Bezpłatny fragment - Peszitta Ewangelia Mateusza

Peszitta — Ewangelia Mateusza

Wprowadzenie

Dla przeciętnego czytelnika te proste słowo „Peszitta” nie kojarzy się a niczym znanym. Wyjaśniam więc, że chodzi o syryjski przekład Biblii. Korzystamy z późniejszych przekładów masoreckich. (VII — X wiek) Ale przekład Biblii zwany Peszittą jest najstarszym przekładem Biblii. (Po za Septuagintą). Powstawał między II a V wiekiem. Najstarszy zachowany manuskrypt Peszitty (zawierający Księgę Powtórzonego Prawa, Izajasza, Hioba i Jozuego), na którym widnieje dokładna data wpisana przez kopistę, odpowiadająca przełomowi lat 459/460 n.e. lub 463/464 n.e. Jest to jeden z najstarszych datowanych rękopisów biblijnych na świecie. Peszitta nie powstała jednorazowo, to był cykl od II wieku tłumaczono Stary Testament. Miejsce powstania uważa się Edessę. Redakcję przypisywano biskupowi Rabbuli z Edessy (zm. 435 )

Tekst nad którym pracowałem to tekst zachodniosyryjski, w alfabecie Estrangelo. Język aramejski miał dwie odmiany wschodnią i zachodnią różniły się wymową, ale pisano tak samo. Oba języki hebrajski i aramejski, są bardzo podobne do siebie, jak dzisiaj język polski i słowacki.

Jak to wygląda w tekście Porównam język aramejski do języka hebrajskiego.

B-reszit — Na początku Tekst hebrajski — Bereszit

bra — stworzył hebrajskie Bara

Alaha — Bóg hebrajskie Elohim

jat — partykuła wskazująca na dopełnienie bliższe (odpowiednik hebrajskiego „et)

szmaja — niebo / niebiosa hebrajskie szamaim

w-jat — i + partykuła dopełnienia hebr. et

ar’a — ziemię hebrajskie arec

Czy Jezus posługiwał się aramejskim? Tak, ponieważ mieszkał na granicy z Syrią, więc miał na co dzień kontakt i z grekami i aramejczykami. Zwłaszcza, że jego ojciec był cieślą, tym samym i on też, więc mówiąc językiem współczesnym miał kontakty handlowe z klientami. Ktoś doszedł do wniosku, a wszyscy inni za nim powtarzają, że cały Izrael po niewoli babilońskiej mówił po aramejsku, oczywiście brak na to dowodów. Izrael przyjął wiele słów z języka aramejskiego, co nie znaczy, że mówił po aramejsku. W Biblii znajdujemy teksty w których Jezus mówi i po aramejsku i po hebrajsku. Skoro po 50 latach niewoli wszyscy mówili aramejskim, to dlaczego po 120 latach pod zaborem rosyjskim ci we wschodniej Polsce nie mówią po rosyjsku, a ci z zachodniej strony nie mówią po niemiecku? Pod Damaszkiem kiedy Jezus ukazał się Pawłowi, przemówił do niego nie po aramejsku tylko po hebrajsku. „Dlaczego mnie prześladujesz?” A kiedy na krzyżu Jezus powiedział po aramejsku „Eli. Elia..” tłum nie zrozumiał, i sądził, że woła Eliasza, bo po hebrajsku Elia to Eliasz. Mówienie, że hebrajski nie był używany jest nonsensem. Paweł podczas aresztowania w Jerozolimie przemówił do tłumu po hebrajsku, a nie po aramejsku, o tym mamy napisane w Dziejach Apostolskich. To że Jezus używał aramejskiego, to znaczy że mówił do tych co po aramejsku rozmawiali na co dzień, w Izraelu mieszkali ludzie z różnych krajów, jedni mówili po grecku, bo urodzili się np. w Egipcie, inni mówili po aramejsku, bo wychowali się w takim domu, gdzie używano aramejskiego, zwłaszcza, że Izraelici mieszkali we wszystkich krajach sąsiednich. Sam Paweł pochodził z Tarsu a nie z Izraela, czyli z południowej Turcji, więc wychował się na grece.

Tłumaczenie

Historycznie wiemy, że Mateusz napisał Ewangelię po hebrajsku, mniejsza już o to, po co miałby pisać po hebrajsku, skoro nikt tego języka już nie używał, zgodnie z analizą tekstu, Mateusz pisał do Żydów, zna dokładnie zwyczaje Żydowskie, które opisuje. Już na początku, w 1 rozdziale, podaje rodowód Jezusa, i wywodzi pochodzenie od Abrahama, to dla każdego Żyda było priorytetem, każdy Żyd musiał znać swoich przodków. Dla greckich czytelników nie miało to znaczenia, bo wywodzili pochodzenie Jezusa z nieba, więc cielesnym pochodzeniem się nie interesowali. Nie mamy dzisiaj hebrajskiego oryginału, więc zostaje nam zatem najbliższy tekst czyli aramejski, który jest bardzo podobny, do hebrajskiego, taki sam styl gramatyczny, i podobne słowa. Moim marzeniem było przetłumaczenie Ewangelii Mateusza z Peszitty na Polski ale znalezienie tekstu aramejskiego a gramatyką było trudne. Dlaczego Peszitta? bo pozwala zanurzyć się w sposobie Żydowskiego myślenia z czasów apostolskich. 12 apostołów było Żydami, z odmiennym sposobem podejścia do prawa i proroków. Na końcu każdego rozdziału podaje najważniejsze różnice między tekstem greckim a syriackim. Greka spłyciła przekaz, grek nie potrafił zrozumieć Żyda, dla którego Bóg bez prawa nie istnieje. Dla Greka najważniejsza jest teoria biblijna, która nauka w Biblii jest prawdziwa, prawo nie istnieje, a cuda się nie zdarzają. Tekst numerycznie jest podzielony na akapity. Ogólnie przyjęta numeracja wierszy przeszkadza w czytaniu, bywa że co zdanie jest nowy numer wiersza, ktoś kto robił ten podział, zrobił to bezmyślnie. Pamiętać należy, że oryginał nie posiadał numeracji, to był jeden długi tekst.

Strona krytyczna

Analizując całość sprawozdania Mateusza zauważam rozgardiasz w jego sprawozdaniu. Popatrz na ostatni rozdział kobiety idą do grobu, żołnierze są przy grobie, poucinane zdania, które czasami nie mają ciągłości, Łukasz i Jan podają szczegóły opisu. Widać z tego że Mateusz był cholerykiem, to cecha porywcza i taki nie nadaje się do pisania powieści. skrótowa zdaje raport z wydarzeń. Jan który też był świadkiem wydarzeń jest raczej flegmatykiem, który podaje szczegółowy dokładny opis. Marek i Łukasz byli grekami, ich ewangelie są pisane po grecku, widać to wyraźnie u Marka, który nie ma Żydowskich zwrotów. Jan mimo, że był Żydem pisał po grecku, w tym czasie przebywał w Efezie wśród Greków. Używa zwrotów „Żydzi postanowili” „Żydzi zrobili”, tak się nie pisze do Żydów, raczej do tych, co nimi nie są. Jan.19,40 " „Wzięli więc ciało Jezusa i owinęli je w płótna razem z wonnościami, stosownie do żydowskiego sposobu grzebania”.

Polskie tłumaczenie z Peszitty

Czesław Czyż

Tczew — Listopad 2026

Rozdział 1

1 Spis Genealogii Jeszui Mesjasza syna Daweda syna Awrahama 2 Awraham spłodził Eskhaq a Eskhag spłodził Jakuba a

Jakub spłodził Jehuda i jego braci. Jehuda spłodził Peresa i Zarakha poprzez Tamar. Peres spłodził Hisrona. Hisron spłodził Aram. Aram spłodził Amenadaba. Amenadab spłodził Nikhshona. Nikhshon spłodził Salmona. Salmon spłodził Baza przez Rakhab. Baz spłodził Awbeda. Awbed spłodził Aeshe. Aeshe spłodził Daweda króla. Dawed spłodził Szlemona. Szlemon był z żony Awrea. Szlemon spłodził Rikhebama Rekhebam spłodził Abea. Abea spłodził Asa. Asa spłodził Jahoszapata, Jahoszapat spłodził Yorama. Yoram spłodził Awazera a Awazer spłodził Yothama Yotham spłodził Ahaza. Ahaz spłodził Chizaka.

10 Chizak spłodził Mnashe. Mnashe spłodził Amona a Amon spłodził Joszea a Joszea spłodził Jochanea i jego braci w niewoli Babilońskiej. A po niewoli Babilońskiej Jochanea spłodził Szlathiela. Szlathiel spłodził Zurubabela a Zurubabel spłodził Awiud. Awiud spłodził Eleakema a Eleakem spłodził Azor.

14 Azor spłodził Zadoq. Zadok spłodził Akhen. Akhen spłodził Eleuda. Eleud spłodził Eleazara. Eleazar spłodził Matan. Matan spłodził Jakuba. Jakub spłodził Yosip męża Maryam z której narodził się Jeszua Mesjasz. Wszystkich pokoleń od Awrahama do Daweda 14 i od Daweda do niewoli Babilońskiej pokoleń 14 a od niewoli Babilońskiej do Mesjasza pokoleń 14.

18 Z narodzeniem Jesziu Mesjasza było tak. Mariam matka, była narzeczoną Yosipa bez ich zjednoczenia została znaleziona w ciąży poprzez Ducha Świętego. Ale jej mąż Yosip nie chciał jej zniesławić, i myślał aby ja potajemnie odprawić. Kiedy o tym rozmyślał przyszedł do niego anioł Pana we śnie: „Nie obawiaj się wziąć Mariam za żonę, bo ten co się z niej zrodzi jest z Ducha Świętego. Urodzi syna i nazwie go Jeszua. Bo on uratuje lud swój od grzechu.

22 To wszystko się wydarzyło, co przepowiedziano przez proroka. Dziewica pocznie i urodzi syna i nazwią go Ammanuel co się wykłada „z nami jest nasz Bóg” Kiedy Yosip obudził się ze snu zrobił tak jak mu kazał anioł wziął ją za żonę, ale nie współżył z nią az porodziła. Dziecko nazwano imieniem Jeszua.

Różnice w tekście greckim a Peszittą

Wiersze 1—17 Imiona w wersji oryginalnej bez zmiany.

Wiersz 21 — Yeszua — Aramejski miał dwa dialekty wschodni i zachodni We wschodniej wymawiano Isho, W zachodnisyryjskim bliżej Antiochii wymawiano Yeszu pisownia była ta sama tylko inaczej wymawiano. A że aramejski miał na końcu pisowni „a” Ajin, i była to gardłowa litera więc pisownia używa Jeszua, a nie Jeszu, to „a” istniało ale w wymowie było słabo słyszane. W hebrajskim imię wymawiano zatem jako je-SZŪ-a (z akcentem padającym na sylabę SZŪ), gdzie samogłoska „a” wyraźnie brzmiała tuż przed zwarciem/spółgłoską gardłową Ajin. My po polsku akcentujemy ostatnią sylabę, gdzie słyszymy mocno „a” natomiast prawdziwa wymowa hebrajska, to „a” miała w zaniku, a słychać było „szu”. Osłabienie głosek gardłowych w I wieku: W codziennej mowie mieszkańców Galilei czy Judei I wieku (szczególnie w aramejskim dialekcie galilejskim) wymowa gardłowego Ajin bardzo uległa osłabieniu. Dla ucha kogoś z zewnątrz (np. Greków) gardłowe „a na końcu było prawie niesłyszalne, stąd w grece Nowego Testamentu zapisano po prostu Ἰησοῦς (Iēsous) bez żadnego śladu po a ani Ajin W późniejszym hebrajskim „a” zanikło i zostało Jeszu.

1. Zrodził — Mat.1,2—16

W greckim tekście Nowego Testamentu w genealogii dominuje powtarzalny schemat imię w mianowniku + czasownik w stronie czynnej egennēsen (zrodził — np. Abraham egennēsen ton Isaak).

W Peszicie: Użyto semickiego odpowiednika czasownikowego w formie imłosłowu lub formy zwrotnej charakterystycznej dla języka syriackiego (aled / iwled), co tłumaczę jako „spłodził” „genetycznie wywodzi się” co ściślej oddaje hebrajski styl rodowodów, greka podaje historyczną stronę wydarzenia

Mat.1,16 „który jest zwany Mesjaszem” (Mšiha). Słowo określające Mesjasza ma tutaj czysto semickie brzmienie (Mšiha zamiast greckiego Christos). Róznica jest ta, że Chrystos przeciętnemu czytelnikowi kojarzy się z nazwiskiem, ale Żydom słowo HaMaszija, z obietnicami Boga, z posłańcem Boga.

Mat.1,21 — Imię Jezus — Greckie Isus nie mówi nam nic poza dźwiękiem — Syriackie Jeszua dla Żyda do zlepek dwóch słów Jahwe zbawia (Jah szua)

Rozdział 2

1 Kiedy się urodził Jeszua w Betlekhem Jehudyjskim, w czasach panowania króla Heroda, przyszli Magusze ze wschodu i powiedzieli: „Gdzie jest król Żydów, który się urodził, widzieliśmy gwiazdę jego na wschodzie i przyszliśmy uczcić go i usłyszał to Herod i król był zmartwiony a z nim Uriszlem

4 I zebrał wszystkich rabinów i kohna i skrybów z narodu pytając ich gdzie ma się urodzić Mesjasz. I oni odpowiedzieli w Betlekhem Juhudzkim. „Ty najmniejsze z Jehudy, od ciebie wyjdzie król który będzie pasterzem wśród królów mojego ludu Izraela. Następnie Herod potajemnie wypytywał Maguszy o czasie pojawienia się gwiazdy. I odesłał ich do Betlekhem i powiedział do nich idźcie i pytajcie o chłopca dokładnie, a kiedy go znajdziecie wróćcie do mnie abym i ja cześć mu oddał.

9 Po wysłuchaniu króla odeszli. A gwiazda która widzieli na wschodzie szła przed nimi i zatrzymała się tam gdzie był chłopiec. Kiedy widzieli gwiazdę uradowali się. Weszli do domu i zobaczyli chłopca z jego matką Mariam. Upadli i oddali mu pokłon, i otworzyli skarby i ofiarowali jemu prezenty złoto, mirrę i kadzidło. I pokazano im we śnie, że nie powinni wracać do Heroda, i poszli inna drogą do swego kraju.

13 I kiedy poszli, ukazał się anioł Pana we śnie Yosipowi i powiedział do niego, „powstań zabierz chłopca i matkę i uciekaj do Misrayin, bo Herod zacznie szukać chłopca, aby go zniszczyć. Yosip wstał i w nocy zabrał chłopca i matkę i uciekła do Misrayin i pozostał tam do śmierci Heroda. Aby spełniło się słowo wypowiedziane przez proroka „z Misrayin powołałem mojego Syna” Następnie Herod uświadomił sobie, że Magoszi zakpili sobie z niego, wpadł we wściekłość, i zabił wszystkich chłopców w Bet-Lekhem w całej jego okolicy, poniżej wieku dwóch lat, aby spełniło się co powiedział Aramiyah:

18 „Głos było słychać w Ramtha, płacz i zawodzenie. Rakhiel płacze po jej synach, i nie da się pocieszyć, ponieważ ich nie ma. A kiedy król Herod zmarł pojawił się Yosipowi we śnie anioł Pana w Misrayin i powiedział: „powstań weź chłopca i matkę i udaj się do ziemi Izraela, bo umarli ci co czyhali na życie chłopca Yosip powstał, wziął chłopca i matkę i udał się do ziemi Izraela. Kiedy usłyszał że Arkhilus jest królem w Jehudzie w mieście Heroda jego ojca, bał się tam iść i zostało mu ujawnione we śnie, że powinien iść do ziemi Galeeli. Poszedł i zamieszkał w mieście Nasrath, aby spełniło się słowo proroka: „Nasraya będzie okraślany”

Przypisy

w. 2 — Uriszlem — Jerozolima

w.4. kohna — kapłani

w.13 — Misrayin — Egipt

w.16 — Aramyiah — Jeremiasz

Różnice w tekście greckim a Peszitą

Mat.2,1 — Greckie magoi — tłumaczy się jako magowie, wróżbici, co daje błędne wyobrażenie. Peszitta podaje „magusze” jako mędrcy, astronomowie, bo obecnie astrolodzy kojarzy się z tymi, co tworzą horoskopy, i wróża z gwiazd tu obserwatorzy zjawisk na niebie.

Mat,2,2 Mamy tego przykład — Tekst grecki: Eidomen gar autou ton astera en tē anatolē — tradycyjnie tłumaczone jako „Widzieliśmy bowiem Jego gwiazdę na wschodzie”. Co odczytywane jest jako czytanie z gwiazd. Peszitta odnosi się do zjawiska astronomicznego a nie wróżbiarstwa.

Mat.2,6 — Cytat z proroctwa Micheasza, inaczej odczyta to grek a inaczej semita. „albowiem z ciebie wyjdzie Wódz, który będzie pasterzem [poimanei] ludu mego, Izraela”. Wódz to władca, panujący, ale syriackie określenie, mówi o pasterzowaniu a nie o władzy. czyli wódź pasterski, albo przywódca pasterzy.

Mat,2,3 Tekst grecki: Używa czasownika etarachthē (ἐταράχθη — od tasso/tarasso, oznaczającego wzburzenie, zakłócenie spokoju). syriackiego słowa iztwašši (ܐܙܬܘܫܝ to wydźwięk emocji, a nie lęku.

Mat,2,23

Tekst grecki: Mówi, że zamieszkał w mieście zwanym Nazaret, aby się spełniło co powiedziano przez proroków, że Nazarejczykiem [Nazōraios] będzie nazwany. I odbieramy to jako nazwę i nic więcej, Peszitta: Używa formy Nasrāy i była to gra słów ze skojarzeniem Izaj.11,1

Rozdział 3

1 W dniach kiedy Juchanan Chrzciciel głosił na pustyni Jehudy mówiąc żałujcie bo blisko jest Królestwo Boże jak to przepowiedział prorok Eshaya: „Głos jednego wołającego na pustyni — Przygotujcie drogę dla Pana i zróbcie proste Jego ścieżki”. Ten to Juchanan ubrany był we włosy wielbłądzie i w pas skórzany na jego lędźwiach, a jego jedzeniem była szarańcza i dziki miód.

5 Następnie przychodzili do niego z Uriszlem, Jehudejczycy, i otaczający ziemię Jehudy w okolicach Jordanu. Dokonywał chrztu w rzece Jordan tym co się przyznawali, że byli w swoich grzechach. Kiedy widział tłum a z nim faryzeuszy i sadyceuszy, to powiedział do nich, pokolenie żmijowe, kto wam powiedział, że uciekniecie przed gniewem Bożym który nadejdzie?. Wydawajcie owoce pokuty i nie mówcie mamy ojca Awrahama, bo Bóg z tej skały może wzbudzić synów Awrahama.

10 Siekiera jest przyłożona do korzenia drzewa, a kto nie wydaje dobrego owocu zostanie odcięty. Ja chrzczę wodą do pokuty, ale ten co przychodzi po mnie silniejszy jest niż ja, i nie godny jestem usunąć jego sandałów, ten chrzcił będzie Duchem Świętym i ogniem. W jego ręku jest przetak, do oczyszczenia klepiska, pszenice zbierze do spichlerza a plewy spali w ogniu, którego nie da się ugasić.

13 Potem przyszedł Jeszua z Galeela do Jordanan do Juchanan, aby zostać przez niech ochrzczonym. Ale Juchanan wzbraniał się i rzekł: to ja powinienem był być przez ciebie ochrzczonym, a ty przychodzisz do mnie? Lecz Jeszua mu odpowiedział: Ustąp teraz, aby wypełnić to co jest właściwe, i wypełnić to co jest prawidłowe. Kiedy Jeszua został ochrzczony i wyszedł z wody, niebo się otworzyło i zobaczył Ducha Bożego, który opadł na niego jak gołąb, a głos z nieba odezwał się „Oto jest mój Syn ukochany, z którego jestem zadowolony.

Różnica między tekstem greckim a Peszittą

Mat,3,2 — Jan nawołuje „nawróćcie się” BT, BL, BWP, KUL, PAU.

Ta forma wyraża, odwrócenie sposobu myślenia. Użyto czasownika metanoeite (μετανοεῖτε), co dosłownie oznacza „zmieńcie myślenie / przemieńcie swój umysł” (od nous — umysł). łumaczy to za pomocą syriackiego czasownika tubw lub formy związanej z rdzeniem nawróconym na drogę powrotną (ne/tub — powróćcie, odwróćcie się). W językach semickich „pokuta” (hebr. teszuwa) to nie tyle zmiana filozofii myślenia, ile fizyczny zwrot o 1 మీ i powrót na drogę Przymierza z Bogiem.

Mat.3,16 — Tyś Syn mój umiłowany — W grece to tylko informacja, w Peszittice ma wydźwięk Mesjanistyczny. Zwrot używany był dla ogłoszenia na rynku swego 13 letniego syna jako równego we wszystkich sprawach swego ojca, jego zdanie jest zdaniem ojca, grecki czytelnik odbiera to zdanie, że Ojciec lubi Syna. Semita odbiera że Ojciec i Syn są równi. i ten Syn jest wysłannikiem nieba.

Rozdział 4

1 Następnie Jeszua został zabrany przez Ducha Świętego na pustynię, aby był kuszony przez oskarżyciela. Pościł 40 dni i 40 nocy i poczuł głód i podszedł do niego kusiciel i powiedział: Jeżeli jesteś Synem Bożym, spraw aby te kamienie stały się chlebem” a ten odpowiedział: „Nie samym chlebem żyje człowiek, lecz każdym słowem, które wychodzi z ust Bożych”.

5 Następnie zabrał go oskarżyciel do miasta, na krawędź świątyni i rzekł do niego: Jeżeli jesteś Synem Boga rzuć się w dół bo jest napisane: Aniołom swoim przykaże, o tobie, na rękach nosić cię będą, aby nie zraniła się stopa twoja o skałę. Odpowiedział mu Jeszua: Jest też napisane: Nie będziesz testował Pana Boga twego. I znowu oskarżyciel wziął go na górę bardzo wysoką i pokazał mu wszystkie królestwa świata i ich chwałę. i powiedział do niego: Wszystko to ci dam, jeśli upadniesz i oddasz mi cześć. I odpowiedział Jeszua: Odejdź wrogu bo jest napisane: Tylko Pana Boga czcić będziesz i Jemu służyć.

11 I zostawił go oskarżyciel i aniołowie zbliżyli się do niego, aby mu służyć. Kiedy usłyszał Jeszua, że Yokhanan został aresztowany, udał się do Galeeli. A odszedł z Nasrath i przyszedł zamieszkać w Kafarnachum, od strony morza, na granicy Naptali i Zebulona. Przy ujściu Yordananu, to Galeela narodów. Ludzie którzy siedzą w krainie cieni i śmierci, pojawi im się światło. Następnie głosił Jeszua: Żałujcie bo blisko jest Królestwo Nieba. Kiedy przyszedł nad brzeg morza zobaczył dwóch braci, Szymona który został nazwany Keepa i Andrausa brata jego, którzy zarzucali sieci do morza. Powiedział do nich Jeszua: Pójdźcie za mną, a sprawie, że staniecie się rybakami, synów ludzkich.

20 Ono od razu pozostawili ich sieci i poszli za nim. Kiedy tam był ujrzał dwóch innych braci. Jakuba syna Zawdee i Jochanana jego brata w łodzi ich ojca Zawdee jak naprawiali sieci. I wezwał ich Jeszua, a oni wyszli z łodzi, ich ojca i poszli za nim. I głosił Jeszua w całej Galeeli i głosił kazania o Królestwie na zgromadzeniach, uzdrawiał każda chorobę wśród ludzi. sława o nim rozeszła się po całej Syrii i uzdrawiał ludzi z różnych chorób, uciskanych z bólem, opętanych i paralityków. I poszedł za nim wielki tłum z Galeela, z 10 miast od Urishlima z Jehudy i z Jordanowia.

Przypisy

w.3 Eshaya — Izajasz

w.5 Uriszlem — Jerozolima

w.5 Jehuda — Judea

Różnice między tekstem greckim a Peszitą

Mat.4,1 Tekst grecki: Używa czasownika anēchthē (ἀνήχθη — od anagō, dosłownie: został wyprowadzony / podniesiony / uniesiony w górę na pustynię przez Ducha). Tekst syriacki uzywa czasownika ʾetdabar (ܐܬܕܒܪ — został poprowadzony / zawiedziony / Formacja ta w języku semickim kładzie nacisk na ścisłe posłuszeństwo i duchowe prowadzenie przez Ducha jako Przewodnika, co brzmi bardzo naturalnie. Odpada cała teoria porwania na pustynię.

Mat.4,15 — Grecka wersja Galilaia tōn ethnōn (Γαλιλαία τῶν ἐθνῶν — Galilea pogan w syriackim wydaniu używa określenia Galil d-‘ammmē (גלילא דעממיה / Galilea ludów/narodów). W świecie semickim słowo ‘ammē (ludzie, narody) niesie ze sobą specyficzny odcień biblijny określający wszystkich spoza przymierza, słowo poganie kojarzy się z bóstwami, kultami bożków. Przymierze było tylko z Izraelem, co nie odrzucało innych ludów. słowo poganie jest odrzuceniem ich.

Rozdział 5

1 Wówczas Jeszua widząc tłumy poszedł na górę i usiadł, i przyszli uczniowie jego i otworzył usta w nauczaniu i powiedział im:

Błogosławieni są ubodzy w duchu, bo ich jest Królestwo Nieba

Błogosławieni ci co opłakują bo będą pocieszeni.

Błogosławieni potulni, bo ono odziedziczą ziemię

Błogosławieni którzy są głodni i spragnieni sprawiedliwości, oni będą zadowoleni.

Błogosławieni którzy są miłosierni, oni otrzymają miłosierdzie

Błogosławieni czystego serca, oni Boga oglądać będą

Błogosławieni którzy pokój wprowadzają, oni będą nazwani synami Boga.

Błogosławieni prześladowani z powodu prawości, bo takich jest Królestwo Nieba.

Błogosławieni jesteście gdy przeklinają was i prześladują i mówią o was fałszywie.

Radujcie się i cieszcie bo wasza nagroda jest w niebie.

Podobnie prześladowali proroków, którzy byli przed wami.

13 Wy jesteście solą Ziemi, ale jeśli sól stanie się mdła, to czym ją przyprawią, na nic się nie przyda, jedynie aby precz była wyrzucona i zdeptana przez człowieka. Wy jesteście światłem dla świata. Czy miasto wybudowane na górze może się ukryć? Nie stawiają też lampy pod naczynie na zboże, ale na świecznik, aby świeciła wszystkim w domu. Tak niech świeci wasze światło, przed ludźmi. Niech twoje prace, chwalą twojego Ojca w niebie.

Nie myślcie że przyszedłem poluzować prawo i proroków, nie!

Nie przyszedłem poluzować, ale wypełnić.

18 Prawdę mówiąc, aż nie przeminie niebo i ziemia, ani jedna Jodh’a, ani jedna kreska nie przeminie z prawa, dopóki wszystko to się nie wypełni. Ktokolwiek by poluzował jedno z tych przykazań najmniejszych i tak by nauczał ludzi, małym będzie nazwany w Królestwie nieba. Ale kto ich naucza zwany będzie wielkim w Królestwie nieba. Jeśli nie będziecie sprawiedliwsi od faryzeuszy i skrybów nie wejdziecie do Królestwa niebios.

21 Słyszałeś co powiedziano do tych przed nami: Nie zabijaj, a kto by zabił pójdzie pod sąd. Powiadam wam, ktokolwiek prowokuje brata swego do gniewu idzie pod sąd. Ktokolwiek powie” pluje na brata swego, skazany jest osądzenia przez radę. Ktokolwiek powie głupcze, winny jest ognia Gehenny. Jeśli ktoś przynosi dar swój do ołtarza, i ma coś przeciwko bratu swemu, niech zostawi swój dar na ołtarzu i pójdzie się pojednać z bratem. Pojednaj się ze swoim przeciwnikiem, kiedy jesteś w drodze do sędziego. Bo sędzia przekaże cię strażnikowi, i zostaniesz wrzucony do więzienia. I powiadam ci, że nie wyjdziesz stamtąd, dopóki nie spłacisz ostatniej monety.

27 Słyszałeś że powiedziano, nie będziesz popełniał cudzołóstwa. Ale mówię do ciebie, każdy kto patrzy na kobietę pożądliwie, dopuścił się cudzołóstwa w sercu jego. Jeśli twoje oko prowadzi cię do potknięcia, to wyrwij je i wyrzuć od siebie. Lepiej niech zginie jedno z członków twoich niż miałoby całe ciało iść do Gehenny. Jeśli twoja ręka prowadzi cię do potknięcia, odetnij ją i wyrzuć od siebie, lepiej by zginął jeden z członków twoich niż całe twoje ciało, miałoby być wrzucone do Gehenny.

31 Powiedziano: Każdy kto oddala żonę swoją, da jej pismo rozwodu. A ja wam powiadam, każdy kto oddala żonę swoją, za wyjątkiem rozpusty prowadzi ją do cudzołóstwa, a ten co bierze rozwiedzioną popełnia cudzołóstwo. Słyszałeś też że nie powinieneś kłamać. Bądź w swojej przysiędze dokładny, jeśli przed Panem składasz przysięgę. Powiada, nie składaj przysięgi na niebo, bo tron należy do Boga, ani na Ziemię, bo jest podnóżkiem Jego stopy, ani na Uriszima, gdyż to miasto wielkiego króla, ani nie przysięgaj na głowę swoją bo nie jesteś wstanie nawet włosa zmienić na czarny czy biały. Powinno twoje słowo być, tak, tak nie, nie co ponadto jest złem.

38 Słyszałeś, że powiedziano: oko za oko, ząb za ząb. Powiadam ci stań przeciwko złu. Kto uderzy cię w prawy policzek, nadstaw mu i drugi. Kto chce iść z tobą do sadu, by zabrać ci tunikę, daj mu i płaszcz. Kto zmusza cie iść z nim milę, idź z nim i dwie. Temu który cię prosi nie odmawiaj, a kto pragnie pożyczyć nie odmawiaj.

43 Słyszałeś co powiedziano: Kochaj twego sąsiada i miej w nienawiści swojego wroga. Mówię wam, kochajcie swoich wrogów, błogosławcie tych co przeklinają, i bądź miły tym, co cię nienawidzą i módlcie się za tych co prześladują. Bądźcie synami Ojca waszego, który jest w niebie, a jego Słońce pada na dobrych i na złych, i powoduje, że deszcz pada na sprawiedliwych i niesprawiedliwych. Jeśli kochasz tylko tych co ciebie kochają, jaka w tym nagroda? Tak też robią i poborcy podatkowi. Jeśli witasz w pokoju tylko swoich braci, tak samo robią poborcy podatkowi. Bądźcie doskonali jak Ojciec wasz w niebie jest doskonały.

.

Porównanie tekstu greckiego z Peszittą

Mat 5,3—11 Błogosławieni, w grece „makarioi” co oznacza szczęśliwi, ponieważ greka nie miała określenia na błogosławiony, najbliższym określeniem zostało „makarioi” ale takie tłumaczenie kieruje czytelnika nie na Boga, ale na człowieka, koncentrujemy się na sobie. Peszitta używa tu określenia w zrozumieniu semickim. ṭūbayhōn (ܛܘܒܝܗܘܢogłaszający egzystencjalny stan łaski oraz uprzywilejowania u Boga. Dawne słowiańskie określenie „Bogiem sławieni” wsławieni u Boga, mający laskę u Boga podaje to tak dokładnie jak to jest w semickim znaczeniu, i nie ma to związku z byciem szczęśliwym.

Mat.5,3 Greckie „hoi ptochoi tō pneumat” „Ubodzy w duchu” Peszitta: Używa sformułowania meskene b-ruḥā W aramejskim nie oznacza to tylko „ubóstwa wewnętrznego”, ale postawę człowieka, który w swojej całkowitej bezradności polega wyłącznie na Bogu.

Mat.5,5 Cisi. Łagodni — Odbieramy jako cechy spokoju i łagodności. Peszitta używa słowa „makiwe” osoba która nie wywyższa się nad bliźniego.

Mat.5,17 „Nie przyszedłem znieść prawa, ale wypełnić”. Odbieramy to, że Jezus przyszedł wypełnić przepisy prawa. Peszitta — nadać mu właściwe, pełne znaczenie. Na krzyżu Jezus dał pełne znaczenie prawa, a nie zniesienie prawa.

Rozdział 6

1 Kiedy wspierasz biednych, nie rób to tak aby ciebie inni widzieli, bo w przeciwnym razie twoja nagroda nie dostaniesz nagrody od Ojca w niebie. Kiedy wspierasz ubogich nie trąb, jak to robią hipokryci w zgromadzeniach i na targowiskach, aby byli chwaleni i aby ludzie ich widzieli. Otrzymali oni nagrodę swoją. Ty gdy dajesz datek, niech twoja prawa ręka nie wie co robi lewa ręka. Gdy dajesz ukryj swój dar, a twój Ojciec który widzi w ukryciu, odpłaci tobie.

5 Kiedy się modlisz nie bądź jak hipokryci, co lubią stać w zgromadzeniach i na rogach targowisk i modlą się aby wszyscy ich widzieli. A ty kiedy się modlisz wejdź w swój wewnętrzny pokój i zamknij drzwi, i módl się do Ojca twego w tajemnicy, a Ojciec, który widzi w tajemnicy nagrodzi cię. 7 Kiedy modlisz się nie bądź jak gaduły, jak poganie, co myślą że będą wysłuchani, jak wiele powiedzą. Nie naśladujcie ich w tym. Wie Ojciec czego potrzebujecie, zanim zapytacie Go. I tam módlcie się:

9 Ojcze nasz, w niebie, niech będzie poświęcone imię Twoje przyjdź Królestwo Twoje, i bądź wola Twoja jak w niebie tak i na ziemi. Daj nam chleb potrzebny tego dnia I wybacz nam nasze przestępstwa. Jak i my wybaczamy tym co nas obrazili. I nie przenieś nas do próby, ale wybaw nas od zła. Twoje jest Królestwo, moc i chwała. Na zawsze, na wieki.

15 Jeśli wybaczycie ludziom ich przewinienia, wybaczy wam Ojciec, który jest w niebie wasze wykroczenia. Jeśli nie wybaczysz ludziom ich przewinień. Ojciec Twój nie wybaczy twoich przewinień. 16 Kiedy masz czas smutku, nie bądź jak hipokryci co specjalnie szpecą twarze, aby ludzie widzieli, że poszczą. Naprawdę powiadam wam, odebrali nagrodę swoją. Ty gdy pościsz, umyj głowę swoją i namaść, aby ludzie nie widzieli, że pościsz, ale twój Ojciec w ukryciu to widział, On nagrodzi ciebie. 19 Nie gromadźcie sobie skarbów na ziemi, gdzie ćma i rdza niszczy i złodziej się włamuje aby ukraść. Ale miejcie skarb w niebie, gdzie żadna ćma, ani rdza nie zniszczy, ani złodzieje nie skradną. Gdzie jest twój skarb, tam jest twoje serce.

22 Lampą ciała jest oko, jeżeli twoje oko jest czyste, całe ciało jest pełne światła Jeśli światło w tobie jest ciemne, jakaż sama ciemność będzie Człowiek nie jest wstanie dwóm mistrzom służyć bo jednego nienawidził będzie, a drugiego kochał albo jednego honorował, a drugiego traktował z pogardą 24 Wy nie możecie służyć Bogu i pieniądzom 25 Nie mówcie i nie niepokójcie się w swoim życiu, tym co będziecie jeść i co będziecie pić Ani o swoje ciało, co będziecie nosić, Życie jest czymś więcej niż żywność, a ciało niż odzież. Popatrzcie na ptaki na niebie, ani nie sieją, ani nie zbierają do magazynów, a Ojciec Niebiański odżywia ich, czy wy nie jesteście czymś więcej, niż one?

27 Kto wśród was jest w stanie dodać łokieć do swego wzrostu?

Czemu martwicie się o swoje ubranie. Popatrzcie na lilie jak rosną bez trudu i starania. 29 Powiadam wam, że nawet Szleemon, w całej swej okazałości nie był ubrany tal jak jedna z nich. 30 Jeśli Bóg ubiera trawę polną, która dzisiaj jest, a jutro będzie do pieca wrzucona, to o ile więcej was, małej wiary. Nie bądźcie zatem niespokojni o to co będziemy jeść i w co będziemy pić i nosić, tego szukają ludzie z tego świata. Wie Ojciec Niebiański czego potrzebujecie. Szukajcie najpierw Królestwa Boga i jego sprawiedliwości, a wszystko inne będzie wam dodane. Nie troszczcie się o jutro, jutrzejszy dzień będzie miał swoje troski. Wystarczających trosk jest w ciągu dnia.

Porównanie tekstu greckiego z Peszittą

W.24 — Bogu i pieniądzom, aramejskie słowo „mamona” Nie oznaczało bóstwa, demona, ale pieniądz, w późniejszym czasie, chrześcijańscy pisarze zrobili z tego anioła chciwości John Milton opisał go jako anioła, który bardziej zachwycał się posadzką w niebie niż Bogiem a Edmund Spenser ukazuje go jako strażnika bogactw.

w.29 — Szleemon — Salomon

Rozdział 6,6

sy de hotan proseuchē, eiselthe eis to tameion sou… (Gdy zaś ty się modlisz, wejdź do swojego tameion Tłumaczone jako „schowek” Przekład Dosł., „Izdebka” BT. „pokój” EKU. Peszitta: Używa słowa ‘ellitā — górna izba, pokój na poddaszu. W tamtych warunkach Żyd rozumiał to doskonale, bo ruch odbywał się na dole, poddasze było cichym pokojem.

Mat.6,9.13 Modlitwa Pańska — Ojcze Nasz, jest oficjalnym stwierdzeniem a syriackie „Abun”, (Abba) znaczy Tata. „Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj” (Mt 6:11): wariantach syriackich jako chleba ciągłego/trwałego. Oddaje to sens prostego, codziennego utrzymania z ręki Boga. Nie tyle chodzi o chleb na dzisiaj, co stałe utrzymanie. Chleb był symbolem życia, wyżywienia.

Mat.6,13 Greckie „I nie wódź nas na pokuszenie” (Mt 6:13): Jest całkowicie niezrozumiałe i sprzeczne z tekstem Listu Jakuba.1,13 „Niechaj nikt, gdy wystawiony jest na pokusę, nie mówi: Przez Boga jestem kuszony; Bóg bowiem nie jest podatny na pokusy ani sam nikogo nie kusi”. Peszitta — Używa formy kauzatywnej: w-lā ta‘lan l-nesjān nie zezwalaj dla nas na takie doświadczenie. W semickim myśleniu było Bóg dopuścił do sytuacji, zesłał na mnie nieszczęście, nie w sensie bezpośrednim, ale zezwolił. Amos 3,6 „Czy zdarza się w mieście nieszczęście, którego by Pan nie wywołał” BW, to jest źle przetłumaczone, bo tu jest forma kauzatywna, jedynym prawidłowym tłumaczeniem jest Przekład Paulistów „(6):Czy zdarza się w mieście nieszczęście, którego by PAN nie dopuścił? Bóg nie wywołuje, Bóg zezwala poprzez brak interwencji.

Rozdział 7

1 Nie powinieneś osądzać, aby nie być osądzony. Jak sądzicie, tak i was osądzą. Jaką miarą mierzysz taka będzie i tobie wymierzona. Dlaczego ty widzisz słomkę w oku brata swego, a belki w swoim nie dostrzegasz. Hipokryto, usuń najpierw belkę z oka swego, a potem zdecyduj usunąć słomkę z oka twego brata. Nie wiesza się kolczyków na psach, ani perły na wieprzach, by nie zdeptały tego, a na was się obróciły i was poraniły.

7 Proście a będzie wam dane, szukajcie a znajdziecie, pukajcie a otworzą. Ktokolwiek prosi, otrzyma, kto szuka ten znajdzie. Gdy ktoś ma syna, a ten prosi go o chleb, czy da mu kamień? A jeśli prosi o rybę, czy dostanie węża? A jeśli wy niedoskonali, potraficie dawać dobre prezenty dla swoich synów, To o ile bardziej wasz Ojciec w niebie, jest dobry dla tych co go proszą.

12 Cokolwiek chcecie, aby wam ludzie czynili, tak i wy im czyńcie takie bowiem jest prawo i prorocy. Wchodźcie przez wąskie drzwi, szerokie są drzwi, i szeroka droga która prowadzi do zniszczenia. Wielu jest tych co nią idą. Ale wąskie drzwi, i wąska droga, która prowadzi do życia i niewielu ją znajduje.

15 Strzeżcie się fałszywych proroków którzy przyjdą wśród was w ubraniu z jagniąt, ale są wilkami wygłodniałymi. Po owocach ich rozpoznacie. Czy zrywa się z cierni winogrona, albo z ostu figi? Każde dobre drzewo wydaje dobre owoce, a złe drzewo wydaje złe owoce. Nie może dobre drzewo rodzić złych owoców, ani złe dobrych owoców. Te co nie rodzi dobre owoce zostaje odcięte. Każde drzewo co nie rodzi dobrych owoców zostaje odcięte i w ogień wrzucone. Tak po owocach będziesz wiedział.

21 Nie ten co do mnie mówi: Mój Panie, mój Panie, wejdzie do Królestwa Nieba. ale ci, którzy pełnią wolę Ojca mego który jest w niebie. Wielu mi powie w owym dniu. Mój Panie, mój Panie, w twoim imieniu prorokowaliśmy i w twoim imieniem diabły wyganialiśmy i twoim imieniem cuda robiliśmy. I powiem im czy Ja kiedykolwiek was znałem? Odejdźcie ode mnie pracownicy niesprawiedliwości.

24 Ktokolwiek słyszy moje słowa, i wykonuje je, będzie porównany do mądrego, co zbudował dom na kamieniu. I zstąpił deszcz, i wezbrały rzeki i powiały wiatry nie zachwiał się, gdyż był zbudowany od fundamentu z kamienia. A ktokolwiek słyszy moje słowa i nie czyni je, będzie porównany do niemądrego, który zbudował dom na piasku. Zstąpił deszcz, wylały rzeki, i powiały wiatry i zawalił się ów dom, a upadek był wielki. I gdy Jeszua skończył swoje przemówienie, zachwycały się tym tłumy. Uczył ich jako mający autorytet, a nie jak skrybowie i faryzeusze.

Porównanie tekstu greckiego z Peszittą

Mat.7,1 „Nie sądźcie, abyście nie byli sądzeni” Zakaz sądu jest sprzeczny z Torą i Nowym Testamentem 1Kor.5. W świecie semickim „sądzenie” często wiązało się z autorytatywnym potępieniem moralnym, przed którym Jezus tutaj surowo ostrzega.

Rozdział 8

1 Kiedy schodził z góry, a tłum szedł za nim, trędowaty wyszedł i oddał mu cześć Jeśli masz takie pragnienie, to jesteś w stanie mnie oczyścić. I wyciągnął Jeszua do niego rękę, zbliżył się i powiedział: chcę, bądź czystym i w tym momencie, został oczyszczony z tondu. I powiedział do niego Jeszua nie ogłaszaj ludziom. Idź do kapłana i złóż ofiarę jak nakazał Mojżesz na świadectwo, a kiedy odszedł zbliżył się do niego setnik i błagał go.

6 Panie mój mój chłopiec jest w domu sparaliżowany i w bólu.

I powiedział Juszua, pójdę aby go uzdrowić i powiedział do niego setnik: Panie mój, nie jestem godny, abyś wszedł pod mój dach, ale powiedz tylko słowo, a będzie uzdrowiony chłopiec mój. Ja również jestem podległy władzy, i mówię któremuś idź, i idzie, do drugiego przyjdź a przychodzi. Słudze zrób to, a robi.

10 Kiedy usłyszał to Jeszua, był zdumiony i powiedział do tych co z nim byli, Naprawdę powiadam wam, w całym Izraelu nie znalazłem takiej wiary, mówię wam, wielu przyjdzie ze wschodu i z zachodu, zasiądą do stołu z Awrahamem, Iskhaqiem i Jakubem w Królestwie Nieba. Dzieci nieba zostaną wyrzucone w ciemności zewnętrzne, tam będzie płacz i zgrzytanie zębów.