Bezpłatny fragment - Atak Pana R.

Miasto, które przestało szczekać

Marcin zauważył to w środę, chociaż później przez wiele tygodni był przekonany, że musiało zacząć się wcześniej, może nawet znacznie wcześniej, tylko on sam, podobnie jak wszyscy pozostali mieszkańcy, nie potrafił jeszcze oddzielić zwyczajnego zmęczenia miasta od pierwszych objawów czegoś, co nie miało nazwy. Wyszedł z kamienicy kilka minut po szóstej rano, kiedy wrześniowe światło dopiero wspinało się po elewacjach bloków przy ulicy Kasztanowej, rozcieńczone mleczną mgłą zalegającą między samochodami i śmietnikami, a powietrze miało chłodny, metaliczny zapach mokrego betonu, benzyny oraz liści gnijących w rynnach. Jego kamienica była przedwojenna, czteropiętrowa, o grubych murach i klatce schodowej pomalowanej do połowy olejną farbą w kolorze brudnej pistacji, która przez lata ciemniała od kurzu, dotyku dłoni, rowerowych opon i ramion ludzi przeciskających się z meblami podczas kolejnych przeprowadzek. Nad drzwiami wejściowymi znajdowało się prostokątne okno z matowego szkła, wokół którego przy każdym silniejszym podmuchu osypywał się drobny tynk, a stary domofon po naciśnięciu przycisku wydawał dźwięk pomiędzy trzaskiem a przeciągłym westchnieniem. Marcin znał każdy odgłos tego miejsca i właśnie dlatego zatrzymał się na chodniku, zanim zdążył dojść do samochodu zaparkowanego po drugiej stronie ulicy, czując niejasny dyskomfort, którego źródła nie potrafił jeszcze rozpoznać. Dopiero po chwili zrozumiał, czego brakuje: nie było szczekania.

Cisza sama w sobie nie była przecież nienaturalna, zresztą prawdziwej ciszy wokół niego nie było. Z otwartego okna piekarni na rogu dobiegało brzęczenie naczyń, ktoś przeciągał metalową skrzynkę po zapleczu sklepu spożywczego, na skrzyżowaniu syknęły hamulce autobusu, a na drugim piętrze sąsiedniego bloku kobieta trzepała dywan o balkonową balustradę dokładnie takim samym głuchym rytmem jak niemal każdego ranka. Brakowało jednak jednej warstwy dźwięków, czegoś tak stałego, że człowiek przestawał zwracać na to uwagę, dopóki nagle nie znikało. Na parterze kamienicy mieszkała emerytka, pani Skowrońska, właścicielka dwóch jamników, które szczekały na każdy krok na schodach, otwarcie skrzynki pocztowej, trzask drzwi, kaszel sąsiada, przesuwaną po podłodze doniczkę i prawdopodobnie wiele innych rzeczy, których ludzie nie byli w stanie usłyszeć. Po drugiej stronie ulicy mieszkał owczarek, na podwórku mechanika trzymano czarnego kundla z poszarpanym uchem, a za szeregiem garaży niemal każdej nocy odzywał się mały pies o głosie tak wysokim, że bardziej przypominał uszkodzony alarm niż zwierzę. Tego ranka wszystkie milczały, jakby ktoś wyłączył je jednocześnie, usuwając z miasta jedno konkretne pasmo dźwięków i sprawiając, że wszystko pozostałe stało się przesadnie wyraźne oraz nieprzyjemnie bliskie.

Marcin odwrócił się ku oknom pani Skowrońskiej. Firanki były zasunięte, w głębi mieszkania paliła się słaba lampka, a na parapecie stała porcelanowa figurka łabędzia, którą widywał od lat. Za szybą nie poruszyło się nic, choć zwykle samo zatrzymanie się człowieka przed oknem wystarczało, żeby oba jamniki rzuciły się na parapet, zaczęły drapać łapami w szkło i ujadać z furią nieproporcjonalną do ich niewielkich ciał. Tym razem nie drgnęła nawet firanka. Było tylko żółte światło rozlane po ścianie i coś ciemnego leżącego na dywanie przy wejściu do pokoju, co mogło być jednym z psów albo zwyczajnie zwiniętym kocem. Marcin obserwował mieszkanie jeszcze przez kilka sekund, po czym poczuł się głupio, bo nie miał żadnego powodu, żeby o szóstej rano zaglądać obcej kobiecie do okna. Poprawił torbę fotograficzną na ramieniu i przeszedł przez ulicę, ale poczucie braku pozostało z nim również wtedy, gdy otwierał samochód.

Miasto budziło się powoli i tego dnia wyglądało tak, jakby robiło to z niechęcią. Było średniej wielkości, wystarczająco duże, by przez lata nie poznać większości sąsiadów, a jednocześnie na tyle małe, żeby każde poważniejsze wydarzenie krążyło później po fryzjerach, gabinetach lekarskich, sklepach i poczekalniach w dziesiątkach zniekształconych wersji. Centrum zbudowano wokół starego rynku, a fasady otaczających go kamienic wyremontowano kilka lat wcześniej, lecz pastelowe kolory szybko pokryły się szarym nalotem deszczu i spalin, a narożniki kamienic pękały tam, gdzie pod świeżą warstwą tynku nadal pracowały stare mury. Dalej zaczynały się osiedla z wielkiej płyty, przetykane późniejszymi apartamentowcami o zbyt ciemnych szybach i balkonach zastawionych sztucznymi palmami, gazowymi grillami i plastikowymi meblami pod foliowymi pokrowcami. Za nimi ciągnęły się magazyny, niedokończone hale, stacja paliw i ogródki działkowe, aż w końcu szeroka obwodnica przecinała krajobraz i miasto urywało się niemal natychmiast, jakby ktoś grubą linią oddzielił ostatni blok od pustego pola.

Marcin pracował dla wydziału kryminalnego jako fotograf i technik dokumentacji, choć sam rzadko posługiwał się tak oficjalnym określeniem. Przez dwanaście lat nauczył się patrzeć na ludzkie ciało bez odruchowego cofania wzroku, fotografować miejsca, w których kilka godzin wcześniej wydarzyło się coś ostatecznego, oraz rozpoznawać na pierwszy rzut oka różnicę między pokojem po bójce, pokojem po samobójstwie a pomieszczeniem, w którym ktoś bardzo starannie próbował sprawić, by śmierć wyglądała zwyczajnie. Przywykł również do zapachu krwi, chociaż nie lubił powtarzanego przez niektórych kolegów twierdzenia, że człowiek może przyzwyczaić się do wszystkiego. Jego zdaniem nie przyzwyczajał się naprawdę, tylko budował w głowie kolejne przegródki, wkładał do nich obrazy i zamykał je tak szczelnie, jak potrafił. Z biegiem lat niektóre z nich mimo wszystko otwierały się nocami częściej od innych, a najczęściej wracały twarze ludzi, którzy umierali z otwartymi oczami i wyglądali na bardziej zdziwionych niż przerażonych.

Telefon zadzwonił, gdy Marcin dopiero uruchomił silnik. Dyżurny podał adres przejścia podziemnego przy alei Wolności i powiedział, że znaleziono mężczyznę, prawdopodobnie martwego od kilku godzin, a pierwsza ekipa jest już na miejscu. Marcin nie pytał o szczegóły, bo wiedział, że przez telefon i tak otrzymałby jedynie nieprecyzyjną wersję, więc wyjechał spod kamienicy i skierował się do centrum, mijając znajome ulice, które o tej porze zwykle należały do ludzi wyprowadzających psy, piekarzy, kierowców dostawczych i sprzątaczek wracających z nocnych zmian. Tego ranka widział tylko ludzi. Stali przy przejściach, czekali na autobusy, palili papierosy pod daszkami przystanków, nieśli papierowe kubki z kawą i pochylali głowy nad telefonami, ale obok nich nie było zwierząt. Dopiero przy trzecim skrzyżowaniu zauważył starszego mężczyznę prowadzącego labradora. Pies nie węszył przy krawężniku ani nie ciągnął smyczy, tylko szedł przy nodze właściciela niezwykle wolno, z opuszczonym łbem i nieruchomym ogonem. Kiedy samochód Marcina przejeżdżał obok, zwierzę nagle stanęło i uniosło głowę, patrząc nie na auto, lecz ponad nim, gdzieś w stronę dachów. Marcin odruchowo zrobił to samo, ale nad ulicą nie było nic poza mlecznym niebem, antenami i poszarpaną linią kominów.

Przejście podziemne przy alei Wolności znajdowało się pod szerokim skrzyżowaniem, którego modernizację planowano od ponad dekady, lecz każda kolejna próba kończyła się na nowych wizualizacjach, konsultacjach społecznych i wymianie kilku płytek. Schody prowadzące w dół były wilgotne, poręcze lepiły się od nocnej mgły, a żółtawe światło świetlówek nadawało twarzom ludzi woskowy odcień. Policjanci odgrodzili jedną stronę tunelu, jednak ruchu pieszych nie wstrzymano całkowicie i po drugiej stronie nadal przechodzili ludzie. Marcin z zawodowego przyzwyczajenia zawsze obserwował reakcje przypadkowych świadków: jedni patrzyli zdecydowanie za długo, inni przesadnie demonstracyjnie odwracali wzrok, a jeszcze inni zwalniali tylko po to, żeby później móc powiedzieć, że widzieli wszystko z bliska. Tym razem zachowywali się inaczej. Mijali taśmę niemal bez zainteresowania, nie przyspieszali ani nie zwalniali, a ciało leżące kilkanaście metrów dalej wydawało się obchodzić ich nie bardziej niż pozostawiony przy ścianie worek ze śmieciami. W tej obojętności było coś, czego Marcin jeszcze nie umiał nazwać, ale co wydało mu się bardziej niepokojące od zwyczajnej ciekawości.

Mężczyzna leżał na plecach w wąskiej niszy między automatem biletowym a zamkniętym kioskiem. Mógł mieć około pięćdziesięciu lat, był ubrany w szary płaszcz, eleganckie buty i starannie zapiętą koszulę, a jego dłonie ułożono jedna na drugiej na mostku z dokładnością, która od razu wzbudziła w Marcinie niechęć. Twarz pozostawała blada, ale nie była groteskowo sina ani opuchnięta, oczy miał szeroko otwarte, usta lekko rozchylone. Gdyby nie betonowa posadzka pod głową i cienka strużka zaschniętej śliny w kąciku ust, mógłby przypominać człowieka ułożonego na łóżku i czekającego na sen. W pobliżu nie było krwi, rozbitej butelki, przewróconej torby ani śladów gwałtownej szamotaniny. Portfel znajdował się w wewnętrznej kieszeni płaszcza, zegarek nadal obejmował nadgarstek, telefon również pozostał przy zmarłym. Wszystko wyglądało spokojnie i właśnie ten starannie zachowany spokój wydawał się Marcinowi najbardziej niewłaściwy.

Lekarz przykucnął przy głowie mężczyzny, odchylił dolną wargę i poprosił jednego z policjantów o latarkę. Marcin przygotowywał aparat, kiedy usłyszał krótkie przekleństwo wypowiedziane tonem człowieka, który zobaczył coś niepasującego do żadnego z przewidywanych wariantów. Podszedł bliżej, a lekarz wsunął palce pod brodę zmarłego i szerzej rozchylił szczękę. W jamie ustnej nie było języka. Nie wyglądało to jednak jak skutek brutalnego odcięcia, ponieważ brakowało poszarpanych tkanek, krwawego kikuta czy śladów rany. Zamiast nich w dolnej części jamy ustnej znajdowało się gładkie, zaczerwienione zagłębienie, jakby język nigdy tam nie wyrósł albo jakby organizm przez długi czas przygotowywał się do życia bez niego. Marcin zrobił pierwsze zdjęcie, potem drugie, następnie zbliżenie i szerszy plan, skupiając się na ostrości, kącie światła i ustawieniach aparatu, bo techniczne szczegóły pozwalały mu choć przez chwilę nie zastanawiać się nad rzeczą właściwą. Mimo to patrzył na otwarte usta dłużej, niż wymagała dokumentacja, i przez moment wydawało mu się, że głęboko w gardle widzi coś cienkiego, ciemnego i wilgotnie błyszczącego. Kiedy lekarz skierował tam latarkę, nie było już niczego poza śluzówką i cieniem.

Tunel pachniał wilgocią, moczem, kurzem oraz silnym środkiem do mycia posadzki, lecz po kilku minutach Marcin wyczuł pod tym wszystkim jeszcze jedną woń. Była słaba, prawie niemożliwa do uchwycenia, a mimo to natychmiast przywołała wspomnienie szkolnej wycieczki do zoo, kiedy jako dziecko znalazł się przed uchylonym wejściem do pawilonu gadów i poczuł wydobywającą się ze środka falę ciężkiego, ogrzanego powietrza. Zapach łączył w sobie woń mokrego kamienia, starej wody, przegrzanej ziemi i zwierzęcej skóry. Tutaj był niemal taki sam, tylko znacznie delikatniejszy, przez co Marcin raz po raz próbował nabrać powietrza głębiej, aby upewnić się, że naprawdę istnieje. Im dłużej to robił, tym wyraźniej czuł, że źródło zapachu znajduje się gdzieś blisko ciała.

Rozglądając się po tunelu, zauważył mężczyznę stojącego po drugiej stronie policyjnej taśmy. Nie wyróżniał się strojem: miał ciemny płaszcz, jasną koszulę i zaczesane do tyłu włosy, lecz pozostawał nieruchomy w sposób, który natychmiast przyciągał uwagę. Ludzie przechodzili obok, omijali go, ktoś zahaczył torbą o jego ramię, a mężczyzna nawet nie drgnął. Nie patrzył na zmarłego, lekarza ani policjantów. Obserwował Marcina. Ich spojrzenia spotkały się zaledwie na moment, ale Marcin poczuł napięcie w karku podobne do tego, które pojawia się we śnie, gdy człowiek uświadamia sobie nagle, że od dawna nie jest sam. Twarz nieznajomego była spokojna i pozornie zwyczajna, a jednak brakowało jej drobnych, mimowolnych ruchów sprawiających, że żywa twarz nigdy nie pozostaje całkowicie nieruchoma. Mięśnie wokół oczu nie pracowały, nozdrza niemal się nie poruszały, usta tworzyły idealnie spokojną linię. Dopiero po chwili nieznajomy bardzo powoli przechylił głowę na bok, jakby nie patrzył na człowieka, lecz próbował dopasować Marcina do jakiegoś wcześniej zapamiętanego kształtu. Marcin niemal odruchowo podniósł aparat, lecz w tej samej chwili przez kadr przeszedł policjant, a gdy po sekundzie odsłonił widok, mężczyzny po drugiej stronie tunelu już nie było.

Praca zajęła niecałą godzinę. Ciało zabrano, część przejścia ponownie otwarto, a sprzątaczka zaczęła zmywać miejsce po zmarłym, choć poza niewielką wilgotną plamą pod głową właściwie nie było tam niczego do usunięcia. Przed wyjściem Marcin jeszcze raz sfotografował niszę i ścianę za automatem, na której ktoś dawno temu przykrył graffiti grubą warstwą szarej farby. W świetle lamp fragment starego napisu przebijał przez powłokę, tworząc wydłużony kształt przypominający literę S albo cienki, wijący się ogon. Skojarzenie wydało mu się na tyle banalne, że niemal od razu je odrzucił, lecz kiedy przybliżył obraz, zauważył na farbie kilka niewielkich półokrągłych odcisków ustawionych w równym rzędzie. Nie potrafił stwierdzić, czym były, dlatego zrobił dwa dodatkowe zdjęcia i przestał o nich myśleć, choć jeszcze podczas wychodzenia z tunelu ponownie poczuł ten sam ciężki zapach nagrzanej ziemi.

Kiedy wrócił do kamienicy, było już ciemno, mimo że dochodziła dopiero dziewiętnasta. Na klatce schodowej paliła się tylko jedna żarówka między pierwszym a drugim piętrem, wyższe kondygnacje tonęły więc w brązowym półmroku, a od piwnicy ciągnęło wilgocią i zapachem starych kartonów. Marcin wchodził powoli, słuchając odbijających się od ścian własnych kroków, kiedy na półpiętrze przypomniał sobie o psach pani Skowrońskiej. Zatrzymał się przy jej drzwiach i nasłuchiwał, lecz w mieszkaniu panowała zupełna cisza. Zapukał raz, potem drugi, a kiedy już zamierzał odejść, z wnętrza dobiegł bardzo cichy szelest, niepodobny ani do szczekania, ani do skomlenia, raczej do odgłosu czegoś przesuwanego powoli po linoleum. Pochylił się w stronę drzwi i wtedy poczuł dokładnie tę samą woń, która pojawiła się przy zwłokach w przejściu podziemnym: mokry kamień, gorącą ziemię i ciężkie powietrze zamkniętego terrarium, pod którymi krył się jeszcze lekko słodkawy ton. Zanim zdążył zapukać ponownie, drzwi otworzyły się.

Pani Skowrońska stała w progu w szlafroku, z włosami spiętymi niedbale nad karkiem. Była blada i wyglądała na zmęczoną, ale uśmiechnęła się do niego uprzejmie, jakby nic szczególnego się nie wydarzyło. Marcin zapytał, czy wszystko w porządku i czy psy są zdrowe, a kobieta przez kilka sekund patrzyła na niego z niezrozumieniem, po czym odwróciła głowę w stronę pokoju. Oba jamniki leżały na dywanie przy kaloryferze. Nie spały; miały otwarte oczy i uniesione głowy, ale nie poruszyły się nawet wtedy, gdy Marcin stanął w progu, chociaż wcześniej potrafiły ujadać na niego przez zamknięte drzwi. Leżały bardzo blisko siebie, niemal stykając się bokami, a ich spojrzenia były skierowane dokładnie w ten sam punkt na ścianie, kilka centymetrów ponad podłogą. Kaloryfer rozgrzał się tak mocno, że powietrze nad nim wyraźnie falowało, mimo że na zewnątrz nie było jeszcze na tyle zimno, by ogrzewanie pracowało z taką intensywnością.

Pani Skowrońska powiedziała, że od poprzedniego dnia psy są spokojniejsze i chyba wreszcie zmądrzały. Zaśmiała się cicho, lecz zwierzęta nie zareagowały, a Marcin zauważył, że jeden z jamników oddycha bardzo szybko, krótkimi i płytkimi ruchami klatki piersiowej. Chciał zapytać, czy była z nimi u weterynarza, kiedy pies leżący bliżej ściany powoli odwrócił głowę w jego stronę. Nie zaszczekał. Przez kilka sekund tylko patrzył, po czym otworzył pysk tak szeroko, jakby próbował wydać dźwięk, lecz z gardła wydostał się jedynie suchy, chropowaty oddech, bardziej podobny do powietrza przeciskającego się przez wąską rurę niż do odgłosu żywego zwierzęcia. Jamnik zamknął pysk, równie powoli odwrócił głowę ku ścianie i znieruchomiał obok drugiego psa. Pani Skowrońska najwyraźniej nie uznała tego za nic niezwykłego, bo poprawiła tylko rękaw szlafroka i powiedziała, że zwierzęta pewnie potrzebują odpoczynku.

Kilka minut później Marcin był już we własnym mieszkaniu i długo stał w przedpokoju, nie zapalając światła. Lokal znajdował się na trzecim piętrze, miał dwa pokoje, wąską kuchnię i łazienkę bez okna, a podłoga w salonie opadała lekko w stronę balkonu, przez co drobne przedmioty pozostawione na panelach potrafiły z czasem przesunąć się o kilka centymetrów. Lubił to mieszkanie właśnie za jego niedoskonałości: wysokie sufity, stare drzwi z matowymi szybami i rury, które zimą stukały nocami, jakby ktoś był zamknięty wewnątrz ściany. Tego wieczoru wszystko wyglądało jednak odrobinę inaczej, choć nie potrafił wskazać jednej konkretnej zmiany. Korytarz wydawał się dłuższy, kuchnia głębsza i ciemniejsza, a drzwi do sypialni pozostawały uchylone pod kątem, którego nie pamiętał. Marcin wiedział, że zmęczenie potrafi deformować percepcję, ale nie uspokoiło go to tak, jak powinno.

Włączył lampę w salonie i usiadł przy biurku, żeby przejrzeć zdjęcia wykonane w przejściu podziemnym. Na monitorze pojawiały się kolejno twarz martwego mężczyzny, dłonie ułożone na mostku, otwarte usta, mokra posadzka i fragmenty tunelu, które w rzeczywistości wyglądały banalnie, a na fotografiach wydawały się znacznie ciaśniejsze i chłodniejsze. Marcin powiększył zdjęcie jamy ustnej, po kilku sekundach poczuł jednak mdłości i przeszedł do szerszego ujęcia niszy. Dopiero wtedy zauważył w tle mężczyznę w ciemnym płaszczu, stojącego za policyjną taśmą i częściowo zasłoniętego przez przechodniów. Twarz pozostawała widoczna pomiędzy ich ramionami. Był to ten sam człowiek, który później obserwował go z drugiej strony tunelu, tyle że zdjęcie wykonano kilkanaście minut wcześniej. Na następnej fotografii nieznajomy znajdował się bliżej automatu biletowego, na kolejnej kilka metrów dalej, potem znów pojawiał się przy schodach. Marcin zaczął przewijać fotografie szybciej i po chwili zorientował się, że mężczyzna znajduje się na każdym ujęciu, choć zmienia położenie w sposób, którego Marcin nie potrafił odtworzyć we wspomnieniach z miejsca zdarzenia.

Czasem stał po lewej stronie tunelu, czasem po prawej, raz w głębi przy schodach, innym razem niemal za plecami policjanta, ale niezależnie od miejsca jego twarz była zawsze skierowana dokładnie ku obiektywowi. Nie patrzył na zwłoki, lekarza ani funkcjonariuszy i na żadnym zdjęciu nie zajmował się telefonem czy rozmową z innym człowiekiem. Obserwował wyłącznie Marcina. Na ostatniej fotografii znajdował się znacznie bliżej niż wcześniej, zaledwie kilka kroków za miejscem, w którym Marcin musiał stać podczas wykonywania zdjęcia. Wpatrywał się w ekran, czując narastające napięcie na przedramionach i karku, a równocześnie próbował sobie przypomnieć, czy w chwili naciśnięcia migawki mógł usłyszeć kroki albo poczuć czyjąś obecność za plecami. Nie pamiętał niczego podobnego. Pamiętał lekarza, zapach tunelu, świetlówki i zmarłego bez języka, ale człowieka stojącego tak blisko niego w ogóle nie zarejestrował.

Marcin wyłączył monitor i przez dłuższą chwilę siedział w ciemnym salonie, widząc własne odbicie na czarnej powierzchni ekranu. Za ścianą coś poruszało się wolno i jednostajnie, jakby w mieszkaniu pani Skowrońskiej przeciągano po podłodze ciężki worek. Dopiero kiedy dźwięk ucichł, zorientował się, jak bardzo ciche jest całe otoczenie. Nie słyszał telewizora sąsiadów, kroków na klatce ani windy w sąsiednim budynku, a przede wszystkim nie słyszał żadnego psa, choć przy uchylonym oknie zazwyczaj docierało do niego szczekanie z kilku podwórek jednocześnie. Wstał więc i podszedł do balkonu. Na ulicy paliły się latarnie, samochody stały w równych rzędach, w oknach bloków zapalały się telewizory i lampki nad stołami, ludzkie sylwetki przesuwały się za firankami tak samo jak każdego wieczoru, ale między budynkami zalegała miękka pustka dźwiękowa, sprawiająca wrażenie, że całe osiedle przykryto grubą warstwą materiału. Na chodniku po przeciwnej stronie ulicy siedział labrador, którego widział rano, tym razem bez właściciela, z głową uniesioną wysoko i wzrokiem wbitym w dach.

Marcin podążył za spojrzeniem psa i początkowo zobaczył jedynie komin, anteny oraz ciemny fragment nieba. Dopiero po chwili dostrzegł na krawędzi sąsiedniej kamienicy smukłą sylwetkę człowieka stojącego zupełnie nieruchomo, z rękami opuszczonymi wzdłuż ciała. Z tej odległości nie był w stanie rozpoznać twarzy, lecz miał pewność, że postać patrzy dokładnie w jego okno. Nie poruszyła się nawet wtedy, kiedy odsunął firankę szerzej, a labrador w dole nadal siedział ze łbem odchylonym pod nienaturalnie wysokim kątem. Po kilku sekundach wszystkie światła w kamienicy po drugiej stronie ulicy zgasły jednocześnie. Nie rozległ się trzask bezpieczników, nikt nie krzyknął i nikt nie wyszedł na klatkę, a ciemne okna ułożyły się w rząd przypominający ślepe oczodoły. Sylwetka na dachu pozostała nieruchoma, podobnie jak pies na chodniku, i przez krótką chwilę Marcin miał absurdalne wrażenie, że obaj czekają na ten sam sygnał.

Zamknął drzwi balkonowe i zasunął zasłony, lecz jeszcze długo czuł w mieszkaniu zapach mokrego kamienia, którego wcześniej tutaj nie było. W nocy budził się kilkakrotnie z wrażeniem, że coś bardzo delikatnie drapie po zewnętrznej stronie szyby, chociaż mieszkał na trzecim piętrze, a gdy wreszcie zasnął nad ranem, nie śnił ani o martwym człowieku z przejścia, ani o nieznajomym w płaszczu. Widział miasto z ogromnej wysokości, nieruchome i ciepłe, pozbawione ruchu, którego nie dałoby się przewidzieć, a przede wszystkim zupełnie ciche. Ulice układały się pod nim w regularne linie, światła w oknach gasły jedne po drugich, a całe miejsce wydawało się zamknięte pod niewidzialną pokrywą, jak wielkie terrarium pozostawione nocą w pustym pokoju.

Pan R.

Nazajutrz rano miasto wyglądało tak zwyczajnie, że Marcin przez pierwsze minuty po przebudzeniu niemal wstydził się własnego lęku. Światło wpadało do sypialni przez szczelinę między zasłonami, w mieszkaniu pachniało zimną kawą pozostawioną wieczorem na biurku, a na ulicy ktoś uruchamiał silnik starego diesla, który przez kilkanaście sekund kaszlał, zanim wszedł w równy rytm. Marcin leżał nieruchomo i próbował odtworzyć kolejność nocnych zdarzeń, lecz im dłużej o nich myślał, tym bardziej przypominały źle zapamiętany sen. Człowiek na dachu mógł być kominiarzem albo konserwatorem, labrador mógł obserwować ptaka, którego Marcin zwyczajnie nie zauważył, a jednoczesne zgaśnięcie świateł w całej kamienicy dawało się przecież wytłumaczyć awarią instalacji. Najmniej podatny na podobne wyjaśnienia pozostawał jedynie zapach mokrego kamienia, który utrzymywał się w mieszkaniu długo po zamknięciu balkonu i rano nadal był wyczuwalny przy drzwiach salonu, słaby, lecz uporczywy, jak woń czegoś wniesionego do środka i pozostawionego w miejscu, którego nie potrafił znaleźć.

W łazience przyjrzał się sobie w lustrze uważniej niż zazwyczaj. Miał trzydzieści osiem lat, twarz bardziej zmęczoną, niż uważał za stosowne w tym wieku, oraz coraz wyraźniejsze siwe nitki przy skroniach, które od kilku miesięcy obiecywał sobie skrócić razem z resztą włosów. Prawie nie spał, dlatego oczy miał przekrwione, a dolna powieka lewego oka drżała drobnym, irytującym ruchem. Przez moment obserwował własne źrenice, przypominając sobie żółtawe oczy psa z poprzedniego wieczoru, ale natychmiast uznał to skojarzenie za niedorzeczne i odkręcił wodę. Z kranu popłynął początkowo chłodny strumień, który bez żadnej zmiany położenia pokręteł nagle stał się niemal gorący. Marcin cofnął dłoń i patrzył, jak nad umywalką zaczyna osiadać para, mimo że sama łazienka pozostawała zimna. Nie szukał przyczyny. Zakręcił wodę, wytarł twarz i wyszedł, coraz częściej łapiąc się na tym, że pewnych rzeczy nie chce już sprawdzać zbyt dokładnie.

Na klatce schodowej pachniało gotowaną kapustą, wilgotnym tynkiem i ostrym środkiem do czyszczenia schodów. Drzwi pani Skowrońskiej były zamknięte, a zza nich nie dochodziło szczekanie. Marcin zatrzymał się na półpiętrze bez zamiaru pukania i dopiero po chwili usłyszał wewnątrz cichy, regularny stuk. Nie przypominał kroków ani drapania psa. Coś twardego uderzało o drewno w równych odstępach: trzy razy, przerwa, ponownie trzy razy, potem dłuższa cisza i cały układ od początku. Zszedł niżej, zanim zdążył zastanowić się, czy powinien sprawdzić mieszkanie, a na ulicy uderzyło go, jak wiele psów prowadzono tego ranka na wyjątkowo krótkich smyczach. Żaden nie szczekał. Nie obwąchiwały latarni, nie ciągnęły właścicieli i nie reagowały na inne zwierzęta, tylko szły przy ludzkich nogach ze spuszczonymi głowami, jak po ciężkiej chorobie. Kobieta stojąca kilka metrów dalej próbowała skierować pudla na trawnik, lecz zwierzę zaparło się łapami o chodnik, zaczęło drżeć, a gdy pociągnęła mocniej, położyło się na ziemi i przycisnęło brzuch do betonu tak gwałtownie, że pazury zaskrzypiały o płytę. Marcin minął ją bez słowa, lecz po kilkunastu krokach obejrzał się i zobaczył, że wszystkie psy znajdujące się w zasięgu wzroku patrzą w tę samą stronę, ku centrum miasta.

W komendzie panował niezwykły porządek, choć nie chodziło o czystość. Korytarze nadal nosiły ślady błota, papierosy gaszono w metalowym pojemniku przy wejściu, a automat z kawą pozostawał zepsuty trzeci dzień z rzędu. Zmienił się rytm miejsca. Ludzie mówili ciszej, drzwi zamykali ostrożniej, telefony odbierali szybciej, a śmiech, który zwykle dobiegał z pokoju dochodzeniowego, jakby został całkowicie usunięty z budynku. Marcin widział tych samych funkcjonariuszy, z którymi pracował od lat, ale kilku sprawiało wrażenie nie tyle zmęczonych, ile pozbawionych drobnych ruchów tworzących wcześniej ich indywidualność: poprawiania paska, drapania karku, stukania palcami o blat, kręcenia długopisem czy niecierpliwego kołysania nogą. Przy biurku zastał wiadomość od przełożonego, że o jedenastej ma stawić się w sali konferencyjnej na spotkaniu dotyczącym nowego programu miejskiego. Od kilku miesięcy urząd próbował zacieśniać współpracę policji, szpitali i administracji, więc sam temat nie był niezwykły. Zainteresowało go nazwisko prowadzącego: Roman Radecki. Niczego mu nie mówiło, a równocześnie wywołało drażniące poczucie znajomości, które po chwili zredukowało się do jednego obrazu — ciemnego płaszcza w przejściu podziemnym.

Przed spotkaniem wrócił do fotografii z poprzedniego dnia. Mężczyzna w płaszczu był obecny na większości ujęć; raz daleko w głębi tunelu, innym razem znacznie bliżej, a na jednym zdjęciu obiektyw uchwycił tylko część jego ramienia i policzka, ponieważ musiał stać zaledwie kilka kroków od Marcina. Po powiększeniu obrazu skóra na szyi nieznajomego wydała mu się dziwna, choć nie było na niej niczego tak oczywistego jak łuski czy rana. Tuż pod uchem znajdował się delikatny półksiężyc odbijający światło inaczej niż pozostała część twarzy, jakby pod naskórkiem leżała gładka, wilgotna warstwa. Dopiero przesunięcie kadru pozwoliło mu dostrzec jeszcze jeden szczegół: mężczyzna nie patrzył w obiektyw, lecz trochę niżej, dokładnie tam, gdzie Marcin trzymał aparat. Drobne przesunięcie spojrzenia sprawiało, że fotografia stawała się nieprzyjemnie osobista, jakby nieznajomy zamiast obserwować fotografa analizował jego dłonie, nadgarstki i ciało. Marcin zamknął plik, gdy za plecami otworzyły się drzwi i do pokoju wszedł komendant w towarzystwie człowieka, którego rozpoznał natychmiast.

Pan R. wyglądał w biurowym świetle mniej groźnie niż w tunelu, co paradoksalnie czyniło go bardziej niepokojącym. Miał twarz człowieka, którego można spotkać w banku, urzędzie, towarzystwie ubezpieczeniowym albo na konferencji o zarządzaniu: gładko ogoloną, szczupłą, bladą jak na koniec lata, otoczoną zaczesanymi do tyłu ciemnymi włosami. Garnitur nie miał ani jednego zagniecenia, a krawat posiadał trudny do określenia kolor, który zależnie od kąta światła przechodził od ciemnego brązu do niemal bordowego. Najbardziej osobliwe były jednak oczy, nie dlatego, że miały nietypową barwę, ale dlatego, że poruszały się z minimalnym opóźnieniem. Kiedy Radecki obracał głowę, spojrzenie przez ułamek sekundy pozostawało w poprzednim miejscu, jakby mięśnie szyi i oczy należały do dwóch odrębnych mechanizmów, które dopiero po chwili uzgadniały ruch.

Komendant przedstawił ich sobie, choć Marcin miał wrażenie, że dla obu jest to formalność pozbawiona sensu. Roman Radecki podał mu rękę. Dłoń była bardzo ciepła, niemal gorąca, a skóra sucha jak papier pozostawiony przy kaloryferze. Uścisk trwał odrobinę za długo, lecz wystarczająco krótko, by trudno było nazwać to zachowanie niestosownym. Kciuk Radeckiego przesunął się po wewnętrznej stronie nadgarstka Marcina i zatrzymał dokładnie nad miejscem, w którym wyczuwa się puls. Potem Pan R. powiedział kilka uprzejmych zdań o współpracy oraz jakości dokumentacji fotograficznej. Mówił bez wyraźnego akcentu i z przesadnie precyzyjną artykulacją, jakby każde słowo zostało wcześniej osobno przećwiczone. Marcin odpowiedział krótko i cofnął rękę, a wtedy spojrzenie Radeckiego zsunęło się z jego oczu na szyję i zatrzymało na niej o moment dłużej, niż robi się to podczas zwyczajnej rozmowy.

W sali konferencyjnej zebrało się około czterdziestu osób: policjanci, lekarze, pracownicy opieki społecznej, urzędnicy, dyrektorka szkoły i przedstawiciele firmy odpowiedzialnej za miejskie systemy monitoringu. Pomieszczenie znajdowało się w nowym skrzydle budynku, gdzie ściany pomalowano na jasnoszaro, a szczelnych okien nie można było otworzyć. Klimatyzacja pracowała słabo i po kilku minutach zrobiło się duszno, zdecydowanie bardziej, niż można by się spodziewać przy tej liczbie osób. Pan R. stanął przy ekranie, nie korzystając ani z prezentacji, ani z notatek, i zaczął mówić o bezpieczeństwie, zdrowiu psychicznym, wczesnym wykrywaniu zachowań agresywnych oraz konieczności reagowania, zanim zwyczajne napięcie społeczne zamieni się w przemoc. Nie mówił niczego, co samo w sobie mogłoby budzić sprzeciw. Przeciwnie, wspominał o ochronie dzieci, zapobieganiu samobójstwom, przemocy domowej, współpracy instytucji i szybszej wymianie informacji. Marcin przestał jednak śledzić sens wypowiedzi, ponieważ zaczął przyglądać się jego ustom. Radecki mówił bardzo oszczędnie, niemal bez zbędnych ruchów szczęki, a język pojawiał się pomiędzy zębami znacznie rzadziej, niż Marcin spodziewałby się przy tak starannej wymowie.

Po kilkunastu minutach uwagę Marcina zaczęły przyciągać drobne zachowania słuchaczy. Kobieta z opieki społecznej przestała robić notatki i położyła długopis idealnie równolegle do krawędzi stołu, policjant dwa rzędy dalej wyprostował plecy, jeden z lekarzy zamknął oczy, lecz nie wyglądał na śpiącego, a kilka osób zaczęło oddychać w zbliżonym rytmie. Marcin spojrzał na zegarek i dopiero po chwili zrozumiał, co naprawdę go niepokoi: ludzie zaczynali mrugać razem. Nie wszyscy i nie od razu, lecz synchronizacja z każdą minutą stawała się dokładniejsza. Najpierw pięć osób zamykało oczy niemal jednocześnie, potem dziewięć, kilkanaście, aż Marcin naliczył dwadzieścia trzy twarze powtarzające ten sam ruch mniej więcej co sześć sekund. Radecki nie mrugał wcale. Marcin próbował przekonać siebie, że sam stworzył wzór przez nadmierną koncentrację, ale kiedy na chwilę przeniósł wzrok na zegar i ponownie spojrzał na publiczność, rytm nadal trwał. Co sześć sekund zamykały się oczy lekarza, urzędniczki, policjanta, dyrektorki szkoły i kobiety z ciasno związanymi włosami.

Radecki przerwał wypowiedź i sala ucichła tak całkowicie, że Marcin usłyszał własny oddech. Nie zaszeleścił papier, nikt nie poprawił krzesła ani nie zakaszlał, a klimatyzacja właśnie wtedy przestała pracować. Czterdzieści osób siedziało nieruchomo, kiedy Pan R. spojrzał bezpośrednio na Marcina. Jego usta uniosły się minimalnie w czymś, co mogło być uprzejmym uśmiechem, lecz Marcin odczuł irracjonalną potrzebę opuszczenia wzroku, jakby spojrzenie miało fizyczny ciężar. Nie zrobił tego. Patrzył dalej i wtedy zobaczył zmianę, którą później wielokrotnie próbował odtworzyć w pamięci: źrenica prawego oka Radeckiego zwęziła się w cienką pionową linię, pozostała taka przez zaledwie sekundę, a następnie ponownie stała się okrągła. Pan R. wznowił wypowiedź, jakby nic się nie wydarzyło, a Marcin przez resztę spotkania prawie nie słyszał jego słów.

Pół godziny później ludzie wychodzili z sali spokojni, komentując program ściszonymi głosami. Kilka osób twierdziło, że dawno nie słyszało czegoś równie rozsądnego, a funkcjonariusz znany z narzekania na każdą zmianę procedur stwierdził, że wreszcie ktoś zaczął myśleć systemowo. Marcin obserwował ich z rosnącym poczuciem obcości, jak człowiek powracający do miejsca po latach i odkrywający, że wszyscy pamiętają wspólne wydarzenia, których on sam nigdy nie przeżył. Na korytarzu Radecki dogonił go bezgłośnie. Marcin nie słyszał jego kroków, dopóki mężczyzna nie znalazł się tuż obok. Szli razem wzdłuż zamkniętych biur i szklanych gablot z odznaczeniami, a Pan R. zapytał spokojnie, czy Marcin dobrze spał. Zwyczajne pytanie natychmiast wywołało chłód między łopatkami, szczególnie gdy Radecki dodał, że w mieście obserwuje się ostatnio zaburzenia snu, zwłaszcza u osób zawodowo pracujących z obrazami przemocy. Marcin odpowiedział, że sypia różnie, a jego rozmówca skinął głową z miną kogoś, kto otrzymał jedynie potwierdzenie informacji już wcześniej uznanej za pewną.

Na końcu korytarza Radecki zatrzymał się obok okna wychodzącego na wewnętrzny dziedziniec. Na dole dwóch funkcjonariuszy prowadziło owczarka policyjnego, który szedł sztywno z ogonem podwiniętym pod brzuch. Gdy zwierzę spojrzało w górę i zobaczyło Pana R., zatrzymało się tak gwałtownie, że policjant prowadzący smycz zrobił jeszcze krok bez niego. Pies zaczął drżeć, zaparł się łapami, a po mocniejszym pociągnięciu położył na brzuchu. Z gardła wydostał się pierwszy psi głos, jaki Marcin słyszał od ponad doby, lecz nie było to szczekanie. Owczarek skowyczał nisko i jednostajnie, głosem tak chrapliwym, że bardziej przypominał duże zwierzę zamknięte w zbyt ciasnym pomieszczeniu niż psa stojącego na otwartym dziedzińcu. Radecki przyglądał mu się bez widocznego zainteresowania, po czym odsunął się od okna i odszedł. Marcin pozostał na miejscu, obserwując funkcjonariuszy usiłujących podnieść zwierzę. Owczarek wciskał pysk między przednie łapy i skowyczał coraz ciszej, aż dźwięk rozpadł się na krótkie, urywane oddechy.

Po południu Marcin wrócił wcześniej do domu. Na ulicach było więcej ludzi niż rano, ale miasto nadal sprawiało wrażenie nienaturalnie spokojnego. Dwaj mężczyźni przed supermarketem kłócili się o miejsce parkingowe przyciszonymi, prawie uprzejmymi głosami, jakby odgrywali konflikt, którego emocjonalnego sensu już nie pamiętali, a na przystanku matka próbowała uspokoić płaczące dziecko. Niemowlę nagle ucichło i utkwiło wzrok ponad jej ramieniem. Marcin obejrzał się i po drugiej stronie ulicy zobaczył Radeckiego stojącego przed zamkniętym sklepem zoologicznym. Nie było żadnego wyraźnego powodu, żeby znajdował się akurat tutaj. Za szybą sklepu widać było kilka słabo oświetlonych terrariów, z których jedno pozostawało puste, a w innym pod lampą grzewczą leżał zwinięty pyton. Marcin zatrzymał się wbrew własnej woli. Pan R. powoli odwrócił głowę i uśmiechnął się do niego, niemal uprzejmie, lecz kąciki ust uniosły się nierówno i pozostały w tej pozycji odrobinę za długo. Wtedy Marcin zobaczył, jak bardzo cienki język dotyka na moment wewnętrznej strony dolnej wargi. Mrugnął, a język zniknął; kilka sekund później między nimi przejechał autobus i kiedy odsłonił drugą stronę ulicy, Radeckiego już tam nie było.

Wieczorem Marcin nie włączył telewizora. Siedział przy kuchennym oknie i obserwował podwórze między kamienicami, gdzie na sznurach wisiało kilka pozostawionych do wyschnięcia ubrań, w oknie piwnicy paliła się jarzeniówka, a cień gałęzi przesuwał się po przeciwległym murze. Wszystko wyglądało zwyczajnie, dopóki nie zauważył pani Skowrońskiej stojącej przy śmietniku. Była boso i miała na sobie jedynie szlafrok, chociaż wieczór zrobił się chłodny. Oba jamniki siedziały obok niej przyciśnięte do ziemi, z łbami zwróconymi w ciemność za garażami. Po kilku minutach właśnie stamtąd wyszedł wysoki, szczupły mężczyzna. Marcin nie widział twarzy, ale rozpoznał sylwetkę. Pan R. zatrzymał się kilka metrów przed kobietą, a pani Skowrońska opuściła głowę tak głęboko, że gest trudno było pomylić ze zwyczajnym powitaniem. Psy położyły się płasko na ziemi. Radecki podszedł, położył dłoń na karku kobiety i przez kilkanaście sekund oboje pozostawali nieruchomi, nie rozmawiając ani nie wykonując żadnego innego gestu.

Ciało pani Skowrońskiej zadrżało nagle, lecz nie był to zwyczajny dreszcz. Ruch przeszedł od ramion do bioder płynną falą, jakby coś pod skórą bardzo szybko przesunęło się wzdłuż kręgosłupa, po czym kobieta uniosła głowę. Z trzeciego piętra Marcin nie powinien był widzieć jej oczu, a jednak przez moment błysnęły zielonkawym światłem. Cofnął się gwałtownie i uderzył biodrem o stół, przewracając kubek, który spadł na podłogę i rozbił się z nienaturalnie głośnym trzaskiem. W tej samej chwili na podwórzu podniosły się trzy głowy oraz dwa psie łby: pani Skowrońska, Pan R. i oba jamniki patrzyli dokładnie w jego okno. Marcin znieruchomiał z dłonią zaciśniętą na krawędzi stołu, czując puls wysoko w gardle. Radecki uniósł wtedy rękę, lecz nie pomachał. Przyłożył dwa palce do własnej szyi dokładnie tam, gdzie przebiega tętnica, po czym bardzo powoli przechylił głowę na bok.

Marcin nie spał tej nocy. Siedział w salonie przy zgaszonym świetle i słuchał, jak zwyczajne odgłosy kamienicy stopniowo powracają: ktoś spuszczał wodę, gdzieś skrzypnęło łóżko, na klatce zatrzasnęły się drzwi. Psy pani Skowrońskiej pozostały jednak ciche. Około trzeciej nad ranem z mieszkania na dole dobiegł niski, wilgotny szelest, jakby po podłodze przesuwano coś długiego i ciężkiego. Trwał kilka minut, przemieszczał się powoli z jednego końca mieszkania na drugi, a potem zamilkł równie nagle, jak się pojawił. Marcin nadal siedział bez ruchu, usiłując przekonać samego siebie, że rano pójdzie do pracy, wykona kilka zdjęć, wypije kawę, odbierze telefony i wszystko wróci do dawnego rytmu. Nie rozumiał jeszcze, że ten rytm już nie istniał, a miasto, które znał przez całe dorosłe życie, zaczynało dostosowywać własny oddech do czegoś obecnego między jego mieszkańcami, czegoś cierpliwego, ciepłego i tak doskonale wtopionego w codzienność, że za kilka dni coraz trudniej będzie wskazać moment, w którym przestała być ona ludzka.

Temperatura

Pierwsze skargi na temperaturę pojawiły się w mieście jeszcze przed końcem tygodnia, lecz przez kilka dni nikt nie traktował ich szczególnie poważnie, ponieważ wrzesień od lat przyzwyczajał mieszkańców do gwałtownych zmian pogody, poranków pachnących chłodem i popołudni, podczas których słońce potrafiło nagrzać asfalt jak w środku lata. Problem nie dotyczył jednak ulic ani mieszkań z oknami wychodzącymi na południe, lecz konkretnych budynków, w których ciepło zachowywało się w sposób coraz trudniejszy do wyjaśnienia. W urzędzie miasta pracownicy otwierali drzwi na korytarze i ustawiali pod biurkami niewielkie wentylatory, choć ogrzewania nie uruchomiono jeszcze oficjalnie. W jednej z przychodni pielęgniarki zaczęły przechowywać część leków w przenośnych lodówkach, ponieważ temperatura w gabinetach przekraczała trzydzieści stopni, a technik wezwany do sprawdzenia instalacji nie znalazł żadnej usterki. W bloku przy ulicy Zbożowej mieszkańcy czwartego piętra spali przy szeroko otwartych balkonach, podczas gdy na parterze ludzie chodzili po mieszkaniach w swetrach. Ciepło nie rozchodziło się według żadnej zrozumiałej zasady, nie respektowało pionów instalacyjnych, kondygnacji ani grubości ścian, jakby w niektórych pokojach to nie kaloryfery ogrzewały powietrze, lecz jakby samo pomieszczenie zaczynało wytwarzać ciepło.

Marcin dowiedział się o tym przypadkiem podczas porannej odprawy, gdy jeden z policjantów opowiadał o interwencji w mieszkaniu starszego mężczyzny znalezionego nieprzytomnego obok kaloryfera. W pokoju było trzydzieści sześć stopni, mimo że grzejnik pozostawał zimny, a okna były otwarte na oścież. Lekarz podejrzewał udar cieplny, co we wrześniu brzmiało wystarczająco absurdalnie, żeby jeszcze kilka tygodni wcześniej wywołać żarty, lecz tym razem nikt się nie roześmiał. Marcin mieszał kawę i coraz mniej słuchał rozmowy, ponieważ napój od kilku minut wydawał mu się dziwnie gorący, choć automat zwykle nalewał kawę ledwie letnią. Przypomniał sobie mieszkanie pani Skowrońskiej, przegrzany kaloryfer oraz dwa jamniki leżące tak blisko źródła ciepła, jakby zupełnie zatraciły naturalną potrzebę odsunięcia się od niego. Kiedy podniósł wzrok, zauważył, że funkcjonariusz siedzący naprzeciwko ma mokre od potu skronie, chociaż na korytarzu było chłodno, a uchylone drzwi wpuszczały do sali rześkie powietrze z zewnątrz.

Po południu wysłano Marcina do mieszkania przy ulicy Rybackiej, gdzie doszło do zgonu uznanego początkowo za naturalny. Budynek stał w starszej części miasta, wciśnięty między sklep z używanymi meblami a zamknięty od kilku lat zakład zegarmistrzowski, którego szyld wyblakł tak bardzo, że nazwisko właściciela dało się odczytać jedynie z kilku ciemniejszych śladów po dawnych literach. Kamienica była wąska i wysoka, z ciemnym przejazdem prowadzącym na podwórze, gdzie stały trzy zdezelowane garaże, połamana suszarka na pranie oraz dziecięcy rowerek bez przedniego koła. Na klatce schodowej pachniało wilgocią, gotowaną kapustą i czymś bardziej kwaśnym, co na drugim piętrze Marcin rozpoznał jako stary pot. Im wyżej wchodził, tym cięższe stawało się powietrze, ale nie przypominało to zwyczajnego ciepła zbierającego się pod dachem. Temperatura miała niemal fizyczny ciężar, osiadała na skórze, wciskała się pod ubranie i utrudniała oddychanie, jak w małej oranżerii albo zamkniętym pawilonie pełnym ogrzewanych terrariów.

Mieszkanie znajdowało się na trzecim piętrze. Drzwi były otwarte, a w przedpokoju stał młody policjant wachlujący się bloczkiem notatek. Na ścianach wisiały rodzinne fotografie w ciemnych ramkach, wszystkie lekko przekrzywione, jakby ktoś regularnie ocierał się o nie ramieniem, a podłogę przykrywał stary dywan z wytartym geometrycznym wzorem. Przy wejściu stało kilka par butów ustawionych z niemal przesadną dokładnością. Marcin szybko zauważył, że cały lokal jest zbyt czysty. Nie sterylny ani nowoczesny, lecz uporządkowany tak, jakby przez wiele godzin ktoś usuwał z niego najmniejsze ślady codziennego życia. Na kuchennym stole nie było okruchów, w zlewie nie stało ani jedno naczynie, na półkach nie było kurzu, a pilot od telewizora leżał idealnie równolegle do krawędzi szafki. Jedynym przedmiotem burzącym tę dokładność pozostawał talerz z kawałkiem surowej wołowiny, ustawiony bezpośrednio na podłodze przy kaloryferze. Zmarły mieszkał sam, miał sześćdziesiąt siedem lat i według sąsiadki od pewnego czasu zachowywał się inaczej: przestał wpuszczać ludzi, zasłaniał okna również w dzień, a w sklepie widywano go z koszykiem wypełnionym niemal wyłącznie surowym mięsem, jajkami i wodą. Nie pił, nie palił i nie chorował poważnie. Znaleziono go w salonie przy zamkniętych drzwiach balkonowych, gdzie temperatura była tak wysoka, że okulary jednego z techników zaparowały natychmiast po przekroczeniu progu.

Mężczyzna leżał na boku pomiędzy sofą a regałem, z kolanami podciągniętymi niemal pod brodę. Pozycją przypominał człowieka próbującego zasnąć w zbyt ciasnym łóżku, lecz obie dłonie spoczywały na szyi, jakby tuż przed śmiercią usiłował coś na niej przytrzymać albo powstrzymać przed wydostaniem się na powierzchnię. Skóra twarzy i ramion była wysuszona, miejscami drobno popękana, ale nie nosiła śladów oparzenia. Powieki pozostawały otwarte, rogówki były mocno wysuszone, a spod paznokci wystawały małe fragmenty naskórka. Lekarz odsunął dłonie zmarłego i odsłonił cztery równoległe zaczerwienienia biegnące od obojczyka ku linii szczęki. Nie przypominały zadrapań, ponieważ były zbyt równe i miały charakter pęknięć wychodzących od środka. Przy jednym z nich spod ludzkiej skóry wystawał cienki fragment jaśniejszej tkanki. Lekarz dotknął go rękawiczką i na moment zamilkł, bo odsłonięta warstwa nie przypominała ani tłuszczu, ani mięśnia. Była gładka, lekko połyskliwa i miała zielonkawy odcień, który można byłoby uznać za efekt oświetlenia, gdyby Marcin nie widział dokładnie, że barwa nie zmienia się wraz z kątem patrzenia.

Zrobił serię zdjęć i poczuł, jak pot spływa mu pomiędzy łopatkami. W pokoju temperatura nadal rosła, mimo że otwarto okno na oścież, a chłodne powietrze wpadające z ulicy traciło rześkość niemal natychmiast po przekroczeniu framugi. Jeden z techników przyłożył elektroniczny miernik do ściany i zaklął pod nosem. Tynk miał trzydzieści dziewięć stopni, choć po drugiej stronie nie przebiegał komin ani rura grzewcza; znajdowała się tam jedynie sypialnia, w której było niewiele chłodniej. Marcin przyłożył dłoń do muru i niemal natychmiast ją cofnął. Powierzchnia nie przypominała nagrzanej cegły. Była ciepła jak skóra człowieka w wysokiej gorączce, a przez moment wydało mu się nawet, że pod opuszkami wyczuwa bardzo delikatne drżenie, którego nie potrafił powiązać z ruchem ulicznym ani instalacją budynku.

W sypialni panował półmrok, ponieważ zasłony zsunięto i spięto klamerkami. Łóżko było pościelone, ale na prześcieradle ciągnęło się długie, płytkie zagłębienie, jakby ktoś przez wiele godzin leżał nieruchomo w jednej pozycji. Na stoliku nocnym stała szklanka z mętną wodą i drobnym białym osadem na dnie, której Marcin nie dotykał, ograniczając się do wykonania zdjęcia. Najbardziej dziwne było jednak niewielkie akwarium ustawione w rogu pokoju. Nie znajdowała się w nim woda, filtr ani żadna dekoracja typowa dla hodowli ryb; dno wypełniono suchym piaskiem i kamieniami, przez co zbiornik przypominał raczej prowizoryczne terrarium. Nie było w nim zwierzęcia, ale wewnętrzna strona szyby nosiła szerokie, nieregularne smugi, jakby po szkle przez dłuższy czas przesuwało się coś mokrego i ciężkiego. Marcin fotografował je przez kilka minut, starając się nie myśleć o tym, że zapach w tym pokoju był niemal identyczny z wonią, którą poczuł przy zwłokach w przejściu podziemnym.

Na korytarzu porozmawiał jeszcze z sąsiadką zmarłego. Kobieta stała w uchylonych drzwiach naprzeciwko, ubrana w granatowy sweter mimo dusznego powietrza, i powiedziała, że ostatni raz widziała mężczyznę trzy dni wcześniej, kiedy wieczorem wynosił śmieci. Wyglądał źle, lecz nie chciał pomocy. Od kilku nocy słyszała w jego mieszkaniu przesuwanie mebli, choć rano wszystko było ciche, a na pytanie o rozmowy lub odwiedzających pokręciła głową. Dopiero po namyśle dodała, że zdarzał się jeszcze jeden dźwięk, który przypominał mlaskanie. Wypowiedziała to słowo z wyraźnym zawstydzeniem i natychmiast zaczęła tłumaczyć, że stary budynek przenosi odgłosy w dziwny sposób. Marcin nie komentował. Gdy schodził po schodach, na półpiętrze zobaczył burego, wychudzonego kota z postrzępionym uchem. Zwierzę nie uciekło przed zbliżającym się człowiekiem, tylko patrzyło ku górze klatki, dokładnie w stronę mieszkania zmarłego. Sierść na jego grzbiecie była nastroszona, źrenice rozszerzone, a gdy Marcin minął parapet, kot wydał niski, gardłowy syk i nie przerwał go aż do chwili, w której drzwi wejściowe zamknęły się za człowiekiem.

Wieczorem miasto spowiła mgła gęstsza niż poprzedniego dnia. Światła samochodów rozlewały się w niej szerokimi plamami, a uliczne lampy wyglądały jak mleczne kule zawieszone bezpośrednio w wilgotnym powietrzu. Marcin wracał pieszo, ponieważ samochód zostawił pod komendą po drobnej awarii akumulatora. Na chodnikach było niewiele osób, lecz w zaskakująco wielu mieszkaniach okna pozostawiono otwarte. Firanki zwisały na zewnątrz, poruszane chłodnym powietrzem, a mieszkańcy stali przy parapetach w podkoszulkach albo z nagimi ramionami. Jedna kobieta siedziała na balkonie z głową odchyloną do tyłu, jakby próbowała chłodzić twarz, a na trzecim piętrze przeciwległego bloku mężczyzna trzymał obie dłonie przyciśnięte do szyby. Jego sylwetka pozostawała tak nieruchoma, że Marcin obejrzał się ponownie po kilkunastu krokach. Mężczyzna nadal stał w tej samej pozycji i nawet nie zmienił ułożenia palców.

Przed kamienicą zebrało się kilku sąsiadów. Pani Skowrońska siedziała na ławce przy wejściu, otulona cienkim szlafrokiem, a jeden z mężczyzn podał jej szklankę wody. Twarz miała zaczerwienioną, włosy wilgotne od potu, ale wyglądała zaskakująco spokojnie. Powiedziała, że w mieszkaniu jest za gorąco i nie potrafi otworzyć jednego z okien. Kiedy Marcin zapytał o psy, odpowiedziała krótko, że śpią. Nie było ich jednak na podwórzu. Po wejściu do budynku natychmiast poczuł, że ciepło nie rozchodzi się równomiernie. Najsilniejsze było przy mieszkaniu Skowrońskiej. Drzwi pozostawały uchylone, więc zajrzał do środka i zobaczył na podłodze przedpokoju kilka jasnych, nieregularnych fragmentów przypominających wysuszone płatki naskórka. W salonie oba jamniki leżały przy ścianie, zwrócone pyskami dokładnie ku temu samemu miejscu co poprzednio. Nie spały. Ich oczy były otwarte, oddechy płytkie, ale obecność Marcina nie wywołała najmniejszej reakcji. Jeden z psów miał na brzuchu szeroką plamę pozbawioną sierści; skóra w tym miejscu była napięta, bardzo cienka i niemal półprzezroczysta.

Kilka centymetrów ponad podłogą na ścianie widniał ciemniejszy, nieregularny owal szeroki mniej więcej na trzydzieści centymetrów. Marcin przykucnął i dotknął tynku, który mimo braku rur był wilgotny oraz tak gorący, że natychmiast cofnął palce. W tej samej chwili jeden z jamników poruszył głową. Nie patrzył jednak na Marcina, tylko na przestrzeń tuż obok jego ramienia. Marcin odwrócił się gwałtownie, ale przedpokój był pusty, drzwi wejściowe pozostawały uchylone, a z podwórka dochodziły przytłumione głosy sąsiadów. Kiedy ponownie spojrzał na zwierzę, pies zaczął otwierać pysk. Dolna szczęka opadała powoli coraz niżej, aż ruch przestał wyglądać jak coś, do czego zdolna jest zwyczajna psia anatomia. Marcin widział różowe dziąsła, drobne zęby i ciemne gardło, a głębiej, poniżej języka, przez moment dostrzegł coś cienkiego i wilgotnie połyskującego. Jamnik nagle zamknął pysk i położył łeb, jakby nic się nie wydarzyło.

Marcin wyszedł na podwórze, gdzie pani Skowrońska nadal siedziała na ławce. Dopiero z bliska zauważył przy linii włosów kilka suchych pęknięć na jej szyi, podobnych do tych, które widział wcześniej na ciele zmarłego. Kobieta nie drapała ich ani nie próbowała zakrywać. Poprosiła tylko, żeby zostawił drzwi do mieszkania otwarte, ponieważ przyjemnie robi się tam dopiero po północy. Kiedy Marcin zapytał, co dokładnie dzieje się wtedy z temperaturą, przez chwilę patrzyła na niego tak, jakby nie rozumiała sensu pytania, po czym odpowiedziała, że robi się chłodniej. Uśmiechnęła się przy tym lekko i mówiła zwyczajnym głosem, ale jej oczy pozostawały szeroko otwarte przez cały czas rozmowy, bez jednego zauważalnego mrugnięcia. Marcin nie pytał o nic więcej, choć coraz wyraźniej czuł, że kobieta nie zachowuje się tak samo jak jeszcze kilka dni wcześniej.

W jego własnym mieszkaniu także było gorąco. Termometr w kuchni wskazywał dwadzieścia osiem stopni, chociaż balkon pozostawał otwarty od rana, a wszystkie kaloryfery były zimne. Ciepło skupiało się przede wszystkim w sypialni. Marcin otworzył okno na oścież i odsunął zasłony, pozwalając chłodnemu powietrzu wypełnić pokój, lecz po niespełna minucie temperatura ponownie zaczęła rosnąć. Wtedy przy łóżku zauważył niewielki jasny fragment leżący na panelach. Podniósł go i zobaczył cienką, wysuszoną błonę, półprzezroczystą i lekko elastyczną, pokrytą bardzo drobnym wzorem, którego nie umiał przypisać do żadnego materiału w mieszkaniu. Nie był to plastik, fragment tapety ani zwykły kurz. Trzymał go między palcami tylko kilka sekund, po czym wrzucił do umywalki i długo mył ręce, choć sam nie potrafił powiedzieć, co właściwie próbuje z nich zmyć.

W nocy temperatura wzrosła jeszcze bardziej. Marcin obudził się około drugiej, cały mokry od potu, z pościelą przyklejoną do pleców i słodkawą, ciężką wonią wypełniającą sypialnię. Okno nadal było otwarte, lecz zasłona wisiała zupełnie nieruchomo, jakby chłodne powietrze nie miało już dostępu do pokoju. Gdy usiadł na łóżku, zza ściany dobiegł pojedynczy stuk, po nim drugi, a potem dźwięk zaczął przesuwać się powoli wzdłuż muru. Nie przypominał pracy rur ani typowych odgłosów starej kamienicy. Był zbyt równy, jakby coś poruszało się wewnątrz konstrukcji świadomie i sprawdzało kolejne fragmenty ściany. Marcin wstał i przyłożył do niej ucho. Z drugiej strony rozległo się delikatne drapanie, które po kilku sekundach ucichło, a wtedy pojawiło się coś jeszcze bardziej niepokojącego: głęboki, wilgotny oddech. Początkowo uznał, że słyszy własny puls, ale kiedy odsunął głowę, dźwięk trwał nadal, powolny i regularny, jakby wewnątrz muru znajdowała się klatka piersiowa znacznie większa od ludzkiej.

W tym samym momencie z mieszkania pani Skowrońskiej dobiegł krzyk. Był krótki i urwany, jakby ktoś zdążył rozpocząć go pełnym głosem, lecz natychmiast utracił możliwość wydania następnego dźwięku. Marcin wybiegł na klatkę bez butów i zbiegł piętro niżej. Drzwi były otwarte, a wnętrze mieszkania tonęło w czerwonym świetle małej lampki ustawionej na podłodze. Powietrze miało temperaturę sauny i niemal natychmiast pokryło jego twarz wilgocią. Zawołał kobietę, ale nie otrzymał odpowiedzi. W salonie zobaczył panią Skowrońską stojącą plecami przy ścianie. Szlafrok zsunął się z jednego ramienia, odsłaniając kark i łopatkę, przez które biegły podłużne pęknięcia znacznie szersze niż wcześniej. Ich brzegi odstawały od ciała. Jeden jamnik leżał pod stołem, drugi znajdował się tuż przy stopach kobiety i nie żył. Jego ciało było dziwnie spłaszczone, jakby utraciło znaczną część objętości, sierść pozostawała mokra, a brzuch przecinała szeroka linia biegnąca od mostka niemal do pachwiny.

Pani Skowrońska powoli uniosła rękę do karku i wsunęła palce pod odstający fragment skóry. Marcin patrzył, nie potrafiąc się poruszyć, kiedy kobieta pociągnęła i naskórek odsunął się od szyi na kilka centymetrów. Nie pojawiła się krew ani odsłonięte mięśnie. Pod ludzką skórą znajdowała się gładka, wilgotna, zielonkawa powierzchnia, połyskująca w czerwonym świetle lampki jak coś, co nigdy nie powinno znajdować się wewnątrz człowieka. Skowrońska zatrzymała ruch i zaczęła odwracać głowę. Marcin cofnął się tak gwałtownie, że uderzył ramieniem o framugę, ale nie oderwał od niej wzroku. Twarz kobiety nadal pozostawała twarzą pani Skowrońskiej, z tymi samymi zmarszczkami i opadającymi kącikami ust, lecz ustawienie szczęki wyglądało niewłaściwie, a źrenice wydawały się znacznie węższe niż wcześniej. Żadne z nich się nie odezwało. Przez kilka ciężkich sekund stali naprzeciw siebie w przegrzanym pomieszczeniu, podczas gdy martwy pies leżał przy jej stopach, a drugi jamnik nadal wpatrywał się nieruchomo w ścianę. W końcu kobieta uniosła palec do ust w powolnym, niemal czułym geście nakazującym ciszę.

Marcin wybiegł z mieszkania i zatrzymał się dopiero piętro wyżej. Serce uderzało mu tak mocno, że czuł puls aż w gardle, a dłonie drżały, kiedy próbował otworzyć własne drzwi. Z dołu nie dochodził żaden głos ani odgłos kroków. Dopiero po kilku minutach usłyszał bardzo ciche zamknięcie drzwi pani Skowrońskiej, jak gdyby kobieta zakończyła zwyczajną wieczorną wizytę i chciała nie przeszkadzać sąsiadom. Marcin wszedł do siebie, przekręcił zamek dwukrotnie i oparł się plecami o drzwi. Wtedy zauważył, że mieszkanie stało się jeszcze cieplejsze. Termometr w kuchni wskazywał trzydzieści jeden stopni, po chwili trzydzieści dwa, a następnie trzydzieści trzy. Patrzył na wyświetlacz, dopóki nie poczuł za sobą delikatnego ruchu powietrza.

Odwrócił się i zobaczył zamknięte drzwi do sypialni, choć był pewien, że zostawił je otwarte. Spod szczeliny przy podłodze wydobywało się ciepłe, wilgotne powietrze, a na białej powierzchni drzwi zaczynała osiadać kondensacja, najpierw nisko, później coraz wyżej, aż utworzyła szeroki pionowy pas. Marcin nie podszedł bliżej. Stał pośrodku korytarza, obserwując, jak para gęstnieje, gdy w sypialni coś ciężkiego przesunęło się po podłodze. Sięgnął po telefon, ale zanim zdążył odblokować ekran, zza drzwi dobiegł suchy trzask przypominający pęknięcie cienkiej gałęzi, później drugi, a po nim kilka kolejnych, rozmieszczonych w równych odstępach. Dźwięki nie miały przypadkowego rytmu starej podłogi ani pracujących mebli. Brzmiały tak, jakby po drugiej stronie coś bardzo powoli podnosiło się z miejsca, ostrożnie prostując jeden staw po drugim, a Marcin po raz pierwszy poczuł, że ciepło w mieszkaniu nie jest warunkiem, który umożliwia temu czemuś przyjście. Być może było warunkiem, którego potrzebowało, żeby się obudzić.

Kobieta w wannie

Rano Marcin długo stał przed drzwiami sypialni, zanim zdecydował się nacisnąć klamkę, a sama konieczność wykonania tak prostego gestu wydawała mu się upokarzająca, jakby musiał przyznać przed sobą, że przez całą noc bał się wejść do własnego pokoju. W świetle dnia mieszkanie wyglądało znacznie mniej groźnie niż kilka godzin wcześniej, ponieważ wszystko, co po ciemku zamieniało się w sylwetkę, ruch albo podejrzenie, odzyskiwało swoje banalne przeznaczenie: płaszcz wiszący na krześle znów był tylko płaszczem, fałda zasłony przestała przypominać przygarbioną postać, a ciemniejsza plama na suficie wyglądała wyłącznie jak wilgoć odkładana w pamięci do następnego remontu. Mimo to drzwi pozostawały zamknięte, chociaż był pewien, że wieczorem ich nie domykał, a powietrze w korytarzu nadal miało ciężki, przegrzany zapach kojarzący się z wnętrzem terrarium. Kiedy w końcu wszedł do sypialni, nie znalazł nikogo ani niczego, co tłumaczyłoby nocne trzaski przypominające prostowanie kolejnych stawów, ale na panelach pomiędzy łóżkiem a ścianą ciągnęła się długa, nieregularna smuga, jak po czymś mokrym przeciągniętym po podłodze. Na prześcieradle, dokładnie tam, gdzie zwykle spoczywały jego nogi, leżało kilka jasnych, wysuszonych fragmentów cienkiej błony.

Nie dotknął ich bezpośrednio. Zebrał je przez papierowy ręcznik, wrzucił do niewielkiego słoika po kawie i przez kilka minut obserwował pojemnik stojący na kuchennym blacie, zastanawiając się, czy nie powinien zabrać próbki do laboratorium. Sama myśl o konieczności wyjaśnienia, skąd ją ma, wydawała się jednak coraz bardziej absurdalna. Nie potrafił sobie wyobrazić rozmowy, podczas której spokojnie opowiada o temperaturze rosnącej bez źródła, kobiecie odciągającej własną skórę od karku, martwym psie i czymś, co przez pół nocy poruszało się po drugiej stronie drzwi jego sypialni. Wypowiedziane na głos wszystkie te zdarzenia natychmiast zaczynały brzmieć jak objawy wyczerpania, psychozy albo co najmniej niebezpiecznej obsesji. Marcin pracował w policji wystarczająco długo, żeby wiedzieć, jak szybko człowiek traci wiarygodność, gdy jako pierwszy zaczyna opowiadać o rzeczach, których inni nie mają ochoty uznać za możliwe. Schował więc słoik do szafki, choć niemal od razu zadał sobie pytanie, dlaczego po prostu go nie wyrzucił.

Na podwórzu było pusto, a poranek miał barwę chłodnego popiołu osiadającego na fasadach, samochodach i wilgotnym bruku. Pani Skowrońskiej nie było na ławce, jej okna pozostawały zasłonięte, a drzwi mieszkania zamknięte. Marcin zatrzymał się przed nimi, lecz nie zapukał. Po wydarzeniach poprzedniej nocy sama myśl o ponownym zobaczeniu kobiety budziła w nim niechęć, której nadal nie chciał nazywać strachem. Spod progu nie dochodził żaden dźwięk, a ciężka woń mokrego kamienia niemal zniknęła, jakby wszystko, co wydarzyło się po północy, wywietrzało razem z ciepłem. Przy framudze pozostało jedynie kilka krótkich rudych włosków, zapewne po którymś z jamników, oraz cienka, ciemniejsza smuga na lakierze. Schodząc niżej, Marcin spojrzał przez okno na półpiętrze i zobaczył obcego kota siedzącego przy wejściu do piwnicy. Zwierzę nie interesowało się nim ani ludźmi przechodzącymi przez podwórze. Patrzyło w górę, dokładnie w okna pani Skowrońskiej, z uszami przyciśniętymi płasko do głowy.

Miasto tego dnia wydawało się jaśniejsze, lecz wcale nie bardziej przyjazne. Mgła ustąpiła i odsłoniła obdrapane fasady kamienic, rdzewiejące rynny, brudne balkony oraz dachy przecięte gęstą siecią anten, a ostre światło tylko podkreślało ich zużycie. Na placu przy dworcu robotnicy wymieniali płyty chodnikowe i metaliczny stuk młotów odbijał się pomiędzy budynkami z drażniącą regularnością. Przed apteką kolejka ustawiła się jeszcze przed otwarciem, mimo że nie był to sezon grypowy, a kilka osób wachlowało się gazetami i przecierało karki chusteczkami, choć termometr nad wejściem do banku wskazywał dwanaście stopni. Na przystanku stał chłopiec, który drapał się po szyi tak długo i mocno, aż pod paznokciami pojawiły się cienkie czerwone kreski. Matka nie próbowała odciągnąć jego dłoni ani nawet na niego nie spojrzała. Patrzyła przed siebie nieruchomo, z twarzą pozbawioną zniecierpliwienia, troski czy jakiejkolwiek innej reakcji, jakby dziecko stojące obok przestało należeć do zakresu spraw wymagających jej uwagi.

Telefon zadzwonił, kiedy Marcin minął stary gmach sądu. Dyżurny mówił szybciej niż zwykle i tym razem nie próbował ukrywać napięcia. W mieszkaniu przy ulicy Ogrodowej znaleziono kobietę, początkowo uznaną za ofiarę utonięcia w wannie, jednak lekarz pogotowia odmówił wystawienia karty zgonu bez dalszych oględzin. Marcin znał tę ulicę dobrze. Należała do tych części miasta, które w folderach deweloperskich określano mianem spokojnej dzielnicy blisko centrum, choć w rzeczywistości składała się z przedwojennych kamienic, niewysokich bloków z lat siedemdziesiątych oraz starych ogrodów zamkniętych za metalowymi siatkami. Jesienią pachniało tam mokrymi liśćmi, piwnicami, drewnem i pierwszym dymem z uruchamianych pieców, a na półpiętrach mieszkańcy wystawiali doniczki, krzesła i niewielkie szafki, przez co klatki schodowe wyglądały jak niedbałe przedłużenia prywatnych mieszkań.

Kamienicę numer dziewiętnaście odnowiono wyłącznie od strony ulicy. Front miał kremową elewację, nowe okna i metalowe skrzynki pocztowe, ale za bramą wszystko wracało do dawnego stanu: tynk odpadał dużymi płatami, rury deszczowe pokrywała rdza, a balkony wsparte na czarnych wspornikach wyglądały tak, jakby remont odkładano od trzydziestu lat. Na środku podwórza rosło stare drzewo o niemal czarnym pniu, pod którym pozostawiono dziecięcy wózek przykryty przezroczystą folią poruszaną lekko przez wiatr. Marcin wszedł na drugie piętro po szerokich kamiennych schodach, wygładzonych pośrodku tysiącami kroków, i mniej więcej w połowie drogi poczuł charakterystyczną woń wilgoci zmieszanej z detergentem oraz czymś słodszym i cięższym. Zapach był jeszcze słaby, lecz wystarczył, aby przypomnieć mu przejście podziemne, mieszkanie pani Skowrońskiej i ścianę gorącą jak ciało silnie gorączkującego człowieka.

Mieszkanie urządzono z przesadną starannością właściwą komuś, kto mieszka sam i kontroluje położenie każdego przedmiotu. W przedpokoju wisiały trzy grafiki przedstawiające rośliny, wszystkie na identycznej wysokości, przy drzwiach stały jasne kapcie, a na komodzie znajdowała się ceramiczna misa z monetami, rachunkami i drobiazgami codziennego użytku. Salon utrzymano w chłodnych szarościach, z prostą sofą, szklanym stolikiem i regałem, na którym książki ustawiono według wysokości. Nie było bałaganu, przewróconych mebli ani jakichkolwiek widocznych śladów włamania. Tylko na podłodze pomiędzy łazienką a salonem leżał mokry ręcznik, jakby ktoś wyszedł po kąpieli i bez powodu porzucił go na środku przejścia. Kilka wilgotnych odcisków bosych stóp prowadziło od łazienki w stronę kuchni, ale kończyły się nagle pośrodku korytarza. Nie skręcały do żadnego pomieszczenia i nie wracały w stronę wanny, jakby osoba, która je zostawiła, przestała dotykać podłogi.

Łazienka była niewielka i w całości wyłożona jasnymi płytkami odbijającymi zimne światło tak mocno, że wnętrze sprawiało wrażenie sterylniejszego, niż było w rzeczywistości. Lustro nad umywalką pozostawało częściowo zaparowane pomimo wcześniej uchylonego okna, kosmetyki ustawiono w równych rzędach z etykietami skierowanymi ku pomieszczeniu, a wanna zajmowała niemal całą przeciwległą ścianę. Kobieta leżała na plecach, zanurzona do połowy w letniej wodzie, z głową opartą o krawędź i ciemnymi włosami przyklejonymi do karku. Mogła mieć około czterdziestu lat. Jej twarz była drobna i spokojna, jak u kogoś, kto zasnął podczas kąpieli i nie zdążył zrozumieć, że dzieje się coś złego. Dopiero po podejściu bliżej Marcin zobaczył jej plecy i zrozumiał, dlaczego lekarz odmówił potraktowania śmierci jako zwyczajnego utonięcia.

Skórę zdjęto od podstawy szyi niemal do bioder jednym szerokim płatem. Nie było poszarpanych krawędzi, przypadkowych cięć ani śladów gwałtownego odrywania. Granice rany pozostawały równe i niemal gładkie, jak po niezwykle precyzyjnym zabiegu chirurgicznym, chociaż wykonanie czegoś podobnego w zwyczajnej łazience wymagałoby czasu, dokładności i spokoju trudnego do pogodzenia z przemocą. W wodzie znajdowało się zdumiewająco mało krwi. Odsłonięte mięśnie były czerwone, wilgotne i miejscami przykryte cienką warstwą skrzepu, a jednak woda pozostawała tylko lekko zabarwiona. Jeszcze bardziej niepokojące było to, że zdjętej skóry nie zabrano. Leżała na zamkniętej desce sedesowej, złożona starannie na trzy części, niemal tak równo jak ręcznik przygotowany do odłożenia na półkę.

Marcin poczuł zaciskający się żołądek mimo dwunastu lat pracy przy miejscach nieporównanie bardziej krwawych. Tym razem nie chodziło o skalę obrażeń, lecz o ich porządek, niemal ceremonialną dokładność i spokój, z jakim ktoś musiał wykonywać kolejne czynności. Nic nie spadło z półek, dywanik przy wannie nie został przesunięty, szkło stojące przy umywalce było całe, a kobieta nie miała połamanych paznokci, zadrapanych dłoni ani siniaków na nadgarstkach. Nic nie wskazywało, że próbowała się bronić. Lekarz po dłuższych oględzinach powiedział półgłosem, że ofiara mogła żyć jeszcze przez pewien czas po oddzieleniu skóry i że ilość krwi w wannie jest zdecydowanie zbyt mała. Marcin nie odpowiedział. Fotografował krawędzie rany, dłonie, powierzchnię wody, podłogę i złożony płat skóry, koncentrując się na świetle, ostrości i perspektywie, ponieważ procedura pozwalała mu na chwilę nie zastanawiać się, jaki rodzaj człowieka mógł zrobić coś podobnego bez pozostawienia choćby jednego śladu walki.

Na prawej łopatce, wśród odsłoniętych mięśni, znajdował się niewielki obszar o wyraźnie innym kolorze. Był szarozielony, gładki i lekko połyskliwy, zupełnie niepodobny do krwiaka, tkanki tłuszczowej czy przebarwienia. Przypominał raczej cienką warstwę czegoś, co rozwijało się pod skórą od dawna i zostało odsłonięte dopiero podczas jej usunięcia. Marcin zrobił kilka zbliżeń. Lekarz przesunął po powierzchni końcówką pęsety i natychmiast wyczuł opór. Materiał uginał się inaczej niż mięsień i po zwolnieniu nacisku częściowo wracał do poprzedniego kształtu. Gdy pęseta nacisnęła mocniej, spod szarozielonej powierzchni wypłynęła kropla przejrzystego, lepkiego płynu, który spływał znacznie wolniej niż krew. Wraz z nim niemal natychmiast pojawił się zapach mokrego kamienia, przegrzanej ziemi, stojącej wody i czegoś zwierzęcego, ciężkiego, dokładnie takiego jak powietrze wypuszczone z dużego zamkniętego terrarium.

W niewielkiej łazience woń zgęstniała tak szybko, że jeden z policjantów odsunął się i zakrył nos rękawem, zapewne uznając ją za pierwszy zapach rozkładu, choć ciało było na to zbyt świeże. Marcin wyszedł do przedpokoju, potrzebując chłodniejszego powietrza, i wtedy w lustrze naprzeciwko zobaczył odbicie otwartych drzwi do sypialni. W głębi pokoju stała wysoka, ciemna postać częściowo zasłonięta framugą. Odwrócił się natychmiast, ale sypialnia była pusta. Łóżko pozostawało starannie pościelone, na krześle wisiała jasna sukienka, na stoliku nocnym stała lampka, a obok leżała otwarta książka. Zasłony były rozsunięte i w pokoju nie było żadnego miejsca, w którym człowiek mógłby się ukryć. Gdy wrócił do przedpokoju, lustro pokazywało już tylko pustą sypialnię, ale w jego dolnym rogu Marcin zauważył matową smugę w kształcie dłoni. Palce były przesadnie długie, a dwa z nich kończyły się znacznie dalej, niż pozwalałyby na to ludzkie proporcje. Zrobił zdjęcie odcisku, nie zwracając niczyjej uwagi.

W kuchni znaleziono dwa talerze, choć według sąsiadów kobieta mieszkała sama. Jeden był umyty i odstawiony do suszarki, drugi stał na stole z pozostałością surowego mięsa, którego najwyraźniej nie krojono nożem, ponieważ w jego powierzchni widniały nieregularne ubytki przypominające ślady zębów. Nie było sztućców ani serwetki. Na blacie pozostały wilgotne smugi, a przy lodówce leżał cienki, niemal przezroczysty fragment błony podobny do tego, który Marcin znalazł rano we własnej sypialni. Przykucnął i przyjrzał się powierzchni, nie dotykając jej. Pod odpowiednim kątem światła widoczny był drobny, regularny wzór przypominający nakładające się na siebie mikroskopijne łuski. Poczuł chłód przebiegający po karku mimo wysokiej temperatury w mieszkaniu, a gdy się wyprostował, dostrzegł człowieka stojącego w drzwiach kuchni.

Pan R. znajdował się kilka kroków dalej, ubrany w ciemny płaszcz i jasną koszulę, nieskazitelnie schludny, jakby przyszedł na krótkie spotkanie urzędowe, a nie do mieszkania, w którego łazience leżała oskórowana kobieta. Marcin nie wiedział, kto go wpuścił ani dlaczego żaden funkcjonariusz nie zainteresował się jego obecnością. Radecki również nie uznał za konieczne czegokolwiek wyjaśniać. Przesunął spojrzeniem po kuchni, zatrzymał je kolejno na talerzu z surowym mięsem, wilgotnych smugach i przestrzeni przy lodówce, po czym jego twarz zmieniła się prawie niezauważalnie. Nie był to uśmiech, lecz delikatne rozluźnienie mięśni przypominające reakcję człowieka, który widzi, że obserwowany proces przebiega dokładnie tak, jak powinien. Marcin odruchowo przesunął się o krok i zasłonił mu widok na błonę leżącą na podłodze. Radecki zauważył ten gest i spojrzał na niego z łagodną, niemal pobłażliwą ciekawością, po czym bez słowa opuścił kuchnię.

Marcin został sam i przez chwilę wsłuchiwał się w mieszkanie. Z ulicy dochodził stłumiony szum samochodów, ktoś przeciągał sprzęt przez przedpokój, w łazience kapała woda, a z czasem wszystkie te odgłosy zaczęły układać się w zbyt równy wzór: kropla, krok, trzask drzwi, krótka cisza i ponownie kropla, krok, trzask. Wrócił do łazienki, gdzie ciało nadal spoczywało w wannie, a lekarz wraz z technikami przygotowywał je do przeniesienia. Płat skóry leżący na sedesie poruszył się delikatnie. Początkowo Marcin uznał, że materiał drży od przepływu powietrza, lecz w pomieszczeniu nie było przeciągu. Jeden z brzegów rozwinął się o kilka centymetrów i odsłonił wewnętrzną powierzchnię, na której wzdłuż miejsca odpowiadającego kręgosłupowi znajdował się szereg niewielkich, nieregularnych wypukłości. Marcin zrobił krok bliżej i zobaczył, że jedna z nich przesuwa się pod tkanką o kilka milimetrów, zatrzymuje, a następnie porusza ponownie.

W tej samej chwili szczęka martwej kobiety zaczęła opadać. Nie gwałtownie, ale powoli, jakby napięcie mięśni ustępowało według kolejnych etapów niewidocznego procesu. Z gardła wydobył się niski, mokry odgłos, który natychmiast zwrócił uwagę lekarza. Z ust kobiety wysunęło się coś cienkiego, bladego i prawie przezroczystego, nie dłuższego niż kilka centymetrów. Przez moment spoczywało na dolnej wardze, poruszając się słabo, podobne zarazem do larwy i fragmentu miękkiego narządu, którego nie powinno być w ludzkim gardle, po czym wsunęło się z powrotem do środka. Lekarz odruchowo sięgnął po narzędzie, lecz Marcin chwycił go za ramię i powstrzymał, zanim zdążył pomyśleć, dlaczego właściwie to robi. Przez chwilę wszyscy milczeli. Ktoś w końcu powiedział coś o skurczach pośmiertnych, ale słowa zabrzmiały jak wyjaśnienie wypowiedziane wyłącznie dlatego, że cisza stała się trudniejsza do zniesienia.

Marcin uniósł aparat i sfotografował twarz zmarłej. Na ekranie aparatu jej oczy były otwarte. Spojrzał natychmiast na ciało, lecz powieki pozostawały zamknięte. Ponownie zerknął na wyświetlacz i zobaczył, że fotografowana kobieta patrzy prosto w obiektyw, a jej źrenice są wąskie, pionowe i ciemne. Telefon zawibrował mu w kieszeni tak nagle, że prawie wypuścił aparat. Na ekranie pojawiło się powiadomienie o kolejnym zgonie, tym razem na obrzeżach miasta, gdzie znaleziono pięćdziesięciodwuletniego mężczyznę pozbawionego skóry na obu dłoniach. Marcin przeczytał komunikat dwa razy, po czym podniósł wzrok i zobaczył Radeckiego stojącego w korytarzu. Nie pamiętał dźwięku jego kroków ani ponownego wejścia do mieszkania. Pan R. patrzył na niego z kilku metrów, a przez moment jego oczy miały kolor bardzo jasnej, niemal zimnej żółci, niepodobnej do bursztynu ani piwnych tęczówek. Marcin mrugnął i barwa zniknęła.

Radecki ruszył ku wyjściu i przeszedł obok lustra w przedpokoju, nawet na nie nie spoglądając. Jego odbicie nie podążyło jednak natychmiast za ruchem ciała. Przez ułamek sekundy twarz widoczna w szkle pozostała zwrócona ku Marcinowi, podczas gdy rzeczywisty Radecki patrzył już w stronę drzwi. Trwało to tak krótko, że Marcin niemal automatycznie zaczął kwestionować własną percepcję, lecz uczucie zimna pod skórą nie zniknęło. Do końca oględzin nie powiedział nikomu ani o otwartych oczach na fotografii, ani o odcisku na lustrze, ani o zachowaniu odbicia Pana R. Każde kolejne zdarzenie coraz łatwiej dawało się opisać jako fragment choroby, której pierwszym objawem jest niezachwiane przekonanie, że wszyscy inni patrzą na świat źle.

Po wyjściu z kamienicy długo stał na chodniku i obserwował okna drugiego piętra. W łazience wciąż paliło się światło, choć ciało zabrano, a lokal powinien być pusty. Jedna z zasłon poruszała się lekko mimo zamkniętego okna. Po kilku sekundach na szybie pojawiły się palce, najpierw dwa, później kolejne, wszystkie przesadnie długie i cienkie, zakończone ciemniejszymi końcówkami. Dłoń przesunęła się powoli po szkle, pozostawiając za sobą wilgotną smugę, a następnie zniknęła poza krawędzią okna. Marcin nie odrywał wzroku jeszcze przez dłuższy czas, ale po kolejnym mrugnięciu szyba była czysta, światło nadal świeciło i nic nie wskazywało, że ktokolwiek znajduje się w środku.

Wieczorem zapach mokrego kamienia zdawał się należeć już do całego miasta. Nie wydobywał się z jednego mieszkania, tunelu czy łazienki, ale z bram, piwnic, studzienek, klatek schodowych i otwartych okien. Marcin czuł go nawet we własnym samochodzie przy zamkniętych szybach. Przejeżdżając przez centrum, widział ludzi stojących na balkonach i przy parapetach. Jedni byli w samych podkoszulkach mimo chłodu, inni przyciskali dłonie do szyb, a wielu patrzyło w górę z twarzami uniesionymi pod niemal identycznym kątem. Wyglądali, jakby czekali na zmianę pogody albo na sygnał znajdujący się poza zakresem ludzkiego słuchu, lecz w ich nieruchomości było zbyt wiele skupienia, by można było uznać ją za zwyczajną ciekawość.

Dopiero na skrzyżowaniu przy ratuszu Marcin zauważył psy. Sześć albo siedem zwierząt siedziało na dachach różnych budynków, w miejscach, do których nie powinny były dostać się bez pomocy człowieka. Owczarek znajdował się na płaskim dachu banku, mały kundel siedział przy kominie starej kamienicy, a dwa inne psy stały na tarasie zamkniętego biurowca. Wszystkie patrzyły w tę samą stronę, ku wieży ratusza, na której szczycie znajdowała się smukła sylwetka człowieka. Z tej odległości Marcin nie mógł zobaczyć twarzy, ale rozpoznał charakterystycznie opuszczone ramiona i nieruchomą postawę Radeckiego. Poniżej miasto funkcjonowało z pozorną normalnością: samochody przejeżdżały przez skrzyżowania, tramwaj zatrzymywał się na przystanku, ludzie wracali z pracy, otwierali mieszkania, zdejmowali buty, nastawiali wodę na herbatę i włączali telewizory. W tysiącach okien zapalały się światła i z daleka wszystko mogło wyglądać jak zwyczajny jesienny wieczór, lecz Marcin po raz pierwszy poczuł z całkowitą pewnością, że codzienność nie stanowi już ochrony przed tym, co przenika miasto. Obcość nie czaiła się poza jego granicami ani w ciemnych zaułkach, ale osiadała pod ludzką skórą, w łazienkach, murach, zwierzętach i najzwyklejszych gestach, aż samo życie codzienne stawało się najdoskonalszą formą jej ukrycia.

Ludzie zaczynają mrugać

Marcin po raz pierwszy dostrzegł synchronizację na zdjęciach, choć później miał wrażenie, że widywał ją już wcześniej i za każdym razem brał za przypadek. Wrócił do komendy późnym rankiem po niemal bezsennej nocy, podczas której zza ściany mieszkania co jakiś czas dobiegały te same ciche, suche trzaski, jakby ktoś bardzo blisko ucha zginał cienkie palce albo łamał chrząstki. Miasto obudziło się pod niskim niebem w kolorze startego aluminium. Powietrze było chłodne, ale ludzie nadal chodzili rozpięci, rozgrzani i spoceni, jakby ich ciała nie przyjmowały do wiadomości zmiany pogody. Na skrzyżowaniach zebrały się większe niż zwykle tłumy z powodu awarii wodociągu i zamknięcia kilku ulic, lecz nie słychać było klaksonów, narzekania ani zwyczajnego porannego rozdrażnienia. Kierowcy czekali spokojnie w korkach, piesi zatrzymywali się przy przejściach bez niecierpliwego przestępowania z nogi na nogę, a sprzedawca w kiosku podawał gazety kolejnym klientom z tym samym łagodnym, bezbarwnym uśmiechem. Marcin obserwował wszystko zza szyby autobusu i coraz mocniej odnosił wrażenie, że miasto zwolniło nie dlatego, że ludzie byli zmęczeni, ale dlatego, że z ich ruchów znikała drobna nieregularność, która wcześniej sprawiała, że każdy poruszał się trochę inaczej.

W pokoju fotograficznym było duszno i ciemno, ponieważ rolety pozostały opuszczone, a lampy nad stanowiskami dawały zimne, punktowe światło. Marcin rzucił kurtkę na krzesło, uruchomił komputer i zaczął porządkować materiał z mieszkania kobiety znalezionej w wannie, próbując potraktować go jak każdą inną dokumentację. Na ekranie pojawiały się kolejno przedpokój, salon, korytarz, łazienka, wanna, ciało, odsłonięte plecy, złożony płat skóry, talerz z surowym mięsem i ślad dłoni na lustrze. Przy kilku fotografiach zatrzymywał się dłużej, nie dlatego, że świadomie czegoś szukał, lecz dlatego, że pewne szczegóły stawały się na ekranie wyraźniejsze niż podczas oględzin. Odsłonięta warstwa pod skórą kobiety wyglądała niemal jak osobny materiał, zbyt gładki i jednolity, żeby należeć do ludzkiej anatomii, a przezroczysta błona znaleziona przy lodówce odbijała światło podobnie jak fragment, który wcześniej znalazł we własnej sypialni. Im dłużej przeglądał zdjęcia, tym trudniej było mu myśleć o nich jako o dokumentacji pojedynczej zbrodni. Coraz bardziej przypominały zapis jednego etapu procesu, którego reguł jeszcze nie znał.

Najdłużej zatrzymał się przy fotografii wykonanej tuż przed wyniesieniem ciała. W głębi kadru, za policjantem stojącym przy drzwiach łazienki, znajdowali się technik, lekarz i młoda funkcjonariuszka. Marcin przyglądał się ich twarzom, nie wiedząc początkowo, co go niepokoi, dopóki nie przeszedł do następnego ujęcia. Na obu zdjęciach wszyscy troje mieli zamknięte oczy. Samo mrugnięcie oczywiście nie znaczyło niczego, lecz zdjęcia wykonywano w krótkich odstępach, a identyczny moment zamknięcia powiek u trzech osób na kolejnych fotografiach wydawał się mało prawdopodobny. Marcin przewinął materiał dalej. Na następnym ujęciu oczy były otwarte, później ponownie zamknięte, następnie otwarte i znów zamknięte. Wrócił do początku serii i zaczął oznaczać fotografie, na których twarze ludzi w tle były wystarczająco ostre, aby można było porównać ich zachowanie.