Bezpłatny fragment - ZMIANY ZACHODZĄCE W ŚWIATOWEJ SYTUACJI GEOPOLITYCZNEJ ORAZ FINANSOWO — GOSPODARCZEJ

Referat, wygłoszony przez Macieja Wojewódkę na Międzynarodowej Konferencji Naukowej „Bezpieczeństwo państw akwenu Morza Bałtyckiego w nowej sytuacji geopolitycznej”, zorganizowanej w siedzibie Warszawskiej Szkoły Zarządzania — Szkoły Wyższej — 11 czerwca 2026 roku.

Referat

Niejednokrotnie recesje gospodarcze poprzedzały wojny albo na odwrót. Obecne prognozy wskazują na możliwość zbliżania się zbiegu obu negatywnych zjawisk, w skali światowej. Wojna też bywa narzędziem do zapanowania nad recesyjną sytuacją wewnętrzną, co m.in. było przyczyną wypowiedzenia wojny Austrii, w 1793 roku przez rewolucyjny rząd Francji, 4 lata po wybuchu Rewolucji Francuskiej.

Aktualnie poza pozytywnymi prognozami gospodarczymi OECD, Banku Światowego oraz Międzynarodowego Funduszu Walutowego, szczególnie dla Indii, a także dla Polski i dla innych krajów pojawiają się techniczne sygnały zbliżającej się recesji, a także długoterminowe sygnały zmian w sytuacji geopolitycznej i finansowo — gospodarczej, w tym dotyczące możliwości wystąpienia wojny hegemonicznej pomiędzy słabnącym hegemonem, którym są Stany Zjednoczone, a coraz bardziej pretendującą do tego miana Chińską Republiką Ludową. Zarazem rośnie zadłużenie państw rozwiniętych, a wojna na Bliskim Wschodzie wpłynęła na przejściowy wzrost inflacji oraz na problemy w łańcuchu dostaw surowców energetycznych.

W czerwcu wojny toczyły się na Ukrainie, na Bliskim Wschodzie i w Afryce, pomimo oficjalnego ogłoszenia zakończenia przez USA wojny z Iranem, a punktami zapalnymi mogą stać się sytuacja wokół Tajwanu, na półwyspie Koreańskim i w Arktyce. Chiny zaś poszerzają swoje wpływy na kontynencie afrykańskim.

Przed 7 miesiącami szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego gen. Wiesław Kukuła stwierdził, że Polska znajduje się w stanie przedwojennym, a adwersarz przygotowuje się do wojny.

Obecna sytuacja wpisuje się w znacznie dłuższy czasowo kontekst cykli cywilizacyjnych, w tym przechodzenia od skrajnej ortodoksji religijnej do destrukcji społecznej, co opisała Biblia, w odniesieniu do historii społeczności żydowskiej, cykli hegemonicznych oraz cykli finansowo-giełdowo-gospodarczych. Towarzyszy temu destrukcja prawa w UE, w obszarze jego wewnętrznej sprzeczności i nadmiernie uszczegóławiającej nadbudowy, a także narastający kryzys demograficzny wraz z nieprofesjonalnym podejściem do niego.

W Niemczech wzrasta znaczenie polityczne AfD, uznanej w ubiegłym roku przez kontrwywiad tego kraju za organizację ekstremistyczną, a niemiecki biznes chce powrotu do interesów z Rosją. Ponownie pogorszyły się polityczne relacje Polski z Ukrainą. Jednocześnie Ukraina coraz częściej atakuje infrastrukturę energetyczną i inne miejsca w Rosji.

Chińska Republika Ludowa dostarcza znaczną ilość surowców ziem rzadkich, niezbędnych m.in. do produkcji zbrojeniowej, z czym przejściowo czyni trudności, a sztuczna inteligencja i drony stają się coraz ważniejszą częścią współczesnego pola walki.

W 2011 roku sekretarz stanu USA Hillary Clinton nakreśliła region Azji i Pacyfiku — jako kluczowy dla amerykańskiego bezpieczeństwa i dobrobytu, co wpłynęło na Pivot na Pacyfik, a zapowiedź zmiany kierunku zainteresowań pojawiła się już w Strategii Bezpieczeństwa Narodowego tego kraju, z 2010 roku.

Trzy lata później, w 2014 roku, Rosja aktywowała sowiecką doktrynę ograniczonej suwerenności, mającą usprawiedliwiać interwencje zbrojne w postsowieckiej strefie wpływów uważanej za świat rosyjski, do której w momencie jej reaktywacji zaliczano Białoruś i Ukrainę.

Również, w 2014 roku Rosja przejęła Krym oraz rozpoczęła agresywne działania na wschodniej Ukrainie. W 2021 roku, w którym podczas analiz giełdowych dla indeksu giełdy nowojorskiej prognozowałem zakończenie, szacowanej na 89 lat modelowej wzrostowej fali Elliotta, wspomaganej przez politykę deficytu budżetowego, trwającej od 1932 roku USA wycofały się z Afganistanu.

Po czym Białoruś rozpoczęła wojnę hybrydową przeciwko państwom NATO, w tym Polsce, polegającą na ściąganiu do siebie imigrantów ekonomicznych i przerzucaniu ich przez granicę, w ramach operacji Śluza.

Natomiast mające miejsce przedłużenie wskazanej fali wzrostowej o kolejne lata może być skutkiem wpompowania na rynek dużej ilości kapitału, w efekcie zastosowania luzowania ilościowego (QE) i helicopter money, w latach 2020 — 2022 oraz obecnego QE, na mniejszą skalę, trwającego od grudnia 2025 roku.

20 dni przed pełnoskalową agresją Rosji na Ukrainę doszło do spotkania prezydentów Rosji i Chin, w którym uznano kres porządku, opartego na dominacji zachodu oraz USA. Po czym wskazano ambicję Moskwy i Pekinu do przejęcia przywództwa w nowym ładzie międzynarodowym. 24 lutego 2022 roku Rosja zainaugurowała pełnoskalową agresję na Ukrainę, będącą kontynuacją działań, wojennych rozpoczętych 8 lat wcześniej.

Rok później rozpoczęła rozmieszczanie broni jądrowej na Białorusi oraz wypowiedziała Traktat o konwencjonalnych siłach zbrojnych w Europie (CFE). W kolejnym obniżyła deklarowany próg, dotyczący użycia przez nią broni jądrowej i rozpoczęła działania dywersyjne, prowadzone przeciwko państwom NATO.

Z kolei zdaniem prof. Johna Mearsheimera, źródłem wojny na Ukrainie jest polityka Stanów Zjednoczonych oraz Unii Europejskiej, mająca doprowadzić do wyciągnięcia Ukrainy z rosyjskiej strefy wpływów.

Przed rozpoczęciem pełnoskalowej agresji Rosji na Ukrainę zadłużenie napastnika wynosiło 17,8 % wobec PKB, a cena ropy naftowej na początku 2022 roku była porównywalna do cen obecnych. W 2025 roku jej zadłużenie wobec PKB wynosiło 18,3 %, a USA 123 %. Państw strefy euro 88,7 %, Polski 59,7 % (wraz z prognozą wzrostu, w kolejnych latach), a Chin 99,2 %.

Zarazem pomimo wzrostu cen ropy naftowej od początku bieżącego roku, nasilonego po agresji USA i Izraela na Iran w I kwartale tego roku po raz pierwszy od kilku lat w Rosji nastąpił spadek PKB, po wyraźnym osłabieniu jego wzrostu w 2025 roku oraz wzrost niezadowolenia społeczeństwa.

W czerwcu 2025 roku USA, w ramach wojny 12-dniowej dokonały częściowo nieskutecznego ataku militarnego na program nuklearny Iranu. Od lutego 2026 roku wraz z Izraelem bardziej rozbudowanego ataku. Ten akt doprowadził do irańskich działań odwetowych na państwach arabskich, Izraelu oraz do blokady cieśniny Ormuz. Następnie doszło do wzrostu cen ropy naftowej, chociaż w mniejszym stopniu, niż się tego spodziewano oraz cen gazu. Za nimi wzrosły również ceny węgla kamiennego.

5 grudnia 2025 roku została opublikowana najnowsza Strategia Bezpieczeństwa Narodowego USA, wskazująca na przesunięcie akcentu tego kraju z globalnego zaangażowania na ochronę suwerenności, odbudowę siły wewnętrznej i koncentrację na rywalizacji mocarstw — przede wszystkim z Chinami, odrzucając założenia liberalnego porządku międzynarodowego, kładąc nacisk na realizm oraz selektywne zaangażowanie i wymuszoną odpowiedzialność sojuszników za ich własne bezpieczeństwo.

USA nie są w stanie prowadzić jednocześnie dwóch pełnoskalowych wojen. Rozważane są: możliwość ewentualnego wystąpienia USA z NATO, co byłoby trudne z przyczyn strategicznych i prawnych oraz wycofywanie żołnierzy tego kraju z Europy.

Podczas tegorocznego, lipcowego szczytu NATO w Ankarze oczekuje się sprecyzowania planu redukcji wkładu USA w obronę i odstraszanie, w niektórych obszarach o 30 — 50 % w Europie, w tym pocisków Tomahawk, bombowców przenoszących broń strategiczną i nuklearną, samolotów F16 oraz dronów rozpoznania strategicznego, co nie doprowadzi do symetrycznego jego zastąpienia w ciągu 2 — 3 lat.

Jednocześnie wskaźniki techniczne sugerują zbliżanie się recesji wraz z możliwością nadejścia deflacyjnej fazy cyklu Kondratiewa. W tej sytuacji amerykański Fed wznowił politykę luzowania ilościowego (QE), co wspomaga płynność na rynku finansowym, a prezydent tego kraju rozpoczął wojnę z Iranem, motywując swoją decyzję zagrożeniem wyprodukowania broni jądrowej przez ten kraj, co także może mieć istotne znaczenie podczas ewentualnego konfliktu zbrojnego USA z Chinami.

W efekcie ta sytuacja poprzez wzrost cen surowców energetycznych, co najmniej przejściowo przyczyniła się do nasilenia inflacji (chociaż nie tak silnego, jak wskazywały niektóre prognozy) oraz może wpłynąć na wzrost stóp procentowych w USA i w strefie euro (zostały podniesione 11.06 przez EBC). Istotnym dla USA zagrożeniem są ewentualna wojna o niezależność Tajwanu oraz pomiędzy Koreą Północną i Południową. Również wzrasta bilans Centralnego Banku Chin.

Dodatkowo sąd unieważnił cła wprowadzone przez prezydenta USA.

W kontekście ewentualnego konfliktu USA z Chinami oraz wojny na Ukrainie, rozważana jest także możliwość agresji Rosji na państwa NATO, zwłaszcza w sytuacji obecnego naruszania przez ten kraj granic zrzeszonych — w tym pakcie państw poprzez samoloty, drony (w tym białoruskie) i działania terrorystyczne Rosji (kable podmorskie, podpalenia, tory, zakłócenia GPS).

Wiele analiz wskazuje na możliwość agresji Rosji na Europę, w latach: 2027 — 2032. Oczywiście gotowość do ataku nie oznacza jego jednoznacznego wystąpienia. Jako główne kierunki ewentualnego uderzenia Rosji są rozważane: państwa bałtyckie, północna flanka NATO oraz Arktyka. W lutym NATO uruchomiło misję o nazwie Arktyczna Straż (Arctic Sentry), mającą bronić tamten obszar, a wcześniej aktywowano Straż Bałtycką (Baltic Sentry).

Zdaniem inspektora generalnego Bundeswehry Carstena Breuera konfrontacja jest możliwa w 2029 roku, na co ma wskazywać intensywność zbrojeń rosyjskich, rozbudowa kadr sił zbrojnych tego kraju oraz uwarunkowania ekonomiczne i polityczne, a zdaniem niemieckiego wywiadu BND — w 2030 roku. Zdaniem dowódcy wojsk NATO w Europie generała Alexusa Grynkewicha, z 2025 roku Rosja może być gotowa do agresji na państwa NATO już w 2027 roku.

Dowódca sił zbrojnych Łotwy gen. Kaspars Pudans, na początku czerwca wskazał, że Rosja zyskała przewagę technologiczną, polegającą na jej zdolności do masowej produkcji dronów, którą może wykorzystać do ataku na NATO do końca 2028 roku,

Sekretarz Generalny Sojuszu Północnoatlantyckiego Mark Rutte uznał, że gdyby Chiny wystąpiły przeciw Tajwanowi jest bardzo prawdopodobne, że zmuszą Rosję do zaatakowania NATO.

W 2022 roku, CIA i rzecznik Pentagonu uważali, że, Chiny będą gotowe do ataku na Tajwan w 2027 roku, a w ubiegłym ogłosiły zamiar zwiększenia wydatków zbrojeniowych do 7,2 %.

Rosja na zbrojenia wydaje 10 % PKB. Polska planowała, w 2026 roku przeznaczyć na nie 4,8 % PKB. Po poszerzeniu o program SAFE wydatki naszego kraju wzrosną do 5,7 % PKB, o ile uzupełnią one wydatki budżetowe.

Pod koniec II wojny światowej Wielka Brytania przeznaczała na wydatki wojenne ponad 50 % PKB. W jej szczytowym okresie: USA 45 %, Związek Sowiecki 50 %, a Niemcy 70 % PKB. Nadejście podobnej sytuacji wojennej wymusiło by silną redukcję wydatków socjalnych, zwłaszcza gdyby wybuch wojny zbiegł się z głębokim kryzysem gospodarczym.

Ukraina, dodatkowo korzystająca z pomocy finansowej z zewnątrz — na ten cel planowała, w 2026 roku przeznaczyć na obronę ponad swojego 27 % PKB.

Obecnie Chińska Republika Ludowa nie wyraża zamiaru zbrojnego przejęcia Tajwanu, a dokonanie zjednoczenia na drodze pokojowej. Moim zdaniem, ta sytuacja może ulec zmianie, w sytuacji wybuchu silnego kryzysu finansowo — gospodarczego.