Przedmowa
Witaj, Czytelniku. Miło mi, że postanowiłeś sięgnąć po ten tekst. Dzięki. Mógłbym napisać wiele różnych treści w tej przedmowie do niego, ale postaram się krótko zawrzeć tu choćby najważniejsze informacje o nim.
Masz przed sobą książkę nietypową i możliwe, że podobnej nie czytałeś jeszcze nigdy. Jest ona wynikiem 20 lat mojego zbierania przeróżnych danych, które (jak przynajmniej kiedyś myślałem) były/są/będą dla mnie szczególnie ważne, cenne, przydatne i/lub podatne na pozostanie mi w głowie. To dużo materiałów i zasobów przeznaczonych na ich zgromadzenie, dlatego chciałem utrwalić je jakoś, żeby nie przepadły. Trudniej jest coś zrobić niż sprawić, żeby to zostało zmarnowane.
Chcę też podzielić się informacjami, które pomogły mi uczynić moją egzystencję lepszą w jakiś sposób. Czuję, że mogą przydać się także innym ludziom. Życie homo sapiens na Ziemi bywa ciężkie, nieprzyjemne, skomplikowane, przytłaczające i/lub podobne. Czasami nawet tak bardzo, że niepodobna dalej je prowadzić. Jednocześnie poprzez (choćby mały) krok po kroku można poprawić jego jakość choć trochę. Problem w tym, że człowiek zazwyczaj nie robi tego z różnych przyczyn.
Jedną z głównych jest niewiedza jak. Dana osoba może myśleć, że do polepszenia swojej sytuacji potrzebuje jakiejś skomplikowanej, zaawansowanej, wyszukanej, szczególnej, akrobatycznej, rzadkiej, taj(em)nej i/lub podobnej wiedzy i/lub zdolności, ale to bzdura. Zmiana (lub seria wielu) zaczyna się często od napotkania jednego właściwego pytania, które może być proste, nawet bardzo. Niestety zwykle nie ma okazji znaleźć go, zwłaszcza z braku inspiracji do niego (od siebie czy kogoś innego).
Ten tekst pomaga to zmienić. Zawiera ponad 800 inspirujących pytań o lepsze życie (podzielonych na 30 sekcji), więc można swobodnie rzec, że jest skarbcem pomysłów w tej kwestii, pełen ich. Chciałem uczynić go maksymalnie ponadczasowym, uniwersalnym, kompleksowym (ogólnie dotyczącym jak najwięcej spraw wpływających na jakość ludzkiej egzystencji) i uważam ten cel za osiągnięty. Ledwie jedno pytanie może mieć duży potencjał zacząć transformację człowieka, który zada je sobie, a co dopiero 800+ (zwłaszcza dostępne w jednym miejscu jak to dzieło pisane).
Planowałem też, aby ta książka była maksymalnie krótka, praktyczna i wolna od zbędnych bzdur (w tym wodolejstwa). Co prawda ona porusza ogólnie wiele różnych dziedzin, sugeruje określone kierunki, ale to Ty jako Czytelnik potrzebujesz sam rozwinąć konkretne, które zamierzasz. Gdyby ten tekst miał wyczerpać każdy z poruszanych tu tematów, musiałby liczyć wiele tysięcy stron. Wtedy jego stworzenie zabrałoby mi dużo więcej zasobów, jak i przeczytanie go przez odbiorcę (o ile ktokolwiek byłby chętny do tego).
Ta książka to nie cudowny przepis na osiągnięcie z dnia na dzień wszystkiego co pragniesz. Jej celem jest dostarczyć Ci mnóstwa inspiracji do poprawy własnej sytuacji, ale to Ty potrzebujesz następnie zrobić każdą Twoją upragnioną zmianę. Jeśli chcesz ją bardziej niż nie, zrobisz ją na pewno, np. znajdziesz potrzebne informacje, środki, ludzi. Zapytasz o lepsze życie i dostaniesz je. Tego też szczerze życzę Ci w każdej sferze, którą planujesz zmienić.
Adam Wielar
Autor
Wyjaśnienia
Skróty i wyrazy użyte w tym tekście mają znaczenie jak niżej:
— Kontakt na odległość — w dziale „Technologie i urządzenia” oznacza komunikację na dystans poprzez jakieś medium, bez fizycznej obecności obok innej osoby, np. przez telefon
— Np. — na przykład
— Podróż — w dziale „Bezpieczeństwo” oznacza ogólne poruszanie się (nie tylko turystycznie)
— Życie pofizyczne — życie pozagrobowe, różne niż ciała fizycznego. To tytuł jednej z sekcji.
Porady praktyczne
Każdy człowiek, który zajrzy do tej książki może jakoś skorzystać na tym, ale największy pożytek z niej może mieć ktoś o poniższych cechach (jednak nie są to żelazne zasady):
1. Chce naprawdę polepszyć swoje życie (jak przystało na tytuł tego tekstu). To osobnik dobrej woli, który sam (z własnej inicjatywy, bez zewnętrznych nacisków) woli zrobić swoją upragnioną zmianę niż utrzymywać status quo w danej sferze. Jest też dosyć dojrzały do takiej modyfikacji, w tym dosyć chętny do pracy nad sobą, świadomy siebie i odporny psychicznie.
2. Wie, że każda poprawa jest zmianą, a ta sprawia, że po niej zawsze jest już inaczej w jakiś sposób, nawet jeśli cofnie się ją. Nawet wtedy jest świadomość, że człowiek coś zmienił, a potem odwołał. Jedna transformacja potrafi także spowodować inne, nawet wiele (efekt kuli śnieżnej). Trzeba jednak pamiętać, że im więcej zmian, tym więcej ich nowych skutków, np. zerwanie części dotychczasowych kontaktów z ludźmi i nawiązanie nowych.
3. Wie, że treści z tej książki są do pracy własnej z wszelkimi następstwami tego. Czytelnik jest swoim własnym trenerem i przewodnikiem w kwestii lepszego życia. Przede wszystkim sam wybiera cechy pracy nad sobą, zwłaszcza jej temat, tempo, porę i miejsce. W ten sposób ma dużo większą swobodę niż współdziałając z kimś, kiedy to ww. cechy muszą pasować obu stronom. Dodatkowo tylko on zna informacje, którymi zajmuje się w niej, więc dostaje pełną dyskrecję w tej sferze (to świetne rozwiązanie dla ludzi, którzy chcą zachować choćby niektóre dane tylko dla siebie. Tak odpada np. lęk typu „co ktoś pomyśli o mnie?”). Ważne jest jednak to, że wyniki „autopracy”, które Czytelnik osiąga zależą tylko od jego wkładu w nią.
4. Akceptuje, że najlepsze efekty dają zgodne z prawdą odpowiedzi na pytania. Kłamstwem jest dużo trudniej zrobić zmianę, o ile w ogóle jest to możliwe. Każda prawdziwa odpowiedź jest dobra, choćby na pierwszy rzut oka zdawała się wymagająca, nietypowa, głupia, absurdalna, bezsensowna, bezpodstawna, bezcelowa, drażliwa, wstydliwa, chora, zła i/lub podobna. Czytelnik może po prostu przyjmować wszystkie jego odpowiedzi takimi jakie są, pomijając wszelkie oceny ich. Zresztą w skrajnej sytuacji każda ocena mogłaby być zła, ale co osiągnąłby w ten sposób?
Mogą pojawić się wątpliwości, czy na własną rękę można się zmienić. Są one bezpodstawne. Otóż każdy człowiek, który pragnie jakoś poprawić swoje życie wie o sobie wystarczająco dużo do zrobienia tego (w tym umie określić, co i czym chce zastąpić), bo tylko on jest we własnym ciele fizycznym od urodzenia (a nie jakaś inna osoba za niego). Można nawet powiedzieć, że z tej racji jest największym ekspertem od samego siebie.
Kolejna sprawa: jak używać tę książkę? W pełni wedle Twojego uznania, brak tu jednego sztywnego i/lub słusznego sposobu. To Ty masz skorzystać najbardziej na niej. Na zaś podsuwam niżej trochę przykładowych pomysłów, które być może pomogą w tej sferze:
1. Zacznij od jej początku, połowy, końca lub dowolnego innego miejsca, które wybierzesz (np. różnej strony za każdym jej otwarciem). Jako wyzwanie, zadanie, zabawę i/lub coś podobnego możesz też wyznaczyć sobie przerobienie jakiejś minimalnej ilości pytań za każdym sięgnięciem po ten tekst.
2. Możesz przerobić tylko jej część, ale gorąco zachęcam Cię do całości. Oczywiście pełna porcja może być zbyt duża na raz, więc najlepiej podzielić pracę na wiele mniejszych kroków.
3. Używaj ją, gdy nudzisz się i/lub brak Ci jakiegokolwiek/jakiegoś lepszego zajęcia, np. jedziesz transportem publicznym, czekasz w kolejce. Dobry pomysł to wcześniej przygotować materiały, które planujesz opracować (Np. zapisać je w telefonie, wydrukować), ale uwzględnij ich rozsądną ilość na daną sesję.
4. Chociaż ona porusza wiele różnych tematów (ku pokazaniu szerszego zakresu możliwości), nie ograniczaj się tylko do nich. Zgłębiaj każdą inną dziedzinę spoza niej, którą chcesz.
5. Ogólnie kwestionuj typowe, powszechne i/lub banalne treści, np. przekonania, nawyki. Przypuszczalnie trzymanie się ich bezkrytycznie jest jedną z głównych przyczyn pozostawania niechcianego statusu quo w Twoim życiu.
6. Do wielu pytań możesz automatycznie przyjąć ich zakres ogólny, konkretną sferę, przenośny/dosłowny sens i/lub dodatkowe/pomocnicze pytania (Np. Dlaczego (nie)? Co? Jakie? Które? Jak? Gdzie? Kiedy? Z kim/czym? Z jakim skutkiem?).
7. Używaj Twój własny język, np. jedno słowo różne niż wybrane przeze mnie, większość, różną kolejność wyrazów i/lub czas (Np. teraźniejszy zamiast przeszłego). Każdy człowiek ma nieco odmienny sposób wyrażania się i przez to różne treści sprawdzają się dla różnych osób. Czasami stworzenie pytania całkowicie od podstaw to jedyne/najlepsze rozwiązanie.
8. Twórz własne pytania, jeśli masz ochotę.
9. Zapisuj odpowiedzi w razie potrzeby, np. w pliku tekstowym, notatniku telefonu, na kartce.
10. Jeśli odpowiedź nie przychodzi natychmiast po zadaniu pytania, powtarzaj je (możesz też spróbować jego różne wersje) wielokroć przez dłuższy czas. Pamiętaj, że ona może przybyć z opóźnieniem i/lub w innej formie niż słowa, np. jako przeczucie, nagły obraz w Twojej głowie. Poza tym uwzględnij warunki sprzyjające otrzymaniu jej na podstawie Twojej wiedzy o sobie, np. dosyć ciche otoczenie, wolność od rozpraszaczy.
11. Jeśli jedno pytanie to za mało do dostania upragnionych informacji, drąż temat do skutku, aż przyjdą. Przykład:
— Pytanie 1: Czy wysypiam się?
— Odpowiedź 1: Nie.
— Pytanie 2: Dlaczego?
— Odpowiedź 2: Chyba coś martwi mnie za bardzo.
— Pytanie 3: Co to może/mogłoby być?
— Odpowiedź 3: Potrzebuję wreszcie skontaktować się z Jackiem, żeby oddać pieniądze, które jestem mu dłużny.
12. Czasem forma pytania po prostu nie działa. W takiej sytuacji zamień je na zdanie twierdzące lub przeczące, które dokończysz. Przykłady:
a. Jak dbam o moje bezpieczeństwo? > Dbam o moje bezpieczeństwo poprzez …
b. Jakie cechy ma zdrowa relacja międzyludzka? > Taka relacja nie polega na …
c. Czy pośpiech bardziej pomaga mi, czy przeszkadza? > Pośpiech pomaga mi, bo …
Bezpieczeństwo
1. Jakie cechy ma bezpieczeństwo i higiena życia? Np. główne zasady
2. Czy śledzę nowości z dziedziny bezpieczeństwa? Np. urządzenia wspomagające nocną jazdę samochodem
3. Jak dbam o moje bezpieczeństwo? Np. dane osobowe
4. Czy zapewniam bezpieczeństwo moich danych osobowych fizycznie? Np. czy podaję je w formie dostępnej tylko dla mnie i osoby, której dotyczą (Np. pracownika banku, zapisane na kartce lub ekranie telefonu), czy łatwo widzą i/lub słyszą je wszyscy ludzie wkoło
5. Czy zapewniam bezpieczeństwo moich danych osobowych w kontakcie na odległość? Np. przez telefon, Internet
6. Kiedy sprawdza się podawanie tylko niezbędnych informacji? Np. minimum
7. Czy zawsze mam ze sobą potrzebne mi kontakty? Np. adresy; numery telefonów; pomoc drogowa; różne służby, które mogę potrzebować; zwłaszcza jeśli dużo jeżdżę samochodem; przed wyruszeniem w długą podróż
8. Czy bezpiecznie poruszam się jako pieszy i kierowca wszystkich pojazdów, które używam? (Np. hulajnoga, rower, motocykl, samochód. Uwzględnij różne pory i pogodę, zwłaszcza godziny szczytu, korki, noc, mgłę, mróz, oblodzenie, (także zamarzające) opady deszczu, śniegu, deszczu ze śniegiem i gradu) Jeśli nie, co potrzebuję robić bezpieczniej?
9. Czy jestem nadal dosyć sprawny fizycznie i/lub psychicznie do poruszania się sam jako pieszy i kierowca wszystkich pojazdów, które używam? Np. wystarczająco dobrze widzę, szybko reaguję
10. Czy wszystkie pojazdy, które używam są na tyle sprawne technicznie, że bezpieczne do użytku dla mnie i/lub innych uczestników ruchu?
11. Czy w kwestii siebie i innych uczestników ruchu wkoło mnie mam świadomość ilości osób, pojazdów, ich rodzaju, wielkości, masy, prędkości, drogi hamowania i skutków ich ewentualnego zderzenia? Np. przynajmniej ogólnie, droga hamowania na suchej a mokrej nawierzchni
12. Czy znam choćby najważniejsze przepisy ruchu drogowego w moim kraju? Np. wprowadzone najwyżej rok temu
13. Czy skupiam się dosyć mocno na bezpiecznym poruszaniu się? Np. bez rozpraszania się telefonem, nawigacją, radiem
14. Czy poruszając się mam zawsze właściwy stan fizyczny i psychiczny? Np. dosyć dużą samokontrolę, energię, komfort, zaspokojony głód, pragnienie płynu
15. Czy będąc w zbyt niewłaściwym stanie do prowadzenia danego pojazdu proszę o poprowadzenie go będącą ze mną osobę (która ma uprawnienia do tego), wzywam taksówkę, prywatny transport lub biorę transport publiczny? Np. jestem zbyt odurzony, zmęczony, zdenerwowany
16. Czy uważam szczególnie w miejscach o gorszej widoczności? Np. ciasnych, przed rogami budynków
17. Czy mam dosyć dobrą widoczność w martwej strefie/punkcie lusterek wszystkich pojazdów, które używam? Jeśli tak, co zapewnia mi ją? Jeśli nie, jak mogę ją poprawić?
18. Czy pamiętam, że rogi pojazdów (zwłaszcza dużych, np. autobusy, ciężarówki) i przyczep zachodzą na zakrętach?
19. Czy poruszam się zrozumiale dla innych uczestników ruchu i obserwuję ich uważnie?
20. Czy pilnuję mojego toru ruchu? Np. pobytu na moim pasie na jezdni
21. Czy wyprzedzam innych uczestników ruchu tylko we właściwych warunkach do tego? Np. dosyć szybko, z dosyć dobrą widocznością i dużym odstępem
22. Czy używam kierunkowskazy? Np. przy skręcaniu, wyprzedzaniu, zmianie pasa ruchu, zjeździe z ronda, wjeździe na miejsce parkingowe, wyjeździe z niego
23. Czy używam klaksonu do ostrzegania innych uczestników ruchu, jeśli powodują zagrożenie? Np. jadą na zderzenie ze mną
24. Czy mój pojazd jest przystosowany do trasy, którą planuję? Np. czy mam właściwe opony i/lub łańcuchy do jazdy po śniegu na długi zimowy wyjazd w góry
25. Czy robię regularne/potrzebne mi przerwy w podróży? Np. nagłą przerwę na toaletę
26. Czy zatrzymuję się tylko w miejscach nadających się do tego? Np. bezpiecznych, legalnych, dosyć na boku, gdzie mieszczę się, zostawiam swobodny przejazd/przejście innym uczestnikom ruchu, by obsłużyć telefon, nawigację, radio
27. Czy przed wyjściem z samochodu upewniam się, że jest to bezpieczne? Np. mam dosyć dużo miejsca (zwłaszcza na otwarcie drzwi samochodu bez jakichkolwiek szkód), brak nadjeżdżających pojazdów
28. Czy czynię niewidocznymi z zewnątrz wszystkie przedmioty we wnętrzu mojego samochodu przed opuszczeniem go? Np. zabieram je ze sobą, przykrywam je, ukrywam, drogie, pożądane przez złodziei
29. Czy przed opuszczeniem mojego samochodu zamykam w nim wszystkie drzwi, okna i centralny zamek?
30. Czy wszystkie pojazdy, które używam parkuję tylko w miejscach dosyć właściwych do tego? Np. zapewniam swobodny przejazd/przejście obok mojego samochodu
31. Czy rozglądam się w obie strony przed przekroczeniem jezdni? (szczególnie jako pieszy)
32. Czy jako pieszy, rowerzysta lub inny uczestnik ruchu znajdujący się poza samochodem jestem dosyć widoczny w nocy, mgle, deszczu i/lub innych warunkach gorszej widoczności, ale bez oślepiania innych uczestników ruchu? Np. mam odblaski, światła
33. Czy sprawdziłem z pomocą innej osoby/innych osób, jak jestem widoczny jako pieszy, rowerzysta lub inny uczestnik ruchu znajdujący się poza samochodem w nocy, mgle, deszczu i/lub innych warunkach gorszej widoczności?
34. Czy większość ludzi bezpiecznie porusza się jako piesi i kierowcy różnych pojazdów? Dlaczego (nie)?
35. Czy kiedykolwiek miałem jakiś wypadek/jego bliskość jako pieszy? Jeśli nie, co pozwoliło mi zachować bezpieczeństwo? Jeśli tak, dlaczego?
36. Czy kiedykolwiek miałem jakiś wypadek/jego bliskość jako kierowca jakiegoś pojazdu? Jeśli nie, co pozwoliło mi zachować bezpieczeństwo? Jeśli tak, dlaczego?
37. Czy kiedykolwiek poruszam się jako pieszy i wszystkimi pojazdami, które używam rozproszony przez jakieś urządzenie? Np. telefon, tablet, przenośny odtwarzacz muzyki
38. Czy kiedykolwiek prowadziłem/prowadzę jakiś pojazd po zażyciu środków odurzających? Np. alkohol, niektóre lekarstwa
39. Czy zawsze wcześniej planuję mój bezpieczny czas po jakimś spotkaniu, na którym chcę pić alkohol? Np. gospodarz przenocuje mnie, znajomy przyjedzie po mnie, wezmę taksówkę
40. Czy kiedykolwiek/regularnie (z)gubiłem/gubię różne rzeczy? Dlaczego i/lub jakie miało/ma to skutki?
41. Jak mogę zapewniać bezpieczeństwo mojej własności? Np. pieniądze, ubrania, buty, samochód, dom, telefon, komputer, chronić ją od wgniecenia, upadku, pożaru, zalania, kradzieży, włamania
42. Jakie problemy wynikłyby z uszkodzenia lub straty jakiejś mojej własności? Np. co straciłbym przez kradzież mojego telefonu, jakie poufne dane, kontakty, wiadomości, spisy połączeń, zdjęcia, nagrania, filmy
43. Czy znam główne przyczyny zdarzeń, o których najczęściej czytam, oglądam i/lub słucham? Np. wypadków, włamań, kradzieży, złamań, zwichnięć, oparzeń, skaleczeń, czy regularnie zgłębiam coraz nowe metody działania przestępców (zwłaszcza złodziei, rabusiów i/lub włamywaczy)
44. Jakie miejsca lub trasy są szczególnie groźne, kiedy i dlaczego? (Np. z moich doświadczeń, filmów w Internecie, wpisów, wiadomości) Jakie miejsca lub trasy są bezpieczniejsze od nich, kiedy i dlaczego? Np. dłuższe, mniej uczęszczane
45. Co zachęca/zniechęca bandytów do ich bezprawnych działań? Np. złodziei do kradzieży, włamywaczy do włamań
46. Co jest teraz szczególnie/najbardziej kradzione? Np. jakie samochody, rowery, telefony
47. Czy jestem okazją, która czyni złodzieja? Np. noszę wystający portfel w tylnej kieszeni spodni; rozpiętą torebkę z tyłu ciała, którą kieszonkowiec może łatwo opróżnić
48. Jak mogę uczynić mój dom maksymalnie bezpiecznym? Np. przygotować dom na moją nieobecność (w tym przez wiele dni i/lub jeśli nikt zaufany nie będzie pilnował go wtedy, np. przeniesienie do budynku wszystkich przedmiotów z balkonu i/lub działki (bo inaczej dosyć mocny wiatr może je porwać); zamknięcie okien, drzwi i zaworów wody); niepozorność; dbanie o prywatność (a nie szpan np. drogimi autami na podjeździe — przyciągają złodziei); własne nietypowe pomysły (których nie zgadnie żaden człowiek z zewnątrz); antywłamaniowe zamki, drzwi, okna.
49. Czy kiedykolwiek używa(łe)m urządzenia elektryczne w trakcie kąpieli/prysznica?
50. Czy zawsze sprawdzam pojawienie się stabilnego płomienia w palniku kuchenki gazowej, jeśli używam ją?
51. Czy zapalam spalinowy silnik samochodu tylko w dobrze wentylowanym pomieszczeniu?
52. Czy używając ostre narzędzia mam stabilną pozycję ciała i ruchy? Np. nożyczki, nóż, piła, siekiera, czy tnę od siebie
53. Czy po użyciu danej rzeczy odkładam ją na jej miejsce? (gdzie zwykle ją trzymam)
54. Czy jestem przygotowany na awarie sieci elektrycznej? Np. przerwy w dostawie prądu, czy mam latarkę z naładowaną baterią, świeczkę z zapałkami/zapalniczką
55. Czy chodzę bez użycia światła w ciemności? Np. nawet jeśli mogę je włączyć; od jego jednego źródła do drugiego; bez latarki
56. Czy wiem, z jakimi substancjami mam do czynienia? Np. które używam regularnie; jakie mają cechy (Np. czy są toksyczne i/lub żrące); czy czytam etykiety ich opakowań lub informacje o nich w Internecie
57. Czy w pracach stanowiących jakieś zagrożenie dla zdrowia używam potrzebną mi ochronę? Np. okulary, rękawice, przez odpryski, oparzenia, skaleczenia, stłuczenia
58. Czy znam plany ewakuacyjne danego miejsca? Np. koncertu, na który chcę pójść; wyjścia ewakuacyjne
59. Co wpływa na zachowania tłumów ludzi? Np. cechy psychologii tłumu
60. Co stanie się/może stać się przez nagłą i/lub niespodziewaną sytuację w tłumie ludzi? Np. wybuchnie panika przez dźwięki strzałów z broni palnej; pożar
61. Czy wiem, jak właściwie/bezpiecznie zachowywać się na imprezach masowych? Np. koncerty; mecze
62. Jak należy/najlepiej zachować się, gdy …? Np. pojazdy uprzywilejowane na sygnale potrzebują przejechać koło mnie
63. Czy jestem świadomy sytuacji w moim obecnym otoczeniu?
64. Czy przewiduję, co może stać się w moim otoczeniu?
65. Czy przewiduję zachowania dzieci, które są pod moją opieką? Np. nagła chęć pobiec gdzieś, skoczyć, krzyknąć
66. Czy przewiduję reakcje zwierząt, które są pod moją opieką na różne bodźce? Np. pies; kot; czy mam faktyczną kontrolę nad zwierzakiem; czy choćby jeden nowy bodziec (Np. nagłe pojawienie się rowerzysty) nie zmieni całkowicie zachowania zwierzęcia
67. Czy uważam szczególnie na podejrzane cechy mojej obecnej sytuacji? Np. nietypowe; dziwne; rzadkie; których nie powinno być w niej; sztuczny tłok; ludzi, którzy pojawili się nagle i/lub odwracają uwagę
68. Co, kto, kiedy, gdzie, jak i/lub dlaczego usypia/osłabia moją czujność?
69. Co zaskoczyło mnie w przeszłości? Np. niemile, w podróży, jak mogę przygotować się (lepiej) na to.
Czas(y)
1. Czym jest dla mnie czas? Np. ludzkim postrzeganiem wieczności (podział na przeszłość, teraźniejszość i przyszłość); jednym ze sposobów orientowania się w fizycznej rzeczywistości (pewnym punktem odniesienia w niej jak np. temperatura, wilgotność)
2. Czy jestem punktualny?
3. Ile mam czasu na dobę?
4. Na co przeznaczam mój czas? Np. głównie, tylko, każdego dnia
5. Na jakie czynności mija mi mój dzień/tydzień/miesiąc/rok? Np. typowy, każdy, najbardziej
6. Na co przeznaczam czasu zbyt dużo/mało/wcale?
7. Jak mija mi czas? Np. szybko, wolno, miło, kiedy, gdzie, co konkretnie robiąc
8. Jak mogę wykorzystać dany czas? Np. porę roku, urlop, szczególnie/maksymalnie dobrze
9. Na co najwyższy czas w moim życiu?
10. Czy teraźniejszość to jedyny istniejący/możliwy doświadczalny czas?
11. Czy stare czasy są zawsze dobre/lepsze od dzisiejszych?