, że grzech Adama przechodzi na całą ludzkość i deprawuje ludzką naturę.

— Unieważnienie konieczności wewnętrznej łaski: Twierdzenie, że człowiek o własnych siłach, mocą samej wolnej woli i rozumu, może całkowicie unikać grzechu i osiągnąć zbawienie, przez co ofiara Chrystusa staje się de facto zbędna (Boża łaska sprowadza się jedynie do pouczenia i stworzenia natury).

Pelagiusz — kim był?

Pelagiusz urodził się prawdopodobnie w Brytanii. Był wykształconym, bardzo pobożnym ascetą i mnichem. Około 380–390 r. przeniósł się do Rzymu, gdzie zdobył sporą reputację jako nauczyciel życia chrześcijańskiego.

Szczególnie mocno podkreślał, że chrześcijanin powinien rzeczywiście żyć zgodnie z Ewangelią, a nie traktować grzechu jako czegoś nieuniknionego. Uważał, że człowiek otrzymał od Boga wolną wolę i jest zdolny odpowiadać za swoje czyny. To nie spodobało się Augustynowi.

Spór z Augustynem

Pelagiusz sprzeciwiał się poglądowi, który jego zdaniem mógł prowadzić do usprawiedliwiania grzechu słowami: „jestem tylko człowiekiem, nic nie mogę na to poradzić”. Twierdził, że Bóg nie nakazywałby człowiekowi czegoś, czego człowiek nie może wykonać.

W tym samym czasie Augustyn z Hippony rozwijał znacznie bardziej pesymistyczną wizję ludzkiej kondycji po grzechu Adama. Według Augustyna człowiek potrzebuje łaski Bożej, ponieważ samą swoją wolą nie jest w stanie osiągnąć zbawienia. I właśnie tutaj doszło do zasadniczego konfliktu.

Pelagiusz: człowiek ma wolność i może wybierać dobro; Boże przykazania są możliwe do wypełnienia.

Augustyn: człowiek jest głęboko dotknięty grzechem i bez uprzedzającej łaski Boga nie może zwrócić się ku Bogu w sposób prowadzący do zbawienia. Gdzie leży prawda? Obaj mają rację, Człowiek może przestrzegać przykazań i zwrócić się do Boga o pomoc, i nie może o własnych siłach wypełnić całego prawa. Aby człowiek był posłuszny, musi narodzić się na nowo, i Duch Boży daje mu siłę do wypełnienia woli Bożej. Jak to mówi powiedzenie: „jakby obie strony nie miały racji nie byłoby kłótni”.

Konflikt narasta

Około 410 r., po zdobyciu Rzymu przez Wizygotów, Pelagiusz opuścił Italię i udał się na Wschód. Jego zwolennikiem został m.in. Celestiusz. To właśnie nauczanie Celestiusza zostało szczególnie ostro zaatakowane. W Afryce odbyły się synody, które potępiły poglądy przypisywane Pelagiuszowi i jego zwolennikom. Pelagiusz próbował się bronić. W 415 r. został przesłuchany podczas synodu w Diospolis (Lyddzie) w Palestynie i został wówczas uniewinniony od przedstawionych mu zarzutów, ponieważ odrzucił poglądy uznawane za heretyckie.

Potępienie

To Augustyn jako jego największy wróg doprowadził do potępienia Pelagiusza, wykazując na jego pismach zarzuty. Ostatecznie w 418 r. potępiono kluczowe twierdzenia pelagianizmu. Sobór w Efezie w 431 r. również potępił pelagianizm. Pelagiusz prawdopodobnie zmarł, około 420–425 r., choć dokładne miejsce i data jego śmierci nie są znane.

Dlaczego jego historia jest ważna?

Spór Pelagiusza z Augustynem stał się jednym z najważniejszych sporów w historii chrześcijańskiej myśli o:

— wolnej woli,

— grzechu pierworodnym,

— łasce Bożej,

— naturze człowieka,

— oraz relacji między ludzkim wysiłkiem a Bożym działaniem w zbawieniu.

Co ciekawe, istnieje też problem historyczny: nie wszystkie poglądy przypisywane Pelagiuszowi rzeczywiście znajdowały się w jego własnych pismach. Część obrazu „pelagianizmu” pochodzi z polemik jego przeciwników. Dlatego współcześni historycy starają się rozróżniać między rzeczywistym nauczaniem Pelagiusza a bardziej radykalnymi poglądami jego zwolenników. Augustyn porusza szerzej zagadnienie, mówiąc o tych co nie uznają wolnej woli człowieka, to raczej nie jest pogląd Pelagiusza, który uznaje wolną wolę, więc oskarżenie Augustyna jest szkalowaniem Pelagiusza. Ten do papieża Innocentego I, napisał Wyznanie Wiary, w którym stwierdza, że Augustyn mówi o nim nieprawdę; „Niech przeczytają także mój ostatni mały traktat, który niedawno musieliśmy opublikować w obronie wolnej woli, i niech uznają, jak niesprawiedliwa jest ich determinacja, by nas dyskredytować za negowanie łaski, podczas gdy my w niemal całej pracy w pełni i szczerze uznajemy zarówno wolną wolę, jak i łaskę”.

Potępienie nauk Augustyna

Może nam się wydawać nieco dziwne, ale Augustyn uznany z świętego, ale jego niektóre nauczania zostały potępione przez synod w Orange w 529 roku. Synod uznał absolutną konieczność łaski do każdego dobrego czynu (odrzucając pogląd Kasjana, że pierwszy krok może wykonać sama natura), ale odrzucając też augustyńską predestynację do potępienia. Żyjący w tym samym czasie Kasjan nie zgadzał się poglondami Augustyna

Jan Kasjan nie zgadzał się z św. Augustynem głównie w kwestii łaski Bożej a wolnej woli człowieka w procesie zbawienia oraz w nauce o predestynacji. Pod koniec życia Augustyna teolog z Hippony wypracował skrajnie rygorystyczny system, z którym mnich z Marsylii nie mógł się w pełni zgodzić, obawiając się, że niszczy on ludzką odpowiedzialność i moralny wysiłek człowieka. Synod potępił skrajny pogląd Augustyna.

Strona krytyczna

Jeżeli Augustyn mówi nieprawdę, przypisując Pelagiuszowi negowanie wolnej woli, zatem jego dzieło nie ma wartości. To Pelagiusz stał się tu ofiarą. Potępienie w późniejszym czasie nauk Pelagiusza, dotyczy bardziej jego uczniów, którzy poszli w skrajność, już za życia Pelagiusza Celestiusz przedstawiał własne teorie, od których odciął się Pelagiusz na Synodzie w Palestynie. Dzisiaj całość odstępstwa przypisuje się Pelagiuszowi. Zatem wiemy, że Augustyn znał poglądy Pelagiusza i znał poglądy Celestiusza. De gratia Christi et de peccato originali omawia osobno „dzieła Celestiusza”, a następnie analizuje pisma Pelagiusza. Pisząc do mnichów, u których doszło do sporu, potępia pelagianizm, przedstawia nauki pelagianizmu, a nie same nauki Pelagiusza. Nieuczciwe z jego strony jest to, że cytuje obie strony sugerując czytelnikom, że Pelagiusz reprezentuje te same poglądy, co Celestiusz. Jako wróg Pelagiusza Augustyn chce, aby mnisi zerwali kontakty nie tylko z Pelagianizmem, ale i samym Pelagiuszem. W nienawiści, przedsłowia się tylko złe strony, i dodaje się jeszcze od siebie opis negatywny. Zatem to opracowanie Augustyna, nie jest dokumentem historycznym, który przedstawia prawdziwy obraz Pelagiusza i jego zwolenników. To dzieło poglądowe, manipulacja aby osiągnąć u mnichów swój cel. Czytając dzieło Augustyna trzeba być świadomym, że nie wszystko jest zgodne z prawdą, co poświadczył Synod w Orange, odrzucając niektóre poglady Augustyna.

Jak zatem Augustyn mógł zostać świętym, z heretyckimi poglądami i oficjalnym kościelnym potępieniem. Otóż w tamtym czasie nie było kanonizacji na wzór dzisiejszej, gdzie sprawdza się zgodnośc z nauczaniem KrK. Zwolennikiem Augustyna był papież Bonifacy VIII oficjalnie ogłosił go Doktorem Kościoła, miało to miejsce w 1298 (lub według niektórych źródeł w 1303) roku, co formalnie potwierdziło jego pozycję w całym Kościele Katolickim.

Św. Augustyn — O łasce i wolnej woli

Napisane przez św. Augustyna z Hippony w 426 lub 427 r. n.e.

Fragment z „Retraktów” Augustyna (Księga II, rozdział 66): Są tacy, którzy zakładają, że wolność woli jest negowana, gdy łaska Boża jest zachowana, i którzy ze swej strony bronią swojej wolności woli tak stanowczo, że zaprzeczają łasce Bożej. Ta łaska, jak twierdzą, jest udzielana według naszych własnych zasług. To właśnie w konsekwencji ich poglądów napisałem książkę zatytułowaną „ O łasce i wolnej woli”. Pracę tę skierowałem do mnichów z Adrumetum, w których klasztorze po raz pierwszy wybuchł spór na ten temat, i to w taki sposób, że niektórzy z nich byli zmuszeni zasięgnąć mojej rady w tej sprawie. Praca zaczyna się od słów: „W odniesieniu do tych, którzy głoszą wolność woli ludzkiej”. (1)

Adresowany do Walentyna i mnichów z Adrumetum, zamknięty w jednej księdze.

.

Przypisy

(1) Mamy tutaj temat całości. Mnisi zapoznali się z pismami pelagiańskimi, lub na podstawie samego opracowania Augustyna listu do prezbitera Sykstusa, w którym przedstawia, tylko jedną stronę Bożej łaski. Mnisi z Adrumetum (obecnie Susa w Tunezji)

Rozdział 1 — Okazja i argumentacja tej pracy.

W odniesieniu do tych, którzy tak głoszą i bronią wolnej woli człowieka, że śmiało zaprzeczają i starają się znieść łaskę Bożą, która wzywa nas do Niego i uwalnia nas od naszych złych zasług, a dzięki której otrzymujemy dobre zasługi, prowadzące do życia wiecznego: powiedzieliśmy już sporo w dyskusji i spisaliśmy to, o ile Pan raczył nas w tym uzdolnić. Ponieważ jednak są ludzie, którzy tak bronią łaski Bożej, że zaprzeczają wolnej woli człowieka, lub którzy uważają, że wolna wola jest negowana, gdy broni się łaski, postanowiłem napisać coś na ten temat do Twojej Miłości, mój bracie Walentynie, i do reszty z was, którzy służycie Bogu razem pod wpływem wzajemnej miłości. (1) Powiedziano mi bowiem o was, bracia, przez niektórych członków waszego bractwa, którzy nas odwiedzili i są nosicielami tego naszego komunikatu do was, że istnieją między wami rozbieżności w tej sprawie. Skoro tak jest, umiłowani, abyście nie byli zaniepokojeni niejasnością tego pytania, radzę wam najpierw podziękować Bogu za takie rzeczy, które rozumiecie; ale co do wszystkiego, co jest poza zasięgiem waszego umysłu, módlcie się o zrozumienie od Pana, zachowując jednocześnie pokój i miłość między wami; i dopóki On sam nie doprowadzi was do postrzegania tego, co obecnie jest poza waszym pojmowaniem, stąpajcie mocno po ziemi, której jesteście pewni. To jest rada apostoła Pawła, który po powiedzeniu, że nie jest jeszcze doskonały, Filipian 3:12 nieco później dodaje: Dlatego my, którzy jesteśmy doskonali, tak myślmy, Filipian 3:15 — mając na myśli doskonały do pewnego stopnia, ale nie osiągnąwszy doskonałości wystarczającej dla nas; a następnie natychmiast dodaje: A jeśli w czymś macie inne zdanie, Bóg wam to objawi. Niemniej jednak, do czego już doszliśmy, postępujmy według tej samej zasady. Filipian 3:16 Bo chodząc w tym, co osiągnęliśmy, będziemy mogli dojść do tego, czego jeszcze nie osiągnęliśmy — według objawienia Boga, jeśli w czymś mamy odmienne zamiary — jeśli tylko nie porzucimy tego, co już objawił.

Przypisy

(1) To właśnie sam Augustyn w liście do Syksusa (List 194) obala wolną wolę, i stawia łaskę, A kiedy rozpętała się burza w klasztorze między mnichami, co przyjęli jego wcześniejszą teorię, o łasce bez wolnej woli, zmienia zdanie.

Rozdział 2 — Dowodzi istnienia wolnej woli u człowieka na podstawie nakazów skierowanych do niego przez Boga.

Teraz objawił nam przez Swoje Pisma Święte, że w człowieku istnieje wolny wybór woli. Ale jak to objawił, nie opowiada w języku ludzkim, lecz boskim. Po pierwsze, same przykazania Boże nie byłyby dla człowieka przydatne, gdyby nie miał wolnego wyboru woli, tak aby wypełniając je, mógł uzyskać obiecane nagrody. Są one bowiem dane, aby nikt nie mógł się usprawiedliwić niewiedzą, jak Pan mówi o Żydach w Ewangelii: Gdybym nie przyszedł i nie mówił do nich, nie mieliby grzechu; ale teraz nie mają usprawiedliwienia dla swego grzechu. Jana 15:22 O jakim grzechu mówi, jeśli nie o tym wielkim, o którym wiedział, mówiąc te słowa, że uczynią go swoim — to jest o śmierci, którą mieli Mu zadać? Nie mieli bowiem grzechu, zanim Chrystus przyszedł do nich w ciele. (1) Apostoł mówi również: Gniew Boży objawia się z nieba przeciwko wszelkiej bezbożności i niesprawiedliwości ludzi, którzy w niesprawiedliwości powstrzymują prawdę. Ponieważ to, co można wiedzieć o Bogu, jest w nich jawne, gdyż Bóg im to objawił. Albowiem niewidzialne Jego przymioty są wyraźnie widoczne od stworzenia świata — będąc rozumiane przez to, co zostało uczynione — nawet Jego wiekuista moc i Bóstwo, tak że są bez wymówki. Rzymian 1:18—20 W jakim sensie ogłasza ich bez wymówki, jeśli nie w odniesieniu do takiej wymówki, jaką ludzka pycha chętnie podaje takimi słowami, jak: Gdybym tylko wiedział, zrobiłbym to; czyż nie zaniechałem tego, ponieważ nie wiedziałem o tym? Lub: Zrobiłbym to, gdybym wiedział, jak; ale nie wiem, dlatego tego nie robię? Wszelka taka wymówka zostaje im odebrana, gdy przykazanie zostaje im dane lub wiedza staje się im jawna, jak unikać grzechu.

Przypisy

(1) Wolna wola prowadzi do uczynków, to człowiek decyduje czy robić dobrze czy źle, a tu na przykładzie faryzeuszy, poprzez wolną wolę odrzucili Chrystusa, więc pozostają w grzechach. „Gdybym się nie zjawił, nie odrzucilibyście mnie”

Rozdział 3. — Grzesznicy zostają skazani, gdy próbują usprawiedliwić się obwiniając Boga, ponieważ mają wolną wolę.

Są jednak osoby, które próbują znaleźć usprawiedliwienie dla siebie nawet u Boga. Apostoł Jakub mówi do takich: Niech nikt, gdy wystawiony jest na pokusę, nie mówi: Jestem kuszony przez Boga; Bóg bowiem nie może być kuszony do złego ani nikogo nie kusi. Lecz każdy człowiek jest kuszony, gdy jest wciągany przez własną pożądliwość i nęcony. Potem, gdy pożądliwość pocznie, rodzi grzech, a grzech, gdy zostanie wykonany, rodzi śmierć. Jakuba 1:13—15 Również Salomon w swojej Księdze Przysłów ma tę odpowiedź dla tych, którzy chcą znaleźć usprawiedliwienie dla siebie u samego Boga: Głupota człowieka psuje jego drogi, lecz on w sercu swoim gani Boga. Przysłów 19:3 A w Księdze Mądrości Syracha czytamy: Nie mów: Przez Pana zgrzeszyłem, gdyż nie powinieneś czynić tego, czego On nienawidzi, ani mówić: On mnie w błąd wprowadził, bo On jest sprawiedliwy i posłuszny. On bowiem nie potrzebuje grzesznego człowieka. Pan nienawidzi wszelkiej obrzydliwości, a ci, którzy się Boga boją, nie miłują jej. On sam stworzył człowieka od początku i pozostawił go w ręku swojej rady. Jeśli zechcesz, będziesz przestrzegał Jego przykazań i dochowasz wierności. Położył przed tobą ogień i wodę; wyciągnij rękę, czy chcesz. Przed człowiekiem życie i śmierć, a co mu się podoba, będzie mu dane. Syr 15,11—17 Zauważ, jak wyraźnie przed naszym wzrokiem ukazuje się wolny wybór ludzkiej woli. (1)

Przypisy

(1) Są tacy co obwiniają Boga za zło, twierdząc, że człowiek nie posiada wolnej woli, więc popełnianie zła, nie jest ich winą, zatem czyją? Oczywiście winny jest szatan, ale odrodzeni z Ducha nie podlegają szatanowi, więc winny jest Bóg, który nie dał im wyboru i muszą popełniać zło. W ten sposób robią z Boga szatana, na równi z szatanem, obaj zmuszają człowieka do zła. Nauka ta nie była jedynie w 5 wieku, propagował ją John Wycliffe, który twierdził że, wolna wola człowieka jest pod przeznaczeniem Bożym, nazywając ją „Koniecznością Bożą” W XVII wieku Kościół Ewangelicko-Reformowany czyli Kalwiniści przyjęli naukę o predestynacji, że człowiek nie ma wolnej woli.

Rozdział 4. — Przykazania Boże, które są najbardziej zgodne z samą wolą i ilustrują jej wolność.

Jakie jest znaczenie faktu, że w tak wielu fragmentach Bóg wymaga przestrzegania i wypełniania wszystkich Jego przykazań? W jaki sposób On dokonuje tego żądania, jeśli nie ma wolnej woli? Co oznacza szczęśliwy człowiek, o którym Psalmista mówi, że jego wola była prawem Pana? Czyż nie pokazuje on wystarczająco jasno, że człowiek z własnej woli zajmuje stanowisko w prawie Bożym? Z drugiej strony, jest tak wiele przykazań, które w jakiś sposób są wyraźnie dostosowane do ludzkiej woli; na przykład jest, Nie daj się zwyciężyć złu, Rzymian 12:1 i inne o podobnym znaczeniu, takie jak: Nie bądź jak koń lub muł, które nie mają zrozumienia; i Nie odrzucaj rad matki swojej; Prz 1:8 i, Nie bądź mądry we własnych oczach; Prz 3:7 i, Nie gardź karceniem Pana; Prz 3:11 i, Nie zapomnij mojego prawa; Przysłów 3:1 i, Nie zaniedbuj czynić dobrze ubogiemu; Przysłów 3:27 i, Nie knuj zła przeciwko przyjacielowi swemu; Przysłów 3:29 i, Nie zwracaj uwagi na kobietę niegodziwą; Przysłów 5:2 i, Nie jest skłonny zrozumieć, jak czynić dobro; i, Nie chcieli słuchać mojej rady; Przysłów 1:30 z niezliczonymi innymi fragmentami natchnionych Pism Starego Testamentu. I co one wszystkie nam pokazują, jak nie wolny wybór ludzkiej woli? Więc, ponownie, w ewangelicznych i apostolskich księgach Nowego Testamentu, jakiej innej lekcji nas uczą? Jak wtedy, gdy powiedziano: Nie gromadźcie sobie skarbów na ziemi; Mateusza 6:19 i: Nie bójcie się tych, którzy zabijają ciało; Mateusza 10:28 i: Jeśli kto chce pójść za mną, niech się zaprze samego siebie; Mateusza 16:24 i znowu: Pokój na ziemi ludziom dobrej woli. Łukasza 2:14 Tak samo Apostoł Paweł mówi: Niech czyni, co chce; nie grzeszy, jeśli się ożeni. Lecz kto trwa mocno w sercu swoim, nie odczuwając żadnej potrzeby, ale mając władzę nad swoją wolą i tak postanowił w sercu swoim, że zachowa dziewictwo, dobrze czyni. 1 Koryntian 7:36—37 I tak znowu: Jeśli czynię to z własnej woli, mam zapłatę; 1 Koryntian 9:17 podczas gdy w innym fragmencie mówi: Bądźcie trzeźwi i sprawiedliwi, i nie grzeszcie; 1 Koryntian 15:34 i znowu: Jak macie ochoczą chęć, tak też niech będzie szybkie wykonanie; 2 Koryntian 8:11 następnie zauważa Tymoteuszowi o młodszych wdowach: Gdy zaczęły rozpustnie postępować przeciwko Chrystusowi, wybierają małżeństwo. Tak więc w innym fragmencie: Wszyscy, którzy chcą żyć pobożnie w Chrystusie Jezusie, będą prześladowani; 2 Tymoteusza 3:12 podczas gdy do samego Tymoteusza mówi: Nie zaniedbuj daru, który jest w tobie. 1 Tymoteusza 4:14 Następnie do Filemona kieruje takie wyjaśnienie: Aby wasz pożytek nie był jakby z konieczności, ale z własnej woli. Sługom także radzi, aby byli posłuszni swoim panom z dobrą wolą. Efezjan 6:7 W ścisłej zgodności z tym Jakub mówi: Nie błądźcie, moi umiłowani bracia … i nie miejcie wiary naszego Pana Jezusa Chrystusa w stosunku do osób; I nie obmawiajcie jedni drugich. Jakuba 4:11 Tak samo Jan w swoim Liście pisze: Nie miłujcie świata ( 1 Jana 2:15) i inne podobne rzeczy. Gdziekolwiek więc powiedziano: Nie czyńcie tego i tamtego, i gdziekolwiek w boskich napomnieniach istnieje wymóg, aby wola czyniła cokolwiek lub powstrzymywała się od czynienia czegokolwiek, istnieje od razu wystarczający dowód wolnej woli. Zatem nikt, gdy grzeszy, nie może w sercu obwiniać Boga za to, lecz każdy człowiek musi przypisać winę sobie samemu. Nie umniejsza to w żaden sposób własnej woli człowieka, gdy dokonuje on jakiegoś czynu zgodnego z Bogiem. W istocie, uczynek uznaje się za dobry, gdy człowiek czyni go dobrowolnie; wtedy też można oczekiwać nagrody za dobry uczynek od Tego, o którym napisano: On odda każdemu według jego uczynków. Mateusza 16:27

Rozdział 5. — Pokazuje, że niewiedza nie daje żadnego usprawiedliwienia, które uwolniłoby przestępcę od kary, ale że grzeszenie świadomie jest poważniejszą rzeczą niż grzeszenie w niewiedzy.

Wymówka, którą ludzie mają w zwyczaju przytaczać z niewiedzy, jest odebrana tym osobom, które znają przykazania Boże. Ale i ci, którzy nie znają prawa Bożego, nie będą bez kary. Bo wszyscy, którzy bez prawa zgrzeszyli, bez prawa też zginą; a wszyscy, którzy w prawie zgrzeszyli, przez prawo będą sądzeni. Rzymian 2:12 Teraz nie wydaje mi się, aby apostoł powiedział to tak, jakby miał na myśli, że będą musieli cierpieć coś gorszego, którzy w swoich grzechach nie znają prawa, niż ci, którzy je znają. [III.] Wydaje się, że zginąć jest gorzej, bez wątpienia, niż być osądzonym; Lecz skoro mówił o poganach i Żydach, gdy używał tych słów — ponieważ pierwsi byli bez prawa, a drudzy otrzymali prawo — któż może odważyć się powiedzieć, że Żydzi, którzy grzeszą w prawie, nie zginą, skoro odmówili wiary w Chrystusa, skoro to o nich apostoł powiedział: „ Będą sądzeni przez prawo?”. Bo bez wiary w Chrystusa nikt nie może być wybawiony; dlatego będą tak sądzeni, że zginą. Jeśli rzeczywiście stan tych, którzy nie znają prawa Bożego, jest gorszy niż stan tych, którzy je znają, jak może być prawdą to, co Pan mówi w Ewangelii: Sługa, który nie zna woli swego pana i popełnia czyny godne plag, otrzyma mało plag; podczas gdy sługa, który zna wolę swego pana i popełnia czyny godne plag, otrzyma wiele plag? Łk 12,47—48 Zauważ, jak wyraźnie Bóg tu pokazuje, że poważniejszą sprawą dla człowieka jest grzeszyć z wiedzą niż z niewiedzy. A jednak nie powinniśmy z tego powodu szukać schronienia w cieniach niewiedzy, z zamiarem znalezienia w nich usprawiedliwienia. Co innego być nieświadomym, a co innego nie chcieć wiedzieć. Wola bowiem jest błędna w przypadku człowieka, o którym powiedziano: „ Nie jest skłonny do zrozumienia, aby czynić dobro”. Ale nawet niewiedza, które nie jest ich, którzy odmawiają wiedzy, ale tych, którzy są, jak gdyby, po prostu nieświadomi, nie usprawiedliwia nikogo na tyle, by zwolnić go z kary ognia wiecznego, chociaż jego niewiara była wynikiem tego, że w ogóle nie usłyszał tego, w co powinien wierzyć; ale prawdopodobnie tylko na tyle, by złagodzić jego karę. Nie powiedziano bowiem bez powodu: Wylej gniew swój na pogan, którzy cię nie znają; ani też według tego, co mówi apostoł: Gdy przyjdzie z nieba w płomieniu ognia, aby pomścić tych, którzy nie znają Boga. 2 Tesaloniczan 1:7—8 Ale jednak, abyśmy mogli mieć tę wiedzę, która powstrzyma nas od powiedzenia, każdy z nas: Nie wiedziałem, nie słyszałem, nie rozumiałem; ludzka wola jest przywoływana takimi słowami jak te: Nie chciej być jak koń lub muł, które nie mają zrozumienia; choć może się to jeszcze gorzej okazać, o czym napisano: Uparty sługa nie będzie strofowany słowami; bo nawet jeśli rozumie, jednak nie będzie posłuszny. Przysłów 29:19 Lecz gdy człowiek mówi: Nie mogę uczynić tego, co mi nakazano, ponieważ panuję nad sobą przez pożądliwość, nie ma już żadnego wytłumaczenia, by tłumaczyć się z niewiedzy, ani powodu, by winić Boga w swoim sercu, ale rozpoznaje i ubolewa nad swoim własnym złem w sobie; i nadal do takiego apostoł mówi: Nie daj się zwyciężyć złu, ale zło dobrem zwyciężaj; Rzymian 12:21 i oczywiście sam fakt, że nakaz, Zgoda na niebycie zwyciężynym, jest skierowany do niego, niewątpliwie przywołuje determinację jego woli. Ponieważ zgoda i odmowa są funkcjami właściwymi dla woli.

Rozdział 6 — Łaska Boża ma być utrzymana przeciwko pelagianom. Herezja pelagijska nie jest stara.

Należy się jednak obawiać, aby wszystkie te i podobne świadectwa Pisma Świętego (a niewątpliwie jest ich bardzo wiele) dotyczące zachowania wolnej woli nie były rozumiane w taki sposób, by nie pozostawiały miejsca na Bożą pomoc i łaskę w prowadzeniu pobożnego życia i dobrego obcowania, za które należy się wieczna nagroda; i aby biedny nieszczęsny człowiek, gdy prowadzi dobre życie i wykonuje dobre uczynki (lub raczej myśli, że prowadzi dobre życie i wykonuje dobre uczynki), nie śmiał chlubić się sobą, a nie Panem, i pokładać swoją nadzieję na sprawiedliwe życie jedynie w sobie; tak aby nastąpiło po tym przekleństwo proroka Jeremiasza, gdy mówi: Przeklęty mąż, który pokłada nadzieję w człowieku i umacnia ciało swojego ramienia, a którego serce odwraca się od Pana. Jeremiasz 17:5 Zrozumcie, moi bracia, proszę, ten fragment proroka. Ponieważ prorok nie powiedział: „ Przeklęty człowiek, który pokłada nadzieję w sobie samym”, niektórym mogłoby się wydawać, że fragment: „ Przeklęty człowiek, który pokłada nadzieję w człowieku” został wygłoszony po to, by uniemożliwić człowiekowi pokładanie nadziei w kimkolwiek innym oprócz siebie. Aby zatem pokazać, że jego napomnienie skierowane do człowieka nie dotyczyło pokładania nadziei w sobie samym, po słowach: „ Przeklęty człowiek, który pokłada nadzieję w człowieku”, dodał natychmiast: „ I umacnia ciało jego ramienia”. Użył słowa „ramię”, aby oznaczyć moc w działaniu. Przez termin „ciało” należy jednak rozumieć ludzką słabość. Dlatego też umacnia ciało swojego ramienia ten, kto zakłada, że moc, która jest krucha i słaba (tj. ludzka ), wystarczy mu do spełniania dobrych uczynków i dlatego nie pokłada nadziei w Bogu. Dlatego dodał kolejne zdanie: „ I którego serce odstępuje od Pana”. Tego właśnie charakteru jest herezja pelagijska, która nie jest starożytna, lecz pojawiła się dopiero niedawno. Przeciwko temu systemowi błędów toczyła się najpierw długa dyskusja; następnie, jako ostateczne źródło, skierowano go do różnych soborów biskupich, których przebieg, co prawda nie we wszystkich przypadkach, ale w niektórych, przesłałem wam do wglądu. Aby więc spełniać dobre uczynki, nie pokładajmy nadziei w człowieku, umacniając ciało naszego ramienia; niech nasze serce nigdy nie odstępuje od Pana, lecz niech mówi do Niego: Bądź moją pomocą, nie opuszczaj mnie i nie gardź mną, Boże mojego zbawienia.

Rozdział 7. — Łaska i wolna wola są niezbędne do prowadzenia dobrego życia.

Dlatego, moi umiłowani, skoro już udowodniliśmy naszymi poprzednimi świadectwami z Pisma Świętego, że w człowieku istnieje wolna wola, by żyć i postępować właściwie, zobaczmy teraz, jakie są boskie świadectwa dotyczące łaski Bożej, bez której nie jesteśmy w stanie uczynić niczego dobrego. A przede wszystkim powiem coś o samej profesji, którą składacie w waszym bractwie. Otóż wasze stowarzyszenie, w którym prowadzicie życie wstrzemięźliwe, nie mogłoby się utrzymać, gdybyście nie gardzili rozkoszą małżeńską. Otóż pewnego dnia Pan rozmawiał na ten sam temat, gdy Jego uczniowie powiedzieli do Niego: Jeśli tak się ma sprawa mężczyzny z żoną, nie warto się żenić. On im wtedy odpowiedział: Nie wszyscy mogą zrozumieć te powiedzenie, tylko ci, którym jest dane. Mt 19,10 A czyż nie do wolnej woli Tymoteusza odwołał się apostoł, gdy napominał go tymi słowami: Zachowaj wstrzemięźliwość? 1 Tymoteusza 5:22 Wyjaśnił również moc woli w tej kwestii, gdy powiedział: „ Nie mając żadnej potrzeby, ale mając władzę nad swoją wolą, aby zachować dziewictwo”. 1 Koryntian 7:37 A jednak nie wszyscy ludzie przyjmują to słowo, z wyjątkiem tych, którym dano tę władzę. Ci zaś, którym nie dano tej mocy, albo nie chcą, albo nie spełniają tego, co chcą; ci zaś, którym dano tę moc, chcą, aby wykonać to, co chcą. Aby więc to słowo, które nie jest przyjęte przez wszystkich, mogło jednak zostać przyjęte przez niektórych, istnieje zarówno dar Boży, jak i wolna wola

Rozdział 8. — Czystość małżeńska sama w sobie jest darem Boga.

To właśnie o czystości małżeńskiej mówi apostoł, kiedy mówi: Niech czyni, co chce, nie grzeszy, jeśli się ożeni; 1 Kor 7:36 a jednak i to jest dar Boży, bo Pismo mówi: Przez Pana kobieta łączy się ze swym mężem. Dlatego nauczyciel pogan w jednym ze swoich kazań zaleca zarówno czystość małżeńską, przez którą zapobiega się cudzołóstwu, jak i jeszcze doskonalszą wstrzemięźliwość, która rezygnuje ze współżycia i pokazuje, jak zarówno jedno, jak i drugie jest osobno darem Bożym. Pisząc do Koryntian, napominał osoby żyjące w związkach małżeńskich, aby się wzajemnie nie oszukiwały; a następnie, po napomnieniu do nich, dodał: Lecz życzyłbym sobie, aby wszyscy ludzie byli tacy, jak ja sam, 1 Kor 7:7 — mając na myśli oczywiście, że powstrzymał się od wszelkiego współżycia; a następnie powiedział: Lecz każdy człowiek ma swój własny dar od Boga, jeden taki, a drugi taki. 1 Koryntian 7:7 Czyż zatem liczne przykazania zapisane w prawie Bożym, zabraniające wszelkiego rozpusty i cudzołóstwa, wskazują na coś innego niż wolną wolę? Z pewnością takie przykazania nie zostałyby dane, gdyby człowiek nie miał własnej woli, dzięki której mógłby przestrzegać boskich przykazań. A jednak to dar Boży jest niezbędny do przestrzegania przykazań czystości. Dlatego powiedziano w Księdze Mądrości: Kiedy wiedziałam, że nikt nie może być wstrzemięźliwy, jeśli Bóg mu tego nie da, wówczas stało się dla mnie mądrością poznać, czyj to dar. Mądrość 8:21 Każdy jednak człowiek jest kuszony, gdy go pociąga własna pożądliwość i kusi Jakuba 1:14, aby nie przestrzegał i nie zachowywał tych świętych przykazań czystości. Jeśliby powiedział odnośnie tych przykazań: „Chcę je przestrzegać, ale jestem opanowany przez moją pożądliwość”, wówczas Pismo odpowiada jego wolnej woli, jak już powiedziałem: „ Nie daj się zwyciężyć złu, ale zło dobrem zwyciężaj”. Rzymian 12:21 Aby jednak to zwycięstwo zostało osiągnięte, łaska udziela pomocy; a gdyby nie ta pomoc, prawo byłoby niczym innym jak siłągrzech. Pożądanie bowiem wzrasta i otrzymuje większą energię z zakazu prawa, jeśli nie pomaga duch łaski. To wyjaśnia wypowiedź wielkiego Nauczyciela Narodów, kiedy mówi: Żądłem śmierci jest grzech, a mocą grzechu jest prawo. 1 Koryntian 15:56 Zobaczcie więc, proszę was, skąd bierze się to wyznanie słabości, kiedy człowiek mówi: Chcę przestrzegać tego, co nakazuje prawo, ale jestem pokonany przez siłę mojego pożądania. A kiedy jego wola jest skierowana i powiedziano: Nie daj się pokonać złu, jaki pożytek z czegokolwiek oprócz pomocy łaski Bożej w wypełnieniu przykazania? To sam apostoł później stwierdził; ponieważ po powiedzeniu: Mocą grzechu jest prawo, natychmiast dodał: Lecz dzięki Bogu, który nam daje zwycięstwo przez naszego Pana Jezusa Chrystusa. 1 Koryntian 15:57 Wynika z tego, że zwycięstwo, w którym grzech zostaje pokonany, nie jest niczym innym, jak darem Boga, który w tej walce wspomaga wolną wolę

Rozdział 9. — Wchodzenie w pokuszenie. Modlitwa jest dowodem łaski.

Dlatego też nasz Niebiański Mistrz mówi: Czuwajcie i módlcie się, abyście nie ulegli pokusie. Ewangelia Mateusza 26:41 Niech więc każdy, walcząc ze swoją pożądliwością, modli się, aby nie ulegli pokusie, to znaczy, aby nie dała się zwieść i skusić. Nie ulegnie pokusie, jeśli przezwycięży swoją złą pożądliwość dobrą wolą. A jednak determinacja ludzkiej woli jest niewystarczająca, chyba że Pan udzieli jej zwycięstwa w odpowiedzi na modlitwę, aby nie uległa pokusie. Cóż bowiem daje wyraźniejszy dowód łaski Bożej niż przyjęcie modlitwy w jakiejkolwiek prośbie? Gdyby nasz Zbawiciel powiedział tylko: Czuwajcie, abyście nie ulegli pokusie, wydawałoby się, że nie uczynił nic więcej, jak tylko napomniał wolę człowieka; ale skoro dodał słowa: i módlcie się, pokazał, że Bóg pomaga nam nie uleczyć pokusy. Słowa te są skierowane do wolnej woli człowieka: Synu mój, nie uchylaj się od kary Pańskiej. Księga Przysłów 3:11 A Pan rzekł: Ja prosiłem za tobą, Piotrze, aby nie ustała twoja wiara. Łukasza 22:32 Aby człowiek był wspierany łaską, aby jego woli daremnie nie rozkazywano.

Rozdział 10 — Równocześnie pochwalana jest wolna wola i łaska Boża.

Kiedy Bóg mówi: „ Nawróćcie się do mnie, a ja nawrócę się do was” ( Zachariasz 1:3), jedno z tych zdań — to, które zaprasza nas do powrotu do Boga — ewidentnie należy do naszej woli; podczas gdy drugie, które obiecuje Jego powrót do nas, należy do Jego łaski. W tym miejscu pelagianie prawdopodobnie uważają, że mają uzasadnienie dla swojego poglądu, który tak wyraźnie wysuwają, że łaska Boża jest dana według naszych zasług. Na Wschodzie, to znaczy w prowincji Palestyny, w której znajduje się miasto Jerozolima, Pelagiusz, gdy był osobiście przesłuchiwany przez biskupa, nie odważył się tego potwierdzić. Zdarzyło się bowiem, że wśród zarzutów, które mu stawiano, szczególnie ten dotyczył tego, że utrzymywał, iż łaska Boża jest dana według naszych zasług — poglądu tak odmiennego od doktryny katolickiej i tak wrogiego łasce Chrystusa, że gdyby jej nie potępił, jak mu zarzucono, sam musiałby zostać potępiony z jej powodu. Wypowiedział wprawdzie wymaganą anatemę na dogmacie, ale jak nieszczerze wyraźnie pokazują jego późniejsze księgi; w nich bowiem nie utrzymuje absolutnie żadnej innej opinii niż ta, że łaska Boża jest dana według naszych zasług. Takie fragmenty zbierają z Pisma Świętego — jak ten, który właśnie zacytowałem: Nawróćcie się do mnie, a ja nawrócę się do was — jak gdyby to dzięki zasłudze naszego nawrócenia się do Boga została nam dana Jego łaska, w której On sam zwraca się do nas. Osoby podzielające tę opinię nie dostrzegają, że gdyby nasze zwrócenie się do Boga nie było samo w sobie darem Bożym, nie padłyby do Niego słowa w modlitwie: „ Nawróć nas, Boże Zastępów”; „ Ty, Boże, nawrócisz nas i ożywisz”; i ponownie: „ Nawróć nas, Boże naszego zbawienia ” — wraz z innymi fragmentami o podobnym znaczeniu, zbyt licznymi, by je tu wymienić. Bo jeśli chodzi o nasze przyjście do Chrystusa, cóż innego oznacza to niż nasze zwrócenie się do Niego poprzez wiarę? A jednak On mówi: „ Nikt nie może przyjść do Mnie, jeśli mu to nie jest dane od Ojca mojego” (J 6,65).(1)

Przypisy

(1) Zarzuty że Pelagiusz kłamał przed synodem w Jerozolimie, jest bezzasadne, zapomniał dodać „według mojej opinii”. W późniejszych pismach Pelagiusz unikał sformułowania z ludzkich zasługach. Jaki był jego pogląd: Pelagiusz twierdził, że człowiek z natury (dzięki darowi wolnej woli, którą Bóg dał wszystkim) posiada zdolność wyboru dobra, unikania grzechu, a nawet osiągnięcia bezgrzeszności. W jego ujęciu to człowiek — poruszony własnym wysiłkiem i rozumem — musi wykonać pierwszy krok ku wierze i posłuszeństwu, to właśnie bulwersowało Augustyna, który twierdził, że człowiek sam z siebie nie może unikać grzechu. To raczej Augustyn był heretykiem. Pelagiusz nie twierdził, że unikanie grzechu daje automatycznie zbawienie.

Rozdział 11. — Inne fragmenty Pisma Świętego, nadużywane przez pelagian.

Następnie, jest Pismo zawarte w drugiej księdze Kronik: Pan jest z tobą, dopóki jesteś z Nim; a jeśli będziesz Go szukał, znajdziesz Go; lecz jeśli Go opuścisz, i On cię opuści. 2 Kronik 15:2 Ten fragment niewątpliwie jasno ukazuje wybór woli. Lecz ci, którzy utrzymują, że łaska Boża jest dana według naszych zasług, przyjmują te świadectwa Pisma w taki sposób, aby wierzyć, że nasza zasługa leży w okoliczności naszego bycia z Bogiem, podczas gdy Jego łaska jest dana według tej zasługi, abyśmy i On mogli być z nami. Podobnie, że nasza zasługa leży w fakcie naszego szukania Boga, a następnie Jego łaska jest dana według tej zasługi, abyśmy mogli Go znaleźć. Ponownie, w pierwszej księdze tych samych Kronik znajduje się fragment, który głosi wybór woli: A ty, Salomonie, synu mój, znaj Boga ojca twego i służ Mu sercem doskonałym i duszą ochotną, bo Pan przenika wszystkie serca i rozumie wszystkie zamysły myśli. Jeśli Go będziesz szukał, da ci się znaleźć; ale jeśli Go opuścisz, odrzuci cię na zawsze. 1 Kronik 28:9 Lecz ci ludzie znajdują miejsce na ludzkie zasługi w zdaniu: Jeśli Go szukasz, a wtedy łaska jest uważana za daną według tej zasługi, jak powiedziano w następnych słowach: da ci się znaleźć. I tak pracują ze wszystkich sił, aby wykazać, że łaska Boża jest dana według naszych zasług — innymi słowy, że łaska nie jest łaską. Bowiem, jak Apostoł najdobitniej mówi, tym, którzy otrzymują nagrodę według zasług, odpłata nie jest poczytana za łaskę, lecz za dług. Rzymian 4:4 — (1)

Przypisy

(1) Augustyn cytuje ze Starego Testamentu, i zapomniał o tym, bo poza tymi słowami, że Bóg daje się znaleźć, dał też przykazania, nie będziesz, kradł, nie będziesz zabijał, słowa nie będziesz, ma człowiek wykonywać, a nie wykonując popełnia grzech. Łamie przykazania, i ap. Paweł w Hebr,10,26 „Jeśli otrzymawszy poznanie prawdy świadomie grzeszymy nie ma dla nas ofiary za grzechy” Czyli Bóg daje się nam poznać, daje łaskę, a my musimy strzec jego przykazań, nie grzeszyć, czyli nasze zasługi utrzymują nas w łasce, dokładnie to, co powiedział Pelagiusz. Świadomym grzeszeniem odrzucamy łaskę. Augustyn nie przyjmuje takiej wersji. Myli on zapracowanie sobie na zbawienie z trwaniem w łasce.

Rozdział 12. — Dowodzi na podstawie nauk św. Pawła, że łaska nie jest dawana na podstawie zasług ludzi.

Teraz bez wątpienia Apostoł Paweł miał pewną zasługę, ale była ona zła, gdy prześladował Kościół, i mówi o tym: Nie jestem godzien nazywać się apostołem, bo prześladowałem Kościół Boży. 1 Koryntian 15:9 I gdy miał tę złą zasługę, oddano mu dobrą w zamian za złą; i dlatego od razu powiedział: Lecz z łaski Bożej jestem tym, czym jestem. 1 Koryntian 15:10 Następnie, aby okazać także swoją wolną wolę, dodał w następnym zdaniu: A łaska Jego we mnie nie okazała się daremna, lecz pracowałem obficiej niż oni wszyscy. Do tej wolnej woli człowieka odwołuje się również w przypadku innych, gdy mówi im: Prosimy was, abyście nie przyjmowali łaski Bożej na próżno. 2 Koryntian 6:1 Jakżeż więc mógł im tak nakazać, skoro otrzymali łaskę Bożą w taki sposób, że utracili własną wolę? (1) Niemniej jednak, aby sama wola nie została uznana za zdolną do uczynienia czegokolwiek dobrego bez łaski Bożej, po powiedzeniu: Łaska Jego we mnie nie była daremna, lecz pracowałem obficiej niż oni wszyscy, natychmiast dodał zdanie kwalifikacyjne: Jednak nie ja, lecz łaska Boża, która była ze mną. 1 Koryntian 15:10 Innymi słowy: Nie ja sam, lecz łaska Boża ze mną. A zatem ani nie była to sama łaska Boża, ani nie był to sam on sam, ale była to łaska Boża z nim. Jednak w jego powołaniu z nieba i nawróceniu przez to wielkie i najskuteczniejsze powołanie, łaska Boża była sama, ponieważ jego zasługi, choć wielkie, były jednak złe. Następnie, cytując jeszcze jeden fragment, mówi do Tymoteusza: Lecz bądź współpracownikiem Ewangelii według mocy Boga, który nas zbawia i powołuje świętym powołaniem swoim — nie według uczynków naszych, lecz według postanowienia i łaski swojej, która nam dana została w Chrystusie Jezusie. 2 Tymoteusza 1:8—9 Następnie w innym miejscu wylicza swoje zasługi i daje nam ten opis ich złego charakteru: Bo i my sami byliśmy niegdyś głupi, niewierzący, zwiedzeni, służąc rozmaitym pożądliwościom i rozkoszom, żyjąc w złości i zazdrości, pełni nienawiści i nienawidzący siebie nawzajem. Tytusa 3:3 Nic, co prawda, ale kara była należna za takie postępowanie w złym zamiarze! Bóg jednak, który odpłaca dobrem za zło swoją łaską, która nie jest dana według naszych zasług, umożliwił apostołowi zakończenie swojej wypowiedzi słowami: Lecz gdy dobroć i miłość naszego Zbawiciela, Boga, zajaśniały nad nami — nie z uczynków sprawiedliwości, które spełniliśmy, lecz według swego miłosierdzia zbawił nas przez kąpiel odrodzenia i odnowienia Ducha Świętego, którego wylał na nas obficie przez Jezusa Chrystusa, naszego Zbawiciela, abyśmy usprawiedliwieni Jego łaską, stali się dziedzicami według nadziei życia wiecznego. Tytusa 3:4—7

Przypisy

(1) By nie przyjmowali na daremno łaski, Augustyn pyta: „czy utracili wolną wolę?”, nie znał podstawowego znaczenia „wolnej woli”, to wybór. Utracić łaskę, to zdecydować się ją porzucić, kiedy decydujesz się na zło, i trwanie w grzechu tracisz łaskę. Na daremno przyjąć łaskę znaczy, przyjąć i nie trwać w niej. Co Augustyn rozumie przez „łaskę” To coś co daje Bóg, i my nic z tym nie możemy już zrobić, Bóg sprawia że nie grzeszysz, to prowadzi do przeznaczenia.

Rozdział 13 — Łaska Boża nie jest dawana według zasług, ale sama sprawia, że wszelkie dobro staje się zasługą.

Z tych i podobnych fragmentów Pisma Świętego czerpiemy dowód, że łaska Boża nie jest dawana według naszych zasług.(1) Prawdą jest, że widzimy, iż jest dawana nie tylko tam, gdzie nie ma dobra, ale nawet tam, gdzie poprzedza ją wiele złych zasług: i widzimy ją tak dawaną codziennie. Ale jest oczywiste, że gdy została dana, również nasze dobre zasługi zaczynają istnieć — jednakże tylko dzięki niej; ponieważ gdyby ona tylko się wycofała, człowiek upada, nie podnosząc się, ale przyspieszony przez wolną wolę. Dlatego żaden człowiek nie powinien, nawet gdy zaczyna posiadać dobre zasługi, przypisywać ich sobie, ale Bogu, (2) do którego Psalmista zwraca się w ten sposób: Bądź moim pomocnikiem, nie opuszczaj mnie. Mówiąc: nie opuszczaj mnie, pokazuje, że gdyby miał zostać opuszczony, nie jest sam z siebie zdolny do uczynienia czegokolwiek dobrego. Dlatego też mówi: Powiedziałem w mojej obfitości, nigdy nie będę poruszony, bo myślał, że ma taką obfitość dobra, by nazwać je swoim, że nie będzie poruszony. Ale aby mógł zostać nauczony, czyje to jest, czym zaczął się chlubić, jakby było jego własnym, został napomniany przez stopniowe porzucenie łaski Bożej i mówi: O Panie, w swojej dobrej woli dodałeś siły mojemu pięknu. Ty jednak odwróciłeś swoje oblicze, a wtedy byłem zaniepokojony i zmartwiony. Tak więc konieczne jest, aby człowiek był nie tylko usprawiedliwiony, gdy jest niesprawiedliwy z łaski Bożej — to znaczy, aby został zmieniony z nieświętości w sprawiedliwość — gdy jest odpłacany dobrem za swoje zło; ale aby nawet po tym, jak zostanie usprawiedliwiony przez wiarę, łaska towarzyszyła mu na jego drodze i powinien się na niej oprzeć, aby nie upadł. Z tego powodu napisano o samym Kościele w Księdze Pieśni nad Pieśniami: Kim jest ta, która przychodzi w białych szatach, wspierając się na swoim krewnym? Pieśń nad Pieśniami 8:5 Wybielona jest ta, która sama z siebie nie mogłaby być biała. A przez kogo została wybielona, jeśli nie przez Tego, który mówi przez proroka: Choćby twoje grzechy były jak purpura, jak śnieg je wybielę? Izajasz 1:18 Wtedy więc została wybielona, nie zasługiwała na żadne dobro; ale teraz, gdy została wybielona, chodzi dobrze — ale tylko dzięki temu, że stale opiera się na Tym, przez którego została wybielona. Dlatego sam Jezus, na którym opiera się wybielony, powiedział do swoich uczniów: Beze mnie nic uczynić nie możecie. J 15:5

Przypisy

(1) To prawda na łaskę nie możemy zapracować, czyli nie jest z naszych zasług, ale łaskę możemy przyjąć wiarą lub ją odrzucić, czego Augustyn nie toleruje. Łaski nie przyjmujemy uczynkami, bo jest to zapracowanie sobie na łaskę. Pelagiusz nie miał koncepcji zapracowania sobie uczynkami na łaskę, tak przynajmniej wynika z jego pism.

(2) Czym jest „Łaska” To dar i kojarzymy ją najczęściej ze zbawieniem, tu podaje prawdę, zbawienia nie możemy osiągnąć inaczej jak go otrzymać od Boga. Ale łaska może odnosić się też do darów, które nazywamy błogosławieństwami, łaska ma kilka pojęć: ktoś otrzymuje od Boga dom, inny pieniądze, podarunek jest z łaski, bez naszych zasług. Czy na taką łaskę możemy sobie zasłużyć, będąc wiernym Bogu więcej dostajesz, z jego łaski. Kiedy pracujesz i masz coraz większe powodzenie, jest też łaską, nie dlatego żebyś zapracował sobie u Boga, ale Bóg obdarza twój wysiłek. Dlaczego grzecznemu dziecku nie dać jego ulubionej zabawki? Powtarzam nie mylmy łaski odkupienia z łaskami jako darami Ducha, dar uzdrawiania jest dany też z łaski, ale to my decydujemy jak ta łaskę wykorzystać. Na kogo położyć rece i kiedy, nie musisz mówić językami w tramwaju, tylko dlatego że masz taki dar łaski, ty decydujesz kiedy i jak go użyć. Augustyn nie odróżnia różnych rodzajów łaski

Rozdział 14. — Paweł najpierw otrzymał łaskę, która pozwoliła mu zdobyć koronę.

Wróćmy teraz do Apostoła Pawła, który, jak odkryliśmy, otrzymał łaskę Bożą, odpłacając dobrem za zło, bez żadnych własnych dobrych zasług, ale raczej wieloma złymi zasługami. Zobaczmy, co powiedział, gdy zbliżały się jego ostatnie cierpienia, pisząc do Tymoteusza: Teraz jestem gotów do ofiary, a chwila mojej rozłąki jest bliska. Dobry bój stoczyłem, bieg ukończyłem, wiarę ustrzegłem. 2 Tymoteusza 4:6—7 Wylicza je oczywiście jako teraz swoje dobre zasługi; aby jak po swoich złych zasługach uzyskał łaskę, tak teraz, po swoich dobrych zasługach, mógł otrzymać wieniec. Zauważ zatem, co następuje: Odtąd odłożony jest dla mnie, mówi, wieniec sprawiedliwości, który mi da Pan, sprawiedliwy Sędzia, w owym dniu. 2 Tymoteusza 4:8 Komuż więc sprawiedliwy Sędzia miałby przyznać wieniec, jeśli nie temu, którego miłosierny Ojciec obdarzył łaską? I jakżeż wieniec mógłby być wieńcem sprawiedliwości, gdyby nie łaska, która usprawiedliwia bezbożnych? Co więcej, jakże te rzeczy mogłyby zostać teraz przyznane jako dług, gdyby nie zostały wcześniej dane jako dar?

Rozdział 15. — Pelagianie wyznają, że jedyną łaską, która nie jest dana według naszych zasług, jest łaska odpuszczenia grzechów.

Kiedy jednak pelagianie twierdzą, że jedyną łaską, która nie jest dana według naszych zasług, jest ta, przez którą grzechy człowieka zostają odpuszczone, ale że ta, która jest dana na końcu, czyli życie wieczne, jest oddawana naszym poprzednim zasługom: nie można pozwolić, by pozostały bez odpowiedzi. Jeśli rzeczywiście tak rozumieją nasze zasługi, że uznają je również za dary Boże, wówczas ich pogląd nie zasługuje na potępienie. Lecz skoro tak głoszą ludzkie zasługi, że twierdzą, iż człowiek posiada je z własnej woli, wówczas apostoł słusznie odpowiada: „ Któż cię wyróżnia od drugiego? A cóż masz, czego byś nie otrzymał? A jeśli otrzymałeś, to dlaczego się chlubisz, jakbyś nie otrzymał?” 1 Koryntian 4:7 Dla człowieka, który wyznaje takie poglądy, jest całkowitą prawdą powiedzieć: To Jego własne dary, a nie twoje zasługi — jeśli przynajmniej twoje zasługi pochodzą z ciebie samego, a nie z Niego. Jeśli rzeczywiście są takie, są złe; i Bóg ich nie wieńczy; ale jeśli są dobre, są darami Bożymi, ponieważ, jak mówi Apostoł Jakub, Każdy dobry dar i każdy doskonały dar jest z góry i zstępuje od Ojca światłości. Jakuba 1:17 Zgodnie z tym również Jan, poprzednik Pana, oświadcza: Człowiek nie może niczego otrzymać, jeśli nie będzie mu to dane z nieba Jan 3:27 — z nieba, oczywiście, ponieważ stamtąd przyszedł również Duch Święty, gdy Jezus wstąpił na wysokość, poprowadził jeńców i dał dary ludziom. Jeśli więc twoje dobre zasługi są darami Bożymi, Bóg nie wieńczy twoich zasług jako twoich zasług, ale jako swoich własnych darów. (1)

Przypisy

(1) Tu Augustyn twierdzi, że sami możemy mieć tylko złe uczynki, a wszystkie dobre, są darem Boga. Życie to nie potwierdza, popatrzcie na posłów lewicy, są niewierzący, nie narodzeni z Boga, a w parlamencie uchwalają, coś co służyć na ludziom. Czy wszyscy nienawróceni, robią tylko złe rzeczy, nie mają, ani jednego dobrego uczynku?

Rozdział 16 — Paweł walczył, ale Bóg dał mu zwycięstwo: biegł, ale Bóg okazał mu miłosierdzie.

Rozważmy zatem te same zasługi Apostoła Pawła, o których powiedział, że Sprawiedliwy Sędzia nagrodzi wieńcem sprawiedliwości; i zobaczmy, czy te jego zasługi były rzeczywiście jego własnymi — to znaczy, czy zostały uzyskane przez niego samego, czy też były darami Bożymi. Walczyłem — mówi on — w dobrych zawodach; bieg ukończyłem, wiarę zachowałem.2 Tymoteusza 4:7 (1) Po pierwsze, te dobre uczynki były niczym, gdyby nie poprzedzały ich dobre myśli. Zwróć więc uwagę na to, co mówi na temat tych samych myśli. Jego słowa, gdy pisze do Koryntian, brzmią: Nie jakobyśmy byli zdolni sami z siebie, aby myśleć coś tylko z siebie, ale nasza zdolność jest z Boga. 2 Koryntian 3:5 Następnie przyjrzyjmy się każdej z osobna zasługom. Walczyłem w dobrych zawodach. Cóż, teraz chcę wiedzieć, jaką mocą walczył. Czy mocą, którą posiadał sam z siebie, czy mocą daną mu z góry? Nie sposób przypuszczać, by tak wielki nauczyciel jak apostoł nie znał prawa Bożego, które w Księdze Powtórzonego Prawa głosi: Nie mów w sercu swoim: Moja własna siła i siła ręki uczyniły dla mnie tę wielką moc; lecz pamiętaj o Panu, Bogu twoim, że On daje ci siłę, abyś zdobył taką moc. Powtórzonego Prawa 8:17 I cóż znaczy dobra walka, jeśli nie idzie za nią zwycięstwo? A kto daje zwycięstwo, jeśli nie Ten, o którym sam apostoł mówi: Bogu niech będą dzięki, który nam daje zwycięstwo przez Pana naszego Jezusa Chrystusa? 1 Koryntian 15:57 Następnie w innym fragmencie, cytując z Psalmu te słowa: Ponieważ dla Ciebie zabijają nas przez cały dzień, uważają nas za owce na rzeź, kontynuował, oświadczając: Nie, we wszystkich tych rzeczach jesteśmy więcej niż zwycięzcami, dzięki Temu, który nas umiłował. Rzymian 8:37 Nie przez nas samych zatem dokonuje się zwycięstwo, lecz przez Tego, który nas umiłował. W drugim zdaniu mówi: Biegu dokonałem. Kto więc to mówi, jeśli nie ten, który w innym fragmencie oznajmia: A zatem nie jest to z woli człowieka ani z jego biegu, lecz z miłosierdzia Bożego? Rzymian 9:16 A zdania tego w żaden sposób nie można przestawić, aby można było powiedzieć: Nie jest to z Boga., który okazuje miłosierdzie, ale o człowieku, który chce i ucieka. Jeśli ktoś jest na tyle odważny, by tak to wyrazić, to najwyraźniej pokazuje, że ma problem z apostołem. (2)

Przypisy

(1) Augustyn myli przyjęcie łaski zbawienia, z otrzymaniem łaski wejścia do nieba. Apostoł mówi w tym tekstach o wejściu do nieba, otrzymam wieniec, nie wchodzimy do nieba z wolnej woli, ale Bóg nas tam wpuszcza z łaski, na ziemi żyjemy w łasce i decyduje o tym, nasza wolna wola.

(2) Augustynie czy zabijają nas bo to jest łaska, żebyśmy byli zwycięzcami, czy odwrotnie zabijają nas, ale to nie jest wolą Bożą, i dlatego jesteśmy zwycięzcami, Bóg nie zsyła na nas zabójców by obdarzyć nas łaską, ale zabijają nas i przez to zyskujemy łaskę, większą zasługę u Boga, nie mylić z łaską odkupienia z grzechów,

Rozdział 17. — Wiara, którą zachował, była darem od Boga.

Jego ostatnia klauzula brzmi następująco: Wiary dochowałem. Lecz ten, który to mówi, jest tym samym, który w innym fragmencie oświadcza: Dostąpiłem miłosierdzia, abym był wierny. 1 Koryntian 7:25 Nie mówi: Dostąpiłem miłosierdzia, ponieważ byłem wierny, ale abym mógł być wierny, pokazując w ten sposób, że nawet sama wiara nie może być mająca miłosierdzia Bożego i że jest darem Bożym. (1) Tego naucza nas bardzo wyraźnie, gdy mówi: Łaską bowiem jesteście zbawieni przez wiarę, a to nie z was: Boży to dar. Efezjan 2:8 Mogliby ewentualnie powiedzieć: Otrzymaliśmy łaskę, ponieważ uwierzyliśmy; jakby przypisywali wiarę sobie samym, a łaskę Bogu. Dlatego apostoł, powiedziawszy: Jesteście zbawieni przez wiarę, dodał: A to nie z was: Boży to dar. I znowu, aby nie mówili, że zasłużyli na tak wielki dar swoimi uczynkami, natychmiast dodał: Nie z uczynków, aby się nikt nie chlubił. Efezjan 2:9 Nie dlatego, że zaprzeczył dobrym uczynkom lub zniweczył ich wartość, mówiąc, że Bóg oddaje każdemu według uczynków jego; Rzymian 2:6 ale dlatego, że uczynki pochodzą z wiary, a nie wiara z uczynków. Dlatego od Niego mamy uczynki sprawiedliwości, od Niego pochodzi także sama wiara, o której napisano: Sprawiedliwy z wiary żyć będzie. Habakuk 2:4

Przypisy

(1) Dokładnie jest odwrotnie, „Wiary dochowałem” znaczy byłem wiernym, Augustyn mówi: „ Nie mówi: Dostąpiłem miłosierdzia, ponieważ byłem wierny, ale abym mógł być wierny,”

Rozdział 18. — Wiara bez dobrych uczynków nie wystarcza do zbawienia.

Osoby nieinteligentne, jednakże, w odniesieniu do stwierdzenia apostoła: „ Stwierdzamy, że człowiek jest usprawiedliwiony przez wiarę bez uczynków prawa”, Rzymian 3:28, pomyślały, że ma na myśli, że wiara wystarczy człowiekowi, nawet jeśli prowadzi złe życie i nie ma dobrych uczynków. (1) Niemożliwe jest, aby taki charakter został uznany za naczynie wybrane przez apostoła, który po oświadczeniu, że w Chrystusie Jezusie ani obrzezanie nic nie znaczy, ani nieobrzezanie, Galacjan 5:6 dodaje od razu, ale wiara, która działa przez miłość. To jest taka wiara, która oddziela wiernych Boga od nieczystych demonów — bo nawet ci wierzą i drżą, Jakub 2:19 jak mówi Apostoł Jakub; ale nie czynią dobrze. Dlatego nie posiadają wiary, przez którą żyje sprawiedliwy człowiek — wiary, która działa przez miłość w taki sposób, że Bóg odpłaca jej według jej uczynków życiem wiecznym. Ale skoro nawet nasze dobre uczynki pochodzą od Boga, od którego pochodzi również nasza wiara i miłość, dlatego ten sam wielki nauczyciel pogan nazwał samo życie wieczne swoim łaskawym darem. Rzymian 6:23

Przypisy

(1) Tekst mówi o usprawiedliwieniu, zbawieniu z wiary, a nie z prawa Mojżesza. Augustyn nie wie, że greckie słowo wiara „pistes” ma dwa znaczenia „wiara i wierność” wierność to przestrzeganie zasad. Tak samo hebrajskie „emuna” oznacza nie tylko wiarę, ale i wierność. Jak masz wiarę to jesteś wierny, czyli posłuszny przykazaniom. Dlatego niewierny zostaje odrzucony z łaski.Bo bez wiary nie jest wierny.

Rozdział 19 — W jaki sposób życie wieczne jest zarówno nagrodą za służbę, jak i darem łaski?

Stąd powstaje niemała kwestia, która musi zostać rozwiązana darem Pana. Jeśli życie wieczne jest oddawane dobrym uczynkom, jak Pismo Święte najdobitniej głosi: Wtedy odda każdemu według jego uczynków: Mt 16,27 Jakże więc życie wieczne może być kwestią łaski, skoro łaska nie jest oddawana uczynkom, ale jest dana darmo, jak sam apostoł nam mówi: Temu, który działa, nagroda nie jest poczytana za łaskę, ale za zasługę Rz 4,4 i ponownie: Pozostała część jest zbawiona według wybrania łaski; z tymi słowami bezpośrednio dodanymi: A jeśli z łaski, to już nie z uczynków; w przeciwnym razie łaska nie jest już łaską? Rz 11,5—6 Jakże więc życie wieczne jest z łaski, skoro jest otrzymywane z uczynków? Czyż apostoł nie mówi przypadkiem, że życie wieczne jest łaską? Wręcz przeciwnie, tak to nazwał, z jasnością, której nikt nie może podważyć. Nie potrzeba bystrego intelektu, a jedynie uważnego czytelnika, aby to odkryć. Bo po słowach: „ Zapłatą za grzech jest śmierć”, dodał zaraz: „ Łaska Boża to życie wieczne w Jezusie Chrystusie, Panu naszym”. Rzymian 6:23

Rozdział 20. — Odpowiedź na pytanie. Usprawiedliwienie jest po prostu łaską, a życie wieczne jest nagrodą i łaską.

To pytanie wydaje mi się zatem niemożliwe do rozwiązania, dopóki nie zrozumiemy, że nawet te dobre uczynki, które są wynagradzane życiem wiecznym, należą do łaski Bożej, z powodu tego, co powiedział Pan Jezus: Beze mnie nic uczynić nie możecie. Jana 15:5 A sam apostoł, po tym, jak powiedział: Łaską zbawieni jesteście przez wiarę, i to nie z was: Boży to dar; nie z uczynków, aby się kto nie chlubił; List do Efezjan 2:8—9 dostrzegł oczywiście możliwość, że ludzie pomyślą na podstawie tego stwierdzenia, że dobre uczynki nie są konieczne dla tych, którzy wierzą, ale że sama wiara im wystarcza; i ponownie, możliwość, że ludzie będą się chełpić swoimi dobrymi uczynkami, jakby sami byli zdolni je wykonywać. Aby zatem sprostać tym opiniom z obu stron, dodał natychmiast: Albowiem jesteśmy Jego dziełem, stworzeni w Chrystusie Jezusie do dobrych uczynków, które Bóg z góry przeznaczył, abyśmy w nich chodzili. Efezjan 2:10 Jaki jest sens jego słów: „ Nie z uczynków, aby się nikt nie chlubił”, gdy zachwala łaskę Bożą? I dlaczego później, uzasadniając użycie takich słów, mówi: „ Jesteśmy bowiem Jego dziełem, stworzeni w Chrystusie Jezusie do dobrych uczynków ”? Dlaczego zatem brzmi: „ Nie z uczynków, aby się nikt nie chlubił ”? Posłuchajcie i zrozumcie. Słowa „nie z uczynków” odnoszą się do uczynków, które — jak przypuszczacie — mają swój początek wyłącznie w was samych; ale musicie pomyśleć o uczynkach, do których Bóg was ukształtował (tj. ukształtował i stworzył). O nich bowiem mówi: „ Jesteśmy Jego dziełem, stworzeni w Chrystusie Jezusie do dobrych uczynków”. Nie mówi tu o stworzeniu, które uczyniło nas ludźmi, lecz o tym, do którego ktoś, kto już osiągnął pełnię człowieczeństwa, powiedział: „Stwórz we mnie, Boże, serce czyste ”, o czym również apostoł mówi: „ Jeśli więc ktoś jest w Chrystusie, nowym jest stworzeniem; stare przeminęło, oto wszystko stało się nowe”. A wszystko jest z Boga. 2 Koryntian 5:17—18 Jesteśmy zatem ukształtowani, to znaczy ukształtowani i stworzeni, w dobrych uczynkach, których sami nie przygotowaliśmy, ale Bóg z góry przeznaczył, abyśmy w nich chodzili. Wynika to zatem, umiłowani, bez żadnej wątpliwości Że tak jak twoje dobre życie jest niczym innym jak łaską Bożą, tak i życie wieczne, będące nagrodą za dobre życie, jest łaską Bożą; co więcej, jest ono dane darmo, tak jak darmo jest dane to, czemu jest dane. Lecz to, czemu jest ono dane, jest wyłącznie i po prostu łaską; dlatego jest to również to, co jest mu dane, ponieważ jest jego nagrodą — łaska jest za łaskę, jakby wynagrodzeniem za sprawiedliwość; aby prawdą było, ponieważ prawdą jest, że Bóg wynagrodzi każdemu według jego uczynków. (1)

Przypisy

(1) Trochę się zaplątał, zapomniał jeszcze dodać Bogatego Młodzieńca „co mam czynić aby osiągnąć życie wieczne… Przestrzegaj przykazań” Jezus powinien powiedzieć, żyj z łaski i wiary, to było by takie proste. W tekście, „stworzeni jesteśmy do dobrych uczynków” To my mamy w tych dobrych uczynkach chodzić. A nie jak sugeruje Augustyn, że z nieba nam dobre uczynki schodzą. Potwierdzają to teksty z Filip.2,3 „Nie czyńcie nic z kłótliwości” z Efez.4,25—28 „Przeto, odrzuciwszy kłamstwo, mówcie prawdę, każdy z bliźnim swoim,.. Nie dawajcie diabłu przystępu. … Kto kradnie, niech kraść przestanie” To wy macie nie kraść, to wy macie odrzucić kłamstwo, a nie czekać aż Duch w was nie będzie kradł i kłamał.

Rozdział 21— Życie wieczne jest łaską za łaskę.