Bezpłatny fragment - Zagrożenia Pierwszej Klasy

Ta książka jest własnością intelektualną chronioną przez copyright. Oznacza to, że wykonywanie kopii do celów innych niż użytek osobisty bez zgody autora stanowi naruszenie prawa cywilnego lub karnego. W pozostałych przypadkach zezwolenie będzie wydawane indywidualnie. Autorzy własności intelektualnej polegają na copyright, aby chronić swoją pracę i umożliwić im zarabianie na jej sprzedaży. Bez takiej ochrony motywacja do tworzenia takich dzieł byłaby znacznie mniejsza. Szanując prawy autorskie, możesz przyczynić się do stworzenia lepszego środowiska dla wszystkich twórczych przedsięwzięć.

Przedmowa Autora

Niniejsza książka jest licencjonowana wyłącznie do Twojego osobistego użytku. Nie może być odsprzedawana ani oddawana innym osobom. Jeśli chcesz podzielić się tą książką z inną osobą, kup dodatkową kopię dla każdego odbiorcy. Jeśli czytasz tę książkę ponownie i nie kupiłeś jej, albo nie została ona zakupiona wyłącznie do Twojego użytku, wróć do swojego ulubionego sprzedawcy książek i kup własną kopię. Dziękujemy za uszanowanie ciężkiej pracy tego autora.

Okładka została zaprojektowana przez AI według szczegółowych instrukcji, które jej podałem. Korzystałem z pomocy AI przy pisaniu książki, ale bynajmniej nie wykonała ona całej pracy.

Przedmowa Anioła Zuriela

Nazywam się Zuriel i jestem aniołem stróżem Walentego Karnowskiego, którego życie jest jednoczącą nicią tej i kolejnych książek. Jako anioł w obecności Trójjedynego Boga, Który jest Prawdą, wiem o wiele więcej niż ty na ziemi: znam prawdę, a nie powszechne przekonania o wydarzeniach ludzkich. Jestem precyzyjnym rodzajem istoty i dlatego często podaję czasy wschodu i zachodu słońca, wysokich i niskich temperatur, prędkości wiatru i innych faktów związanych z pogodą, ponieważ znam wpływ, jaki mogą one mieć na wydarzenia ludzkie.

Dlaczego piszę te książki? Walenty Karnowski prowadził najbardziej niezwykłe życie, przeżywając wiele wydarzeń o znaczeniu historycznym. Chcę pokazać trudy, które zostały zmuszone na niego i narodzie polskim, którego był częścią. Chcę pokazać wierność Polaków wobec wiary katolickiej Jezusa. Chcę pokazać, że — w stosunku do bogactwa — „klasa wyższa” jest w rzeczywistości klasą niższą i — w odniesieniu do moralności — „klasa niższa” jest w rzeczywistości klasą wyższą.

Ta książka ma formę dziennika, gdyż życie człowieka dzieje się z dnia na dzień. Podczas gdy coś dzieje się w jednym miejscu, coś innego dzieje się w innym. Problem z wieloma powieściami napisanymi według rozdziału polega na tym, że np. w rozdziale 1 zajmą się pogodą przez pewien okres czasu, a następnie w rozdziale 2 powrócą do pierwszego dnia i zajmą się geografią. Rozdział 3 wróci do pierwszego dnia i zajmie się panem X, itd. Opowiadam wam o rzeczach, które dzieją się jednocześnie.

Jak je piszę? Inspiruję pana Schmidta i on to wszystko wypisuje.

Prolog do księgi 3

Pt. 24 marca 1848. Rozpoczęła się I wojna o Szlezwik. Niemieccy mieszkańcy Szlezwiku-Holsztynu ogłosili rząd tymczasowy w Kilonii w Holsztynie. Tego samego dnia siły rebeliantów pod dowództwem ministra wojny Rządu Tymczasowego Frederika af Nøra zajęły duńską twierdzę w Rendsborgu w Szlezwiku-Holsztynie.

Pt. 31 marca 1848. Chcąc pokonać Danię przed przybyciem wojsk niemieckich, aby ich wesprzeć, 7,000 niemieccy ochotników ze Szlezwiku-Holsztynu pod dowództwem generała Krohna zajęło Flensborg w Szlezwiku-Holsztynie.

Nie. 9 kwietnia 1848. Po zaskoczeniu Rendsborga wojska Szlezwiku-Holsztynu ruszyły na północ, ale dzisiaj zostały odparte w bitwie pod Bov w Szlezwiku, która była zwycięstwem Danii.

Baruch Karnowski, stryj Walentego Karnowskiego, odbywa 15-dniowe szkolenie odświeżające w wojsku.

Śr. 12 kwietnia 1848. Sejm Konfederacji Niemieckiej (napoleońskiej) uznał tymczasowy rząd Szlezwiku i zlecił Prusom wykonanie dekretów tego rządu. Pruski generał Wrangel otrzymał także rozkaz zajęcia miasta Szlezwik.

Wt. 18 kwietnia 1848. Prusy i Konfederacja Niemiecka postanowiły przyjść z pomocą niemieckim rebeliantom ze Szlezwiku-Holsztynu i dziś Konfederacja Niemiecka wypowiedziała wojnę Danii w tym samym czasie, gdy wojska pruskie pod dowództwem generała Wrangla posuwały się przez Holsztyn.

*

Natan Karnowski, stryj Walentego i brat Barucha, z Łasina jest już w wojsku.

Śr. 19 kwietnia 1848. Wojska pruskie przekroczyły Dannevirke i wkroczyły do Szlezwiku.

Nie. 23 kwietnia 1848. Zwycięstwo Prus w bitwie pod Szlezwikiem. Zwycięstwo Niemiec w bitwie pod Mysunde. Uczestniczy stryj Walka Natan Karnowski.

Pon. 24 kwietnia 1848. Zwycięstwo Hanoweru w bitwie pod Oversø. Uczestniczy Natan Karnowski.

Wt. 2 maja 1848. Zdobycie Fryderycii przez wojska pruskie.

Pt. 12 maja 1848. Damian Kujat (20), Henryk Flis (27), Paweł (25) i Szymon (19) Kwasigroch dotarli na przedmieścia Szczepanek, wracając z powstania poznańskiego. Zobacz księgę 2: Walek Karnowski, Chłopięcy Rewolucjonista.

Sob. 27 maja 1848. Bitwa pod Sundeved. Duńczycy odnieśli zwycięstwo.

CZĘŚĆ A. PRZED PÓJŚCIEM DO SZKOŁY PODSTAWOWEJ

Rozdział 1: Ślub na Wsi

Sob. 27 maja 1848 r. Rankiem, pod zachmurzonym niebem, Henryk Flis (26) poślubił Monikę Grzemską (22) ze Szczepanek w kościele św. Wawrzyńca w Szczepankach na specjalnej Mszy 9.00. Małżeństwo zostało zorganizowane przez panią Krajecką, swatkę. (Była także lokalną położną, znawcą od dzikich ziół, medycyny ludowej i grzybów.) Henryk był Kaszubą od parafii ks. Berenta. Miał przeciętną inteligencję i był bardzo pobożnym człowiekiem, który żył, starając się być świadomym obecności Jezusa u niego. Był niewinny i dziewiczy, w przeciwieństwie do niektórych młodych mężczyzn w okolicy. Codziennie chodził na Mszę św. i odmawiał Różaniec, odmawiał poranne i nocne modlitwy na kolanach, ofiarowując Jezusowi codzienne cierpienia. Ludzie lubili przebywać w jego obecności, ponieważ był łagodny i pozytywny, zawsze widząc dobro u innych. Nie szanował osób i nie odpowiadał na plotki kolejnymi plotkami. Był duży, silny i przystojny.

Na weselu byli jego rodzice i rodzeństwo, a także mała sierota Walenty (Walek) Karnowski (6). Wszyscy mieszkali razem. Byli tam także Michał Rogala, który nauczył Henryka czytać, podobnie jak cała wieś Henryka i wielu z parafii Św. Wawrzyńca. Henryk był w stanie znaleźć mieszkanie dla siebie i swojej nowej narzeczonej w przypominającym koszary budynku, w którym mieszkali jego rodzice i który wraz z całą wsią należał do Pani Rogozińskiej z pałacu Rogóźno Zamek.

Przyjęcie odbyło się w stodole Teodora Kowalskiego, gdyż była to największa „sala” w okolicy. Wszyscy goście zmieszali się i złapali się lokalnych plotek. Na przykład była tam ciężarna Barbara Kińczykówna, w trzecim trymestrze ciąży, z Dworu Gruszczyn. Poinformowała wszystkich, że zmarła Brygida (79), kucharka w Gruszczynie.

Jedzenie było skąpe z powodu ubóstwa i niepowodzenia tak wielu upraw. Wszyscy goście przynieśli coś dziko wykarmionego, co można było podzielić z innymi. W kategorii białka znajdowały się karpie, raki i żółwie z rzek i stawów. Były wrona, myszołów, cietrzew i gołąb oraz ich gotowane jajka. Była wiewiórka, szop, i jeż. Do tej pory nikt w pobliżu nie był zmuszany do jedzenia szczura, co było traktowane z przerażeniem i wstydem.

Jedna kobieta przyniosła garnek z gotowanym żywokostem lekarskim, inna przyniosła garnek z gotowanymi liśćmi białej gorczycy. Była komosa strzałkowata „Szparagi biedaka” z gotowanymi ziemniakami; gotowana koniczyna biała i czerwona, w tym korzenie; i miska surowych pąków i niedojrzałych liści buku europejskiego.

Przynieśli sałatki składające się z płatków chabru, szczawika zajęczy, mielonego bluszczu, ziarnoplonu wiosennego oraz młodych liści i płatków głogu.

Były zupy, których zawartość została wybrana spośród kombinacji dzikiej rzodkiewki, polnego skrzypu, kaszubskiej wyki, przywrotnika pospolitego, pokrzywy, liści dzikiej musztardy i młodych liści buku.

Były mleczno-fermentowane dania z buraków, kapusty i ogórków wypełnione liśćmi chrzanu, dębu lub czarnej porzeczki. Bez środków konserwowania żywności przez stulecia rozwijano mleczno-fermentację, aby utrzymać ją przez długi czas.

Jedna kobieta przyniosła naleśniki, do których dodała posiekanego żywokostu.

Były napoje bezalkoholowe z prażonych orzechów bukowych i szczawiku zajęczego; były kawa z prażonych żołędzi i soki z czarnej porzeczki i jarzębu domowego.

Mężczyźni przynieśli wina, które zrobili z chabra, berberysu zwyczajnego, czarnej porzeczki, czeremchy ptasia, dzikiej róży, jarzębu domowego i jałowca. Były likiery z jałowca, jarzębiny i berberysu. Jednemu człowiekowi udało się zrobić piwo z jałowca, a drugiemu wyprodukował wódkę z żołędzi.

Desery obejmowały marmolady z dzikich truskawek i głogowych jabłuszek z dzikiej róży; dżemy z jarzębu domowego, berberysu, czarnej porzeczki i głogu; galaretki z czarnej porzeczki i głogu; konfitury z berberysu i syrop z młodych pędów sosny, które usiadły w cukrze buraczanym i wodzie, z których wszystkie miały być rozmazane na chlebie głodu. Również do rozmazywania był smalec, którego nigdy nie brakowało.

Do chleba głodowego dołączono nasiona jałowca, zmielone orzechy bukowe, zmielone żołędzie, suszone i pokruszone młode igły sosny, nasiona jadalnej manny i sproszkowane owoce czeremchy. Wiele z nich zostało upieczonych na podkładzie z liści chrzanu lub dębu, które oprócz tego, że chleb nie przykleił się do patelni, nadały smak bochenkowi.

Nie myśl, że ze względu na wiele wymienionych rzeczy było mnóstwo jedzenia. Każdy współpracownik przyniósł wystarczająco dużo dla jednej lub dwóch osób.

Przynieśli własne krzesła i stoły i ustawili je w szeregu. Kilka stóp od siebie na stołach umieścili bukiety chabrów, czarnej porzeczki, głogu, ptasiej wiśni, dzikiej róży i jarzębu domowego, wszystkie obecnie kwitnące. Po zjedzeniu stoły zostały usunięte, a krzesła ustawiono na obwodzie przestrzeni. Kapela ludowa składająca się z lokalnych muzyków amatorskich postanowiła towarzyszyć tańcu. Walek Karnowski grał wraz z nimi na harmonijce ustnej i perkusji. Ludzie zaczęli umieszczać zapalone latarnie wokół wyznaczonego miejsca do tańca.

Gdy słońce zachodziło o 8:14, ludzie zaczęli umieszczać zapalone latarnie wokół wyznaczonego miejsca do tańca.

Wśród siedzących wokół mężczyzn tematem rozmowy było jedno pytanie: czy zostaniemy powołani do wojska, by walczyć w kolejnej pruskiej grabieży ziem? Sam Henryk — ojczym Walka — należał do rezerwy nieaktywnej, lecz tego wieczoru przynajmniej perspektywa powołania w ogóle nie zaprzątała mu głowy. Wujek Walka, Julian Nering, z strony matki, znajdował się natomiast w rezerwie aktywnej. Michał Rogala nie skończy dwudziestu lat aż do 25 września, dlatego ma nadzieję, że wojna zakończy się przed tym terminem. Nawet jeśli tak się stanie, będzie musiał odbyć służbę wojskową również w czasie pokoju. Piotr Flis ukończy dwadzieścia lat dopiero 3 lutego 1849 roku. On także liczy na szybkie zakończenie wojny, aby uniknąć powołania do wojska.

W środku ożywionego Krakowiaka stara wdowa Krajecka, która raczej jadła niż tańczyła, wrzasnęła głośno, co spowodowało, że wszelkie działania się zatrzymały: „SPÓJRZCIE! NA TĘ CHMURĘ! KORONA CORÓW WOKÓŁ KSIĘŻYCA! TO ZNAK!”

Ludzie wysilali oczy, żeby zobaczyć, co zobaczyła. „WIDZĘ TO! WIDZĘ TO!” kilka wyskoczyło. „Co to znaczy?” nawet ci, którzy nie widzieli, chcieli wiedzieć.

„TO OZNACZA, ŻE COŚ ZŁEGO SIĘ DZIEJE!” wykrzyknęła Krajecka.

Wojciech Nering — dziadek Walka — zadrżał; był pewien, że morderstwo jego syna Wawrzyńca w 1841 r. miało zostać ujawnione.

Henryk, szczęśliwy pan młody, rozkazał muzykom wrócić do gry i krzyknął: „GOŚCIE, GOŚCIE, TO MA BYĆ SZCZĘŚLIWY DZIEŃ! ZATRZYMAJMY MÓWĘ O ZŁYCH OMENÓW!” Większość wróciła do tańca, lecz wśród pozostałych krążył tylko jeden temat: czy nie jest to zły omen zapowiadający powołanie mężczyzn pod broń i ich śmierć na wojnie.

O północy dzień zakończył się świętem pary młodej, która pożegnała się z gośćmi i poszła do baraku. Na niebie wciąż były rozproszone chmury. Monika zadrżała nie tylko z zimna, ale z przerażeniem na słowa pani Krajeckiej. W łóżku przytuliła się do Henryka, szukając jego uścisku. Ich pierwsze dziecko, Szymeon, zostało poczęte tej nocy.

Tak więc Monika rozpoczęła swój pierwszy trymestr, który zakończy się około 27 sierpnia.

Rozdział 2: Hipolita Siostra Wstępuje do Klasztoru

Nie. 28 maja 1848 r. Podczas pierwszej wojny o Szlezwik miała miejsce bitwa pod Nybøl. Jak dotąd Prusy nie zwołały swoich wojsk.

*

Do klasztoru weszła sąsiadka Flisów Danuta Kwasigrochówna (22) ze Szczepanek. W swoim kazaniu o 9:00 Msza św. w kościele św. Wawrzyńca, Szczepanki, ks. Berent powtórzył słowa listu:

„Religia czysta i nieskalana, z Bogiem Ojcem, jest taka: odwiedzać sieroty i wdowy w ich ucisku, i aby pozostać niezauważonym z tego świata”.

Następnie powiedział: „Jak wszyscy wiecie, nasza Danuta Kwasigrochówna opuszcza nas, aby wstępować do sióstr św. Elżbiety w Grudziądzu. Zamierza zastosować te słowa w praktyce. Dołączcie do mnie, modląc się, aby wytrwale wybrała powołanie. Po Mszy pamiętaj, aby dobrze jej życzyć, żeby się pożegnać i przytulić”.

Na dziedzińcu kościoła Zefiryn i Kazimiera Flis zbliżyli się do Danuty, z których każdy trzymał Walka Karnowskiego za rękę. „Kiedy odejdziesz?” zapytał Zefiryn.

„Zaraz po tym, jak wszyscy poszli do domu”, odpowiedziała. „Po prostu musimy wrócić do domu i zabrać trochę rzeczy”.

Walek spojrzał na Zefiryna i błagał: „Czy mogę z nimi pójść? Co? Czy mogę? Będę w domu wystarczająco wcześnie, aby iść na drugi dzień ślubu Henryka Flisa”. Zefiryn był chętny.

Kiedy dziedziniec opróżnił się, cała czwórka poszła do Witolda, ojca Danuty, aby to sprawdzić z nim. „Dobrze będzie mieć jakieś towarzystwo w drodze powrotnej”, pomyślał już rozpaczający ojciec. „Tak, chodź, chodź!” powiedział, więc przybrani rodzice Walka uścisnęli go i ostrzegli: „Teraz nie bądź kłopotem dla pana Kwasigrocha!” Następnie grupa podzieliła się na dwie części i poszła swoją drogą.

*

W domu Kwasigrochów panował wielki smutek. Po uściskach wokół, Danuta uklękła i otrzymała błogosławieństwo rodziców. Potem ojciec, córka i Walek wsiedli do wozu i odjechali.

Chociaż niebo było jaskrawoniebieskie i bezchmurne, powietrze było chłodne, co dodawało smutku. Walek mógł to poczuć. Minęli Nowe Mosty ze 144 osobami, minęli spalone ruiny pałacu Rogozińskich w Rogóźnie Zamku i ruiny zamku Krzyżackiego, oba po prawej stronie w Lesie Rogóźno. Przekroczyli strumień Gardęga. Następnie ścieżka biegła wzdłuż rzeki Osy po ich lewej stronie. Wjechali na przedmieście Grudziądza — Owczarki, z kaplicą Najświętszej Maryi Panny po prawej stronie. W kościele Najświętszego Serca Pana Jezusa skręcili w lewo i przekroczyli rzekę Osę. Walek miał słodko-gorzkie wspomnienia, gdy mijał te miejsca, bo minął je raz wcześniej — na początku tego roku, podczas podróży do Paryża — z Justynem, który zginął w rewolucji berlińskiej, oraz z Panem Blażejem, Hipolitem i Ambrożym, którzy wszyscy zginęli w powstaniu w Poznaniu. Pokochał ich wszystkich. Przedwczesny sześciolatek sympatyzował z zasmuconym mężczyzną siedzącym obok niego, ale nic nie powiedział.

W końcu dotarli do dawnej ulicy Bydgoskiej 5, którą okupanci przemianowali na Brombergerstrasse. Wysiedli z wozu, zadzwonili dzwonkiem i czekali. Wkrótce przyszła siostra. Danuta po raz ostatni przytuliła się do ojca i jednego do Walka. Siostra przyjmująca uśmiechnęła się szeroko do wszystkich i wprowadziła Danutę do klasztoru.

W drodze do domu Witold trochę płakał, a Walek nie zrobił nic, by go powstrzymać. „Przynajmniej teraz pogoda ogrzała się do przyjemnej temperatury, a wiatr prawie nie wieje”, pomyślał chłopiec. Starali się nie zwracać uwagi na stale obecne oddziały żołnierzy pruskich, którzy odepchnęli ich na bok.

Pon. 29 maja 1848 r. To powinien był być trzeci dzień uczty weselnej Henryka Flisa, ale był to Dzień Błagalny. Musiałoby to wystarczyć, ponieważ ani gospodarz, ani goście nie mieli nic więcej do zaoferowania w postaci jedzenia lub picia. To był dzień prania dla kobiet, a Monika poszła zrobić pierwsze pranie. Prać w poniedziałek było typowe dla tego regionu.

*

Rodzina Einliegera Zefiryna Flisa ze Szczepanek mieszkała w długim budynku podobnym do koszar z jedenastoma innymi rodzinami Einliegerów. Były przegrody oddzielające od siebie mieszkalne jednostki. Podłoga była ubitą ziemią, nad którą rozrzucono szuwary, aby zatrzymać kurz. Okresowo poszli do mielizny rzeki Osy, aby je wymienić. Wszystkie takie koszary zostały zaatakowane przez szczury, a wszyscy mieszkańcy starali się, aby ich liczba była niska. Były też karaluchy i próbując utrzymać ich liczbę na niskim poziomie, jedzenie, które było trzymane z dnia do dnia, zawieszono na belkach sufitowych. Ich dach był z strzechy. To także musiało być okresowo wymieniane. Trzymali mały ogród warzywny i kilka kurczaków.

Zefiryn (48) i Kazimiera (47) spali w jednym łóżku; Piotr (19) miał łóżko dla siebie teraz, gdy Ignacego nie było w seminarium; a Elżbieta (24) i Agnieszka (18) miały własne łóżko, teraz, gdy Henryk właśnie się ożenił. W tych łóżkach były pluskwy, a sposób, w jaki sobie z nimi poradzono, polegał na ściśnięciu jednego, gdy tylko poczuł ugryzienie. To pozostawiło nieprzyjemny zapach na palcach. Nie można zakładać, że chłopi byli niehigieniczni. Wręcz przeciwnie, większość zrobiła, co mogła, z zakwaterowaniem, w którym zostały zapewnione.

Kazimiera Flisowa usłyszała koguta sąsiada i obudziła męża Zefiryna o świcie — 3:52 — a po nabożeństwach rodzinnych i pół śniadaniu, ponieważ był to dzień postu i wstrzemięźliwości, wysłała go do folwarku Pani Rogozińskiej w Szczepankach, aby rozpocząć dzień pracy przymusowej (Pańszczyzny). Nieco przed 6:00 usłyszał dzwonek z kościoła św. Wawrzyńca, rzucił to, co robił, i wraz z większością chłopów w parafii udał się na Mszę Świętą Rogacji. Tam spotkał go żona, dzieci i pasierb Walek Karnowski.

Pod koniec Mszy przedstawiciele różnych stowarzyszeń poszli po sztandary. Czterech mężczyzn złożyło baldachim; Ks. Berent wydał Najświętszy Sakrament i zajął jego miejsce. Ryszard Skibiński, dyrektor chóru, zaintonował Litanię Świętych. Kiedy dotarł do „Sancta Maria”, zbór stanął krok za Najświętszym Sakramentem i zaczął się poruszać, gdy odpowiadali „Ora pro nobis” po wezwaniu każdego świętego. Procesja z okazji Dnia Rogacji przemaszeruje wokół całej parafii; jego celem było błaganie świętych, aby prosili Boga o obfite żniwo. Niebo było bezchmurne; temperatura wynosiła 9.4°, a wiatr wiał 14.8 km/god.

Pod koniec procesji Henryk Flis podszedł do ojca i powiedział: „Monika i ja chcielibyśmy zabrać Walka, żeby z nami zamieszkał. Co myślisz?”

„Jestem całkiem chętny. Wy dwoje zakładacie rodzinę i jesteście młodzi. Dobrze, że wychowuje go młoda para. Zabiorę go dziś ze sobą do pracy w folwarku, aby delikatnie mu przynieść wieści”, odpowiedział Zefiryn.

Był to również dzień pańszczyzny wuja Walka Juliana Neringa. Zwykle Wojciech, jego ojciec, nie uczęszczał na Mszę. Jego zdolność do picia i utrzymywania się w niemal stałym stanie upojenia doprowadziła do częstych ataków delirium tremens, załamania jego umysłu i jego niemal bezużyteczności jako pracownik. Czas spędzał kręcąc się po domu lub w gospodzie Nudelmana w Łasinie. Przyszedł więc dzisiaj do kościoła z nudów, chcąc coś zrobić. Rzucił złośliwe spojrzenie Walkowi, swojemu nieślubnemu wnukowi.

Wojciech (48) i jego rodzina mieszkali we wsi Słup, która wraz ze wsią Szczepanki należała do Jej Świetności Pani Jadwigi Rogozińskiej, właścicielki majątku Rogóźno Zamek. Wcześniej była również właścicielką wsi Gruta, Jasiewo i Nowe Mosty, ale państwo pruskie odebrało je jej za karę za udział jej zmarłego syna Blażeja w rewolucji berlińskiej w marcu. Oprócz głównej folwarku w Rogóźnie Zamek posiadała mniejsze folwarki, w Słupie i Szczepankach. Byli pod nadzorem nadzorców. Rogozińscy byli właścicielami majątku Rogóźno Zamek od wielu pokoleń. Ogólnie rzecz biorąc, teraz składał się z 2277 hektarów (5624 akrów), podczas gdy poprzednio był dwukrotnie większy.

Dom Rogozińskich składał się z Pani Jadwiga (z domu Prądzyńskiej, tj. z dworu w Prądzyniu, 49); córki Ludwika (25) i Benedykta (23), a także jej mąż i dzieci. Mieszkając z nimi na emeryturze był ich kapelan ks. Kajetan Kąkol (74). Wszystkim tym służył personel składający się z Zofii (48), szefowej kuchni i szefowej służącej Urszuli (49) i Katarzyny (21); Stanisław (67), kamerdyner i szef męskich służących Edward (49), Witali Grzemski (20) i Michał Kulwicki (18).

W 1772 r., kiedy Niemcy wtargnęli w ten obszar Polski, istniał już element niemiecki, któremu od wieków pozwolono mieszkać tam w pokoju przez polskich sąsiadów. Nigdy nie zasymilowali się z Polakami, choć przyjęli wiele polskich zwyczajów, a ich dialekt dolnoniemiecki był pod silnym wpływem otaczającego ich języka polskiego i kaszubskiego. Ci Niemcy myśleli, że pod dowództwem Niemców będą uprzywilejowani za bycie po zwycięskiej stronie. Wierzyli na przykład, że duże majątki takie jak Rogozińscy posiadali zostaną podzielone i przekazane Niemcom. Ku ich zaskoczeniu, nowi władcy postanowili rządzić systemem społecznym, który już istniał, przynajmniej w dającej się przewidzieć przyszłości. Tak więc zmarły Pan Romuałd Rogoziński do swojej śmierci był miejscowym Landratem (prezydentem powiatu).

Od powstania listopadowego w rosyjskiej Polsce w 1830 r. władze pruskie wypierały Polaków z odpowiedzialnych stanowisk i zastępowały ich Prusami. Zaciskał władzę nad ziemią, którą zajęli w 1772 r. Na przykład w 1845 r. rząd pruski wykupił Propinację od właścicieli z funduszy podatkowych. Oznaczało to, że właściciele nie mieli już prawa destylować wódki na swoich majątkach.

Wiele hektarów dobrów było przeznaczonych na łąki i lasy. Za życia Pana Romuałda Rogozińskiego rząd pruski był w trakcie uwłaszczania chłopów, tj. pozwalając im mówić o swoich sprawach, takich jak posiadanie ziemi. W polskich czasach, tj. przed 1772 r., ludzie tacy jak Pan Rogoziński mieli prawo do kar cielesnych za swoich poddanych. Wcześniej mieli nawet prawo do kary śmierci. Poddani nadal musieli wykonywać obowiązkową pracę (Pańszczyzny) dla wdowy, jeden dzień w tygodniu, na jednym z jej folwarków.

Nikt tak naprawdę nie posiadał ziemi, z wyjątkiem szlachty takiej jak Pani Rogozińska; chłopi mieli różne prawa do korzystania z niej, ale wszystko to należało do niej i do jej klasy. Chłopi mogli zbierać drewno na opał i spadać drewno z JEJ lasu, kosić siano z JEJ łąki, łowić ryby w JEJ stawach — wszystko według własnego uznania. Biorąc pod uwagę społeczeństwo, w którym się urodził, Pan Rogoziński był przyzwoitym człowiekiem o zaawansowanych poglądach i szanowanym przez swoich chłopów. Jego wdowa była inną sprawą. Jej zmarły syn Blażej zostawił dużą sumę pieniędzy jako spadek na edukację młodego Walka Karnowskiego. Suma została zapisana Blażejowi przez umierającego wuja Seweryna w Paryżu w swoim testamencie. Odzyskanie pieniędzy było powodem podróży do Paryża. Pani przechwyciła go i wzięła dla siebie, a do tej pory Walek nie dowiedziała się, że został oszukany. (Przeczytaj książkę 2: Walek Karnowski, Chłopięcy Rewolucjonista.)

Klasa szlachecka, do której należeli Rogozińscy, nie była szczególnie wierna wobec Polski. Ich lojalność polegała na przestrzeganiu ich przywilejów, bogactwa i ziemi. To, że Polska upadła, było w dużej mierze ich winą. Nic dziwnego, że we wszystkich 3 podzielonych regionach Polski — pod Rosją, Prusami i Austrią — ludzie ci haniebnie współpracowali z mocarstwami okupacyjnymi: w ten sposób pozwolono im zachować przywileje, bogactwo i ziemię.

Wracając do Wojciecha Neringa. Był tym, co miejscowi nazywali Einlieger, niemieckie słowo oznaczające robotnika, niższego od poddanego. Dawniej był winien Pani Rogozińskiej jeden dzień przymusowej pracy (pańszczyzny) — piątek — zwykle na głównym folwarku Pani R w Rogóźnie Zamek. Nie zatrudniała go już regularnie. Zatrudniłaby go, gdyby była przeciwna; poza tym musiał wynająć się tam, gdzie mógł, ale mało kto by go zatrudnił, gdyby odpowiedzialność była częścią pracy.

Obiekty mieszkalne Neringów były podobne do pomieszczeń Flisów powyżej. Rodzina Wojciecha w tym czasie składała się z jego żony, Róży z domu Wolszlegier (46); syn Julian (24); oraz córki Daria (23), która wkrótce ma się pobrać; Ewa (15); i Bronisława (14). Syn Wojciecha, Szymon, zmarł 1 lipca 1830 roku w wieku sześciu miesięcy. Miał córkę, Martę (21), którą wyrzucił i okazał się, gdy pod koniec listopada 1841 r. znaleziono ją w ciąży — ponad 5 lat temu. Ciąża zaowocowała Walka Karnowskiego, tematem tej książki. Zmarła 26/12/1847 r. Zabił swojego syna Wawrzyńca 29 marca 1841 r. w pijackim szale i żył w obawie, że się dowie.

*

W kościele św. Katarzyny Łasin, domownicy Gruszczyńskich, w tym ciężarna służąca Barbara, obecnie w trzecim trymestrze ciąży, uczestniczyli w podobnej Mszy św. i procesji, która rozpoczęła się o 6:00 rano. Nazewnątrz oddział żołnierzy pruskich maszerował i wiercił się, aby zastraszyć Polaków przed dokazywananiem.

Wieś Szonowo szlacheckie leżała około czternastu kilometrów bezpośrednio na wschód od Rogóźna Zamek. Gruszczyńscy z dworu Gruszczyn posiadali tam 2533 ha ziemi, w tym wsie Jakubkowo, Widlice, Plesewo, Goczałki i Ludwichowo. Mieszkali w dworze. Był to jednopiętrowy prostokąt, a jego ściany miały stiuk w kolorze kremowym z białymi poszyciem na rogach. Okna były wysokie, ale nad nimi nie było gzymsów ani ozdób. Mieli ozdobne parapety — co dziwne — co najmniej 1.2 m nad ziemią. Główne wejście było przykryte czymś, co wyglądało jak grecki front świątyni, ale nie miało żadnego historycznego stylu. Kolumny były krótkie i grube; trzymali nieproporcjonalnie ciężki trójkątny fronton o zbyt wysokim nachyleniu.

Dolna część dachu dworu miała wysokie nachylenie; górna miała niższe nachylenie. Dwa wąskie końce nie miały ścian szczytowych; byli traktowani tak samo, jak długie boki. Pokrycie było z czerwonych płytek. Z przodu znajdowały się cztery lukarny, w których mieszkali służący (na poddaszu). Wymiar od okapu do kalenicy dachu był równy wymiarowi od ziemi do okapu, co sprawiało wrażenie, że olbrzymi ciężki dach ścisnął dwupiętrowy budynek w jeden. Były trzy podwójne kominy, jeden na każdym końcu i jeden dokładnie na środku kalenicy. Oczywiście ten budynek nie został zaprojektowany przez architekta.

Ten dwór był mniejszy niż wcześniej zrujnowany pałac w Rogóźnie Zamek. (Ten został spalony przez szalejących chłopów podczas Wiosny Ludów w 1848 r.). Nie było formalnych ogrodów, przyciętych parterów, fontann ani brukowanych terenów. Były tylko trawiaste trawniki z izolowanymi krzakami tu i tam. Z przodu był okrągły napęd.

Rozdział 3: Walek Karnowski Pozyskuje Nowych Rodziców

Wt. 30 maja 1848 r. Trzeci Dzień Rogacji, dzień postu i wstrzymania się od mięsa. Wiatr wiał z prędkością 82 km na godzinę, silną wichurę. W drodze do kościoła zaczęły pojawiać się niewielkie uszkodzenia budynków. Wytarte zostały pergaminowe arkusze, które były używane jako okna. Wiązki strzechy zostały zdmuchnięte z dachów, odsłaniając krokwie. Wielkie drzewa były wygięte w tę iz powrotem. Trudno było chodzić pod wiatr.

Walek przybył na Mszę Rogacyjną i procesję z Zefirynem Flisem. Opuścił Mszę św. z Henrykiem i Moniką (z domu Grzemskich) Flis. To były jego urodziny: miał 6 lat, ale nie wiedział o tym, bo Polacy podkreślają imieniny, a nie urodziny. Przyniósł ze sobą książkę Daty Ważne dla Polskich Patriotów, cenną pamiątkę Pana Blażeja; dywanową torbę matki z jej rzeczami osobistymi i kawałek materiału, który zanurzyła we krwi chłopca ojca podczas jego egzekucji; jego zaopatrzenia dla sztuki; bęben i harmonijkę, a także cudowny medalik, który Blażej kupił dla niego, gdy oboje byli w Paryżu. Krótko przed tym Zagraj, pies rodzinny, miał szczeniaki i aby ułatwić przejście Walka, Henryk przyprowadził ze sobą szczeniaka. Z powodu silnej wichury dzisiejsza procesja odbyła się w środku kościoła.

Po powrocie do domu Walek zabrał się do pracy przy zbieraniu buraków z rodzinnego ogrodu. Monika pokazała mu, jak chwytać wiązkę liści i wyciągać jednego buraka na raz. Odcinają liście, które wkładają w stos. Gdyż nie przetrwałyby, zostaną rozdzielone między wszystkich chłopów, którzy ich pragną. Niektóre zostaną zatrzymane dla innych mieszkańców koszar. Kiedy napełnili taczkę ładunkiem buraków, zabrali je do piwnicy kozeniowej. Tam zaczęli przygotowywać pięć centymetrową warstwę piasku. Na nim umieszczono warstwę buraków. Potem warstwa piasku, potem kolejna warstwa buraków, potem kolejna warstwa piasku. Te musiałyby trwać przez całą zimę.

Po kolacji Walek miał napad padaczkowy. Wściekła Monika wyrzuciła: „HENIUŚ, CO TO OZNACZA?” Nagle zobaczyła obecność Walka w domu jako klin między sobą a jej nowym mężem. „W końcu to ON chciał tu mieć chłopca”, powiedziała sobie.

Henryk i Monika mieli odmienne zdanie na temat tego, czy wysłać go do szkoły. Henryk widział, że Walek był niezwykle bystrym chłopcem, a poza tym potrafił czytać. Sam nauczył się czytać w grupie Naucz Się Czytać Michała Rogali. Sprzyjał rozwijaniu umysłu chłopca, aby nie był skazany na życie chłopa, tak jak on sam. Monika nie widziała żadnej wartości w edukacji, mówiąc, że bez względu na to, jak bystry był Polak, ani ile miał wykształcenia, Prusacy i tak sprowadzą go do statusu niewolnika. Poglądy Henryka zwyciężyły i postanowiono zapisać Walka w Hildebrandt państwowej szkole, Łasin, 4 września 1848 roku.

Z czasem Walek odkrył, że jedna z jednostek w ich przypominającym koszary budynku była zamieszkana przez złą rodzinę, Kłopotków. Był chłopiec w wieku Walka o imieniu Dionizy i dwie młodsze siostry, Bibiana i Karolina. Bibiana wyglądała i wychowywała jak chłopiec. Robili wszystko źle: palili, kradli, pomijali szkołę pomimo kar nakładanych na ich rodziców, którzy byli alkoholikami. Joanna, matka, zawsze wydawała się mieć strupki gdzieś na jej wychudzonej twarzy. Była wysoka, chuda i miała brakujące zęby. Nigdy nie przeczesywała swoich ciemnoczerwonych włosów, które w rezultacie zamieniły się w filcowy dodatek jak ogon bobra. Ojciec Alfons był niski i ciemnoskóry, prawdopodobnie oznaczając w tle trochę cygańskiej krwi. Zawsze wydawał się mieć na twarzy brud. W weekendy miało miejsce przyjęcie alkoholowe, które zaczynało się, gdy tylko Alfons wraca z pracy w sobotę, a kończyło się w poniedziałek rano, kiedy musiał zgłosić się do nadzorcy na folwark.

Zwyczaje życiowe Kłopotków były bardzo niehigieniczne. Na wpół zjedzone jedzenie, rozlane jedzenie, niemyte naczynia i garnki: wszystko to przyczyniło się do problemów szczurów i płoci w całym budynku, a także było przedmiotem plotek i niechęci mieszkańców.

Śr. 31 maja 1848 r. Dzień Błagalny nr 3, kolejny dzień postu i wstrzymania się od głosu. To był także dzień wolny Henryka Flisa. Zabrał Monikę i Walka na Mszę Rogacyjną, ale procesja musiała ponownie zostać zamknięta w kościele, gdy padał deszcz. Kiedy wrócili do domu, Henryk pracował nad niezbędnymi naprawami, angażując w nich Walka w jak największym stopniu. Monika poprosiła Walka o pomoc w przygotowaniu ich skromnego jedzenia.

Wieczorem Henryk zabrał Walka na próbę chóru w kościele. „Masz dwie możliwości. Możesz usiąść ze mną i nie śpiewać, ponieważ twój głos nie jest wystarczająco niski lub możesz usiąść z kobietami i śpiewać, ponieważ twój młody głos pasuje do ich rozpętości wokalnej”, powiedział Henryk. Mimo że chciał śpiewać, postanowił usiąść ze swoim ojczymem. Jego alkoholiczny dziadek Wojciech od czasu do czasu rzucał mu groźne spojrzenie. Chór odprawiał nową Mszę na Boże Ciało.

Czw. 1 czerwca 1848 r. Wniebowstąpienie. To był święto, więc nikt nie pracował. Msza była o 9:00. Chór śpiewał Mszę Wielkanocną i nowy hymn, który ćwiczyli na Wniebowstąpienie.

*

Henryk zabrał Walka i żonę Monikę do Słupskiego Młyna nad Osą, aby łowić ryby. Oprócz pokazania im niedawno wybudowanego młyna wodnego wykonanego w stylu niemieckim, z drewnianej ramy wypełnionej glinianymi panelami, wskazał na dwór. „Ten dwór należał kiedyś do rodziny Cieszyńskich. Niektórzy z mężczyzn zaangażowali się w rewolucję w Berlinie w marcu ubiegłego roku, a także w Powstaniu w Poznaniu, więc rząd pruski skonfiskował go. Dali go Niemcowi — hrabiemu Thadden-Trieglaffowi. Nadał mu nazwę Slupper Mühle”, powiedział chłopakowi.

Rozdział 4: Dalszy Moralny Upadek Ottona von Bismarcka

Na życie Walentego Karnowskiego i czasy, w których żył, duży wpływ wywarł Otto von Bismarck. Rzeczywiście, samą decyzję Walentego o opuszczeniu okupowanej ojczyzny można przypisać Bismarckowi. Dlatego w tej książce konieczne jest ciągłe opisanie tego człowieka.

Około 23:30 w Berlinie Otton von Bismarck (33) obudził się z koszmaru, aby przestraszyć się, wpatrując się w twarz mężczyzny. „Ten człowiek nie może mieć dla mnie dobrych intencji ani dlaczego miałby być w mojej sypialni?” zadał sobie pytanie w ułamku sekundy. Gdy obudziły go zmysły, zobaczył, że mężczyzna płonął jak umierający węgiel w kominku.

Mężczyzna rozkazał: „Załóż ubranie i chodź za mną”. Bismarck, bojąc się nie słuchać i pewien, że Joanna śpi, cicho wstał i ubrał się. Objawienie wyprowadziło go z miasta do lasu. Nie było światła, bo była to noc nowiu. Głęboko w lesie daleko przed sobą zaczął dostrzegać światło. Gdy się zbliżyli, zobaczył, że to ognisko i że wokół niego tańczą ludzie. Kobieta oderwała się od tańca, a jednocześnie zjawisko zniknęło.

„Co wy wszyscy robicie tu i dlaczego mnie tu sprowadzono?” zapytał ją.

„Jesteśmy sabatem czarownic, a Mistrz zdecydował, że powinieneś być jednym z nas”, odpowiedziała.

„Czy tak jest?” on zapytał; „Cóż, co w tym jest dla mnie?”

„Chcesz władzy. Mistrz może to dać”, powiedziała.

„Ale dlaczego muszę tu przychodzić?” zapytał.

„Potrzebujesz grupy wsparcia. Zobacz: wiemy, jak nienawidzisz Żydów i Polaków. Bycie jednym z nas może pomóc ci się ich pozbyć. A co powiesz na to?” zapytała. Bismarck doszedł do wniosku, że nie ma nic do stracenia, więc zdjął ubranie i uczestniczył w ich obrzędach.

Pt. 2 czerwca 1848 r. Był to dzień obowiązkowej pracy Piotra Flisa, Leona Kwasigrocha i Wojciecha Neringa. Nadzorca wysłał je na jedną z łąk Pani Rogozińskiej, aby kosili siano. Piotr i Leon rozpoczęli po śniadaniu, które zjedli zaraz po wschodzie słońca, 3:49. Pracowali dalej, ciągnąc się do zachodu słońca, 20:21. Wojciech przybył spóźniony i trochę podniecony, wyszedł wcześnie i wykorzystywał każdą okazję do odpoczynku w miarę upływu dnia.

O godz. 6.00 Msza Piotr Kvasigroch modlił się za swojego brata Fabiana, w rocznicę wyjazdu do wojska.

Dzisiaj Monika dała Walkowi kosz i powiedziała mu, żeby wybrał dziki agrest. Będzie zbierał je raz po raz w tym miesiącu. Zrobiłaby z nich sos dla drobiu, gdyby kiedykolwiek mieli szczęście je zdobyć. W przeciwnym razie byłyby spożywane na surowo jako deser.

Nie. 4 czerwca 1848 r. Niedziela po Wniebowstąpieniu. Daria Nering, ciocia Walka, siostra jego zmarłej matki, wyszła za mąż w kościele św. Wawrzyńca w Szczepankach o 9:00. Henryk Flis zabrał Monikę i Walka do małżeństwa oraz przyjęcie w stodole Teodora Kowalskiego. Wojciech skrzywił się i wymamrotał coś, gdy zobaczył Walka. Walek wystawił język dziadkowi.

Wszyscy wiedzieli, że Neringowie byli bez grosza, więc goście przynieśli jedzenie i napoje. Wśród dzikich potraw mięsnych przynieśli pieczonego jeża, kunę leśną, kunę domową, borsuka, prążkowaną wiewiórkę i zwykłą wiewiórkę. Wśród gotowanych potraw były odrośle i kłącza sitowia, komosa biała, pałka szerokolistna, wewnętrzne odrośle kupkówki pospolitej i płatki chabra- wszystkie gotowane oraz naleśniki z żywokostu. Surowe warzywa obejmowały kwiaty i liście dzwonku okrągłolistnego, komosa biała, sitowie leśne, wewnętrzne odrośle kupkówki pospolitej, i płatki chabra. Napoje alkoholowe obejmowały wina z czarnego bzu, jeżyny i chabra oraz piwo o smaku dzikiego majeranku. Wśród deserów znalazł się dżem z czarnego bzu na chlebie głodu.

Podczas przerw, gdy kapela nie grała, pijany Wojciech stał przed instrumentami i robił z siebie głupka. Wszyscy się śmieli. Myślał, że jest zabawny; goście uznali go za niedorzecznego. Jego syn Julian podszedł do niego, by go powalić, ale Wojciech zrobił mu tak gwałtowny ruch, że stracił równowagę, oszołomił i upadł na ziemię. To wywołało jeszcze więcej śmiechu. Potem zwymiotował na siebie. Róża, jego żona, próbowała go oczyścić, ale uderzył ją słabo wierzchem ręki. Kilku mężczyzn wprowadziło się i złapało go, opierając go mocno na krześle i trzymając go tam. Walek patrzył na to wszystko. Wpadł w atak, gdy jasny promień słońca nagle odbił się od błyszczącego obiektu. Monika wpadła w panikę, odwracając się w każdą stronę i kończąc płacząc. Wszystko wróciło do normy, gdy kapela wróciła i zaczęła grać.

Pani Krajecka widziała w chmurze „znak”, który skłonił ją do powiedzenia: „Jak dostępne, to bierz”.

Niektórzy goście mówili „Hmmm”, szukając głębokiego znaczenia tego.

Walek pomyślał: „Co to ma z tym wspólnego?”

Rozdział 5: Bismarck Organizuje Przydział Seksualny

Pon. 5 czerwca 1848 r. Odnieśli Duńczycy zwycięstwo nad Niemcami w bitwie pod wzgórzem Dybbøl.

*

W Berlinie Otton von Bismarck (33) obudził się i zobaczył swoją pocztę na tacy na śniadanie w łóżku. Był list od hrabiego Berndta von Trieglaff-Thaddena, dalekiego krewnego jego żony. Podczas gdy studiował nieotwartą kopertę, przypomniał sobie, jak hrabia narzucał mu na posiadłość skonfiskowaną z polskiego rewolucjonisty, a Bismarck namówił króla, by dał mu jedną w Słupie Młyn, w lesie Rogóźno, w miejscu, które Niemcy nazywali teraz WestPreussen. Kiedy ostatni raz się widzieli, Otton powiedział hrabiemu, że spodziewa się zaproszenia do odwiedzenia posiadłości. Spodziewał się być zaproszony do posiadłości za każdym razem, gdy wybierze, z dowolnego powodu.

Odkrył, że hrabia to rozpustnik. Byłoby to dobre miejsce na schadzki z kobietami o niskiej moralności. Pamiętał, jak ten głupi Polacke Jan Rogoziński — we wrześniu ubiegłego roku, prawda? — zaprosił go na polowanie w tym lesie, a polowanie okazało się dość owocne. Wycieczki łowieckie były więc kolejną wymówką, jaką mógł dać Joannie na pobyt w Słupskim Młynie, który teraz nazywał się Slupper Mühle.

List, stwierdził, że został zaproszony na wizytę. Bismarck wiedział, że to zaproszenie obiecało nową przygodę seksualną. Wiedział, że hrabia jest wystarczająco bystry, żeby tego nie napisać na piśmie. Pożądanie Bismarcka zostało wzbudzone i natychmiast zaczął planować.

Wt. 6 czerwca 1848 r. W Słupie był to dzień wolny Alfonsa Kłopotka. Nie poszedł na Mszę o 6:00, jak większość chłopów odprawiałaby w dniu wolnym. Podobnie nie zrobił Wojciech Nering, który spał do późna. Po śniadaniu podszedł do jednostki Kłopotka, zapukał i przedstawił się Alfonsowi. Obaj odkryli, że oboje lucią pić i powstała nowa przyjaźń.

*

O 7:30 Bismarck wystartował z 77 Wilhelmstrasse w Berlinie dla Słupskiego Młyna. W trakcie kopania minął Kanał Landwehry i poczuł dumę pruską. „Gdyby starożytnym Słowianom pozwolono tu pozostać, czy to by się udało? Raczej tak nie sądzę”, powiedział sobie, próbując uzasadnić.

O 10:43 minął romański wiejski kościół Schönefeld/Selchow — obecnie luterański, z pierwszej połowy XIII wieku.

O 10:58 minął Königs Wusterhausen. Szatan wprowadził go w trans i szybko przewieziono go do dnia dzisiejszego w 1944 r. do obozu koncentracyjnego dla Żydów i Polaków utworzonego tutaj na stacji towarowej. Patrzył, jak niewolnicy muszą wykonywać pracę przymusową w zakresie uzbrojenia i działań wojennych w nieludzkich warunkach. Obserwował śmierć czterech kobiet i jednego niemowlęcia.

O 11:43 minął osiem cmentarzy Markgrafpieske. „Miasto umarłych. Brrrr”, zadrżał, odrzucając pytanie, gdzie on będzie po śmierci.

O 11:58 minął centralny plac Rauena w kształcie soczewki, otoczony lasem.

O 12:29 minął stację kolejową Briesen. „Widzę przyszłość tej innowacji, kolei. Kiedyś Prusy będą miały sieć torów, a państwo będzie kontrolować je wszystkie. I ja będę kontrolować państwo”, powiedział sobie.

O 1:57 zatrzymał się na obiad w gospodzie Der Pferdekopf i zmienił konie. Jak zwykle, sam się napychał.

O 4:24 minął gotycki ratusz we Frankfurcie i kościół Friedens nad Odrą. Przekroczył Odrę i wyszedł na otwartą przestrzeń. Ciągłe podskakiwanie powozu denerwowało ogromną zawartość jego żołądka i kazał kierowcy zatrzymać się, aby mógł zwymiotować.

O 5:59 minął Rzepin (przemianowany Reppen) na równinie Torzym. Minął dwór myśliwski wzniesiony w XVIII wieku, ratusz, stację kolejową i młyn wodny. Przeklinał, kiedy mijali cmentarz żydowski.

Duża część podróży Bismarcka była teraz przez lasy. „Prawdopodobnie żaden rozbójnik nie zaatakuje nas w świetle dnia”, powiedział sobie, ale były pewne wątpliwości i strach.

O 18:38 minął Boczów (Bottschau), nad jeziorem Boczów. Z niecierpliwością ledwo zauważył nowy kościół luterański, poza tym, że powiedział sobie: „Wydaje się, że robimy postępy w germanizacji tego obszaru”.

O 7:08 przeszedł przez Torzym, obecnie przemianowany na Sternberg, z polami bydła. Usta mu podlewały, gdy wyobrażał sobie skwierczący stek. Droga przechodziła i wyszła z lasu. Spojrzał na jezioro Bobrze i okoliczne łąki. Jezioro było pełne mieszanki żółtych i białych lilii wodnych, ale nie nie ucieszył się w nim.

O 20.10 minął gotycką bramę z czerwonej cegły z Łagowa, leżącą na przesmyku między jeziorami Ciecz i Łagów. Nie zatrzymując powozu, zerknął na dawny zamek Zakonu Św. Jana, przynajmniej od 1299 r., teraz w prywatnych rękach. „Cieszy mnie, gdy widzę sprzeciw wobec Kościoła katolickiego”, powiedział sobie”, powiedział sobie.

Słońce zaszło o 8:25. Woźnica zapalił latarnie i szedł dalej.

O 21:27 zameldował się w karczmie na noc, jadąc przez godzinę w ciemności. Bał się rozbójników, a gdyby jego podróż była czymś innym, zatrzymałby się przed zachodem słońca.

*

W Szczepankach był to ostatni dzień, w którym marchewkę można było zbierać z rodzinnych ogrodów. Uprawa została uszkodzona przez muchę marchewkową. Walek pomógł Monice zebrać te z ogrodu kuchennego Flisów. Następnie poprosiła go, aby pomógł jej fermentować niektóre z nich, a resztę umieścić w piwnicy korzeniowej.

Rozeszły się wieści o rozpoczęciu prac nad przebudową pałacu Rogozińskich w Rogóźnie Zamek. Została ona zniszczona na początku roku zamieszki chłopów w czasie anarchii Poznania Powstania. Henryk zapytał Walka, czy chciałby to zobaczyć, a Walek odpowiedział: „Och, tak!”

„Cóż, jutro, jeśli pozwoli na to pogoda, pojedziemy!”

*

To był trzeci dzień wesela Darii Neringównej. Wojciech, ojciec panny młodej i dziadka Walek, zachowywał się jak zwykle. Obecni byli w większości kobiety i mężczyźni, których Dzień był wolny. Monika przyniosła Walka. Henryk przyszedł po pracy. Pani Krajecka po raz kolejny zobaczyła „znak” w chmurze. Wydała przysłowie: „Kto Rano wstaje, Temu Pan Bog daje”.

Śr. 7 czerwca 1848 r. O 6:00 w kościele św. Wawrzyńca w Szczepankach ks. Berent odprawił Mszę Requiem dla kogoś, kto umarł z głodu. Zefiryn, Piotr i Henryk Flis byli przy tym w dniu wolnym od pracy.

Walek zebrał trzeci plon kopru, pierwszy i drugi zostały zebrane przez innych przed rozpoczęciem tej książki. Monika wzięła koperek i Walka do Łasina i sprzedała na kocu na placu.

*

Później Henryk zabrał Walka, aby zobaczyć prace nad przebudową pałacu Rogozińskich. „Och, spójrz tato; mój domek na drzewie wciąż tam jest. Wujek Justyn zbudował to dla mnie!” zawołał. Ponieważ Rogozińskich nigdzie nie było, Walek popędliwie wspiął się po drabinie, spojrzał w dół i zawołał: „Chodź, tatusiu; zobacz, jak wszystko wygląda dla ptaka!”

Na początku Henryk wahał się, ale pomyślał: „Racja. Nie ma w tym żadnej szkody”. Tam poczuł wolność, spoglądając z góry na robotników, z których żaden nie miał pojęcia, że są obserwowani.

*

Dziś miała miejsce bitwa pod Hotrup podczas pierwszej wojny o Szlezwik.

*

O 7:30 Bismarck opuścił zajazd położony około 18.9 km na wschód od Łagowa (Lagow). Wjeżdżał i wychodził z lasu. Minął Żelechów. Leży na zewnątrz — bez lasu. Gdy szli śmigając, zauważył nowy kościół luterański, drewnianą konstrukcję szachulcową wypełnioną cegłą, z drewnianą wieżą w zachodniej części ciała. „Nie obchodzi mnie luteranizm czy religia w ogóle, z tym wyjątkiem, że można ją wykorzystać do kontrolowania ludzi i, tak jak w tym przypadku, że niemieckość zyskuje nad polskością”, powiedział sobie.

O 7:34 minął Brójce, obecnie przemianowane na Brätz, w dolinie rzeki „Leniwa Obra” województwa lubuskiego. Nie zmniejszali prędkości, gdy stukali o bruk długiego prostokątnego rynku. Wielu kupujących miało tylko wystarczająco czasu, aby zejść im z drogi.

Minął Chociszewo (Kutschkau) po lewej stronie. Musiał się zatrzymać, by ulżyć sobie, a wracając do powozu, jego ciekawość zwyciężyła. Obok kościoła parafialnego umieszczono tabliczkę informującą, że wieś była kiedyś w posiadaniu klasztoru cystersów w Paradyżu. Pamiętał, że w 1835 r. zakon cystersów został zsekularyzowany, a jego mienie skonfiskowane przez państwo pruskie. „Cóż, to miasto i kościół mogły być wtedy wasze, ale teraz są nasze”, powiedział do Kościoła katolickiego, chichocząc do siebie.

O 8:54 minął Trzciel (Tirschtiegel), wciąż na rzece Obrze. Minęli synagogę i cmentarz żydowski nad Jeziorem Żydowskim. „JEZIORO ŻYDOWSKIE! TO ZA DUŻO!” wkurzał się do siebie. Potem w dużej mierze byli w lesie.

O 10:11 minął Nowy Tomyśl (Neutomischel) nad rzeką Szarką, w leśnej części powiatu bukowego. Minęli garbarnię, a Bismarck zwinął okno i przyłożył do nosa perfumowaną chusteczkę, aby uniknąć smrodu. Minęli pole za polem 9-metrowych konstrukcji, które przypominały tipi. Aż 16 lin prowadziło z ziemi na szczyt dowolnego słupa. W górę tych lin splecione pnącza chmielu. Gdyby chciał się zatrzymać i zapytać, dowiedziałby się, że miasto nie było tak stare, że zostało zbudowane od samego początku dla niemieckich protestanckich kolonistów i że wcześniej w tym samym roku Buk, który był siedzibą powiatu, stracił ten przywilej w ramach kary za udział w Wiośnie Ludów.

O 11:38 minął Niegolewo. Minęli mały pałac i park krajobrazowy. Nie mógł tego wiedzieć, ale Władysław Niegolewski, pan, który był właścicielem tej wioski, był jedną z delegacji do Berlina w marcu zeszłego roku, by spróbować zdobyć samorząd dla Wielkiego Księstwa Poznania. Pałac i park były jego.

O 12:04 minął Buk. Nagle szatan go zaciemnił i przetransportował go do 10 września 1939 r. Wojska niemieckie okupują Buku. Dokonano licznych rewizji domów i aresztowań; cała ludność żydowska i część Polaków są zabierani z miasta, a większość majątku, w tym warsztaty rzemieślnicze, przejmują okupanci. Widział żołnierzy niszczących kolumnę biskupa św. Stanisława, patrona parafii Buk, która stoi na środku rynku. Widział, jak niszczą pomnik Bukowskich kosynierzów. Tutaj Bismarck zapytał Szatana: „Kim oni są lub byli?”

„2 maja ubiegłego roku podczas powstania w Poznaniu polscy kosynierzy z Buku pod Mierosławskim pokonali pruską kolumnę pod Wrześnią (Wreschen) we wsi Sokołowo (Sokolau)”, odpowiedział Szatan.

Po powrocie do transu Bismarck zobaczył postrzelonego posła Franciszka Górczaka (64) i innych. Zobaczył harcerzy Buku pod dowództwem Tadeusza Wojtczaka, prowadzących działalność konspiracyjną. Widział, jak 29-letni Wojtczak umiera w obozie koncentracyjnym Gross-Rosen na Śląsku. W biurze widział nazistowskiego biurokrata, który przeglądał listy polskich miejsc i zmieniał ich nazwy. Buk stanie się Buchenstadt w 1943 roku.

O 12:47 minął Luboń (Lubań) nad Wartą. Ponownie Szatan wprowadził Bismarcka w trans, zabierając go do dzielnicy Żabikowo, w północno-zachodniej części Lubonia, gdzie był w stanie obserwować wydarzenia w nazistowskim obozie jenieckim w latach 1943–1945. 75 miles = kmNajeźdźcy zmienią nazwę obszaru Poggenburg.

O 1:57 przybył do gospody 17.3 km na wschód od Lubonia, a tutaj zjadł ogromny obiad, co spowodowało, że zasnął z powrotem w powozie.

O 15.00 zmienił konie i wznowił podróż. Do Gniezna nie byłoby lasów.

O 6:20 minął Gniezno nad jeziorem Jelonek. Gdzieś słyszał, że była to pierwsza stolica Polski i że nazwa pochodzi od słowa oznaczającego gniazdo. „Ja: gniazdo ptaka dodo!” powiedział sobie i zaśmiał się tak głośno, że miał kaszel.

Kierowca usłyszał to i powiedział: „No cóż, nasz poszukiwacz przyjemności dobrze się bawi!”

*

Podczas próby chóru w Szczepankach Ryszard Skibiński odkrył, że Walek jest dobrym piosenkarzem. Zapytał go: „Jak chciałbyś nauczyć się czytać muzykę?”

„Och, chciałbym!” odpowiedział. Przez resztę tego lata spotykał się z chłopcem i uczył go. W okresie letnim i dopóki jego głos się nie zmienił, w niedziele dostawano mu niekiedy solówki sopranowe. Był tam Wojciech i jego serce przepełniała zazdrość na widok jego wnuka. Chór kontynuował odprawianie nowej Mszy na Boże Ciało.

Słońce zaszło o 8:26.

*

O 9:19 Bismarck przeszedł przez Strzelno. Teren był lekko pofalowany. Po raz kolejny szatan poddał go w trans i zabrał do przyszłości — epoki II wojny światowej. Pokazał dzialanie masowych aresztowan w Strzelnie przez Niemcow. Pokazał im, likwidacje lokalną inteligencję.

„Dlaczego musisz nadal pokazywać mi takie rzeczy?” zapytał Bismarck, nieco niewygodnie.

„Chcę, żebyś się zatwardział, gdy dążysz do władzy. Będziesz miał wiele Untermenschen jak tych na swóją drogę. Odsuń je na bok!” odpowiedział diabeł. Było zbyt ciemno, by zobaczyć synagogę, więc jego wrzody nie sprawiły mu bólu.

O 21:27 dotarł do gospody nieco ponad milę na wschód od Strzelna. Tutaj zjadł ogromną kolację; potem spałem.

Czw. 8 czerwca 1848 r. O 7:30 Bismarck opuścił karczmę na wschód od Strzelna, mijając bezdrzewną równinę. W Markowicach, kolejnym mieście w jego podróży, jego oczy przewróciły się do głowy i zapadł w kolejny trans. Będzie to 8 września 1939 r. Obserwował wkraczającą do wsi 10-osobową jednostkę armii niemieckiej, której populacja składała się z mieszanki niemieckich kolonistów i rdzennych Polaków.

Zdjęcie przeskoczyło do popołudnia, pokazując, że jednostka ta jest atakowana przez polskich wieśniaków przy użyciu białej broni i krótkiej broni. Przedstawiał populację kolonistów niemieckich w Markowicach i część niemieckich żołnierzy uciekających na pola otaczające wieś, gdzie zostali otoczeni przez wojsko polskie ze Strzelna. Widział, jak wszyscy niemieccy żołnierze giną w bitwie lub rozstrzeliwani, a prawie wszyscy niemieccy wieśniacy są zabijani. Zobaczył rozpętaną furię Polaków, którzy pozwolili niemieckim kolonistom mieszkać wśród nich przez pokolenia, tylko po to, by powitać najeźdźców. Widział, jak niektórzy Niemcy schronili się w miejscowym klasztorze. Wieczorem zobaczył pałac Heydebreck, należący do niemieckiego Hildegarda von Heydebrecka, podpalany, niszczący go całkowicie.

Wizja przeszła do 12 września 1939 r., kiedy wieś została ostatecznie zajęta przez wojska niemieckie. Zobaczył zebranie 126 miejscowych mężczyzn i ich zgromadzenie przed plutonem egzekucyjnym.

Przechodząc do października 1939 r., zobaczył, jak mnisi są usuwani z klasztoru i przekształcania kompleksu w niemiecką szkołę.

„Co to jest ‘biała broń’?” zapytał Bismarck.

„Byłyby to wszelkie rodzaje broni innej niż broń palna używana do samoobrony lub zabijania, w tym między innymi miecze, sztylety, patyki i pałki. Innymi słowy, cokolwiek się przydaje”, nadeszła odpowiedź szatana.

O 10:58 minął Wisłę przez Małą Nieszawkę na południe od Torunia. Minął resztki fundacji i krypty zamku krzyżackiego. „Ach, Krzyżacy…”, pomyślał z satysfakcją.

Przekroczył Wisłę, mijając Toruń, który leży między Wisłą a Drwęcą. Było wiele rzeczy do zobaczenia; jednak w żądzy popierał wschodnie obrzeża miasta. „Mogę nie spieszyć się w drodze powrotnej, by zobaczyć to wielkie niemieckie, wielkie hanzeatyckie miasto”, powiedział sobie.

O 1:57 zatrzymał się w gospodzie około jednej około pół km na wschód od Srebrników na godzinę, aby zjeść obiad.

O 15:00 Bismarck zmienił konie i wznowił podróż, opuszczając karczmę.

O 4:16 minął Wąbrzeźno. Minął ruiny zamku — siedziby biskupów chełmińskich — na Wzgórzu Zamkowym.

O 5:09 minął Radzyń Chełmiński (Rehden). Minął gotyckie ruiny z czerwonej cegły innego zamku krzyżackiego.

O 18:15 przybył do Słupskiego Młyna. Woźnica wysadził Bismarcka przy drzwiach wejściowych i wyszedł, by zabrać powóz i konie do stajni. Bismarck nie zawracał sobie głowy pukaniem. Wtrynił sie i ryknął: „TRIEGLAFF! GDZIE DO DIABŁA JESTEŚ?” Hrabia pojawił się i przywitał Bismarcka: „Musisz być głodny po podróży”.

„Nie mów o jedzeniu. Gdzie jest ta dziewucha, którą mi obiecałeś?” odparł, zabierając się do pracy.

„W odpowiednim czasie. Jeśli nie ty jesteś głodny, JA JESTEM. Utrzymaj spodnie zapnięte”, odpowiedział. Nie mógł dokładnie przewidzieć, kiedy przybędzie Bismarck, dlatego właśnie zaczęły się przygotowania. Mięso trzeba było upiec, a dodatki ugotować. Hrabia napisał notatkę z napisem: „Droga Magdzie, mąż stanu, o którym ci mówiłem, przybył. Proszę być tu do 22:00. –Twój, Berndt”. Włożył ją do koperty i wysłał z nią służącego.

Słońce zaszło o 20:26. Jedli tuż po zachodzie słońca. Jak zwykle Bismarck zrobił z siebie świnię. Chrząkając głośno i dłubając zębami małym palcem, powiedział: „Ach, teraz danie główne”. Przeszli do gabinetu hrabiego i czekali. Około godziny 10:00 przybyła młoda wdowa i została przedstawiona Bismarckowi. Była wszystkim, co sobie wyobrażał. Był zachwycony. Po krótkiej pogawędce wśród trójki hrabina Magda wzięła Ottona za rękę, zaprowadziła go po schodach do sypialni i zamknęła drzwi.

Pt. 9 czerwca 1848 r. Pani Krajecka zobaczyła w chmurze „znak”, który spowodował, że wypowiedziała przysłowie: „Nie kupuj kota w torbie, czyli czegoś niewidzialnego”.

*

To był obowiązkowy dzień pracy Piotra Flisa (19). Dziś został wysłany, aby dokończyć sprawdzanie każdego ula w Rogóźnie Zamku, aby sprawdzić, czy rozdzielone kolonie zakończyły się powodzeniem. Dokonano tego poprzez sprawdzenie obecności królowej i jej jaj w każdym z nich. Podział był udany, więc najprawdopodobniej będzie obfity plon miodu. Należałaby jednak do Pani Rogozińskiej i byłaby dostępna na sprzedaż. Jedyne, co mogli zrobić chłopi, to znaleźć dzikie ule w tej części Puszczy Rogóźno, która do niej nie należała.

*

W posiadłości hrabiego Trieglaffa-Thaddena Bismarck obudził zadowolenie po nocy seksualnych biesiad z Magdą. Wydawała mu się nimfomanką. Och, miał zamiar cieszyć się czasem u hrabiego! Obudził ją i wysłał po drodze, mówiąc: „Moja droga, musisz dziś wieczorem wrócić. W międzyczasie mam rzeczy, które muszę robić i robić je sam”. Piękno Rubeneskie posłusznie się ubrało i odeszło, chichocząc.

W ciągu dnia wycofał się do biblioteki hrabiego, aby zrobić trochę papierkowej roboty. Po chwili podszedł do półek i zaczął skanować książki hrabi. Wyciągnął 120 Dni Sodomy markiza de Sade i pozwolił się tym pobudzić. Następnie wyciągnął książkę o historii Rosji. Odkrył, że były to urodziny cara Piotra I. Bismarck miał życiowy cel, by dowiedzieć się wszystkiego, co mógł o wielkich tyranach historii, a ten Piotr z pewnością był jednym z nich.

Słońce zaszło o 8:28. Hrabina Magda wróciła, a Bismarck i ona spędzili noc razem. To byłaby codzienna rutyna, dopóki Bismarck nie wyszedł do domu.

Tej nocy, śpiąc w dziwnym łóżku, Bismarck śnił się o caru Piotrze I. Widział, jak armie Piotra rozszerzają to, co było zwykłym carstwem, w imperium. „Och, tak, to jest dla mnie! CHCĘ PRZEŁĄCZYĆ PRUSy W IMPERIUM!” krzyknął. Widział, jak Piotr brutalnie tłumi wszelkie bunty przeciwko swojemu autorytetowi, takie jak władza Streltsy. Widział, jak ponad 1200 Streltsy jest torturowanych i straconych. Słyszał ich krzyki o litość. Zobaczył Piotra, który nakazał publicznie pokazać ich ciała jako ostrzeżenie dla przyszłych spiskowców, a ich ciała pozostawić, by zgniły na stawkach, z którymi byli związani. „Musisz być twardy wobec tych, których rządzisz!” Bismarck powiedział sobie z aprobatą i „Pokazuje trwały wpływ tych dzikich Mongołów, którzy tak długo rządzili Rosją”.

Bismarck usłyszał, jak Piotr powiedział: „Nie mam pożytku z religii. Kościół musi być pod ścisłą kontrolą rządu. Żaden patriarcha, żaden papież nie powinien mieć władzy przewyższającej MNIE!” i Bismarck zgodził się:

„Porzuciłem religię w wieku 16 lat. Zrobię wszystko, co w mojej mocy, aby ograniczyć moc Kościoła katolickiego w Prusach! Katolicy będą posłuszni królowi, to znaczy MI, i nie będą spoglądać ‘poza górami’ na Rzym!”

Bismarck widział, jak Piotr podpisuje dekret znoszący patriarchat prawosławny. „Zastępuję go Świętym Synodem dziesięciu duchownych”, powiedział Bismarckowi, który zauważył zadowolone z siebie zadowolenie na twarzy Piotra, podpisując kolejny dekret o objęciu Świętego Synodu kontrolą zwykłego biurokraty. „Czy oni nie wyją w TYM!” car zachichotał i zatańczył na swoim tronie. Bismarck patrzył, jak służący szepczą Piotrowi imiona słabych kapłanów, aby mógł mianować ich biskupami, których mógł kontrolować. Widział, jak Piotr pisze dekret, który stanowi, że żaden Rosjanin nie może wstąpić do klasztoru przed 50. rokiem życia. „Zbyt wielu sprawnych Rosjan marnuje się na pracę duchowną, kiedy mogliby dołączyć do mojej nowej i ulepszonej armii”, powiedział Bismarck.

„Sprawię, że cały świat obawi się armii pruskiej! A my w Prusach opróżniamy już nasze klasztory tych, którzy nie wytwarzają żadnego przydatnego produktu”, odpowiedział Bismarck we śnie.

*

Daleko w domu w Schönhausen jego żona Joanna była w pierwszym trymestrze w ciąży z ich pierwszym dzieckiem, wygrzewając się w miłości, którą, jak wierzy, ma dla niej mąż.

Sob. 10 czerwca 1848 r. W drodze na mszę Henryk Flis i Walek wpadli na panią Krajecką, która zobaczyła „znak” w chmurze. Powiedziała przysłowie: „Lepiej nie dosolić niż przesolić”.

*

W drodze do domu po Mszy Walek zapytał: „Dlaczego pani Krajecka mówi te dziwne rzeczy?”

Henryk odpowiedział: „Niektórzy ludzie widzą w nich głęboką mądrość.”

„Cóż, nigdy nie wydają się odnosić do niczego”, powiedział Walek.

„To stara i bardzo mądra kobieta. Najlepiej jest żyć według tego, co mówi”, dokończył Henryk, mając nadzieję, że to zakończy tę dyskusję i śmiejąc się do siebie, bo zgodził się z chłopcem.

Po śniadaniu Henryk Flis zapytał Walka: „Jak chciałbyś odwiedzić Michała Rogalę w Łasinie?”

Walek odpowiedział: „Och, byłoby bardzo dobrze!” Henryk poprosił Monikę o spakowanie im posiłkę, ponieważ nie miał pojęcia, jak długo ich nie będzie.

*

Michał był szczęśliwy, widząc ich. „Planuję szukać dziką żywność. Czy oboje chcielibyście pójść ze mną i nauczyć się, jak to zrobić?” on zapytał. Walek był podekscytowany tą perspektywą.

Henryk pomyślał: „To będzie świetny sposób, aby wypełnić nasze brzuchy, a co ze złymi żniwami mamy”. Zgodził się chętnie.

Michał powiedział: „Zacznijmy od jeziora Łasin”. Michał wziął łopatę, trzy ostre noże i kilka worków konopnych, a trio wystartowało. „Jeśli kiedykolwiek to powtórzymy, radzę przynieść łopatę”, powiedział.

Na brzegu jeziora Michał wskazał obszar z pałką szerokolistną na płyciznach. Polecając Henrykowi i Walkowi, aby brodzili do wody wśród roślin, wziął łopatę i wykorzenił kłącza. Podał ją dwóm i powiedział: „To jest jadalne. Podobnie jest z łodygą wychodzącą z kłącza. Później, gdy pojawi się kwiat, również można go zjeść. Kiedy kwiat wytwarza pyłek, możesz go wstrząsnąć do torby i dodać do mąki lub tłuczonych ziemniaków”. Michał zajął się kopaniem wielu całych roślin, a pozostałe dwie wyciągnęły te, które uległy ciągnieniu. Odcinali łodygi od roślin, których nie można było wyrwać z korzeniami, uratowali części najbliższe kłączom i odrzucili zielone części. Zaniosli torby do domu, opróżnili zawartość i wrócili do jeziora.

„Teraz pójdziemy po wiesiołku”, powiedział Michał. Ponownie za pomocą łopaty wyrwał go z korzeniami. „Wygląda jak pasternak, prawda?” on zapytał. „Korzenie pierwszego roku są mięsiste, słodkie i nieco soczyste. Młode pędy można jeść na surowo lub gotować, ale nie jedzcie ich dużo! Kwiaty nawet smakują wspaniale, trochę słodko; można je stosować do sałatek. Młode nasiona można zbierać, gotować na parze lub smażyć.” Znów napełnili torby i wrócili do domu.

Kiedy wrócili, Michał powiedział: „Teraz pójdziemy po Pontederii cordatej”. “Nie pamiętam polskiej nazwy tej rośliny. To jest nazwa łacińska.” Kiedy znalazł trochę, powiedział: „Jedyną jadalną częścią jest to, co jest nad ziemią. Nasiona są smaczne po upieczeniu; można je jeść na surowo lub gotować. Są najlepsze, gdy wpadną w twoją rękę zaraz po roślinach. Można je mielić i wrzucać do mąki podczas robienia chleba głodu. Młode liście można jeść jako warzywa; starsze liście należy gotować. Młode łodygi są również jadalne”. Znów zebrali torby.

Kiedy skończyli, Michał zasugerował: „Skoro tu jesteśmy, dlaczego nie skorzystać z kąpieli?” Więc zdjęli ubrania i właśnie to zrobili.

Kiedy cała trójka wróciła do domu Rogali, podarował im torbę zawierającą niektóre z trzech rzeczy, które zebrali. „Proszę tylko o zwrot mi torby”, zaśmiał się. Henrykowi powiedział: „Wiem, że oboje potraficie czytać. Chcę wam dać książkę o furażowaniu — tak to się nazywa — żebyście mogli furażować sami”. Zarówno Henryk, jak i Walek bardzo chcieli wrócić do domu i zobaczyć, jak smakują te rzeczy.

*

O 17:00 temperatura w dzień osiągnęła najwyższą wartość 33.8°C. Było wilgotno. Wszystko się nie zmieniło o 6:30, kiedy Monika zeskrobała ziemię z kłączy pałki i pokroiła niektóre z nich na plasterki. Oderwała twardsze zewnętrzne liście z łodyg i pocięła delikatną część wewnętrzną na 10 cm długości. To samo zrobiła z korzeniem wiesiołka i liśćmi chwastów. Potem usmażyła to wszystko na smalcu, którego zawsze miała zapas. Smak był nieznany i nieprzyjemny, ale byli wdzięczni za coś, co włożyli do żołądka.

O 8:00 temperatura spadła do 31.1°, ale wciąż było wilgotno. Jak większość chłopów, Flisy poszli spać, ale trudno im było spać. Nadal nie spali, gdy słońce zachodziło o 8:28.

Rozdział 6: Żydowska Ciotka Walka Róża Karnowska Wychodzi za Mąż

Nie. 11 czerwca 1848 r. Pięćdziesiątnica. Bp Sedlag udzielił bierzmowania podczas Mszy św. Szczepanki o 9.00.

„Dlaczego biskup uderzył dzieci w twarz?” zapytał Walek później.

„To ma im przypominać, że mogą cierpieć z powodu wiary”, odpowiedział jego nowy ojciec, Henryk Flis.

Na dziedzińu po Mszy, rozmawiając z przyjaciółmi mieszkającymi w Łasinie, Henryk dowiedział się, że żydowska ciotka Walka, Róża Karnowska, ma się tam pobrać w najbliższy wtorek o zachodzie słońca. Henryk spojrzał na Walka i powiedział: „Nastał czas, abyś miał jakąś wzajemność z ludźmi swojego ojca. Jak chciałbyś uczestniczyć w weselu swojej cioci?”

„W grudniu ubiegłego roku pan Blażej zabrał mnie do sklepu z kurczakami mojego dziadka, aby mnie przedstawić. Później wyjaśnił mi, że dziadek mnie nie zna; że nie miał nic przeciwko mnie; to miało coś wspólnego z byciem Żydem”, odpowiedział chłopiec.

„Cóż, po prostu usiądziemy w bóżnicy i będziemy oglądać. Nie wyrzucą nas; Jestem tego pewien”, odpowiedział Henryk.

*

O 10:00 rozpoczęła się nabożeństwo luterańskie Łasina. Pastor Kretzmann mówił o śmierci Fryderyka Wilhelma III i przejęciu Fryderyka Wilhelma IV w 1840 r. oraz o tym, jak cudownie Bóg sprzyjał rasę niemiecką — a właściwie całą ludzkość — z tak dobrymi królami.

*

O 8:00, jak zwykle przed snem Flisów, temperatura wynosiła 31.1° i było wilgotno. Wiatr poruszał się z prędkością zaledwie 3.7 km/god., lekkie powietrze. Znów trudno było spać. chociaż w ciąży Monika czuła się wyczerpana i desperacko szukała odpoczynku, nie znalazła go, w konsekwencji była nastrojowa i płaczliwa. Pot na jej skórze wydawał się przyciągać pluskwy, a każdą, którą gniewnie ścisnęła między palce, dawał jej przewrotną satysfakcję.

Pon. 12 czerwca 1848 r. Msza św. o godz. 6.00. Było to święto bł. Jolandy. W katechizmie ks. Berent powiedział dzieciom o świętej:

„Była córką Bela IV, króla Węgier. Jej siostra, św. Kunegunda, wyszła za mąż za księcia wielkopolskiego. Jolanda została wysłana do Polski, gdzie Kunegunda miała ją uczyć. W końcu poślubiona Bolesławowi, księciu wielkopolskiemu, Jolanda mogła wykorzystać swoje środki materialne, aby pomóc biednym, chorym, wdowom i sierotom. Jej mąż dołączył do niej przy budowie szpitali, klasztorów i kościołów, tak że nazywał się ‘Pobożny’”.

„Po śmierci męża i małżeństwie dwóch córek Jolanda i jej trzecia córka wstąpiły do klasztoru Klarysek. Wojna zmusiła Jolandę do przeniesienia się do innego klasztoru, w którym pomimo jej niechęci została ksienią”.

„Jolanda tak dobrze służyła swoim siostrom franciszkańskim słowem i przykładem, że jej sława i dobre uczynki rozprzestrzeniły się poza mury klasztoru. Jej ulubionym nabożeństwem była Męka Chrystusa; w rzeczy samej, Jezus ukazał się jej, mówiąc jej o nadchodzącej śmierci. Wiele cudów aż do naszych czasów miało miejsce przy jej grobie”.

Po katechizmie ks. Berent opowiedział dzieciom o rocznicy powstania Unii Brześcia Litewskiego, kiedy prawnosławne cerkwie przystąpiły do Kościoła katolickiego.

*

W domu Henryka Flisa Monika miała poranne mdłości, a także wyczerpana, nastrojowa i płaczliwa. Gdyż zeszłej nocy nie miała dużo odpoczynku, spędziła dużo czasu, leżąc dziś w łóżku. Walek został zmuszony do służby, aby robić rzeczy, które zwykle spadałyby na nią. Pani Krajecka wpadła, żeby zobaczyć, jak się miewa. Powiedziała Monice, że wcześniej widziała „znak” w chmurze, co spowodowało, że wymyśliła przysłowie: „Lepsze jedno dziś, niż dwoje jutro”.

Wt. 13 czerwca 1848 r. O 6:00 ks. Berent odprawił Mszę św. Andrzeja Świerada. Podczas katechizmu opowiadał dzieciom o tym pustelniku, czczonym przez Polaków, Słowaków i Węgrów.

To był dzień wolny Alfonsa Kłopotka. Nie chodził na Mszę; spał późno. Po śniadaniu przyniósł Wojciecha Neringa. Obaj poszli do knajpy Nudelmana w Łasinie i wrócili pijani do domu przed kolacją o godz. 6:30.

*

W słoneczny dzień po kolacji chłopi zwykle wracali do pracy do zachodu słońca, ale dziś przez większość dnia było pochmurno, stąd po kolacji było ciemno. Henryk ubrał siebie i Walka w najlepsze ubranieie z uprzejmości do zboru żydowskiego i poszedł do Łasina. Na placu miasta znajdowała się grupa żołnierzy pruskich spokojnie przy ognisku.

Henryk i Walek weszli do synagogi Zgromadzenia Bnai Icchak, która została odbudowana po spaleniu jej przez ojca Walka Mojżesza we wrześniu 1842 roku podczas ataku opętania. Bo wszyscy w zborze znali się, wyróżnili się jako obcy. Mężczyzna, który okazał się przewodniczącym zboru, Baruch Tykociner, zbliżył się do Henryka i zapytał — nie niemiło — czego chcą. „Ten chłopiec jest siostrzeńcem Róży Karnowskiej. Pomyślałem, że to dobry pomysł, żeby zobaczył jej ślub. Chcielibyśmy tylko obejrzeć. Nie będziemy sprawić problemów”, powiedział Henryk.

„Bardzo dobrze. Usiądzcie tutaj. Przed ślubem Żydzi zwyczajem wycofują się do tego pokoju, w którym będziemy zabawiać pana młodego. Kobiety staną naprzeciwko, by zabawiać pannę młodą. Naszym zwyczajem jest, że pan młody i panna młoda nie widzą się nawzajem przed faktyczną ceremonią. Przyjdziemy, zabierzemy cię i wyjdziemy na dziedziniec, gdzie ślub odbędzie się pod baldachimem”, odpowiedział mężczyzna; „Rzeczywista ceremonia rozpocznie się o zachodzie słońca”.

Zachód słońca przyszedł o 8:30. Temperatura wynosiła 26.6°; wiatr wiał z prędkością 7.4 km/god., tylko lekki powiew. Niebo było w większości pochmurne. Ojciec pana młodego wyszedł z pokoju, a pan młody za nim, a za nimi wszyscy mężczyźni-goście. Tykociner powiedział: „W porządku. Podążajcie za nami”. Kiedy Henryk i Walek wyszli na zewnątrz, dziedziniec był oświetlony wieloma latarniami. Pod baldachimem stał Szlomo Karnowski, ojciec Szmuela i pradziadek Walka, który miał przeprowadzić ceremonię. Goście płci męskiej zajęli miejsce z boku. Matka pana młodego oddzieliła się od kobiet-gości, aby dołączyć do ojca, prowadząc syna do rabina Szlomo. Mniej więcej w tym samym czasie Szmuel Karnowski, ojciec panny młodej, opuścił mężczyzn, aby dołączyć do matki, która prowadziła ich córkę Różę na czele kobiet-gości. Ci ostatni odeszli na bok, a rodzice Karnowscy poprowadzili córkę do rabina. W tym momencie panna młoda Róża okrążyła pana młodego siedem razy. Rabin wygłosił długą mowę w języku jidysz. Potem pan młody i panna młoda upili łyk wina. Następnie pan młody wziął do ręki zwykłą złotą obrączkę i, w obecności dwóch świadków, oświadczył pannie młodej coś w języku jidysz. Kładzie pierścień na palcu wskazującym prawej ręki panny młodej. Potem dokument z pięknymi zdobieniami wokół drukowanej części został odczytany po aramejsku i przekazany pannie młodej. Drugi kieliszek wina został zaoferowany. Państwo młodzi dzielili się winem. Walek zauważył, że pan młody ma na sobie białą szatę. W tym momencie zarówno matka panny młodej, jak i matka pana młodego stanęli razem i rozbili talerz. Walek spojrzał na Henryka, jakby chciał pytać: „Dlaczego to zrobili?” Henryk niedostrzegalnie wzruszył barkami. Następnie pan młody w towarzystwie rodziny i przyjaciół podszedł do miejsca, w którym siedziała panna młoda, i zasłonił twarz. Rabin wziął kielich wina i wyglądał, jakby się nad nim modlił. Kiedy skończył, pan młody i panna młoda ponownie wypili trochę wina. Następnie szklankę postawiono na podłodze, a pan młody rozbił ją stopą. To wyglądało na zakończenie ceremonii.

Z okrzykami „Mazel Tov” pan młody i panna młoda zostali entuzjastycznie przyjęci przez gości, gdy razem opuścili baldachim. Para została następnie odprowadzona do prywatnego pokoju i pozostawiona sama na kilka minut. Kiedy się pojawili, każdy został umieszczony na krześle. Krzesła podniesiono ponad głowy tłumu i wszyscy maszerowali do sali na ucztę. W tym momencie Tykociner pękał ze szczęścia i powiedział: „Zapraszamy, by zobaczyć, jak obchodzimy żydowski ślub!”

„Och, dziękuję bardzo, ale nie pomyślelibyśmy o włamaniu się na przyjęcie”, powiedział Henryk.

„Bzdury”, nalegał i zawołał do chłopca: „Zdobądź parę jarmułek dla tych dwóch”. Wyprodukowano jarmułki, a Henryk i Walek poszli do sali, ale zajęli niepozorne miejsca z tyłu. Na stole małżeńskim postawiono niezwykle długi pleciony chleb. Powiedziano im, że nazywa się to challa.

Henryk i Walek już jedli, ale żeby być uprzejmymi, trochę skubli. Pod koniec posiłku odmawiano łaskę po posiłku i długą modlitwę po aramejsku.

Potem pojawiła się kapela; grali dla wielu tańców w kręgu, w tym Hory. Dużo śpiewało i tańczyło, gdy goście fetytowali nową parę; niektórzy goście bawili nową parę wyczynami żonglerki i akrobatyki. Obecni byli matka Zeidel (ur. 1805), dzieci zamężne Baruch (ur. 1819, żonaty 10/26/41) i Berta (ur. 1823) i nadal niemężata Sara ur. (1829). Syn Natan był w wojsku.

Henryk został na chwilę, ale potem zdecydował, że czas już iść. Podszedł do Róży, by jej życzyć, i przedstawić jej Walka. „To syn twojego brata Mojżesza, Walenty. Przywitaj się ze swoją ciocią, Waluś”, powiedział.

„Cześć, ciociu Różo. Miło mi cię poznać”, powiedział nieśmiało chłopiec.

Róża była ekstatycznie szczęśliwa. Spojrzała na Walka i porwana przez chwilę powiedziała: „Cóż, musisz przyjść odwiedzać swoją ciotkę!” Podała mu swój adres, a Walek obiecał to zrobić. Następnie, życząc panu młodemu wszystko dobrze, odeszli. Było już długo po porach snu.

*

Kiedy Szmuel i Zeidel wrócili do domu o pierwszej w nocy, zaczęli się rozbierać do łóżka. Nagle Szmuel chwycił się za klatkę piersiową, a jego twarz przybrała rozdzierający ból. „MAMO! NIE MOGĘ ODDYCHAĆ! POMÓŻ MI!” krzyczał, a oszołomiona kobieta zaczęła wachlować powietrze do ust. Potem upadł na podłogę i wygasł.

Śr. 14 czerwca 1848 r. Był to Suchy Dzień, dzień postu i wstrzymania się od mięsa.

Był to także obowiązkowy dzień pracy Alfonsa Kłopotka. Nie był zbyt wydajny z powodu kaca. Był to także obowiązkowy dzień pracy Pawła Kwasigrocha i musiał współpracować z Alfonsem. Narastało w nim oburzenie, gdy musiał pracować dla dwojga.

Rozdział 7: Siedzenie Szywy dla Dziadka Szmuela Karnowskiego

W dniu dzisiejszym odbył się pogrzeb i pochówek Szmuela Karnowskiego. Przeżył go Zeidel, syn Natan i córka Sara. Natan był we wojsku. Po powrocie z cmentarza jego rodzina odkryła, że członek kongregacji Bnai Icchak zostawił dzban wody przed frontowymi drzwiami, aby symbolicznie zmyć z rąk wszelkie zanieczyszczenia związane z cmentarzem i śmiercią.

Następnie rozpoczął się 7-dniowy okres „siedzenia szywy”. Jego sklep z kurczakami będzie zamknięty, więc Rogala nie zgłosi się do pracy. On również nie zostanie wypłacony. Kadisz i modlitwa miłosierdzia żałobnego będą recytowane, aby uczcić Szmuela, świętować jego życie i pomóc poradzić sobie z żałobą. Wysoka świeca płonęłaby w domu szywy przez wszystkie siedem dni na pamiątkę.

*

Do tej pory Henryk i VWalek czytali w książce o furażowaniu. Henryk poprosił go, aby udał się na wyprawę furażującą, a chłopiec był zbyt niespokojny, aby to zrobić. Tym razem poszli nad rzekę Osę, gdzie znaleźli liście, pędy, nasiona i kwiaty lucerny i komosy białej. Mogą użyć liści surowych zamiast szpinaku. Mogą gotować lub smażyć je na maśle lub smalcu, jako część zupy lub potherb. Mogą mieszać je z gotowanymi ziemniakami lub pękniętymi zbożami. Po powrocie do domu Henryk starannie porównał swoje znaleziska z opisami w książce Rogali. Potem, kiedy był pewien, poprosił Monikę o dwukrotne sprawdzenie. Choć nie umiała czytać, potrafiła porównać je ze zdjęciami.

Gdy ustalili, że wszystko można bezpiecznie zjeść, Henryk przeczytał Monice o sposobach, w jakie można jeść lucernę i komosę białą.

Na kolację Monika zrobiła danie z tego, co zostało przywiezione do domu, i zawiązała niektóre z nich w pęczki do użytku zimą. Zawiesiła te bukiety na belkach stropowych. Wiele artykułów spożywczych musiało być zawieszonych na suficie, aby trzymać je z dala od szczurów, które wędrowały po podłodze w nocy. „Henryk, nie możesz coś zrobić ze szczurami?” skarżyła się jego ciężarna żona w złym nastroju. Temperatura 31.7° i wilgotność dodawały jej nastroju.

Zdając sobie sprawę, dlaczego jego żona zachowywała się tak, Henryk milczał. Zamiast tego zwrócił się do Walka o pomoc w stworzeniu pułapki na szczury. Najpierw dostał głębokie metalowe wiadro o średnicy około 60 cm. Następnie wyciął kawałek gałęzi o długości 15 cm i średnicy 8 cm. Podczas gdy Walek trzymał ten kawałek pionowo, wywiercił głębokość 2.5 cm a średnicy 1.5 cm dziura na każdym końcu. W te dziury wcisnął kawałek gałęzi. Napełnił wiadro do połowy wodą. Następnie przymocował kawałek tłuszczu i skóry kurczaka do środka wynalazku i położył go na wierzchu wiadra. W końcu położył duży kij przeciwko wiadru.

„Jak to zabije szczury?” zapytał Walek, naprawdę zaskoczony.

„Szczur powącha jedzenie, pobiegnie po kiju, przejdzie wzdłuż krawędzi wiadra i albo wyjdzie na jedzenie, albo wykona skok. Gdy to zrobi, urządzenie zacznie się obracać. Nigdy nie będzie w stanie odzyskać równowagi, zmęczy się próbami, wpadnie do wody i utonie”.

„Ale, mój nowy tata jest mądry”, pomyślał Walek.

*

Na próbie chóru temperatura wynosiła 30.5° i było jeszcze wilgotno. Wszyscy dowiedzieli się, że Szmuel Karnowski, rabin Łasina, miał zawał serca ostatniej nocy po ślubie swojej córki Róży i zmarł. „Biedny koleś. Podekscytowanie musiało być dla niego za duże”, powiedziało wielu. Wojciech zrobił niemiłą uwagę na temat Żydów. Chór kontynuował odprawianie nowej Mszy na Boże Ciało.

„Musisz odwiedzić ciotkę Różę i wyrazić współczucie. To da ci możliwość zbliżenia się do niej”, powiedział Henryk Walkowi.

Czw. 15 czerwca 1848 r. Rodzina Szmuela Karnowskiego siedziała w domu Szywy przy Goethestrasse (dawniej ul. Długosz). Żałobnicy siedzieli na niskich stołkach lub pudłach, podczas gdy otrzymywali wezwania do kondolencji. To symbolizowało „przygniatanie żałobników po stracie Szmuela. Przez siedem dni członkowie rodziny Szmuela gromadzili się w tym jednym miejscu i opłakiwali stratę na różne sposoby.

*

To był dzień wolny Juliana Neringa. Poszedł na Mszę ku czci Św. Wit, Modestus i Crescentia, Męczennicy. Po śniadaniu poszedł odwiedzić swojego siostrzeńca Walka, który zabrał go do furażowania. Poszli na pastwisko dla krów i znaleźli trochę babki zwyczajnej, przytulii czepnej, mleczu, i krwawnika wiązówkowatego. Wszystko wypełniło jeden worek.

W domu Walek czytał niepiśmiennemu wujowi Julianowi, w jaki sposób można jeść Babkę. Zatrzymał się na słowo „blanszowanie”.

„Wujku Julianie, co znaczy ‘blanszowanie’?” zapytał Walek.

„Myślę, że to oznacza„ pozostawić liście na chwilę w wodzie zagotowanej, ale z ognia”, zaproponował wujek, przezwyciężając nieco zawstydzenie związane z czytaniem przez sześciolatka.

Walek wznowił czytanie. Tym razem przerwał mu Julian. „Co oznacza słowo „„sauté”?”

Mieszkając we Francji na początku tego roku, Walek odpowiedział: „To oznacza szybkie usmażenie czegoś na odrobinie tłuszczu, masła lub oleju”.

Walek zaprosił wujka, by został na kolację, podczas której zjedli trochę gotowanej karmy z zieleniny. Nie były wcale smaczne, ale napełniły żołądek.

Pt. 16 czerwca 1848 r. To był Suchy Dzień. O 6:00 Msza św. Ks. Berent przypomniał zborowi, że to była dwuletnia rocznica przystąpienia Piusa IX. Po powrocie do domu otworzył czasopismo katolickie i przeczytał o nim:

„Jego pierwszym wielkim aktem politycznym było udzielenie ogólnej amnestii wygnańcom politycznym i więźniom w dniu 16 lipca 1846 r. Akt ten został przyjęty z entuzjazmem przez lud, ale wielu roztropnych ludzi obawiało się wyniki. Niektórzy skrajni reakcjoniści potępili papieża jak w lidze z masonami i Carbonari. Życzliwemu charakterowi Piusa IX nie przyszło do głowy, że wielu ułaskawionych przestępców politycznych wykorzysta swoją wolność do realizacji rewolucyjnych pomysłów. Nie zgadzał się z radykalnymi ideami tamtych czasów, o czym świadczy jego encyklika z 9 listopada 1846 r., w której ubolewał nad uciskiem interesów katolickich, intrygami przeciwko Stolicy Apostolskiej, machinacjami tajnych stowarzyszeń, sekciarskiej goryczą, skojarzeniami biblijnymi, obojętnością, fałszywą filozofią, komunizmem i rozpustną prasą. Był jednak gotów udzielić reform politycznych, które byłyby korzystne dla dobra ludu i zgodne z suwerennością papieską. 19 kwietnia 1847 r. ogłosił zamiar powołania rady doradczej (Consultá di Stato), złożonej z ludzi świeckich z różnych prowincji. Następnie ustanowiono straż obywatelską (Guardia Civica), 5 lipca i radę gabinetu, 29 grudnia”.

„Ale im więcej ustępstw uczynił, tym większe i bardziej natarczywe stały się wymagania. Tajne kluby Rzymu, zwłaszcza ‘Circolo Romano’ pod kierownictwem Ciceruacchio, fanatyzowały tłum swoim radykalizmem i były prawdziwymi władcami Rzymu. Zachęcali ludzi do zadowolenia z niczego poza rządem konstytucyjnym, całą laicyzacją ministerstwa i wypowiedzeniem wojny przeciwko znienawidzonej i reakcyjnej Austrii”.

8 lutego 1848 r. zamieszki uliczne wyłudziły od papieża obietnicę posługi świeckiej, a 14 marca zobowiązywał się do nadania konstytucji, ale w dniu 29 kwietnia uroczyście ogłosił, że jako Ojciec chrześcijaństwa nigdy nie mógłby wypowiedzieć wojny katolickiej Austrii”.

„Zamieszki nastąpiły po zamieszkach, papież został oskarżany otwarcie bycia zdrajcą swego kraju, jego premier Rossi został zadźgany nożem, wchodząc po schodach Cancellerii, dokąd poszedł, aby otworzyć parlament, a następnego dnia sam papież został oblegany w Kwirynale. Palma, papieski prałat, został zastrzelony stojąc przy oknie, a papież był zmuszony obiecać demokratyczną posługę. Z pomocą bawarskiego ambasadora hrabiego Spaura i francuskiego ambasadora Duc d’Harcourta Pius IX uciekł z Kwirynalu w przebraniu 24 listopada i uciekł do Gaëty, gdzie dołączyło do niego wielu kardynałów”.

„Nie wiem, jak to się skończy dla papieża. Staje się dla mnie jasne, że musi on wyjść ze świeckiego rządu”, pomyślał ksiądz.

*

W domu na Goethestrasse, Łasin, rodzina Szmuela Karnowskiego siedziała szywy. Żałobnicy zostali w domu, nie pracując. Nie trzeba dodawać, że nie uczestniczyliby w przyjęciach, koncertach, pokazach lub podobnych uroczystościach.

*

Słońce zaszło o 8:32. Potem był pełnia księżyca. Koweny spotkały się w Puszczy Rogóźno oraz w lesie pod Słupem Młynem. Gdy Bismarck, Magda i Berndt udali się na spotkanie sabatu, Bismarck skontrastował to ze swoim pierwszym: tej nocy był księżyc w pełni i bezchmurne, czyli całkowicie czarne niebo. Gdy wszyscy tańczyli, części ich spoconych ciał skierowane w stronę ognia błyszczały tonami czerwieni i żółci; części skierowane w stronę lśniły srebrzysto-niebieskim. Musiał przyznać, że lubił odpuszczać wszelką powściągliwość, tak jak inni odprawiali swoje orgiastyczne obrzędy.

Sob. 17 czerwca 1848 r. Rodzina Szmuela Karnowskiego siedziała w szywy, ale o 9.00 wyszli na modlitwę do synagogi. Kultu prowadził rabin Szlomo Karnowski, ojciec zmarłego Szmuela, i pradziadek Walka. Szlomo jeszcze nie wyjechał do domu. Zwyczaj nawoływał żałobników do noszenia podartego ubrania podczas szywy w domu, ale w Szabat nie należy nosić żadnych publicznych oznak żałoby.

Odwiedzający dom Szywy zobaczyli, że zwierciadła są przykryte: żałobnicy nie powinni się teraz martwić swoim wyglądem.

*

To był ostatni dzień sadzenia kapusty w tym roku. Monika zleciła Walka na pracę na tym w ogrodzie kuchennym. Wiedział, że kapusta będzie gotowa za 80 dni, ponieważ martwa Brygida, kucharka w Dworku Gruszczyn, powiedziała mu to.

O 16:00 Henryk przerwał pracę Walka i powiedział: „Zabieram cię ze sobą na spowiedź. Chcę, żebyś przyzwyczaił się do tego, że dorośli praktykują swoją wiarę”. Walek był tylko zbyt gotowy, aby się zatrzymać, bo temperatura wynosiła 30° i było bardzo wilgotno.

Poszli do kościoła św. Wawrzyńca pod turkusowym błękitnym niebem pełnym rozproszonych białych chmur. Kiedy tam dotarli, Henryk powiedział: „Teraz będziesz musiał siedzieć cicho, a ja będę myślał o swoich grzechach”. Po chwili wstał i wszedł w linię, która utworzyła się przed konfesjonałem. Walek zauważył, że wszyscy wyglądali bardzo poważnie; nikt nie rozmawiał; wszyscy mieli oczy skierowane w dół. O 4:30 ks. Berent wyszedł w birecie, białej komży i fioletowej stule i zajął swoje miejsce w pudełku. W końcu Henryk wszedł do bocznego pudła. Był tam przez kilka minut, a potem wyszedł. Wrócił do ławki i przez chwilę modlił się w ciszy.

W drodze do domu Walek zapytał go: „Czy ks. Berent wie, kim jesteś?”

„Może być. Między nim a penitentami jest kratka. Ci, którzy czują się zawstydzeni, mogą być w ten sposób anonimowi. Ale nie obchodzi mnie, czy on mnie zna. Ufam mu”.

„Dlaczego powinniśmy mówić kapłanowi nasze grzechy?”

„Tak właśnie to skonfigurował Jezus. W Ewangelii św. Jana jest napisane, że dał moc, by przebaczyć lub zatrzymać grzechy ludzkie swoim Apostołom. Przekazali nam to”.

„Ale dlaczego w ogóle spowiadamy się z naszych grzechów?”

„Jezus powiedział: ‘Bądźcie doskonali, jak mój Ojciec niebieski jest doskonały’. Im bardziej wykorzeniamy grzeszne nawyki, tym bliżej będziemy Jezusa. Chcesz tego, nie?”

„Tak oczywiście.” Walek poczuł się uspokojony, gdy starsza osoba wzięła jego gładką, młodą rękę.

Nie. 18 czerwca 1848 r. Niedziela Trójcy Świętej. Henryk Flis i Walek śpiewali na tej Mszy. W swoim kazaniu o dziewiątej Mszy św. w Szczepankach ks. Berent wykorzystał dzisiejsze czytanie Ewangelii,

„Idźcie więc i nauczajcie wszystkie narody, aby przestrzegały wszystkiego, co wam przykazałem…”

Wprowadził temat Franza Nehringa, który poddał się rządowej presji nie tylko zniemczania, ale rezygnacji z wiary katolickiej: „Nie możemy przestać próbować go odzyskać. W jakiejkolwiek grze z nim macie, spróbujcie go odzyskać. I musicie praktykować miłość wobec naszych pruskich prześladowców — nie możemy oddawać zła więcej zła. Musicie oprzeć się rządowym próbom odciągnięcia was od wiary katolickiej”.

Następnie wspomniał o przegranej przez Napoleona bitwie pod Waterloo w tym dniu w 1815 r., kończąc polskie nadzieje na odrodzenie ojczyzny w tym czasie. „Ale odzyskamy ponownie naszą niezależność. Dlatego opowiadam ci fragmenty polskiej historii”, zakończył.

*

To był dzień wybrany na coroczny Festywal Parafialny, kościóła św. Katarzyny, Łasin. Kiedy ludzie opuszczali kościół, mżyło, więc poszli prosto do domu. Wyglądało na to, że wydarzenie będzie padać.

*

10:00: nabożeństwo luterańskie, Łasin. Pastor Kretzmann mówił w rocznicę ostrzeżenia papieża Lutra, że jest na skraju ekskomuniki. Pochwalił Lutra za odwagę i wysoką moralność. Mżawka trwała.

O 11:00 mżawka skończyła się, ale niebo nie stało się niebieskie; stało we większości pochmurno. Ludzie zaczęli wychodzić na zewnątrz, aby wziąć udział w festywalu parafialnym w Łasinie.

Zwykle ktoś z rodziny Karnowskich sprzedawałby tam coś, ale w tym roku siedzieli dla Szmuela Karnowskiego, rabina, więc byli nieobecni. Ale obecny był oddział pruskich żołnierzy, aby przypomnieć Polakom, że byli ludem podbitym.

Na festywalu rozmawiano o tym, jak Austriacy stłumili wczoraj czeską bunt w Pradze. Rogala pomyślał, kiedy to usłyszał: „Hmm. Nie sądziłem, że Czesi mieli w sobie odwagę do buntu. Wydaje się, że mają obsesję na punkcie uważania ich za zagubione plemię Niemców. Słyszałem, jak opisują się jako ‘Niemcy, którzy nie mówią po niemiecku’”.

Wt. 20 czerwca 1848 r. To był dzień wolny Alfonsa Kłopotka, ale nie poszedł na Mszę. Spał późno. Po śniadaniu zapukał do drzwi Wojciecha Neringa i powiedział: „No dalej, chodźmy do Nudelmana”.

Róża sprzeciwiła się: „Och, Wojtuś, nie mamy wystarczającej ilości pieniędzy, aby zepsuć posiłek, a ty chcesz wydać ostatnią z nich na trunki dla siebie?” Zaczęła płakać.

„ŁO JEJ! ZAMKNIJ MORDĘ!” powiedział, uderzył ją w twarz i wyszedł.

U Nudelmana opróżnienie obu kieszeni nie zajęło dużo czasu. „Napij się na konto!” Wojciech błagał, ale Nudelman odmówił.

Znowu na zewnątrz Wojciech wpadł na pomysł. „Dzikie bzy czarne są w owocach. Dlaczego nie chodzimy po okolicy, nie zbieramy i nie robimy własnego wina?” Alfons był za tym pomysłem.

Najpierw poszli na wysypisko śmieci w Dworku Rogóźno Zamek i poszukiwali odrzuconych śmieci. Znaleźli dwa 54-litrowe gąsiory i przywieźli je do domu Alfonsa. Uznano, że lepiej jest tam zrobić wino, gdyż Róża Neringowa z pewnością by energicznie protestowała, a Joanna Kłopotek byłaby gorąco pragnęła napić się alkoholu. Następnie pożyczyli 128-litrowy kosz i przeczesali okolicę, wypełniając ją czarnymi jagodami.

Po powrocie do domu Alfons wysłał swoją córkę Bibianę i syna Dionizego do Łasina z następującymi instrukcjami: „Bibianie, wywołuj zamieszanie. Następnie, gdy właściciel sklepu nie patrzy, Dionizy, kradnij 3-kilogramowy worek cukru”. Dzieci poszły.

Mężczyźni zebrali wszystkie jagody z łodyg, umieszczając je w dużej metalowej wannie. Nalali do nich trochę wody, potrząsnęli nimi, aby rozluźnić wszelkie robaki lub brud, i powoli wylewali tyle wody, ile można było zrobić bez utraty owoców. Wojciech poszedł do domu i wrócił z tłuczkiem do ziemniaków Róży i troche jej drożdży. Zmiażdżyli kolejno owoce w miazgę. Napełnili gąsiory prawie do połowy i nalali tę wodę do zacieru jagodowego. Biorąc kolejną wannę, każdy chwycił garść zacieru, wycisnął z niej cały sok obiema rękami i wrzucił do wanny prawie suchą miazgę.

Kiedy dzieci Alfonsa wróciły z cukrem, wlały wszystko do soku, dodały trochę drożdży i mieszały, aż upewnili się, że cukier się rozpuści. Biorąc lejek, wlali płyn do dwóch gąsiorów, które napełniły je w około 5/8. Na wierzchach zawiązali cienką skórę, którą sobie przypominali, aby codziennie się rozluźniała i znów zawiązać.

Wojciech, widząc sposób na pół-odkupienie się z Różą, zapytał Alfonsa: „Chcesz część z tej miazgi?”

„Nie”, nadeszła odpowiedź.

Więc Wojciech zabrał go do Róży i powiedział: „Widzisz, przyniosłem ci coś, co możemy zjeść. Może możesz to włożyć do zupy”. Wrócił do Alfonsa i zabrał do domu swój gąsior.

W domu Kłopotków Alfons zwrócił uwagę na Dionizy i zapytał: „Czyjaś miał problem z kradzieżą cukru?” A chłopiec odpowiedział: „Nie, to był łatwa sprawa”. Dionizy oczekiwał pochwały, ale nie przyszła, bo myśli jego ojca dotyczyły wina.

*

Bronia i Róża Nering wyszły na pastwisko dla dzikiej zieleni. Wrócili z odrobiną Ostropestu plamistego, borówkami europejskimi, strobilami Skrzypu Polnego oraz płatkami i młodymi liśćmi głogu. Róża używała trochę w zupie; niektóre podawała na surowo. Była wdzięczna za miąższ czarnego bzu, który przyniósł do domu Wojciech.

*

W Słupskim Młynie Bismarck przeczytał w Graudenzer Zeitung, że Ludolph Camphausen złożył rezygnację z funkcji premiera Prus króla Fryderyka Wilhelma IV. To napełniło go radością, ponieważ zbliżyło go do dnia, w którym przyjmie to stanowisko. „Staram się być dyktatorem króla!” powiedział sobie.

*

W Łasinie był to ostatni dzień siedzenia szywy dla Szmuela Karnowskiego. Przez cały czas żałobnicy nosili podartą czarną wstążkę na swoich ubraniach, symbolizującą łzę w sercach żałobników po stracie Szmuela.

Śr. 21 czerwca 1848 r. Pierwszy dzień lata. Około 9:00 Rabin Szlomo Karnowski, ojciec Szmuela i pradziadek Walka, opuścił Łasin do swojego domu w Brodnicy, około 45 km południe południowy wschód.

Zaraz po jego odejściu Baruch Karnowski podszedł do plebanii kościoła św. Katarzyny i zapukał. „Ks. Konieczny, myślałem o tym od dawna. Chcę zostać katolikiem”, powiedział.

„Czy jesteś gotowy ponieść konsekwencje? Wiesz, że twoja rodzina cię wyrzuci, traktując cię jak martwą osobą. Czy sobie z tym poradzisz? Jak będziesz mógł żyć z żoną, która najprawdopodobniej będzie chciała pozostać Żydówką?”

„Mam przeczucie, że Bóg chciałby, abym zrobił to, co należy. Niech będzie co będzie”.

„Bardzo dobrze. Odwiedzasz mnie raz w tygodniu, a ja chrzczę cię w następną Wielką Sobotę. To będzie 8 kwietnia 1849 roku. Nauczę cię wiary katolickiej i musicie obiecać, że zadacie każde pytanie, bez względu na to, jak niemądre może się wydawać, w porządku?”

*

Mniej więcej w tym samym czasie w bibliotece hrabiego Trieglaffa-Thaddena w Słupskim Młynie Bismarck czytał książkę o zmarłym w 1527 roku Niccolo Machiavellim. Ten cytat przykuł jego uwagę: „Nie jestem zainteresowany zachowaniem status quo; Chcę to obalić.”

„Właśnie mój cel. Muszę zapytać, czy mogę pożyczyć tę książkę”, pomyślał Bismarck. „Jeszcze lepiej, po prostu to wezmę. Trieglaff nigdy tego nie przegapi. I tak jest mi winien”. Zainspirowany tym napisał następnie swojemu bratu, że jedzie do Poczdamu na kilka dni intryg politycznych, próbując „obalić status quo”.

Napisał pochopną notatkę do hrabiny Magdy, która powiedziała:

„Jesteś najprzyjemniejszym towarzyszem zabaw. Planuję wrócić do hrabiego ponownie i mam nadzieję, że możemy jeszcze trochę ‘zagrać’. Do widzenia. -Otton”.

Zapieczętował go, podał słudze i kazał mu go dostarczyć. Następnie wezwał (!) Hrabiego i poinformował go, że musi natychmiast wyjść. Spakował się i po pożegnaniu wystartował. Ze swojej strony hrabia poczuł ulgę. Bismarck był hipochondrykiem. Podczas swojego pobytu spędził dużo czasu na rozmowach narzekając na obecny stan swojego zdrowia lub martwiąc się, że może złapać coś takiego jak cholera. Hrabia powiedział do siebie: „Dobre uwolnienie wobec tego miażdżącego egomaniaka”.

*

Po śniadaniu Henryk Flis i Walek poszli poszukać wzdłuż żwirowych dróg. Znaleźli trochę podbiału pospolitego i wilczomleczu.

Czw. 22 czerwca 1848 r. Boże Ciało. W ten święto nikt nie pracował. O godz. 9.00 odbyły się pierwsze komunie w Łasinie, Grucie i Szczepankach. Potem były procesje. Monika cierpiała na poranne mdłości, więc tylko Henryk uczęszczał z Walkem. Chór — w tym Henryk, Walek i Wojciech — śpiewał nową Mszę św., którą przygotowano na ten dzień. Wszyscy kandydaci siedzieli z przodu, chłopcy po lewej, dziewczęta po prawej. Twarz i ręce wszystkich zostały wyszorowane. Wzięli nietypową kąpiel w lokalnym stawie, którego nie brakowało. Wciąż mokre włosy chłopców, nie przyzwyczajone do czesania, zaczynały opadać na ich twarze, gdy wysychały. Każde dziecko miało najczystszą i najładniejszą odzież, jaką mogły zapewnić rodziny. Dziewczyny miały na głowach wieniec z kwiatów polnych; chłopcy mieli butonierki para kwiatów przymocowanego do płaszczy lub koszul. Wszystkim dano świecę.

Kiedy zaczęli wspinać się na reling ołtarzowy, Walek poprosił, aby go podnieść na szczyt ławki, aby zobaczyć, co się dzieje. Do tej pory zrozumiał, że okrągły biały przedmiot był ciałem Jezusa.

Tak czy inaczej byłby to dzień wolny Juliana Neringa. Nie otrzyma później zastępcy. Po Mszy i procesji postanowił zrobić pułapki na króliki, zające, wiewiórki i rudy lis. Poszedł do Szczepanek i zapytał Walka, czy chce się tego nauczyć.

Chłopiec powiedział: „Na pewno!” Podczas pobytu w Szczepankach wpadli na Witolda Kwasigrocha, również w dniu wolnym od pracy. Kiedy Witold dowiedział się, co planują pozostali dwaj, zaprosił się.

Odpowiadając na pytanie Walka, Henryk odpowiedział: „Każde niejedzone mięso będzie wędzone, suszone i zawieszone na belkach”.

Później, w domu, Henryk Flis uznał za stosowne, aby Walek odwiedził zrozpaczoną rodzinę Karnowskich. Uznał, że do tej pory pradziadek Walka, Szlomo Karnowski, musiał już wrócić do domu. „Jeśli zmarły dziadek Walka był tak surowy, że go wyrzucił, o ile więcej można oczekiwać od rabina z poprzedniego pokolenia, by zrobił to samo lub gorzej”, uzasadniał. Ponadto większość odległych krewnych przybyłaby i odeszłaby, a dom nie byłby wypełniony hałasem i zamieszaniem; może być nawet jakaś sensowna rozmowa. Kazał Monice upiec duży chleb głodu i włożył go pod ramię chłopca.

Po kolacji (6:30) wystartował ze Szczepanek.

*

Walek zapukał do drzwi ciotki Róży w Łasinie. Była też tam jego niezamężna ciocia Sara. Ani Róża, ani Sara nie były tak religijne jak ich matka lub zmarły ojciec, więc, nie były skłonne unikać Walka. Z czasem będą nawet wchodzić w interakcje.

Pt. 23 czerwca 1848 r. O 20:15 w lekkim deszczu Bismarck przybył do gospody w Poczdamie, gdzie miał zwyczaj przebywać. Czekało na niego zaproszenie od króla Fryderyka Wilhelma IV. Napisał: „Jeśli wrócisz na czas, przyjdź na obiad do Sans Souci. Kolacja odbędzie się o godzinie 22:00”. Szybko się umył i włożył odpowiednie ubrania.

*

W Sans Souci dokładnie o 22:00 — nie o 21:59 ani o 22:01 — słudzy zaczęli podać wieczorne dania. Podczas jedzenia król zapytał o swoją żonę Joannę, a Bismarck powiedział, że jest w ciąży w trzecim trymestrze ciąży.

Podczas ich rozmowy Bismarck powiedział królowi, że czyta Niccolo Machiavellego. Z ustami pełnymi jedzenia zacytował go: „Kto chce być posłuchany, musi umieć rozkazać”. Dodał: „Jestem pewien, że Wasza Wysokość zgadza się z tą filozofią”.

Król odpowiedział: „Och, rzeczywiście”.

„Cóż, Wasza Wysokość nie ma lepszego sługi ode mnie w wykonywaniu waszych poleceń”, powiedział bezwstydnie.

Król nadążał za Bismarckiem, jedząc coraz więcej. W końcu powiedział sobie: „Poddaję się. Nie wiem jak on to robi. Czuję się jak rozdęta świnia. Cóż, o ile robi moją wolę, co mnie obchodzi, ile je?” Bismarck nie wydawał się zauważać, że wciąż jadł po tym, jak wszyscy inni skończyli.

*

22.00 w Wigilię Świętego Jana. Przed wprowadzeniem katolicyzmu 14 kwietnia 966 r. Pogańscy Polacy zaobserwowali 23 czerwca jako Noc Kupalo w błędnym przekonaniu, że ten dzień miał najdłuższy okres dnia w ciągu roku. Kościół schrystianizował go, przekształcając w festywal niezamężnej młodzieży; podczas gdy w całej Polsce Polacy angażowali się w niewinne uroczystości, pośród gęstej mgły w ukrytej krypcie zrujnowanego krzyżackim zamku w Rogóźnie Zamek, Zora wiedźma prowadziła swój sabat w stary pogański sposób.

Sob. 24 czerwca 1848 r. O godzinie 10:00 pani Krajecka przyszła na wizytę do Moniki Flis, aby zobaczyć, jak postępuje jej ciąża. W końcu to ona, jako rola położna, urodzi dziecko. „Czuję się wzdęty; Sikam bardziej niż zwykle, a moje piersi są delikatne i opuchnięte”, powiedziała Monika. Wyraziła również zaniepokojenie niedoborem jedzenia w domu.

„Moje dziecko, Bóg zapewnił dzikie potrawy, z których musisz nauczyć się korzystać”, powiedziała stara kobieta.

„Henryk i Walek znają niektórych. O czym pani wie?” zapytała Monika.

„Chodź ze mną, a pokażę ci. Znajdź łopatę i kilka worków”, powiedziała Krajecka.

Wystartowały i przemierzyły wiele dróg i ścieżek. Krajecka zauważyła stojaki Ślazu zaniedbanego i Dziki Ślaz, wycięła części znajdujące się nad ziemią i wcisnęła je do worka. W różnych siedliskach znalazła perz właściwy trawę na kanapie. Za pomocą łopaty wykopała kłącza i wepchnęła je do worka.

W domu Krajecka powiedziała: „Z młodych liści i pędów ślazu zaniedbanego i dzikiego ślazu przygotuj zupę i sałatkę. Wysuszyć liście i zaparzyć herbatę. Jedz niedojrzałe owoce na surowo. Kwiaty będą kwitły od teraz do końca października. Umieść je w sałatkach.

„Wysuszyć kłącza perza właściwego. Sproszkuj je i dodaj ten proszek do zwykłej mąki, aby zrobić chleb z ciasta lub płaski chleb. Ugotuj proszek w kleiku. Dodaj to do zupy; możesz go użyć do zrobienia piwa. Teraz, gdy wiesz, czego szukać, weź Walka, pokaż mu, jak rozpoznać te zioła i albo sam wyjdź, albo wyślij go. Wzywajcie mnie w miarę upływu czasu, ponieważ z Boskiej hojności będą dostępne inne rzeczy”, podsumowała mądra stara kobieta.

„Och, możesz być pewien, że to zrobię. Dziękuję bardzo”, powiedziała Monika.

Przed opuszczeniem Krajeckiej przekazał Walkowi wiadomości lokalne: „Twój wujek Natan Karnowski został dziś wyrzucony z wojska”.

Po jej odejściu Monika zaczęła robić to, co jej właśnie powiedziano.

Nie. 25 czerwca 1848 r. O godzinie 10:00 nabożeństwo rozpoczęło się w luterańskim St. MartiniKirche w Łasinie. Trwała burza. Wiedząc, że katolicy obchodzili Boże Ciało w zeszły czwartek, pastor Kretzmann głosił, że Jezus stał się obecny obok chleba i wina: współistnienie, i nazwał bałwochwalstwo wiarą katolicką, że chleb i wino zostały teraz zamienione w ciało i krew Jezusa. „Co więcej, nie potrzebujemy księdza, aby to zrobić: każdy z was może to zrobić. Wszyscy jesteście kapłanami”, powiedział.

O godz. 10:32, podczas gdy Franz Nehring, zniemczany burmistrz Łasina, słuchał dudnienie Kretzmanna dalej i dalej, słyszał wiatr na zewnątrz. (Nie było mowy, żeby mógł to wiedzieć, ale ja — Zuriel, anioł stróż Walka — wiedziałem, że wiał z prędkością 55.5 km/god.; częste wybuchy sięgające 68.5 km/god.) Nehring słyszał szepczące wielkie stare drzewa, gdy były pochylone. Usłyszał odłamywanie z nich gałęzi. Słyszał zderzenia grzmotów, które wibrowały jego kości, i widział błyskawice. Usłyszał, jak deszcz wali na dach z gliny. Coraz więcej świec trzeba było zapalić, gdy niebo pociemniało. Bał się; był pewien, że Bóg karze go za apostatię od wiary katolickiej.

*

Po kolacji Rogala przeczytał w Le National, który przysłał mu ktoś z Hôtelu Lambert w Paryżu:

„18 czerwca 5 Korpus Piechoty armii rosyjskiej dowodzony przez generała-adiutanta A.N. Lüders, w porozumieniu z rządem tureckim, wstąpił do księstwa mołdawskiego, tureckiej zależności, gdzie pomógł położyć kres ‘zakłóceniom’”.

„Ci Rosjanie! Zawsze starają się zdobyć więcej terytorium! Założę się, że te ‘zakłócenia’ są zwykłymi ludźmi, którzy chcą być wolni. Jestem przekonany, że w jego czasach Napoleon powinien był zwyciężyć. Europa byłaby dziś znacznie lepszym miejscem”, powiedział sobie.

Pon. 26 czerwca 1848 r. Po Mszy ks. Berent podarował wczorajszy Berliner Beobachter, który otrzymał dzień później, Henrykowi Flisowi. Został założony 19 marca 1848 r. i nie był tak liberalny jak Reichsgesetzblatt z Frankfurtu, ale był antykonserwatywny. Konserwatywni byli tym, czym byli król, Bismarck i klasa rządząca, więc Beobachter zwykle był przeciwko tej klasie.

*

W domu Henryk przeczytał Walkowi:

„25 czerwca liberał Rudolph Auerswald został premierem, a także ministrem spraw zagranicznych Prus”.

„Cóż, zobaczymy, czy to poprawi sposób, w jaki my, Polacy, jesteśmy traktowani”, stwierdził Henryk.

„Dlaczego tak jest, tatusiu?”

„Liberałowie są raczej przyjaciółmi zwykłych ludzi niż konserwatystami. Te ostatnie faworyzują klasę wyższą.”

*

Bismarck wciąż był w Poczdamie, intrygując się. Po powrocie do Schönhausen jego żona Joanna zajmowała się ciążą ich pierwszego dziecka w pierwszym trymestrze ciąży.

*

O świcie Monika obudziła się z poranną mdłością. Przez cały dzień czuła się wyczerpana, nastrojowa i płacząca. Dużo się położyła, żeby odpocząć. Ciepło i wilgotność dnia dotarły do wszystkich trzech — jej, Henryka i Walka. O 17:00 temperatura dnia osiągnęła 30.5°. Wskaźnik ciepła — gdyby taki był w tym czasie — wynosiłby 36.3°. Wciąż było wilgotno. Wiatr poruszał się z prędkością 14.8 km/god. — tylko delikatny wietrzyk, niewystarczający, aby przynieść ulgę. Pochmurno O 8:00, jak zwykle przed snem, wskaźnik ciepła wzrósł do 32.1°, co spowodowało niewygodny, niespokojny sen.

Wt. 27 czerwca 1848 r. Walek zebrał czwarty plon koperku, który Monika wzięła do Łasina aby sprzedać. W międzyczasie Walek zasiał piąty plon koperku.

To był dzień wolny Alfonsa Kłopotka, ale nie poszedł na Mszę. Spał późno. Po odcięciu zapasu alkoholu zarówno on, jak i Wojciech Nering doświadczyli napadów delirium tremens. Wrócili do wysypiska śmieci Rogóźno Zamek i znaleźli jeszcze dwa gąsiory. Początkowo rozważali zrobienie miodu pitnego, ponieważ wystarczyło miód i woda. Musieli tylko znaleźć dzikiego ula. Problem polegałby na wydobyciu miodu. Nie mieli ochrony przed ukąszeniem ani sposobu na usunięcie miodu z wosku. W końcu wyszli i znaleźli więcej dzikich bzów czarnych i zaczęli fermentować kolejną robienie wina.

*

To był obowiązkowy dzień pracy Henryka Flisa. Gdy pracował, przypomniał sobie, jak tego dnia w 1843 r. udał się do Pelplina, a następnie do Wielu, by poszukać egzorcysty dla młodego chłopca opętanego ojca Mojżesza (Moisze) Karnowskiego. Zostało to opisane w Książce pierwszej: Opętanie Mojżesza Karnowskiego.

*

O 15.00 temperatura wynosiła 33.8°, a wskaźnik ciepła osiągnął 40.8°. Było wilgotno. Stary włóczęga wszedł do Słupa, szukając czegoś do jedzenia i umarł z gorąca. Nikt go nie znał.

O 8:00 — zwykle Walek przed snem — wskaźnik ciepła wynosił 37.1°. Spanie było trudne dla wszystkich.

*

Była 22:00, a Bismarck był w Poczdamie. Joanna była dla niego niedostępna seksualnie, a on nie mógł spać z powodu upału i wilgoci, więc odwiedził wysokiej klasy bordello i odbył coś, co uważał za niezadowalający seks z prostytutką. Odepchnęła go, gdy zasugerował perwersyjny czyn, mówiąc: „SPÓJRZ, WASZA WSPANIAŁOŚCI: MAM MOJE OGRANICZENIA!” Kiedy kierowniczka burdelu ją poparła, musiał zadowolić się „normalnym” seksem, podczas którego dąsał, i wyobrażał sobie, zrobiąc coś, co ją skrzywdzi. W drodze do domu był bardzo niezadowolony i wyobrażał sobie, że może zrobić te krzywdzące rzeczy wrogom politycznym.

Rozdział 8: Henryk Zabiera Walka na Wyprawę Łodzią

Czw. 29 czerwca 1848 r. To było święto św. Piotr i Paweł, apostołowie, ważna uczta w kalendarzu kościelnym. Więc, oprócz zwykłej Mszy o szóstej, o dziewiątej ks. Berent odprawił Mszę żałobną za nieznanego włóczęgę, który zmarł wczoraj. Poprosił ochotników o pochowanie mężczyzny na polu garncarza. Julian Nering był obecny na tym dniu, kiedy był wolny. Zamierzał zabrać Walka łodzią po rzece Osa. Dołączył do innego człowieka przy kopaniu grobu, świadomy, że grzebanie zmarłych jest jedną z zasad Kościoła.

Po śniadaniu Monika spakowała skromny kosz piknikowy, ubrała Walka i czekała. Po około pół godzinie przyjechał furgonetka z łodzią wiosłową. Kierowca zawiózł Juliana i Walka do brzegu rzeki. Zeskoczyli i zaniosli łódź i wiosła do wody. Julian powiedział do Walka: „Wyciągniemy z wody w dół na Zakurzewie, tuż przed ujściem Osy do Wisły. To podróż na szesnaście km. Mieszka tam rolnik, który dostarczył łódź”.

Walek odpowiedział: „Wujku Julianie, żywności jest mało. Wiem jak furażować. Podczas gdy dobrze się bawimy, mogę pokazać, jak zbierać jedzenie z ziemi”.

Rolnik odjechał. Potem, podczas gdy Julian trzymał boki łodzi, aby utrzymać ją w miejscu, siostrzeniec został zmuszony do pójścia bardzo wysoko do dziobowego siedzenia i skierowania się do przodu. „Trzymaj się boków i idź w środku, podczas gdy idziesz swoją drogą”, powiedział. W końcu Julian odepchnął się, a kiedy łódź została zanurzona w wodzie, wsiadł i zabrał wiosła.

O 11:00 wskaźnik ciepła wynosił 29.6°; a wiatr wiał z prędkością 22.2 km/god., umiarkowaną bryzą. Lazurowe niebo zawierało tylko srebrne chmury. Bycie przenoszony na wodzie sprawiało Walkowi dobre uczucie, podobnie jak wtedy, gdy jako niemowlę ludzie nosili go w ramionach.

Był bardzo uważny. Minęli lasy po jednej lub drugiej stronie. Lasy po obu stronach tworzyły efekt tunelu. Po chwili Walek zapytał: „Wujku Julianie, wyjdźmy i zbadajmy las. Są tam dzikie zioła, które możemy wybrać”. Pomiędzy piaszczystym brzegiem, na który podciągnęli, a lasem znajdowała się łąka na brzegu. Tutaj znaleźli łatkę czegoś, co Walkowi wydawało się kozłek lekarski. Ponieważ przyszli nieprzygotowani z workami, Julian zdjął koszulę i umieścił w niej rośliny. Gdy wchodzili do lasu, natknęli się na kawałek czegoś, co wyglądało jak dąbrówka rozłogowa. Następnie, również nadal poza lasem, odkryli pole dzwonku okrągłolistnego i dodali część swoich liści do swojej kolekcji. Wrócili do łodzi i wyładowali żniwa. Wchodząc do lasu, na polanie znaleźli czosnaczek pospolity. Nie wiedząc dokładnie, co wziąć, Walek zdecydowała się na wykorzenienie całej rośliny. Do tej pory mieli pełną łódź.

Minęli otwarte pola. Było wiele zwrotów akcji. Czasami po obejściu półwyspu lub pętli ziemi znajdowali się zaledwie dziewięć metrów od miejsca, w którym właśnie byli.

Walek pomachał ludziom przechodzącym nad drewnianymi mostami. Machał do ludzi na drodze, gdy była blisko rzeki. Machał do ludzi pracujących na polach. Jego podekscytowanie powiedziało im: „Spójrz na mnie, dobrze się bawię!” Ich uśmiechy mówiły: „Ach, niewinność dzieciństwa!” Minęli wsie Gardęga, Sarnówko, Lisie Kąty i Owczarki. Przyszli na wyspę. „Och, wujku, możemy zwiedzić wyspę?” błagał.

„Pewnie. W każdym razie czas na posiłek — powiedział Julian. Kiedy rozłożył koc i rozłożył rzeczy, Walek, świadomy, że ludzie po prostu nie odwiedzają tej wyspy, i czując się jak pierwsi, rozejrzał się. Wyspa była zalesiona, ale pośrodku miała polanę. Tutaj znalazł, jak podejrzewał, Koniczynę rolną Hop i Komosę białą. Wziął tylko kilka, aby porównać z książką, którą podarował mu Rogala.

Kiedy zaspokoił swoją ciekawość, wrócił i jedli. Potem usiedli przy drzewie i cieszyli się będącym żywi i będącym w towarzystwie nawzajem.

Temperatura dnia osiągnęła wysoką 31.1° o 2:00. Wiatr wiał z prędkością 31.5 km/god. — świeżym wietrzykiem, z gwałtownością 42.6 km/god., silny wiatr. Było nie tylko bardzo gorąco, ale także wilgotno, więc cień i brak aktywności były mile widziane. O 15:00 temperatura osiągnęła 31.6°; wiatr osiągnął 33.3 km na godzinę i wiał z gwałtwnymi podmuchami 48.1 km na godzinę, powodując kołysanie się dużych gałęzi drzew w każdą stronę.

O 18.00, kiedy wyciągnęli łódkę na Zakurzewie, było jeszcze 31.1° i było wilgotno. Wiatr wiał z prędkością 41.8 km/god., z podmuchami 45 km/god. Na błękitnym niebie wciąż były rozproszone chmury. Julian poszedł po swojego lokalnego przyjaciela, aby pomóc sobie zabrać łódź do jego domu. Zdobył dwa worki na dzikie artykuły spożywcze. Przez chwilę siedzieli i rozmawiali z tym mężczyzną. Walek był źródłem podniecenia, gdy przypomniał sobie wszystkie cuda, które widział, i pokazał mu różne rośliny. Wreszcie Julian powiedział: „Lepiej idźmy. Odwieziesz nas do domu?”

*

Kiedy Walek wrócił do domu, nie mógł się doczekać, aby powiedzieć Monice o swojej cudownej wycieczce. Wyciągnął książkę i porównał każdy rodzaj rośliny do jej opisu. Rzeczywiście, wybrał poprawnie. Jedyne, czego nie można było zjeść, to korzenie Czosnaczka Pospolitego. Monika była pod wrażeniem i zaczęła patrzeć na Walka w bardziej sprzyjającym świetle.

Pt. 30 czerwca 1848 r. Był to obowiązkowy dzień pracy Piotra Flisa i Leona Kwasigrocha. To był dobry dzień na zewnątrz, ponieważ na niebie nie było chmur. Dzisiaj w folwarku na Rogóźnie Zamek ci dwaj zaczęli nakładać pudła z ramkami zawierającymi już-gotowe plastry na pudłach z koloniami pszczół, aby napełnić je miodem. Proces ten zostanie zakończony na początku lipca.

*

Pani Krajecka wpadła do Moniki. „To taki piękny dzień, pomyślałam, że możesz chcieć znowu wyjść na furażowanie”, powiedziała. Monika bardzo chciała odejść. O 2:00 na niebo weszły rozproszone chmury. Krajecka spojrzała na jednego i powiedziała: „Spójrz! Twarz Jezusa! On błogosławi naszą pracę!”

Wróciły z torbą zawierającą cykorię podróżnika, wilczomlecza i pałkę szerokolistną. Monika zrobiła z nich warmuz, który zjedli na obiad. Następnie związały resztę w wiązki do suszenia. Dało im to szansę na pogawędkę. Potem Krajecka odeszła.

Walek powiedział do Moniki: „To dobrze, że nasza przyjaciółka, to pani Krajecka, i że Michał Rogala dał tacie tę książkę. Teraz nie będziemy głodować”. Monika nie była tego taka pewna.

*

Po tym, jak Monika skończyła wiązać bukiety, gdyż pogoda była tak sprzyjająca, ona i Walek zaczęli zbierać rzepy z ogrodu kuchennego. Uprawy zostały zmniejszone przez robaki korzeniowe. Powiedziała mu: „Nie możemy zjeść żadnego chorego korzenia rzepy. A jeśli położymy je na stosie z gnijącymi burakami cukrowymi, robale będą się dalej rozmnażać”. Kazała mu odkręcić liście i ułożyć stos. Potem musiał rozpalić ognisko z wysuszonego drewna i wrzucać do niego chorej rzepy. Bardzo mu się to podobało. Zabrała kilka dobrych do piwniczki korzennej. Zachowała liście w mleczno-fermentacji.

*

Dziś miała miejsce bitwa pod Bjerning podczas pierwszej wojny o Szlezwik.

Rozdział 9: Bismarck Ofiarowuje się Szatanowi

Bismarck wciąż był w Poczdamie. O 3:00 obudził się, pełen nienawiści do Słowian w ogóle, w szczególności do Polaków, także katolików, Żydów i chłopów. W głowie poczuł ból. Postanowił to wyczyścić, wychodząc na zewnątrz. Wszedł do lasu, szukając czegoś. Kiedy dotarł do miejsca daleko od ścieżki, zaczął widzieć małą plamkę światła. Postanowił zobaczyć, co to jest. W końcu rozpoznał grupę ludzi zgromadzonych przy ognisku. Planował pozostać w ukryciu i zbliżyć się na tyle blisko, by dowiedzieć się, co zamierzają. Do jego zaskoczenia usłyszał kobiecy głos wołający: „Ottonie, Ottonie, czekaliśmy na ciebie. Nie bój się. Jesteśmy twoimi przyjaciółmi”. Czy powinien uciekać czy zostać? „Chodź, chodź do nas. Nie bój się”, usłyszał, z więcej niż jednego usta. Postanowił do nich podejść. Nie rozpoznał żadnego z nich, bo wszyscy byli chłopami, klasą ludzi, którymi gardził.

„Twoja matka była wobec ciebie niesprawiedliwa. Dawała ci trudny czas, prawda?” zapytała Sinthgunt, wiedźma / przywódca.

Krew wzrosła w Ottonie. „Nigdy mnie nie kochała. Odesłała mnie do szkół. Nienawidziła szlacheckiej przeszłości mojego ojca”, odpowiedział. „Ale skąd o mnie wiesz?” zapytał.

„Słowo się rozchodzi. Wszyscy byliśmy źle traktowani przez mieszkańców wioski. Połączyliśmy się w celu wzajemnej ochrony. Chcemy, żebyś do nas dołączył”, odpowiedzieli.

„Więc ty jesteś Sinthgunt. Moi słudzy mówią, że jesteś czarownicą”, powiedział Otton.

„Mają rację. Jak chciałbyś się zemścić na ludziach, którzy ci przeszkadzają, takich jak Polacy, katolicy, Żydzi?”

„Możecie to zrobić?” zapytał Otton.

„Oczywiście, ale nie martw się; Zaufaj nam. Mamy sposoby”, brzmiała jej odpowiedź.

„Cóż, co mam zrobić?”

„Wypij to. To będzie cię odprężać”, powiedziała Sinthgunt.

Otton pił. Napój miał smak ziołowy i był alkoholowy. Przypomniał mu polski napój Piołunówka zrobiony przez moczenie Piołunu w wodkach. Miał lekko gorzki posmak. Trzymali jego kieliszek pełnego, podczas gdy uspokajali go delikatną rozmową. Z czasem uznali go za odurzonego na tyle, aby przejść do głównego wydarzenia.

Kładali go na ziemi. Krążąc wokół niego, zaczęli intonować: „Szatanie, chodź do nas. Szatanie, chodź do nas. Oferujemy ci tego przystojnego, utalentowanego, niedocenionego młodego człowieka, który ci służy. Poślijcie anioły do niego”. Nakłonili Ottona do zemsty, czyniąc się chętnym narzędziem tych „aniołów”. „Teraz, Otto, TY OFERUJ SIEBIE”, krzyknęli.

Z początku Otton czuł się niejasno obawiający się, ale ten napój usunął jego zahamowania, więc postąpił zgodnie z zaleceniami. „Polacy, katolicy i Żydzi stoją na drodze do wspaniałego przeznaczenia Prus na rządzenie Europą. Wy aniołowie: oddaję się wam. Użyjcie mnie. Muszę się zemścić. Muszę triumfować. Prusy muszą zatriumfować!” powiedział. Podtrzymywali go, dopóki wściekły krzyk przeciwko wszystkim trzem grupom ryknął z jego płuc.

Przez jego ciało przebiegała fala spastyczna. Podskoczył, zimno- trzeźwy. Jego oczy najpierw przewróciły się w ich oczodołach, odsłaniając tylko białe, a potem rozjaśniły się jak czarna pantera w świetle ognia. Jego usta odsunęły się, odsłaniając zęby. Gęsty muł ciekł mu z ust. Jego nos zmarszczył się jak zagrożony pies. Jego język wystrzelił szybko i gwałtownie, jak język jaszczurki. On wstał. Uczestniczył w ich diabelskich obrzędach, koncentrując władzę sabatu na Dieterie von Pappenfussie, jednym z jego politycznych wrogów.

Sinthgunt powiedziała: „Musisz teraz wrócić do domu. Powiadomimy Cię, kiedy będziemy Cię potrzebować. I zawsze można nas tu znaleźć w noce pełni księżyca”.

Sob. 1 lipca 1848 r. Rankiem znaleziono Dietera von Pappenfussa martwego w jego łóżku. Na twarzy miał wyraz wielkiego bólu.

Pierwszy numer gazety Neue Preussische KreuzZeitung trafił na ulice. To było po niemiecku; była arcykonserwatywna, antyrobotnicza, antypolska i antykatolicka. Wydana w Berlinie została założona przez Hermanna Wagenera (33), aby działać jako głos pruskich konserwatystów, zwłaszcza Leopolda (57) i Ernsta (53) Gerlacha i przyjaciela Bismarcka, Hansa Hugo von Kleist-Retzowa (33). Stała się główną arterią pomysłów Pruskiej Partii Konserwatywnej. Ks. Berent wykupił abonament, aby nadążać za tym, co robili wrogowie Polaków. Zawsze dostawał to z opóźnieniem jednego dnia. Dał zużyte kopie Henrykowi Flisowi, który nie miał pieniędzy na subskrypcję. Poprosił go o przekazanie go wszystkim, których znał, którzy potrafią czytać po niemiecku.

*

W Łasinie Rogali czytanej w Le National, wysłanej z Paryża:

„23 kwietnia Francuzi wybrali głównie umiarkowane i konserwatywne Zgromadzenie Ustawodawcze; rozzłościło to radykałów w Paryżu, którzy uznali to za sprzeczne z ich wizją. Radykałowie najechali Zgromadzenie, uważając, że ich demokratyczna republika ulega erozji. Ta akcja została szybko udaremniona; wywołało strach wśród konserwatystów, którzy stawali się większością parlamentarną”.

„23 czerwca komitet Comte de Falloux wydał dekret stwierdzający, że warsztaty krajowe zostaną zamknięte za trzy dni i że istnieją następujące opcje: co zrobić z jego członkami, aby młodzi mężczyźni mogli dołączyć do armii; prowincjonalni mogli wrócić do domu lub po prostu zostali zwolnieni. Gniew otaczający zamknięcie warsztatów wzrósł i wkrótce potem zaczęły się niepokoje. W niektórych częściach miasta wzniesiono setki barykad, które blokowały komunikację i ograniczały mobilność. Gwardia Narodowa została wezwana do powstrzymania zamieszek; wywołało to walkę, gdy strażnik i protestujący się zderzyli”.

Henryk wyprodukował Reichsgesetzblatt i przeczytał Walkowi:

„26 czerwca zakończył się Powstanie Dni Czerwcowe w Paryżu. Rozpoczęły się 23 czerwca. Dni Czerwcowe były rewolucją zainscenizowaną przez obywateli Francji, których jedynym źródłem dochodów były warsztaty krajowe. Warsztaty zostały utworzone przez Drugą Republikę w celu zapewnienia pracy i źródła dochodu dla bezrobotnych; zapewniono jednak tylko prace ‘sztuczne’ lub ‘udawane’, które ledwo dały im wystarczającą ilość pieniędzy na przeżycie. Po rozwiązaniu przez rząd warsztatów narodowych klasa niższa zbuntowała się i została zmiażdżona przez wojska republikańskie. Karl Marks mówi, że udowodnili, że demokracja nie działa. Kiedy wybuchła rewolucja, Gwardia Narodowa, kierowana przez generała Louisa Eugene Cavaignaca, została wezwana do stłumienia protestów. Jednak sprawy nie potoczyły się spokojnie, a po represjach, które nastąpiły, zginęło 4500 osób, a ponad 4000 powstańców wywieziono do Algierii. Wszystkie myśli o rewolucji są teraz zapomniane. To koniec nadziei „Republiki Demokratycznej i Społecznej” i zwycięstwa liberałów nad radykalnymi republikanami.

Nie. 2 lipca 1848 r. Ks. Berent wspominał św. Ottona z Bambergu w swoim kazaniu. Powiedział zborowi, że św. Otton był w dużej mierze odpowiedzialny za nawrócenie Pomorza na wiarę katolicką, a także obszar Pomorza Królewskiego wokół Gdańska. Założył klasztor Oliwski w Gdańsku.

„Dlaczego to takie ważne?” zapytał Walek później.

„Ponieważ Pomorze królewskie, gdzie mieszkamy, jest częścią Pomorza, a Gdańsk znajduje się około 128 km na północ od nas”, odpowiedział ksiądz.

Po Mszy św. Wawrzyńca ludzie krążyli wokół dziedzińca, dyskutując o tym, jak Auerswald zostaje premierem i jakie są konsekwencje dla Polaków. Niektóre z wyrażonych nastrojów to:

„Liberałowie mają być życzliwi dla Polaków”.

„Ale konserwatyści są bardzo silni. Mogą zgnieść go”.

„Król prawdopodobnie zgrzyta zębami, nie mając dość siły, by wprost nad nim przejść”.

„Zacznij odliczać dni do jego wyjścia, zaznacz moje słowa”.

*

Bismarck wciąż był w spisku w Poczdamie. Johanna jest w ciąży w Schönhausen.

*

W swoich plebaniach ks. Berent w Szczepankach i Muzolf w Grucie zastanawiali się nad uwolnieniem od opętania przez demona, którego ojciec Walka — zmarły Mojżesz Karnowski — przeżył dziś w 1843 r. Ks. Berent powiedział do siebie: „Zastanawiam się, jak ks. Ceynowa — egzorcysta — jest. On jest świętym człowiekiem”.

*

Re: Pierwsza wojna w Szlezwiku: Z inicjatywy Wielkiej Brytanii, Rosji i Francji w czerwcu 1848 roku rozpoczęły się negocjacje pomiędzy Prusami i Danią. Dziś ostatecznie osiągnięto porozumienie w sprawie rozejmu i wspólnego rządu duńsko-niemieckiego. Nie doszło do tego ze względu na opór pruskiego generała Wrangla i komplikacje po stronie niemieckiej.

Pon. 3 lipca 1848 roku. Zakończono proces nakładania pustych plastrów na pudła z koloniami pszczół dobiegł końca. Julian Nering, Zefiryn Flis i Witold Kwasigroch wykonali tę pracę dzisiaj, w dniu obowiązkowej pracy.

*

Bismarck napisał do swojego brata ze Schönhausen, że w zeszłym tygodniu był w Poczdamie. Był tam ze swoją ciężarną żoną. Marzył o tym, jak dobrze sprawiloby, że będzie wyglądał nie tylko bedac mąż, ale także ojciec!

*

Po kolacji Michał Rogala przyszedł odwiedzić Henryka Flisa i Walka. Wyprodukował francuską gazetę Le National. Podczas pobytu w hôtelu Rogoziński w Paryżu Pan Blażej podał adres Rogali Hilaremu Beyrowskiemu, człowiekowi, który był teraz właścicielem tego miejsca, na wypadek, gdyby świta Blażeja nie wróciła do Polski. Beyrowski wysłał mu gazetę. Michał przetłumaczył:

„27 czerwca arcybiskup Denis August Affre, arcybiskup Paryża, zmarł. Został zastrzelony podczas Dni Czerwcowych”.

Kiedy Walek usłyszał „Paryż”, został przeniesiony z powrotem do swojego szczęśliwego czasu na początku tego roku, wraz z Justynem, Hipolitem, Ambrożym i Panem Blażejem. Przypomniał sobie, że arcybiskup wysłał egzorcystę, aby sprawdzić, czy był opętany, ponieważ jego ojciec Mojżesz był opętany. Wyniki były negatywne.

„Jakie są ‘dni czerwcowe’”? ” zapytał chłopiec.

„Myślę, że to zamieszki, o których mówił artykuł w Reichsgesetzblatt”, odpowiedział Henryk.

Śr. 5 lipca 1848 r. Słońce wstało o 3:51. Większość chłopów wstała, w tym Zefiryn i Henryk Flis, nawet jeśli to był ich dzień wolny. Henryk wziął Walka i zabrał swojego ojca Zefiryna. Cała trójka zaczęła furażować na ruinach / budowie nowego pałacu w Rogóźnie Zamku i znalazła torbę mleczu i gorczycznika pospolitego. Nowsze liście będą cięte na świeże sałatki; starsze liście byłyby używane w gulaszach lub zupach. Oba rodzaje liści zostaną wysuszone, aby zrobić herbatę. Kwitnące łodygi byłyby gotowane jak brokuły.

Zatrzymali się o 6:00, aby wziąć udział we Mszy św., Która okazała się Requiem: umarło dziecko.

*

Bismarck napisał do Wagenera, redaktora KreuzZeitung, narzekając, że gazeta nie zawierała wystarczającej liczby reklam. Jego list powiedział:

„Jeśli chcemy przekazać nasze przesłanie opinii publicznej, musimy kontynuować istnienie, a jedynym sposobem na to jest gromadzenie pieniędzy, a sposobem na to jest robienie reklam!”

*

O 18:30 wskaźnik ciepła wynosił 32°. Wino z bzu czarnego Wojciecha było gotowe. Miał 14 dni. Po kolacji podszedł do Alfonsa Kłopotka i oboje z niepokojem otworzyli gąsior i upili się tak bardzo, że z trudem wytrzymali. Każdy z nich zużył prawie 1,5 litra wina. Kiedy Alfons wdał się w bójkę ze swoją żoną Joanną o prośbę o pozwolenie na trunka, Wojciech zakołysał się w domu i poszedł spać. Alfons również poszedł spać, ale zanim to zrobił, ostrzegł: „Jeśli którykolwiek z was dotknie wina z danymi, pobiję was aż świnie latają, rozumiecie?” Kiedy wydawało się, że śpi, żona Joanna i syn Dionizy pomogli sobie napić się i napełnili wodę do poziomu, który miał przed rozpoczęciem.

*

Wojciech nie chodził na chór; leżał w łóżku i głośno chrapał. Pozostali tenorzy poczuli ulgę od jego pychy. Wskaźnik ciepła 32° utrudniał koncentrację na nauce muzyki. Trening zakończył się o zachodzie słońca: 8:30. Gdy ludzie szli do domu w ciemności, zaczęło padać. Wiatr eksplodował z prędkością 66.6 km/god., świeżą wichurą. Drzewa kołysały się gwałtownie, a gałęzie pękały; chodzenie na wiatr było trudne.

Pt. 7 lipca 1848 r. Św. Cyryl i Metody. Ks. Berent powiedział zborowi, że ci dwaj greccy bracia byli apostołami Słowian. Walek zebrał piąty plon koperek. Monika wzięła go i Walka do Łasina, żeby go sprzedać.

*

Wojciech Nering wciąż wracał do zdrowia po wczorajszej walce z piciem. Byłby to płatny dzień pracy dla niego i syna Juliana, nieobowiązkowy; w konsekwencji Wojciech nie otrzymał żadnej zapłaty. Julian musiał usprawiedliwić nieobecność ojca.

Nie. 9 lipca 1848 r. Słońce wstało o 3:55. Ks. Berent wstał, ukląkł przy łóżku i złożył poranną ofiarę. Potem przy biurku usiadł na krześle z twardym oparciem i siedzeniem, zapalił świeczkę i medytował nad odczytami dnia. Kolekta zapytała:

„… Aby bieg tego świata mógł być zarządzany w pokoju przez Twój rząd i aby Twój Kościół z radością służył Ci w spokojnym oddaniu”.

W Liście do Rzymian św. Paweł powiedział:

„Myślę, że cierpienia obecnego czasu nie są godne porównania z chwałą, która się w nas objawi”.

Pomyślał o cierpieniach, jakich doświadcza Polska pod trzema chciwymi sąsiadami. Pomyślał o cierpieniach własnej parafii, a przynajmniej o głodzie. Wiedział, że Bóg umieścił go tutaj, aby ich poprowadził. Jego kazanie będzie musiało wzbudzić zbór, aby wytrwał, modlił się za swoich ciemiężców i nie tracił nadziei.

O 9:00 odprawił Mszę św. czwartej niedzieli po Pięćdziesiątnicy. Na zakończenie kazania wspomniał, że w tym dniu w 1807 r. podpisano Traktat Tylży między Napoleonem a podbitymi Prusami. W rezultacie część starej polskiej ziemi została zabrana z Prus do założenia Księstwa Warszawskiego.

*

10:00: nabożeństwo luterańskie. Pastor Kretzmann przemawiał o narodzinach Fryderyka I w dniu 7/11 w 1657 r.

*

Barbara Kińczykówna, obecnie służąca w Gruszczyńskim Dworze, urodziła syna, którego nazywała Rufin. Pan Bogumił, jej pracodawca, był zaniepokojony, ponieważ był ojcem. To była powszechna wiedza.

Wt. 11 lipca 1848 r. Dzień wolny Alfonsa Kłopotka. Poszedł do Wojciecha Neringa. Bo obaj nie mieli pieniędzy na zakup wódki, nadal dyskutowali o sposobach fermentacji owoców i warzyw do produkcji alkoholu. Druga partia wina z czarnego bzu była dziś gotowa.

Walek zasiał szósty plon koperku.

Śr. 12 lipca 1848 r. Henryk Flis poszedł na Mszę św. w dniu wolnym od pracy. Po śniadaniu udał się do Puszczy Rogóźno i zastawił pułapki wykonane z lokalnych materiałów, takich jak gałązki i skały, na małe zwierzyny.

*

Był to obowiązkowy dzień pracy Alphonsa Kłopotka i Paula Kvasigrocha. Oba zostały wysłane z tym samym szczegółem pracy. Paul był oburzony tym, jak Alphonse, kac, uchylił się od części ciężaru, przekazując go innym, w tym sobie.

*

Bismarck przeczytał w KreuzZeitung:

„Konfederacja Niemiecka (Deutscher Bund) we Frankfurcie, która nadal funkcjonuje wraz z tym przeklętym rewolucyjnym Zgromadzeniem Narodowym we Frankfurcie, postanowiła zakończyć spotkanie. Nie ogłosił ‘końca swojego istnienia’, ale ‘koniec poprzedniej działalności’. Podejrzewamy, że kiedy rewolucja wreszcie się zakończy, Austriacy planują odwołać ją z tymczasowego zawieszenia i wznowić dominację w niemieckiej strukturze politycznej. Oznaczałoby to, gdyby Prusy zgodziły się, że musiałoby być znowu przedstawiciel Prus w Bundestagu”.

„TAK! TAK! TO JEST PRACA, KTÓRA PLANUJĘ UZYSKAĆ!” Bismarck krzyknął do siebie.

*

Chory z przepicia, Wojciech spowodował zamieszanie podczas chóru.

Czw. 13 lipca 1848 r. To był dzień wolny Juliana Neringa. Julian miał zabrać Walka na Mszę. Zanim dotarł do domu Flisów, by go zabrać, Walek zabrał ze swoich skarbów kawałek materiału z krwią ojca. Minęło pięć lat od procesu i egzekucji Mojżesza Karnowskiego, ojca Walka, przez pluton w Łasinie. Długo wpatrywał się w materiał, wyobrażając sobie egzekucję. Matka Walka, zmarła Marta, opowiedziała mu o wielu rzeczach, ale wszystko, co mógł zrobić, to wyobrazić sobie. Kiedy wujek Julian tam dotarł, Walek poprosił go, aby zabrał go na Pole Garncarzy, aby naprawił grób ojca i pomodlił się, a po śniadaniu Julian zobowiązał się.

*

Po kolacji Henryk zabrał Walka do Puszczy Rogóźno, aby sprawdzić, czy w jego pułapkach są jakieś zwierzęta. Nie było ich, a on je oprawiał ponownie. W drodze powrotnej zaczął padać deszcz, grzmot i błyskawica.

Rozdział 10: Henryk, Monika i Walek Jedzą Szczura

Zachód słońca przyszedł o 8:24. W domu Flisów Henryk, Monika i Walek poszli spać głodni. Zjadli tylko warmuz składający się z gotowanych liści i korzeni dziewięćsiła pospolitego i ostrożenia łąkowego, liści łobody, kłączy orlicy pospolitej i paprotki zwyczajnej oraz kłączy rdestu, z dodatkiem mięty polnej.

Około 22:30, podczas gdy leżali na jawie, z pułapki na szczury rozległ się dźwięk. Henryk wstał, zapalił świecę i zajrzał do wiadra, gdzie duży szczur starał się nie utonąć. Henryk poczekał, aż będzie pewny, że szczur nie żyje, i podniósł go z wody za ogon. Monika i Walek już się obudzili. Bez żadnej komunikacji Monika rozpaliła ogień i wyjęła nóż. Wszyscy trzej wyszli na zewnątrz, gdzie Henryk odciął głowę, a Monika skórowała i wypatroszyła zwierzę. W tym czasie w historii wciąż nie było wiadomo, że zarazki powodują choroby. Ludwik Pasteur odkryłby to od 1860 roku. Mimo to ludzie zaczęli już łączyć szczury z chorobą, więc Monika dostała wiadro wody i umyła mięso. Henryk położył go na szpikulcu i upiekł w ogniu. Kiedy było gotowe, nastąpiła straszna pauza. Potem Henryk modlił się gorliwie: „Och, Panie, w Twoim miłosierdziu, proszę, nie pozwól, aby ktokolwiek z nas zachorował, jedząc to”. Następnie cała trójka zjadła opóźnioną białkową część kolacji.

Pt. 14 lipca 1848 r. Podczas medytacji nad odczytami na dzisiejsze święto św. Bonawentury obaj ks. Berent i Muzolf wspominali proces, w którym zostali skazani za spiskowanie aby trzymać przestępcę (Mojżesza Karnowskiego) przed sprawiedliwością, oraz dwa lata spędzone w więzieniu w Kwidzynie. Ks. Berent zastosował wobec siebie słowa św. Pawła do Tymoteusza:

„Jestem nawet teraz gotowy na poświęcenie; a czas mojego rozwiązania jest już blisko. Stoczyłem dobrą walkę, ukończyłem kurs, zachowałem wiarę”.

Występował za tym, co słuszne; modlił się teraz, aby sierota Walenty Karnowski okazał się dobrą osobą.

*

Po pracy Henryk Flis zabrał Walka do Puszczy Rogóźno, aby sprawdzić, czy w jego pułapkach nie złapano żadnych małych zwierząt. Nie było. Miał nadzieję na kolejnego szczura tej nocy.

Sob. 15 lipca 1848 r. Msza żałobna. Umarło dziecko. Ponadto była to rocznica śmierci z powodu cholery Pana Romuałda Rogozińskiego, jego kapelana ks. Kalksteina-Osłowskiego i stajenny Jerego Nicponia. Dom Rogozińskich uczestniczył we Mszy św. w Szczepankach. Walek miał napad epilepsji w kościele, co zawstydziło Monikę.

Walek napisał wiersz dla Henryka Flisa na ten dzień, imieniny Henryka. Przeczytał to podczas śniadania.

Po pracy Henryk udał się do Puszczy Rogóźno, aby sprawdzić, czy w jego pułapkach nie ma żadnych małych zwierząt. Nie było. Świętowali imieniny Henryka warmuzem. Po kolacji Monika, Walek i rodzina Henryka śpiewali Sto Lat.

Nie. 16 lipca 1848 r. Piąta niedziela po Pięćdziesiątnicy. Po Mszy św. O 9:00 syn Barbary, Rufin, został ochrzczony w kościele św. Katarzyny, Łasin, przez ks. Koniecznego. Pan Bogumił, ojciec, uczestniczył w chrzcie, ale nie w partii, która ograniczała się do klasy chłopskiej. Mimo że starał się być bardziej demokratyczny, Bogumił wciąż odczuwał wstyd z powodu tego, co zrobił. Mężczyźni grali w Schafkopf.

*

Około 15:00 temperatura wynosiła 30.7°. Było wilgotno. Henryk postanowił zabrać Walka do lasu, aby sprawdzić, czy w jego pułapkach nie ma żadnych małych zwierząt. Była wiewiórka! Usunął go i oprawiał ponownie pułapkę. Przyniósł ją do domu i pokazał Walkowi, jak ją wypatroszyć. Monika upiekła ją i zjadli na kolację (6:30) z kilkoma dzikimi potrawami. „Jeśli zdobędę ich wystarczająco dużo, chciałbym je wędzić i zamienić w suszę na zimę”, Henryk powiedział im obu.

*

Po własnej kolacji ks. Berent czytał w Berliner Beobachter,

„17 lipca zwołano pierwszego przedstawiciela węgierskiego parlamentu”.

„Och, to dobra wiadomość!” powiedział sobie.

*

Słońce zaszło o 8:21 i był pełny księżyc. O północy sabat Zory spotkała się w Lesie Rogóźno. Był też taki, gdzie był Bismarck, w którym brał udział. Uczestniczył w ich obrzędach z zamiarem wspinania się po politycznej drabinie.

Pon. 17 lipca 1848 r. Św. Aleksy, także bł. Czesław. W swoim kazaniu ks. Berent powiedział ludziom o bł. Czesławie:

„Mieszkał w przybliżeniu w latach 1184–1242. Urodził się w Kamieniu Śląskim, w szlacheckiej rodzinie Odrowążów, i był krewnym, być może bratem, świętego Jacka. Znał św. Dominika i został dominikaninem. Założył duży klasztor we Wrocławiu, a następnie rozszerzył swoją pracę apostolską na rozległe terytorium, obejmując Polskę, Pomorze, Czechy i Saksonię. Jakiś czas po śmierci św. Jacka został wybrany przełożonym prowincjalnym na Polskę. Podczas gdy był przełożonym klasztoru we Wrocławiu, cała Polska była zagrożona przez Mongołów. Gdy oblegane było przez nich miasto Wrocław, lud szukał jego pomocy, a poprzez swoje modlitwy w cudowny sposób zapobiegał zbliżającemu się nieszczęściu. Mówi się, że cztery osoby zostały przez niego wychowane do życia. Zmarł we Wrocławiu”.

Wt. 18 lipca 1848 r. Bł. Szymon z Lipnicy. Ks. Berent wspomniał o nim w swoim kazaniu:

„Urodził się z biednych, ale pobożnych rodziców około 1437 roku. To powinno dać wam nadzieję, że i wy możecie zostać świętymi. Wstąpił do Zakonu Braci Mniejszych; oznacza to, że był franciszkaninem. Zasłynął z mocnego głoszenia i rozpowszechniania popularnych nabożeństw, takich jak imię Jezusa. Często obserwował długie posty i biczował się jako praktyka pokutna. Nosił pas pokutny; w święta związane z Matką Bożą dodawał drugi pas, aby zdobyć jej szczególną łaskę. Zmarł w połowie 1482 r. tydzień po zarażeniu się zarazą, którą dostał po po opiece nad chorymi podczas epidemii. Umarł, wpatrując się w Krucyfiks”.

*

Kiedy dziś obudził się Wojciech Nering, w jego umyśle pojawiła się drobna myśl jak iskra na stercie suchych papierów. W miarę upływu dnia jego rozmyślania rozpaliła tę małą iskrę w wielkim ogniu. Pomysł brzmiał: „Nikt tutaj nie szanuje mnie jako głowy domu!” W związku z tym ciągle stawiał się w sytuacjach, w których służyliby mu członkowie jego rodziny, na przykład: „Różo, daj mi kubek wody. Ewo, podnieś to dla mnie. Julianie, weź moje buty”. Nie trzeba dodawać, że zaczął się upijać. Kiedy jedzenie na obiad wydawało się niezgodne z normami dla takiej osoby jak on, w połowie posiłku uderzył grubą ręką w nagi drewniany stół i powiedział: „CHOLERA! ZASŁUGIWAM NA LEPSZE NIŻ TO!” Wyskoczył przez drzwi i przeszedł do nurkowania Nudelmana w Łasinie.

*

Tam błagał Nudelmana, by pozwolił mu się napić, kładąc rachunek na konto. Nudelman odmówił, mówiąc: „Spójrz, Nering. Masz już długi rachunek, więc absolutnie nie!” Chodził między swoimi pijanymi kumplami, błagając każdego, by kupił mu drinka. Wszystko, co otrzymał, to zgoda, że ma złą żonę i dzieci.

Gdy kołysał się w drodze do domu, był wyśmiewany, a następnie molestowany przez śmiejących się żołnierzy pruskich.

*

Przed kolacją Henryk zabrał Walka do lasu, by sprawdzić swoje pułapki. Miał wiewiórkę i szopa. W domu Walek zrobił patroszenie, a Monika gotowała gulasz, używając tylko dość z dwóch zwierząt, aby je nakarmić. Dodała trochę suszonych furażowanych ziół. Resztę pokroiła w cienkie paski i przewiesiła je na patyku, który zawiesiła wysoko nad ogniem w kominku. Za dzień lub dwa stałyby się jadalne na czas nieokreślony.

Rozdział 11: Monika i Walek Znajdują Ludzkie Kości w Jeziorze Orle

Pt. 21 lipca 1848 r. Po śniadaniu Monika powiedziała Walkowi, aby zebrał kapustę posadzoną około 22 kwietnia — pierwsze sadzenie. Stwierdzono, że został uszkodzony przez robaka kapuścianego. Pomiędzy nią i Walkiem starannie zbierali liście, zmyli robaki i uszkodzoną tkankę i zrobili sfermentowaną kapustę. „Na szczęście dla tych, którzy zrobili kapustę w zeszłym roku i mają jeszcze trochę”, pomyślała.

O 10:51 mgła uniosła się, pozostawiając błękitne niebo z rozproszonymi chmurami.

O 13:50, bo mgła zdawała się zniknąć, Monika, wciąż w pierwszym trymestrze ciąży, postanowiła zabrać Walka i zebrać kłącza i łodygi pałkę szerokolistną. Powiedziano jej, że na zachodnim brzegu stawu znanego jako „Jezioro” Orle można było znaleźć dobre zapasy. „A co z kapustą?” zapytał Walek.

„Możemy do tego wrócić później. Chcę zdobyć pałkę, zanim znikną”, odpowiedziała.

Walek niósł worki; ona niósła łopatę i nóż. Zaczęli pracować w umiarkowanym wietrze o prędkości 24 km/god., co pomogło rozproszyć ciepło o temperaturze 28.3°. Niebo nad głową było błękitne, z wyjątkiem sporadycznych rozproszonych chmur. Monika wbija łopatę w błoto, stąpa stopą na ostrzu, wykopuje kłącze i podaje Walkowi, który oczyszcza błoto, odcina twardszą część i wrzuca do worka. Gdy pracowała w głębszej wodzie, uderzyła w coś twardego. Sięgając i podnosząc, zobaczyła, że to kość. Wyglądało na to, że pochodzi z ludzkiej ramienia lub nogi. Pochyliła się do miejsca, w którym jej głowa znajdowała się tuż nad wodą, i rozejrzała się. Były tu inne kości.

O 2:51 wiatr przyspieszył, osiągając 62.8 km na godzinę, świeżą wichurę. Niebo zmieniło kolor na szary i nagle zaczął padać ulewny deszcz. Błyskawica zaczęła błyskać i silne grzmoty. „SZYBKO, WALUŚ, POSZUKIWAMY SCHRONIENIA, A NASTĘPNIE ZGŁOŚMY TO POLICJI”, krzyknęła z powodu otaczającego ich hałasu. Ale nie było schronienia, więc kontynuowali w domu przez ulewę. Czasami wiatr osiągał podmuchy 77.2 km na godzinę, silną wichurę. Drzewa kołysały się bardziej, a gałązki odrywały gałęzie; chodzenie było trudne. Zaczęły pojawiać się niewielkie uszkodzenia mijanych budynków.

Kiedy dotarli do domu w Szczepankach, wciąż padało. Wyszli z ubrań i włożyli suche, wieszając mokre przed kominkiem. Monika rozpaliła ogień i powiedziała Walkowi: „Muszę to zgłosić detektywowi Welschowi w Łasinie, ale nie pójdę, dopóki burza się nie skończy. Tymczasem zróbmy kolację”. Przystąpili, aby to zrobić. Burza ustała około 15:51, pozostawiając niebo na przemian pochmurne i ceruleanowo-niebieskie-z-rozproszonymi chmurami. Monika powiedziała Walkowi: „Wiesz, co zrobić z warmuzem. Odejdę, żebym w Łasinie powiedziała Welschowi”. Wyszła.

*

Około 16:30 zapukała do drzwi Welscha i powiedziała: „Wybierałam pałki w Jeziorze Orle i odkryłam kości w błocie. Pomyślałam, że chcesz o tym wiedzieć”, powiedziała mu; „Są pod wodą”. Przebrał się w stosowne stare ubrania. Potem wsadził ją w małym pojeździe, wsiadł w siebie i z „cup, cup” na koniu wystartowali. Monika zaprowadziła go na miejsce, a on chodził pod wodą, wyjmując jedną kość na raz i kładąc je na trawie. Po chwili zaczął wyglądać jak szkielet, więc zaczął szukać następnego brakującego elementu. W końcu miał tyle kości, ile mógł dostać. Był to człowiek o wysokości około 134 cm. Zebrał je i umieścił w pudełku w pojeździe. W drodze powrotnej wysadził Monikę w Szczepankach i podziękował jej za dobre poddanie się Jego Wysokości. Do siebie powiedziała: „JECH!” na samą myśl o służeniu temu obcemu królowi i wyobrażała sobie, że daje mu mocne uderzenie w twarz.

*

Kiedy Henryk wrócił do domu, ani Monika, ani Walek nie mogli się doczekać, aby przekazać mu ekscytujące wieści. Kiedy powiedziano każdy najmniejszy szczegół przygody, jedli. Nawet wtedy Monika i Walek opowiadali tę historię.

Wieczorem po kolacji Henryk przeczytał w Berliner Beobachter, podarowany mu przez ks. Berenta:

„Ks. Józef Szafranek we Zgromadzeniu Narodowym we Frankfurcie wysunął osiem postulatów dotyczących ochrony praw Polaków na Górnym Śląsku”.

„Myślałem, że do tego czasu zgromadzenie się skończyło. Hmp: nie mogło być wielu delegatów, aby to usłyszeć, a nawet gdyby tak było, nie przyniosłoby to nic dobrego. Mimo to cieszę się, że nasi ludzie przemawiają”, powiedział sobie.

Nie. 23 lipca 1848 r. Szósta niedziela po Pięćdziesiątnicy. Po Mszy wszystkie rozmowy na dziedzińcu obracały się wokół znalezienia ludzkich kości w jeziorze Orle. Kiedy Neringowie wrócili do domu, nadal o tym rozmawiali. Kiedy Wojciech, który nie był w kościele, usłyszał szarpnięcie kwasem wystrzeliwujące go w brzuch, zbliżając go do całkowitej trzeźwości. „Gdzie znaleziono kości?” zapytał, starając się brzmieć bezinteresownie.

„W jeziorze Orle.”

Wojciech był już pewien, że znaleźli szczątki jego syna Wawrzyńca, którego zabił w pijackim szale, 29 marca 1841 r.

*

Po nabożeństwie luterańskim o godzinie 10:00 miał miejsce ten sam rodzaj szumu. W swoim domu w Łasinie detektyw Welsch miał dylemat. Te kości znalezione w jeziorze Orle: czy były wynikiem utonięcia, czy morderstwa? Podczas gdy jego rodzina była w kościele, postanowił pójść nad jezioro i przeprowadzić dalsze dochodzenie. Tym razem postanowił popływać pod wodą.

Woda była mętna. Pływał wokół, przesuwając rękami po dnie. Nagle natrafił na górną część czaszki; kilka stóp dalej znajdował się szczękę. Wychodząc z wody, zobaczył, że czaszka ma złamany wklęsły obszar o średnicy około 12 cm. Rozbite kawałki — wciąż przyczepione do czaszki — wytworzyłyby nacisk na mózg. „Cóż, to załatwia sprawę: to morderstwo. Och, ale poczekaj: osoba mogła mieć wypadek. Donnerwetter! Nie jestem bliżej niż przedtem”, powiedział sobie.

Ks. Berent przeczytał w Berliner Beobachter:

„22/VII. Austriacka dieta cesarska, pierwszy wybrany parlament w cesarstwie austriackim, spotkała się po raz pierwszy. Powstały po rewolucji marcowej składał się z 383 posłów z niemieckojęzycznych i słowiańskich ziem koronnych Habsburgów Austrii, to znaczy bez przedstawiciela Królestwa Węgier. Zostało otwarte przez arcyksięcia Jana”.

„Och, to dobra wiadomość dla zwykłych ludzi. Modlę się, aby to poprawiło ich stan”, powiedział sobie.

Pon. 24 lipca 1848 r. Było to Wigilia św. Jakuba, apostoła, także święto bł. Kunegundy (Kingi), znaleziona tylko w polskim kalendarzu kościelnym. Ks. Berent skorzystał z okazji, aby powiedzieć swojemu zborowi o bł. Kingi:

„Była siostrzenicą św. Elżbiety Węgierskiej i siostrzenicą św. Jadwigi. Siostry Kingi to Święta Małgorzata z Węgier i Błogosławiona Jolanda z Polski. Niechętnie poślubiła Bolesława V (‘Czysty’) i została księżniczką, gdy jej mąż wstąpił na tron jako Najwyższy Książę Polski. Pomimo małżeństwa pobożna para złożyła ślub czystości. Siostra Bolesława była Błogosławioną Salomeą z Polski. Widzisz, pochodzi z bardzo świętej rodziny”.

„Podczas swojego panowania Kinga angażowała się w działalność charytatywną, taką jak odwiedzanie biednych i pomaganie trędowatym. Kiedy jej mąż zmarł w 1279 r., sprzedała wszystkie swoje dobra materialne i przekazała pieniądze biednym. Wkrótce nie chciała brać udziału w rządzeniu księstwem, które zostało jej, i postanowiła wstąpić do klasztoru Klarysek w Starym Sączu. Resztę życia spędziła na modlitwie kontemplacyjnej i nie pozwoliła nikomu odnieść się do swojej dawnej roli Wielkiej Księżnej Polski. Zmarła tego dnia w 1292 roku, w wieku 68 lat”.

*

Stowarzyszenie Ochrony Własności (Verein zum Schutz des Eigentums) zostało założone w Berlinie. Bismarck był obecny, gdyż był członkiem. To był „parlament junkrów”, mający na celu promowanie reakcyjnych, samolubnych interesów dużych pruskich właścicieli ziemskich. Duża część interesariuszy pochodziła z szlachty (z wsi), ale co najmniej 26% to właściciele z miast. Duża część popleczników pochodziła z prowincji Brandenburgii, ale byli też właściciele ziemscy z innych części Prus. Wiodącymi postaciami byli Ernst von Bülow-Cummerow (73), Ernst Ludwig von Gerlach (53), Alexander von Below (47), Hans Hugo von Kleist-Retzow (33), and Otton von Bismarck (33).

Prawdziwym celem było reprezentowanie interesów wielkich posiadłości. Szczególnie ważne było, aby stowarzyszenie walczyło z planami ministra finansów Davida Hansemanna zniesienia zwolnienia podatkowego rycerskich posiadłości.

Stowarzyszenie wezwało do „zjednoczenia wciąż odrębnych klas”, aktywnej polityki promocji gospodarczej, ochrony klasy średniej, a także poprawy sytuacji klas robotniczych. Były to „dekoracje okienne” — tylko w celu stworzenia bazy masowej poza nielicznymi w rzeczywistej grupie początkowej. Chociaż była to okazja do nawiązania pewnych relacji ze środowiskiem katolickim, nie przyjęto żadnego podejścia do katolickich robotników.

Aktywny rdzeń Walnego Zgromadzenia nie rozpadł się, ale spotkał na stałe. W porównaniu ze Stowarzyszeniem Króla i Ojczyzny organizacja odegrała słabszą rolę w konserwatywnym obozie politycznym Prus.

Rozdział 12: Rozpoczyna się Śledztwo w Sprawie Kości

W Łasinie Welsch postanowił przeprowadzić dochodzenie. „Zacznę w Orle, najbliższym miejscu od Jeziora Orle”, powiedział sobie. Kiedy tam dotarł, przejrzał rodziny Sorowskich, Kielkowskich i Krewty, między innymi w tej wiosce 297 dusz. Zaczął od żon i dzieci, które były w domu; potem odwiedził mężczyzn, którzy byli w pracy. Zapytał ich wszystkich: „Czy masz pojęcie, czyje to kości?” „Czy brakuje kogoś w rodzinie lub w okolicy?”

„Straciliśmy ludzi przez śmierć, ale ich ciała są rozliczane: są na cmentarzu wokół kościoła św. Wawrzyńca, Szczepanki”, powiedziano mu.

Pt. 28 lipca 1848 r. To była pierwsza rocznica ślubu Ottona von Bismarcka / Joanny von Putkammer. Otton przypomniał sobie, jak wyglądał na swój ślub: nosił błyszczące czarne skórzane buty sięgające do połowy uda, grube podeszwy i wysokie obcasy, dzięki którym wyglądał na wyższego. Z przyjemnością klikał je w formalne ukłony. Miał obcisłe i białe spodnie z kwadratowym, marynarskim przodem z guzikami. Jego płaszcz był z ciemnozielonej satyny, wyciętej z przodu, z długimi rozdętymi ogonami, prawie sięgającymi ziemi. Klapy były z czarnej satyny. Rękawy miał duże i bufiaste na ramionach. Miał wysoki czarny aksamitny kołnierz. Wszędzie tam, gdzie było usprawiedliwienie, można było znaleźć złote guziki. Wysoki, wykrochmalony biały kołnierz, którego końce były skierowane do góry, był kilkakrotnie zawiązany białą bawełnianą szmatką, której ogony opadały mu na piersi zakończone koronką. Pozostawił płaszcz niezapięty, aby odsłonić brokatową kamizelkę damaskową w wielu kolorach, nałożoną złotą nitką filigranową. Zespół został uzupełniony białymi rękawiczkami i mieczem. „Och, zrobiłem spore wrażenie!” powiedział sobie z zadowoleniem.

Nie pamiętał, co miała na sobie Joanna.

*

Pamiętał, że zanim zaproponował jej małżeństwo, skonsultował się z jej horoskopem, aby sprawdzić, czy są zgodni. Odkrył, że jej znak był Bykiem. Oto, co jeszcze znalazł:

Mocne strony: Niezawodna, cierpliwa, praktyczna, oddana, odpowiedzialna, stabilna.

Słabe strony: Uparta, zaborcza, bezkompromisowa.

Byk lubi: ogrodnictwo, gotowanie, muzykę, romans, wysokiej jakości ubrania, pracę z rękami.

Byk nie lubi: Nagłe zmiany, komplikacje, wszelkiego rodzaju niepewność.

Element: Ziemia.

Jakość: Naprawiono.

Kolory: niebieski, różowy, zielony.

Dni: piątek, poniedziałek.

Władca: Wenus.

Znaki z którymi ma Największą ogólną zgodnością: Panna, Koziorożec.

Znak najlepszy dla małżeństw i związków partnerskich: Skorpion.

Szczęśliwe liczby: 2, 4, 6, 11, 20, 29, 37, 47, 56.

Zakres dat: 20 kwietnia — 20 maja.

Mocny i niezawodny Byk jest pierwszym, jeśli chodzi o zbieranie owoców swojej pracy. Kochają wszystko, co dobre i piękne, i często otaczają się materialnymi przyjemnościami. Osoby urodzone pod znakiem Byka są bardzo zmysłowe i dotykowe. Dotyk jest dla nich niezwykle ważny, zarówno w biznesie, jak i romansie. Stabilny i konserwatywny, Byk jest jednym z najbardziej wiarygodnych znaków zodiaku. Upór jest cechą, która zmusza ich do wydalenia rzeczy do końca, w celu zachowania zgodności ze standardami.

Jako znak ziemi Taurusy mogą być nadopiekuńcze wobec swoich bliskich. Są świetne w zarabianiu pieniędzy i będą trzymać się swoich projektów, dopóki nie zostaną pomyślnie ukończone.

Byki są często znane ze swojego uporu, ale można to również interpretować jako całkowite zaangażowanie w realizację zadań. To czyni ich doskonałymi pracownikami i świetnymi przyjaciółmi, ponieważ są zawsze tam, bez względu na wszystko.

Ich rządząca planeta Wenus reprezentuje miłość, przyciąganie, piękno i stwórczość. Tak więc Byk może być doskonałym kucharką, artystą estradowym i artystą. Jest lojalna i nie lubi nagłych i niechcianych zmian.

Byk jest najbardziej niezawodnym znakiem zodiaku. Chociaż niektórzy mogą mieć bardzo konserwatywne poglądy na świat lub zbytnio lubią pieniądze i bogactwo, są w stanie wnieść praktyczny głos rozsądku w każdej chaotycznej i niezdrowej sytuacji.

*

Walek zebrał szósty plon koperku. Monika zabrała go do Łasina, a Walek zasiał 8 plon.

Tornado w parafii St. Laurence o 16:50. Chmura lejowa dotknęła Annowo, na zachód na południowy zachód od Szczepanek, z prędkością 64 km / h i nabierała prędkości, gdy płynęła na wschód z Orle na północy, a Jasiewo i Słup na południu. Ponownie uniósł się przed Jakubkowo. Na szczęście nie ucierpiały żadne osoby ani budynki, ale przecięło pokos przez uprawy i las Rogóźno. W Szczepankach Monika i Walek słyszeli odgłos wiatru, odgłos inny niż kiedykolwiek wcześniej. Spojrzeli na zachód i zobaczyli, że nadchodzi. Instynktownie Monika złapała Walek i wsadziła je pod stół kuchenny. Kiedy nie słyszeli już dźwięku, wyszli na zewnątrz. Ludzie biegli na południe i dołączyli do nich. Wszyscy widzieli zniszczone uprawy i płakali. Wiatr zgasł do 3,5 mil na godzinę, a niebo, choć niebieskie, było wypełnione głównie szarymi chmurami.

*

Po kolacji ks. Berent przeczytał w dwóch berlińskich gazetach:

„27 lipca marszałek Austrii Radetzky przygniatająco pokonał włoskich rebeliantów w Piemoncie. Wojska austriackie wkroczyły do Mediolanu. Dzięki tej konsolidacji północnych Włoch dwór Wiedeński mógł poświęcić całą swoją uwagę obaleniu rewolucyjnych Węgier”.

*

Około północy po przyjęciu, które przygotowała Joanna von Bismarck, ona i Otton szykowali się do łóżka. Joanna w trzecim trymestrze ciąży zapytała: „Otto, czy nadal uważasz mnie za piękną?”

Odpowiedział: „Szczerze, Joanno, ten garb z przodu sprawia, że wyglądasz jak wielbłąd chodzący do tyłu na tylnych łapach”. Leżąc tam, żywiła nadzieję, że wyjaśni tę brutalną uwagę, może nawet okaże trochę uczuć. Odwrócił się tylko do niej i zasnął. Płakała do snu.

Sob. 29 lipca 1848 r. Św. Marta, Dziewica. Henryk zabrał Walka na Mszę św. o 6:00 w dniu narodzin i imienin zmarłej matki. Szli cicho we mgle, gładka, niewinna ręka chłopca w dużej, szorstkiej ręce mężczyzny. Henryk przerwał ciszę, mówiąc: „Musisz ofiarować swoją Mszę, aby wyciągnąć matkę z czyśćca”.

„Wiem, co to jest czyściec, a moja mama była zbyt dobra, aby się tam wybrać. Poszła prosto do nieba.”

„Waluniu, najbardziej charytatywną rzeczą, jaką możesz zrobić, to modlić się za nią, aby opuściła Czyściec, bo jeśli jest w piekle, nic nie może jej się wydostać. Jeśli jest w niebie, nie ma potrzeby się modlić. Co jeśli ona jest w Czyśćcu, a ty nie odmówisz modlitwy? Będzie cierpieć, a to będzie twoja wina”. To przekonało Walka, a on wykrzywił twarz i bardzo się modlił.

W drodze do domu Henryk powiedział: „Kiedy wrócimy, chcę, żebyś pomogła Monice. Wiesz, że będzie miała dziecko i cały czas czuje się zmęczona. Musi dużo się położyć”.

*

O 14:00 Michał Rogala odwiedził ks. Berenta w Szczepankach, wiedząc, że ksiądz jest patriotą. Ks. Konieczny był bliżej, ale nie patriota. Michał miał na myśli rzeczy, o których chciał porozmawiać. „Powstanie Poznania pokazało nam Polakom, że nie ma możliwości negocjacji z Niemcami w sprawie polskiej państwowości”, powiedział.

„Czy czytałeś o tzw. ‘Polen Debatte’ w Zgromadzeniu Narodowym we Frankfurcie i dotyczył kwestii Polski?” zapytał ks. Berent

„Tak. Moim zdaniem pokazały one obecne podejście niemieckich polityków do nas. Sprzeciwiają się Polsce i wszelkim ustępstwom wobec Polaków w Poznaniu. Ci, którzy w przeszłości twierdzili, że są przyjaźnie nastawieni do Polaków, odrzucali wszystkie poprzednie deklaracje i nazywali je błędami oraz ideą przywrócenia polskiej ‘szaleństwa’. Ale jestem pewien, że wszystko to wie ksiądz”, powiedział Michael.

„Z pewnością nie chcemy już więcej polskiej przelewu krwi. Po prostu nie mamy siły roboczej, sprzętu ani przywództwa do przywrócenia Polski”, odpowiedział ks. Berent; „Poza tym rodzina jest podstawową jednostką naszego kraju. Musimy promować zdrowe rodziny. Wystarczająco źle, gdy dzieci zostają wychowywane przez matkę, gdyż jej mąż wyjeżdża na wojnę. Gorzej, gdy jej mąż i ojciec dzieci zginęli w tej wojnie”.

„Cóż, księże, jestem nauczycielem. Wierzę w ‘pracę organiczną’. Przysięgam wychowywać każdego, kto chce się uczyć, tworzyć odnowioną Polskę”, podsumował Michał.

Tak długo, jak tam był, korzystał z okazji pójściem do spowiedzi.

Pon. 31 lipca 1848 r. O 5:30 Monika Flis obudziła się z poranną chorobą, osłabiona, melancholijna i płacząca.

Około 10:00 przyszła pani Krajecka, żeby zobaczyć, jak się miewa Monika. Monika wybuchnęła płaczem, mówiąc: „Mamy mało jedzenia i cały czas czuję się taka zmęczona”.

Krajecka odpowiedziała: „Cóż, pozwól, że zabiorę Walka na furażowanie. Mogę mu pokazać kilka rzeczy, które są jadalne. Połóż się i odpocznij — i nie czuj się z tego powodu winna, kochanie. Wszystkie przyszłe matki przechodzą przez to samo”.

Krajecka zaprowadziła Walka do drzewostanu czarnego bzu. „Pomóż mi zebrać kwiaty. Twoja matka może zanurzyć je w cieście i zrobić naleśniki z czarnego bzu. Zabrała go na mokrą łąkę i wskazała leśne sitowie. „Dzięki nim jesz wewnętrzną część młodych pędów. Masz: spróbuj jednego”, poradziła. W końcu pokazała mu, jak rozpoznać jeżynę fałdowaną. „Ta roślina później wyprodukuje jadalne jagody. Teraz zbieramy liście i wykopujemy korzenie”, zakończyła.

W domu zaparzyła herbatę z kozłka lekarskiego, aby odprężyć Monikę.

Wt. 1 sierpnia 1848 r. W Łasin Baruch i Rebeka Karnowscy obchodzili urodziny córki Hadassa w 1842 r. Do tej pory unikał opowiadania Rebece o swojej decyzji zostania katolikiem.

Śr. 2 sierpnia 1848. Podpisane dzisiaj zawieszenie broni zmusiło Prusów do ewakuacji Szlezwiku-Holsztynu, ale nie zakończyło wojny. Dalsze starcia w ciągu najbliższych dwóch lat będą obejmować walki w pobliżu Danevirke, ale bez bezpośredniego ich udziału. Ostateczny pokój zostanie podpisany 8 maja 1852 roku.

Sob. 5 sierpnia 1848 r. Msza święta tego dnia była poświęceniem Kościoła pw. Najświętszej Marii Panny Śnieżnej. Ks. Berent wyjaśnił legendę na ten temat:

„W czasie pontyfikatu papieża Liberiusza (352–366) rzymski patrycjusz Jan i jego żona, którzy nie mieli spadkobierców, złożyli śluby, że podarują swoje dobra Matce Bożej. Modlili się, aby powiedziała im, jak mają się ich pozbyć. Piątego sierpnia w nocy na szczycie wzgórza Eskwilińskiego spadł śnieg. Tej samej nocy, posłuszni wizji Maryi, zbudowali na jej cześć bazylikę w miejscu pokrytym śniegiem. Z faktu, że nie wspomniano nic o tym rzekomym cudu aż do kilkuset lat później, nawet przez Sykstusa III (432—440) w ośmioliniowej inskrypcji dedykacyjnej wydaje się, że legenda nie ma żadnych historycznych podstaw. Ludzie, którzy wymyślają takie historie, nie wyświadczają Kościołowi żadnych przysług”.

„Więc dlaczego kościół to świętuje?” zapytał Walek w katechizmie.

„Ważne jest to, że czci Maryję, naszą matkę. Ponadto jestem posłuszny kościołowi”, odpowiedział ksiądz. (Ja, Zuriel, informuję, że odniesienie do legendy zostanie usunięte w rewizji ogólnego kalendarza rzymskiego z 1969 r.)

*

Około godziny 14:00 tego bezchmurnego dnia Michał Rogala wyszedł i zebrał worek łopianu, cykorii podróżnika, krwawnika pospolitego, tobołek polnych i pokrzywy. Potem poszedł do zamkniętego sklepu z kurczakami, dla którego pracował, i wziął trochę wątróbek drobiowych. Przywiązał sznurek do jednego i podszedł do mostu nad rzeką Osą. Opuścił wątrobę do wody i czekał. W końcu złapał na nim rak. Michał powoli podniósł wątrobę. Rak wciąż się do niej przylgnął. Zdjął go i włożył do pojemnika.

W domu, w rękawiczkach pokroił liście Pokrzywy i odłożył je na bok. Dostał garnek z wodą do wrzenia i wrzucił do niego raki. Kiedy stały się czerwone, usunął je i oderwał wszystkie oprócz ogonów. Zdjął muszle i rozerwał je. W tym otworze umieścił posiekaną pokrzywę. Wszystkie inne dzikie rzeczy ugotował w warmuz. Potem usiadł i podziękował Bogu, że zapewnił takie jedzenie za darmo.

Pon. 7 sierpnia 1848 r. Słońce wstało o 4:36. Zefiryn Flis, Witold Kwasigroch i Julian Nering zostali wysłani, aby pomóc w zbiorach pszenicy. Został uszkodzony przez Muchę Heską.

*

To była druga rocznica śmierci Idziego Gruszczyńskiego, ojca Bogumiła, obecnie władcy dworu Gruszczyn. On, jego siostra Katarzyna i jego rodzina poszli na Mszę św. Katarzyny w Łasinie na 6:00, gdzie gdzie ks. Konieczny odprawił za niego mszę żałobną.

To był dzień wolny dla Barbary, służącej w Gruszczynie, ale z lojalności uczęszczała z swoim synem Rufinem, który miał prawie miesiąc. Podczas Mszy Bogumił zastanawiał się. W dawnych libertynskich dniach “wziął wieniec Barbary”. Był częścią okropnego, okrutnego dowcipu zmarłego Jana Rogozińskiego na temat Marty Neringównej, który głęboko ją zranił i ostatecznie doprowadził do jej śmierci.

W wyniku tych rzeczy nawrócił się na szczerą praktykę swojej wiary. Teraz był ojcem. Rufin — jego dziecko — potrzebował ojca. Wziął Barbarę jako sługę, aby odpokutować za swój grzech przeciwko niej, ale było to niemożliwe do rozwiązania. Nie mógł — nie chciałby traktować własnego syna jak sługę. Być może byłoby dobrze, gdyby Ludwik XIV ukrył swoje dwanaście + nieślubnych dzieci na strychu, ale on był powyżej tego. Zastanawiał się: „Co mam zrobić? Zdecydowałem się już na bycie demokratą, a nie panem. Czy mogę posunąć się tak daleko, aby ją Śr? Zostaniałaby panią Gruszczyna. Co by powiedziała moja siostra Kasia? Ma prawie dwadzieścia lat, a jej głowa jest pełna romantycznych wyobrażeń. Prawdopodobnie zaakceptowałaby ten pomysł. Co powiedzieliby inni służący? Co powiedzieliby inne szlachetne rodziny? Pytanie naprawdę brzmi: ‘Czy mam odwagę podążać takim kursem?’”

*

17.00: Po pracy w Łasinie i po zapoznaniu się z książką Michał Rogala wyszedł z zamiarem zebrania szanty zwyczajnej, ostropestu plamistego, szarłatu, pysznogłówki, Szczawika zajęczego i szczawu kędzierzawego. Do zachodu słońca odnalazł tylko niektóre korzenie pierwszego roku i łodygi drugiego roku łopianu. Obierał łodygi i szorował korzenie, aby usunąć gorzką skórkę, gotował je przez około 20 minut, a następnie próbował przyprawić, aby nadać im odpowiedni smak. To byłaby skąpa kolacja.

*

Dziś, nawiązując do pierwszej wojny o Szlezwik, arcyksiążę Jan jako szef Tymczasowej Władzy Centralnej Zgromadzenia Narodowego we Frankfurcie opublikował trzy dodatkowe żądania wobec Duńczyków:

1. Aby osoby, które mają zostać wybrane do utworzenia nowego wspólnego rządu księstw holsztyńskich i szlezwickich przed zawarciem rozejmu, zostały wyraźnie i szczegółowo uzgodnione między układającymi się stronami w taki sposób, aby istnienie i pomyślna skuteczność nowego rządu są gwarantowane;

2. W księstwach wszystkie istniejące prawa i zarządzenia, o których mowa w artykule VII, są wyraźnie dozwolone aż do zawarcia rozejmu;

3. Wszystkie oddziały pozostające w księstwach Holsztynu i Szlezwiku na mocy artykułu VIII będą pod rozkazami naczelnego wodza niemieckiego (Wrangla).

Duńczycy kategorycznie odrzucili tę propozycję i negocjacje zostały zerwane.

Wt. 8 sierpnia 1848 r. To był dzień wolny Alfonsa Kłopotka. Nie chodził na Mszę; zamiast tego Joanna obudziła go i całą rodzinę z zamiarem przeczesania stosów śmieci Pani Rogozińskiej i Bogumiła Gruszczyńskiego. Szukaliby artykułów nadających się do sprzedaży i odrzuconego jedzenia. Dotarli tam za późno. Inni mieli ten sam pomysł i wybrali najlepsze produkty. Znaleźli tylko skromne jedzenie u Pani Rogozińskiej, nic u Bogumiła.

Rozdział 13: Henryk Flis Robi Łuk i Strzały, aby Uzupełnić Jedzenie swojej Rodziny

Po pracy Henryk Flis udał się do domu Witolda Kwasigrocha. „Martwiłem się, jak mam wyżywić moją rodzinę. Jak wiadomo, żniwa są złe. Chcę zrobić łuk i strzały, by zabijać zwierzęta na mięso”, powiedział swojemu sąsiadowi.

„Uważaj w lesie Rogóźno. Jeśli zostaniesz złapany, nie wiadomo, co Pani Rogozińska zrobi z tobą”, odpowiedział Witold.

„Cóż, ona nie jest już właścicielem tego wszystkiego. Prusowie zabrali część kary za udział Pana Blażeja w rewolucji w marcu ubiegłego roku”, sprzeciwił się Henryk.

„Tak, to prawda, ale ona wciąż dużo naciąga”.

„Muszę zaryzykować”, powiedział Henryk. „Najpierw muszę znaleźć drzewo, z którego można zrobić łuk i strzały. Miałem nadzieję, że przyniosę go z powrotem do twojego miejsca pracy. Masz wiele narzędzi”.

Twarz Witolda przybrała poważny wyraz. „Prosisz mnie, bym był wspólnikiem zbrodni”.

Po krótkiej przerwie powiedział: „Cóż, nie byłbym bardzo dobrym chrześcijaninem, gdybym pozwolił ci umrzeć z głodu. Tak, pomogę. Po prostu powiedz mojej rodzinie, kiedy zdobędziesz drzewo, a pozwolą ci użyć wszystkiego, czego potrzebujesz”, powiedział. „Prawdopodobnie będę w pracy”.

*

Głęboko zaniepokojony Bogumił Gruszczyński poszedł porozmawiać o swoich uczuciach związanych z małżeństwem Barbary z ks. Koniecznym w prezbiterium parafii Świętej Katarzyny, Łasin. Wydawało się, że nie miało to żadnych politycznych konsekwencji, więc pomyślał, że kapłan może być całkowicie neutralny, dlatego może udzielić najlepszej porady.

Kiedy wyjaśnił swój dylemat, ks. Konieczny powiedział: „Nigdy nie słyszałem o szlachcie poślubiającej chłopa”.

„Cóż, to nie znaczy, że nigdy nie należy tego robić. W powietrzu jest demokracja”, odpowiedział Bogumił.

Ksiądz odpowiedział: „Władze są arcy-konserwatystami, przesiąkniętymi pojęciem wyższości ich klasy. Muszą się nie zgodzić, a może nawet utrudniają ci życie; patrzą z góry na Polaków; niechętnie przyznają się naszą szlachetną klasę, której jesteś częścią. Gruszczyn może zostać skonfiskowany i przyznany Niemcowi”. Przejrzał sobie swoje słowa: „Czy powiedziałem zbyt wiele? Czy cokolwiek, co powiedziałem, może wrócić do władz?”

Bogumił zdał sobie sprawę ze swojego błędu: ksiądz zbyt się bał, aby być obiektywnym dobrem, więc odszedł i postanowił udać się do ks. Berenta w Szczepankach.

*

W plebanii parafii Św. Wawrzyńca, Szczepanki, ks. Berent powiedział: „Jedyne prawdziwe pytanie brzmi: czy będziesz miał odwagę nieść to tak długo, jak długo żyjesz, ty lub Barbara?” Bogumił poprosił o pozwolenie na zasiadanie i kontemplowanie Najświętszego Sakramentu, aby podjąć decyzję, i zostało wydane. Przez następne dwa tygodnie spędzał godzinę na kontemplacji.

*

Alfons Kłopotek nie zdołał wcześniej znaleźć niczego, co wypełniłoby żołądki rodziny. Czując się usprawiedliwiony, czekał do około 22:00 — długo po tym, jak większość ludzi poszła spać o 20:00 — i zmusił swojego syna Dionizego do napadania Flisa piwnicy korzennej.

Śr. 9 sierpnia 1848 r. O 5:30 obudził się Henryk Flis. To był jego dzień wolny. Obudził Walka i zabrał go na Mszę, która była Requiem: dziecko zmarło z głodu.

Po Mszy i śniadaniu poszli do Witolda Kwasigrocha. Następnie poszli do lasu Rogóźno i znaleźli biały jesion o średnicy około 15 cm bez sęków i gałęzi na długości 180 cm. Ta długość była prosta i równa, z nieuszkodzoną korą. Ściął to. Położył się i wyciągnął ręce, kładąc prawy środkowy palec na miejscu, które właśnie przeciął, a lewy środkowy palec na korze po lewej stronie. Kazał Walkowi zaznaczyć to miejsce. Następnie odciął niepotrzebną część drzewa.

Po powrocie do domu Kwasigrocha Henryk umieścił kłodę w ramce z X na każdym końcu. Uderzył metalowy klin na jednym końcu i zaczął dzielić kłodę na dwie części wzdłuż. Kiedy drewno zaczęło się rozchylać, wziął kolejny klin i wbił go w poszerzającą się pęknięcie. Kontynuował walenie tymi dwoma klinami, jak w grze skoku skoku przez plecy, dopóki nie miał dwóch pół-kłód. Użył dwuręcznego noża Witolda do usunięcia kory i dobrego spojrzenia na swoje drewno. Ciągle się golił, aby mieć „przód” łuku — bokiem do dziczyzny — wszystko w jednym grubym, ciemnym pierścieniu wzrostu. Podejrzewał słusznie, że gdyby przecinał się z jednego pierścienia wzrostu do drugiego podczas golenia, byłoby to miejsce, w którym łuk rozdzieliłby się po zgięciu. Umieścił dwa pół-kłódy w stodole Kwasigrocha, gdzie było chłodno, aby je przyprawić. Wróci w przyszłym tygodniu, by znów nad tym popracować.

Potem poszedł do domu i wziął dwa worki. Następnie zabrał Walka na kąpiel w Osie. W drodze do domu między nimi zebrano pół worka pąków wilkomleczu z roślin rosnących przy drodze. Jak się okazało, był to ostatni dzień zbierania pąków wilkomleczu.

Czw. 10 sierpnia 1848 r. Św. Wawrzyniec, Męczennik. Święto parafii, Szczepanki. Całe gospodarstwo Rogozińskich poszło na Mszę o 6:00 w Szczepankach. To był imienin zamordowanego Wawrzyńca Neringa, brata Marty i wuja Walka. Róża, jego matka, Julian, jego brat, Ewa i Bronisława, jego siostry, wszyscy poszli na mszę. Wojciech, jego ojciec i morderca, poszedł do pracy. Był bardzo zaniepokojony. Torturował się pytaniami typu: „Co robi Welsch, aby znaleźć tożsamość kości? Czy on może je zidentyfikować?” Trudno mu było skoncentrować się na zadaniach.

*

No, co robił Welsch? Jak się okazało, niewiele. Nie było sposóbu powiedzieć, jak długo leżały tam kości. Rozmyślał: „Czy mogły być ze żołnierza napoleońskiego z kampanii w 1812 r.? -Jeśli tak, był bardzo niski. Oczywiście trudno jest przyciągnąć mężczyzn do wojska, więc Napoleon mógł zabrać każdego, kto by się zapisał. Z drugiej strony mógł być żołnierzem dowolnej liczby wojen. Niebo wie, Europa ma ich dość. Rozbita czaszka może pochodzić z armaty. Najlepsze, co mogę zrobić, to sprawdzić, czy ktoś ma zaginionego krewnego”.

*

Walek posadził natkę pietruszki i dziewiąty plon koperku w ogrodzie kuchennym Henryka Flisa, Szczepanki.

*

O godz. 19.00 w jego kościele Szczepanki zaśpiewano uroczyste nieszpory ku czci św. Wawrzyńca. Dom Rogozińskich był tam. Henryk, Walek i Wojciech śpiewali. Sumienie Wojciecha spowodowało, że stał się poirytowany i wywołał walkę. Przed rozpoczęciem nabożeństwa rozmawiał z innym tenorem i się czuł dolny. Aby to zrekompensować, chwalił się: „Cóż, mówię w siedemnastu językach!”

Zamiast po prostu odrzucić to po cichu jako niedorzeczne, mężczyzna — pasjonat — zakwestionował Wojciecha: „Cóż, słyszałem tylko, że mówisz po polsku, z trochę niektórymi po kaszubsku i Niemiecku. Jesteś cholernym głupcem!”

W tym momencie Nering rzucił się na niego i nastąpiła awantura. Wszystkie oczy kościoła odwróciły się i spojrzały na strych chóru, aby zobaczyć, co to było za zaburzenie. Kilku mężczyzn musiało rozdzielić tych dwóch, którzy zostali umieszczeni na przeciwległych końcach sekcji tenorowej. Trudno jest znaleźć mężczyzn śpiewaków, a mimo że Skibiński wolałby wyrzucić Wojciecha, potrzebował głosu.

Sob. 12 sierpnia 1848 r. Św. Klara, Dziewica. To był dzień wolny Michała Rogali ze sklepu z kurczętami Karnowskiego w Łasinie. Używał go do zaopatrywania się w dzikie zioła jadalne. „Zobaczmy, co mogę znaleźć na polach”, powiedział sobie. W zaroślach znalazł trochę pysznogłówka. Zjadałby liście na surowo lub gotowane. Mógł parzyć świeże lub suszone kwiaty i liście jako herbatę.

Po bokach drogi do Puszczy Rogóźno znalazł szczaw kędzierzawy. Lakto-fermentowałby liście zmieszane z mąką.

W częściowym cieniu leśnej podłogi odnalazł szczawik zajęczy. Zjadałby liście, kwiaty i niedojrzałe zielone strąki nasion w sałatkach, zupach, sosach i jako przyprawa. Zaparzy go w herbatę.

W sumie poszedł do domu z dwoma małymi torbami ziół jadalnych.

Rozdział 14: Chłopi Świętują Dożynki

Nie. 13 sierpnia 1848 r. To był imieniny zmarłego Hipolita Kwasigrocha. Walek modlił się za duszę swojego wielkiego przyjaciela podczas Mszy. Henryk Flis i on śpiewali na tej Mszy.

*

Największym lokalnym festywalem był Dożynki, którego główną siedzibą był Dwór Rogóźno Zamek. Symbolem Dożynek był wieniec / korona, który tradycyjnie prezentowany został miejscowemu właścicielowi ziemi przez tę która go nosiła. Noszenie wieńca było zaszczytem dla młodej dziewczyny zaangażowanej w zbiór, która była uważana za bardzo dobrego pracowniczka. Został wykonany z mieszanki jęczmienia i najważniejszych okolicznych ziaren. W tym roku zaszczyt zrobienia wieńca, który przyszedł przez wyciąganie słomek, przypadła Agnieszki Flisównej i jej przyjaciołkom. Stworzyły koronę w kształcie kopuły z najdoskonalszych łodyg zboża.

Po udekorowaniu wieńca kwiatami, wstążkami, orzechami laskowymi i owocem jarzębiny — tradycji tak starej, że nikt już nie wiedział, dlaczego — zabrały go do domu Neringów we wsi Słup. Kiedy zapukały do drzwi, stanęły w obliczu ponurego Wojciecha w odurzeniu, który zamachnął się na dziewczynkę, która zapukała. „IDŹCIE DO PIEKŁA!” ryknął, ale młode dziewczęta były zbyt pełne radości, aby zwracać na niego uwagę.

„No, chodź, Ewo; chodźmy do kościoła!” wykrzyknęł.

Ewa Neringówna (16) została przewieziona do kościoła św. Wawrzyńca z wielką pompą i ceremonią, ubrana w strój ludowy i wieńcem na głowie, siedząc w wozie ciągniętym przez cztery konie ozdobione zielenią i otoczona innymi młodymi dziewczynami w strojach ludowych i kwiatami we włosach. Grupę śledzili wszyscy zaangażowani w żniwa, większość spacerująca, niektórzy mający szczęście posiadać własne furgonetki rolnicze. Ks. Berent pobłogosławił wieniec przed Mszą św.

Podczas Mszy ks. Berent i księża w innych parafiach ogłosili, że pielgrzymki do Częstochowy, obecnie w zaborze rosyjskim, są zakazane przez Prusy. Pielgrzymki były od dawna obyczajem w Polsce. Grupy ludzi w całym kraju formowały się i chodziły pieszo do sanktuarium Matki Bożej Częstochowskiej, modląc się po drodze, może niosąc duży krzyż, mając nadzieję, że przybędą tam na jej święto, 26 sierpnia. Gdyby ich punkt początkowy był na tyle daleko, że wymagałby noclegu, ludzie w wioskach na trasie, którzy nie pielgrzymowali, zaoferowaliby im miejsce do spania i jedzenie.

Po Mszy w kościele św. Wawrzyńca cała procesja udała się do pałacu w Rogóźnie Zamek, śpiewając pieśni znane tylko na terenie Szczepanek. Procesja zatrzymała się przy bramie prowadzącej do pałacu Rogozińskich. Jej członkowie śpiewali, dopóki nie pojawił się brat Pani Jadwigi, Pan Florian Prądzyński. Ponieważ uroczystości muszą być prowadzone przez mężczyznę, a mąż i synowie Pani Rogozińskiej już nie żyją, zmusiła brata do poprowadzenia.

Ta popularna i kolorowa uroczystość została zorganizowana przez szlachtę i osoby posiadające duże połacie ziemi. Było to postrzegane jako sposób na wynagrodzenie chłopów za ich ciężką pracę. Chociaż Pani Rogozińska była przeciwna tej praktyce, miała praktyka długą tradycję wśród jej klasy, a jej zmarły mąż zdecydowanie ją faworyzował. Do tej pory wielu polskich szlachciców i właścicieli ziemskich zostało wypędzonych i zastąpionych przez importowanych i subsydiowanych przez rząd Niemców, ale wciąż było dość Polaków, żeby się zabawić.

Ewa zbliżyła się, nosząc wieniec, a Pan Prądzyński sam go zdjął i odłożył na bok. Ewa otrzymała piękną nagrodę.

Po nagrodzeniu tych, którzy wykonali wieniec, lord Prądzyński dał znak kapeli, aby zaczął grać. Paul Kwasigroch grał na gęśle, a kobza Henryk Flis. Walek na przemian gra na swojej harmonijce i perkusji. Biorąc Ewę w ramiona, Pan P. rozpoczął taniec od żywego krakowiaka. Zespół z wioski grał z rezygnacją w chrapliwym, pełnym błędów stylu, którego ludzie oczekiwali. Teraz zaczęła się część uroczystości, na którą wszyscy czekali, tańce i poczęstunek.

*

W Dworze Gruszczyńskim odbyły się podobne uroczystości, które poprowadził lord Bogumił.

*

Uroczystości zakończyły się o zachodzie słońca: 7:35. Kiedy Ewa Nering, królowa Dożynek, wróciła do domu, obawiała się przyjęcia, które da jej ojciec. Nie musiała obawiać, bo stracił przytomność w swoim łóżku. Zawiesiła wieniec nad drzwiami jako symbol dobrobytu, uklękła, aby odmówić modlitwę, i wrzuciła na swój słomkowy materac bardzo zadowoloną dziewczynę.

Pon. 14 sierpnia 1848 r. Świt przyszedł o 4:47. To był dzień pańszczyzny Zefiryna Flisa, Witolda Kwasigrocha i Juliana Neringa. Pomogli przy pierwszym zbiorze miodu z plastrów — dwóch pierwszych w Szczepankach, drugiego w Słupsku, jego rodzinnej wsi. Gdyż była to Wigilia Wniebowzięcia, zapadli na Mszę o godzinie 6:00, a następnie wrócili do pracy.

Rozdział 15: Horst Zaraża się Chorobą Wieku Dziecięcego

Dzisiaj były jedenaste urodziny Siegfrieda Welscha, pierwszego dziecka detektywa Theo Welscha, urodzonego w 1837 roku. Ojciec i syn obudzili się w dobrym nastroju, spodziewając się wieczornego przyjęcia.

Kiedy jego brat Horst Welsch się obudził, skarżył się na gorączkę. Wilhelmine poczuła węzły chłonne na tyl jego karku, które były spuchnięte i wrażliwe po dotknięciu. Rozważała zatrzymanie go w środku, ale błagał, by pozwolono mu wyjść i się pobawić. Pozwoliła na to.

*

Słońce zaszło o 7:33. Księżyc był w pełni na bezchmurnym niebie. Koweny spotkały się w Puszczy Rogóźno i tam, gdzie był Bismarck. Bismarck uczestniczył w ich obrzędach, koncentrując swoją nienawiść na postrzeganym rywalu Oskar von Metzger.

Wt. 15 sierpnia 1848 r. W Berlinie Oskar von Metzger obudził się krzycząc i trzymając głowę. „TO BOLI! O, BÓL! NIE MOGĘ TEGO WYTRZYMAĆ!” krzyknął. Uderzył głową w ścianę do krwi. Potem upadł i umarł.

*

Wniebowzięcie — święto kościoła parafialnego Gruta. Nie wolno pracy. Obowiązkowy dzień pracy Henryka Flisa został przeniesiony na czwartek, jego zwykły dzień wolny. Henryk poszedł do stawu, by wykopać kłącza pałki szerokolistne.

*

Wojciech Nering postanowił spotkać się z Alfonsem Kłopotkiem. Nie trzeba było zbytnio przekonywać, aby Alfons poszedł zbierać bez czarny i produkować więcej wina. Zrobili trochę i będzie gotowa 29/VIII.

*

Kiedy w Łasinie obudził się Horst Welsch, na jego twarzy pojawiła się wysypka. „Horst, zachorowałeś na różyckę. Przez jakiś czas nie wyjdziesz na zewnątrz”, powiedziała Wilhelmine. W miarę upływu czasu wysypka rozprzestrzeniała się w dół. Gdy się rozprzestrzeniał, oczyścił się z jego twarzy. Podczas ograniczenia w ciągu następnych dni czasami myślał o swoim przyjacielu Walku.

*

Detektyw Welsch uznał, że dziś jest dobry dzień na przesłuchanie 191 mieszkańców Jasiewa w sprawie kości znalezionych w Jeziorze Orle. Gdyby mężczyzn nie było w pracy, wszyscy byliby w domu, dlatego nie musiałby podróżować po całym miejscu. W rezultacie nikt nikogo nie stracił.

*

O godzinie 19.00 we wszystkich kościołach odbyły się uroczyste Nieszpory. Walek i inny chłopak pompowali mieszki, aby dostarczyć powietrze do organu. Współzawodniczyli ze sobą, aby zobaczyć, kto może pompować szybciej.

Rozdział 16: Żydowski Wujek Walka Natan Karnowski Bierze Ślub

O zachodzie słońca (7:31) wujek Walka Natan Karnowski (22) poślubił Michal Pippikówną (19). Temperatura wynosiła 24.8°; wiatr wiał z prędkością zaledwie 11 km na godzinę i był to w większości pochmurny dzień. Wszyscy tam byli: wdowa Zeidel (43), jego matka; Baruch (prawie 29) z żoną i dziećmi; Berta (25) z mężem i dziećmi; ciężarna Róża (20) z nowym mężem i niezamężna Sara (19). Jak dotąd Baruch nie powiedział nikomu o swojej decyzji zostania katolikiem. Nadal prowadzi handel swoim zmarłym bratem Mojżeszem. Natan, nowy Rabin zboru Łasin Bnai Icchak, prowadzi także sklep z kurczakami, w którym pracuje Michał Rogala, a Michael jest obecny.

Śr. 16 sierpnia 1848 r. Henryk Flis wydobył dwa pół-kłody ze stodoły Kwasigrocha. Biorąc jeden, znalazł środek i zaznaczył miejsce o szerokości 12 cm, w którym chciał położyć uchwt łuku. Następnie za pomocą siekiery zaczął odcinać kawałki z tyłu (strona skierowana w stronę łucznika) i końców. Odtąd w dużej mierze pozostawiłby front sam. Uchwyt zaczął teraz wyglądać nieporęcznie i grubo. Pracował na nim zgrzyt drewna, dzięki czemu jest wąski, gdy patrzy się na niego z przodu, i głęboko, gdy patrzy się z boku. Wyrył wycięcie w uchwycie, aby znaleźć miejsce do spoczynku strzały.

Następnie musiał wyprostować łuk. Rozpalił mały ogień na podwórku Kwasigrocha w pobliżu młodego drzewa z dwoma pniami. Krzywy łuk był na jednym końcu, więc potarł smalec i przytrzymał ten koniec nad płomieniami, aż stał się bardzo gorący. Następnie umieścił koniec w V drzewa, które znajdowało się na poziomie gruntu, i pchnął więcej, niż było to konieczne. Po zrobieniu tego kilka razy koniec się wyprostował.

Za pomocą piły umieścił cięcie pod kątem 45° po obu stronach każdego końca. Następnie za pomocą wysuszonego i poskręcanego jelita, które uratował przed ubojem, zawiązał pętlę na każdym końcu i przymocował ją, powodując pewne napięcie w łuku. Wyciągnął łuk na długość ramienia, przez co wyglądał jak wydłużona litera D, która została obrócona poziomo. Zobaczył, że część po prawej stronie uchwytu nie była symetryczna z częścią po lewej: wydawało się, że między łukiem a sznurkiem jest większa przestrzeń. Użył zgrzyt, by usunąć drewno z tyłu lewej strony, aż obie strony będą symetryczne.

O 16:55 temperatura osiągnęła najwyższą wartość 31.1°. Było wilgotno, gdy Henryk i Walek poszli następnie do lasu Rogóźno, aby znaleźć gałęzie Leszczyny, z których można zrobić strzały. Walek szukał ich, gdy Henryk wskazał, czego szukać. Podczas gdy Henryk był zajęty cięciem, chłopiec szukał następnego. Henryk ostatecznie uciął dwanaście, 92 cm długości i 1 cm średnicy. Zdjął kora. Zawiązał je w wiązkę, ciasno owijając sznurek wzdłuż całej wiązki. Wiązanie miało zmniejszyć wypaczanie. Umieścił je w stodole Kwasigrocha na wysuszyć. On i Walek spędzili tydzień na szukaniu piór myszołów lub czegoś podobnego, na lotki.

*

Dziś wieczorem, kiedy Alfons Kłopotek wrócił do domu po dniu pracy, narzekał na upał i wilgoć. Zdjął wszystkie ubrania i położył się spać, krzycząc do Pelagii: „ZAWOŁAJ MNIE GDY GOTOWA KOLACJA!” Na wyprawie w poszukiwaniu śmieci na wysypisko Rogozińskich Joanna, matka, znalazła składanego wachlarza, którego zmęczyła Pani Rogozińska. Alfons wywarł wrażenie na synu Dionizy, że stał nad nim, ciągle go wachlując. Chłopiec płonął z oburzenia i urazy. Gdy Alfons zdawał się zasnąć, Dionizy zwalniał, a nawet zatrzymywał się, po czym został wciągnięty z powrotem do akcji, przez: „KONTYNUUJ, SŁYSZYSZ?”

*

Pani Krajecka przyszła do domu Flisów po kolacji. Ona, Henryk, Monika i Walek siedzieli na zewnątrz na ławce, opierając się plecami o ścianę, obserwując zachód słońca, co zrobiło o 7:29 pośród rozproszonych chmur. Pani Krajecka widziała „znak” w chmurze. „Lepsze jest wrogiem dobrego”, powiedziała.

Czw. 17 sierpnia 1848 r. Święto św. Jacka Odrowąż. W Mszy ks. Berent powiedział:

„Jacek urodził się w 1185 r. w Kamieniu na Śląsku. Był bliskim krewnym bł. Czesława. W Bolonii we Włoszech uzyskał tytuł doktora prawa i boskości. Następnie towarzyszył swemu wujowi Iwo Końskiemu, biskupowi krakowskiemu, do Rzymu”.

„Tam był świadkiem cudu dokonanego przez św. Dominika i został bratem dominikańskim wraz z bł. Czesławem i dwóch asystentów biskupa krakowskiego. W 1219 r. Papież Honoriusz III zaprosił św. Dominika i jego wyznawców do zamieszkania w starożytnej rzymskiej bazylice św. Sabiny, co zrobili na początku 1220 r. Jacek i jego towarzysze byli pierwszymi, którzy wstąpili do klasztoru Dominika. Byli również pierwszymi absolwentami studium zakonu dominikanów w Św. Sabina, z których wyrosłoby XVI-wieczne kolegium św. Tomasza. Po skróconym nowicjacie Jacek i jego towarzysze otrzymali religijny strój Zakonu od samego św. Dominika w 1220 r.”

„Bracia zostali następnie odesłani z powrotem do Polski, aby ustanowić Zakon Dominikanów w Krakowie i Kijowie. Gdy Jacek i jego trzej towarzysze wrócili do Krakowa, wraz ze swoimi towarzyszami jako przełożonymi założył nowe klasztory, aż w końcu został jedynym, który pozostał. Jacek przeszedł przez całą Europę, głosząc wiarę, zasłużony na tytuł ‘Apostoła Północy’. Zmarł w roku 1257”.

*

Walek pomógł wybrać porzeczki, Czerwone i Czarne na folwarku w Szczepankach.

Wrzos Pospolity rozkwitał, więc Monika Nering wybrała się w dzikie miejsca. Chodziła tam iz powrotem, przynosząc do domu wiele pełnych worek. Odcięła górne części kwitnących gałązek i osuszyła je w zacienionym kącie domu, z otwartymi oknami dla wentylacji. Następnie usuwała suche kwiaty i sprzedawała je na placu Łasina. Był to kolejny sposób na uzupełnienie ich dochodów.

*

Bismarck zdał sobie sprawę, że to był dzień, w którym Fryderyk II zmarł w 1786 roku. „Pragnę prześcignąć cię w bezwzględności, Wasza Wysokość, ty stary Masonie”, powiedział obrazowi w myślach. Mimo że podziwiał bezwzględnych ludzi, wciąż jednak odczuwał wobec nich pewną pogardę, wynikającą z zazdrości: jak dotąd NIE osiągnął mocy, którą mieli.

Nie. 20 sierpnia 1848 r. Dziesiąta niedziela po Pięćdziesiątnicy. Ks. Berent wspomniał po swoim kazaniu, które obchodziło dziś rocznicę powstania przeciwko pruskiemu przejęciu w Poznaniu, 1794 r.:

„Pierwotnym centrum powstania był Kujawy, niedaleko od nas. Pierwsze starcia miały miejsce dzisiaj. Dwudziestego drugiego sierpnia powstańcy zajęli Gniezno. Niedługo potem gen. Paweł Skórzewski zajął Konin i inne miasta w okolicy. W rezultacie król pruski Fryderyk Wilhelm II został zmuszony do odwrócenia części swoich sił, które pomagały Rosjanom stłumić powstanie w Warszawie. Polski korpus pod dowództwem Jana Henryka Dąbrowskiego zdobył Bydgoszcz drugiego października i wkroczył na Pomorze prawie bez sprzeciwu, ale ostatecznie nasze siły straciły grunt. Siedemnastego listopada 1794 r. ostatnie polskie jednostki w centralnej Polsce skapitulowały przed Rosjanami w Radoszycach. Sporadyczne walki partyzanckie trwały do połowy grudnia”.

*

Festywal parafialny, kościół Wniebowzięcia NMP, Gruta, odbył się dziś pod oślepiająco niebieskim niebem. Udało im się dotrzeć do Wojciecha i Alfonsa: 4.4 km, około pół godziny drogi. Uczestniczyło wielu z parafii Św. Wawrzyńca. Monika Flisowa przyniosła kiście suszonego wrzosu i kopru i założyła sklep na kocu. Walek działał jako sprzedawca.

*

10:00: nabożeństwo luterańskie. Pastor Kretzmann mówił o śmierci Fryderyka II w dniu 17/VIII/1786 r. Niektórzy z jego młodych mężczyzn poszli na uroczystość w Grucie zaraz po nabożeństwie i wpadli w awanturę. Welsch został zawołany. Skorzystał z okazji, by przesłuchać hałaśliwych po obu stronach zamieszania na temat kości znalezionych w Jeziorze Orle.

Pon. 21 sierpnia 1848 r. Świt przyszedł o 4:59. Był to obowiązkowy dzień pracy Witolda Kwasigrocha, Zefiryna Flisa i Juliana Neringa. Pomagali przy zbiorach ziemniaków, w walce z silnymi wiatrami, muchami i groźbą deszczu. Plony zostały uszkodzone przez robaki ziemniaczane.

*

Dzisiaj w Schönhausen Bismarck wpadł w szał, gdy powiedziano mu, że Joanna urodziła dziewczynę dla ich pierwszego dziecka. Wydawało się, że uważa to za celowe z jej strony. Bismarck nalegał, by nazwać ją Marie, za jego martwą miłość, Marie von Blanckenburg. Joanna podejrzewała, że to był powód, ale nic nie powiedziała. Gdy Marie dorastała, biografowie nie mieli wiele dobrze do powiedzenia na jej temat. Przyjaciel rodziny opisał ją jako „raczej dziwną niż ładną”. Inny powiedział: „… z upływem lat stała się na zewnątrz niezdarniejsza i wewnętrznie głupsza”. Inne przymiotniki używane do jej opisania to „leniwa”, „kpina” i „niechlujna”.

*

W Łasinie Horsta Welscha wysypka z różyczki zniknęła.

Rozdział 17: Zła Rodzina Wprowadza się do Koszar Walka

W Szczepankach rodzina Milewski przeprowadziła się do koszar, w których już mieszkali Henryk Flis i rodzina, Zefiryn Flis i rodzina oraz dziewięć innych rodzin. W jej skład wchodzili: Damazy ojciec, urodzony 12/XII/1813, Pelagia matka, urodzony 8/X/1815, Brunon, urodzony 7/X/1837, bliźniacy Marianna i Anna, urodzone 26/VII/1839, i mały Jerzy, urodzony 20/IV/1844. Kiedy hrabia Trieglaff-Thadden otrzymał majątek skonfiskowany polskiemu szlachcicowi w Słupskim Młynie, postanowił wydalić pracujących tam polskich chłopów i wywiązać się z swoim obowiązków jako prusak, sprowadzając niemieckich chłopów na ich miejsce. Damazy i jego rodzina zostali zmuszeni do poruszania się po okolicy, mieszkając w wozie, błagając szlachciców i wolontariuszy o pracę. Wreszcie Pani Rogozińska w rzadkim akcie współczucia pozwoliła im przenieść się do tych baraków.

Ale Damazy nie był świętym. Nawet gdyby polski ziemianin pozostał na swojej ziemi, dni Damazego byłyby policzone. Kradł i pił. Pokonał żonę i dzieci. Jego zastraszanie Brunona sprawiło, że Brunon szukał tych, których mógłby zastraszyć. To ostatnie nie miało dobrze wróżyć Walkowi.

*

Wieczorem ks. Berent przeczytał w dwóch berlińskich gazetach:

„W dniach 18–20 sierpnia Parlament Junkerów zorganizował, jak mają nadzieję, pierwsze doroczne Zgromadzenie Ogólne w Berlinie, któremu przewodniczy Kleist-Retzow. Otton von Bismarck, jego przyjaciel, był obecny. W tym wydarzeniu wzięło udział około 200 do 300 przedstawicieli ziemi pruskiej, głównie właścicieli ziemskich Obecni byli także mniejsi właściciele i rolnicy. Spotkanie postanowiło zmienić nazwę na ‘Stowarzyszenie na Rzecz Ochrony Własności’”.

„Ci latyfundianie uważają zwykłego człowieka za wroga. Możemy oczekiwać od nich sprzeciwu. Ci ‘mniejsi właściciele i rolnicy’ są tam tylko na pokaz”, powiedział sobie.

Wt. 22 sierpnia 1848 r. Pierwsze dziecko Natana Karnowskiego i Michali Pippikównej zostało poczęte.

Śr. 23 sierpnia 1848 r. Padało między 8:50 a 9:55. Kiedy zdawało się, że to się zatrzymało, Henryk Flis zabrał Walka, by odzyskał pakiet gałęzi leszczyny ze stodoły Kwasigrocha. W międzyczasie oboje znaleźli różnorodne piórka ze skrzydeł, od czasu do czasu z ogona, myszołowa, gęsi i bociana. Henryk rozpalił mały ogień gałązek. Na początku wyrył wycięcia w jednym końcu patyków, w które pasował sznurek, a wyostrzył drugą końcę. Znalazł zakręt w strzale i przytrzymał go nad płomieniem, aż drewno się rozgrzało. Następnie, wyginając się, przytrzymał strzałę w tej pozycji nad ogniem, a tym samym wyprostował strzały.

Podzielił każde pióro na pół i odrzucił wszystkie oprócz środkowego 15 cm, pozostawiając około 2,5 cm kręgosłupa na każdym końcu. Zrobił klej z sosny, węgla drzewnego i drobnego materiału roślinnego. Podgrzewał to w ogniu, aż stał się całkiem płynny, i nałożył go na cały wał, w miejscu w którym planował zakotwiczyć pióra, a następnie owinął cienką nić, którą dostał od Moniki wokół przedłużenia na każdym końcu. Wyschło mocno, a pióra były mocno zakotwiczone. Potem przyciął pióra. Był teraz gotowy na polowanie.

*

W kościele św. Wawrzyńca Szczepanki Bogumił Gruszczyński zakończył godzinę kontemplacji przed Najświętszym Sakramentem. Podjął decyzję: poprosi Barbarę Kińczykowną — swoją służącą — o jej rękę w malzenstwie.

Czw. 24 sierpnia 1848 r. To był dzień wolny Juliana Neringa. Zabrał Walka na Mszę św. Bartłomieja, apostoła, a po śniadaniu Walek zabrał wuja do Puszczy Rogóźno, aby pokazać mu pułapki, które zastawił Henryk Flis. Były w nich cztery wiewiórki. Kiedy wrócili do domu Walka, Monika powiedziała: „To dla nas za dużo. Dlaczego nie weźmiesz tych dwóch?”

Julian przyjął je i pomyślał: „Powinienem iść za przykładem Henryka i samemu zastawić pułapki. Następnie między nami możemy stworzyć miejsce w lesie, aby wędzić naszą dziczyznę”. Postanowił przedstawić ten pomysł Henrykowi.

Po tym Julian powiedział: „Niebo jest niebieskie, jest bardzo gorące i wilgotne. Pójdziemy popływać w jeziorze Melno. Jak ci się podobało?”

„Chciałbym to. I możemy wybrać dzikie zioła do jedzenia”, odpowiedział Walek. Idąc dalej, natknęli się na wiesiołka rosnącego na poboczu drogi. Wylądowali w lesie Rogóźno nad rzeką Osą, gdzie znaleźli pontederię cordatą w samej rzece i na podmokłym obszarze wiązówkę błotną.

To była rocznica pierwszego dnia Walka z kwarantanny. Julian zapytał, czy pamięta, jak wyglądała kwarantanna. Chłopak opowiedział mu o mieszkaniu z matką w Rogóźnie Zamek. Powiedział mu najpierw, że Pan Romuałd zachorował, potem Jurek Nicpoń, potem ks. Kalkstein-Osłowski, kapelan. Następnie wysłano doktora Burchardta, który wydał werdykt na cholerę. Następnie całe gospodarstwo domowe zostało poddane kwarantannie do dziś w 1847 r. Nie mówił nic o molestowaniu przez Jurka Nicponia. Utrzymał wszystkie pojęcia o nim daleko z umysłu: wstydził się tego, co się stało.

*

To był pierwszy obowiązkowy dzień pracy Damazy Milewskiego dla Pani Rogozińskiej. Zgłosił się do nadzorcy jej folwarku w Szczepankach i otrzymał zadanie pomocy przy zbiorze miodu z plastrów. Nadzorca zauważył, że miał alkohol na oddechu i wydawało się, że zmusza innych pracowników do wykonywania trudniejszych aspektów pracy.

Rozdział 18: Pan Bogumił Prosi o Rękę chłopki Barbarę Kińczykównej

O 14:48 temperatura osiągnęła najwyższą wartość 31.1°. Było też dusznawo. Bogumił poszedł do kuchni, poprawnie zakładając, że sprzątanie po obiedzie i kolacji służących się skończyło. Podszedł do Barbary i powiedział: „Wyjdź ze mną na zewnątrz, z dala od upału i wilgoci”. Wytarła ręce w fartuch i poszła za nim.

Bogumił poprowadził ją wiejską drogą. Niebo lazurowe od czasu do czasu miało srebrną chmurę. Zatrzymał się w pewnej odległości, usiadł i wyjaśnił jej: „Barbaro, chcę być dobrym ojcem dla naszego dziecka. Nie mogę tak być, podczas gdy ty i on jesteście sługami. Ty i ja wiemy, że są ludzie, którzy wchodzą w małżeństwo z miłości romantycznej. Zwykle nie robi się tego ani w twojej, ani w mojej klasie. Nasze małżeństwa są zaaranżowane. To, co w nas wbija, to to, że jesteśmy sobie winni szacunek, a miłość rośnie, gdy spędzamy ze sobą czas. Proszę, wyjdź za mnie”.

Była przytłoczona. „Myli się, jeśli chodzi o miłość romantyczną; Kocham go, odkąd po raz pierwszy na niego spojrzałam”, pomyślała. Nigdy nie śmiała myśleć, że do tego dojdzie. „Tak, tak, poślubię cię!” odpowiedziała.

Słońce zaszło o 7:12 na bezchmurnym niebie. O 8:00 — przed snem dla większości chłopów — temperatura wynosiła 31.6° i było jeszcze duszno. Wszyscy rzucili się i odwrócili, próbując zasnąć. W kwaterach służących w Gruszczynie Barbara miała dodatkową rzecz, która nie pozwalała jej zasnąć. W domu Kłopotków Dionizy był zmuszony wachlować ojca „dopóki nie będziesz pewien, że śpię!” Na szczęście nie trwało to długo, bo był pijany, ale przerażony chłopiec zdusił wściekłość na tym bydlęciu.

Pt. 25 sierpnia 1848. Świt przyszedł o 5:05. Był to obowiązkowy dzień pracy Zefiryna Flisa, Piotra Flisa i Leona Kwasigrocha. Obudzili się i wyszli, aby pomóc zebrać ziemniaki. Zostały uszkodzone przez robaki ziemniaczane.

*

To była rocznica oddzielenia Walka od matki, która została wysłana do Dworu Gruszczynów w ramach okrutnego dowcipu granego przez Pana Jana Rogozińskiego przy współpracy Pana Bogumiła Gruszczyńskiego. Walek miał napad o 6:00 rano Msza św. Szczepanki. Bogumił Gruszczyński był na tej Mszy z Barbarą Kińczykówną. Następnie ogłosił wiadomość o zbliżającym się małżeństwie z ks. Berentem i poprosił o opublikowanie zapowiedzi na następne trzy tygodnie. Chciał Śr raczej w tym kościele niż w ks. Konieczniego dlatego, że nie chciał sprawiać mu żadnych kłopotów z władzami.

*

Bismarck napisał do Hermanna Wagenera, redaktora KreuzZeitung, o potrzebie bycia materialistą w obronie praw materialnych Junkerów:

„Drogi Hermannie, gdzieś w jednej z ewangelii bogaty młody człowiek podchodzi do Jezusa i pyta, co jeszcze musi zrobić, aby uzyskać życie wieczne. Jezus mówi mu, aby ‘sprzedał to, co posiadasz, i dał biednym’ lub coś w tym rodzaju. Uważam to nie tylko za niezrozumiałe, ale za absolutne szaleństwo. Życie polega na zdobywaniu. To nie ich wina, że biedni przegrywają w loterii życia. Z drugiej strony to nasz szczęśliwy los, że my, Junkery, mamy szczęście w życiu. Nie wiem, co leży poza grobem; dlatego najbardziej sensowne jest zdobycie wszystkiego, co możliwe, zanim zamkniemy oczy na ostatni raz”.

Sob. 26 sierpnia 1848 r. Matka Boża Częstochowska. Wszyscy w parafiach Szczepanki i Gruta chodzili do kościoła na 6:00 Mszy, idąc pod bezchmurnym niebem, aby się tam dostać. Ks. Konieczny w kościele św. Katarzyny w Łasinie, w obawie przed rządem, odprawił Mszę św. Zefiryna. Nie wspomniał o Matki Bożej Częstochowskiej. Pielgrzymki do Częstochowy były zakazane przez Prusy.

Rozdział 19: Michał Rogala Zakłada Koło Rolnicze

Po Mszy o 6:00 i zjedzeniu śniadania, Michał Rogala (29 lat) włożył najlepsze ubranie i wezwał Pana Bogumiła (22) w Dworku Gruszczyńskim. Bartłomiej wprowadził go do poczekalni. Kiedy pojawił się Bogumił, Michał skłonił się i powiedział: „Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus” i oddając ukłon, Bogumił odpowiedział: „na wieki wieków”.

Michał nigdy nie widział Bogumiła z bliska. Był bardzo przystojny. 193 cm wzrostu, miał kręcone blond włosy, kwadratową męską szczękę, szerokie barki i wąską talię. Michał był zaskoczony, widząc go ubranego nie w strój arystokraty, ale raczej w strój rolnika! Podczas gdy poprzednio utrzymywał ciało w formie, robiąc wiele brzuszków, teraz robił to robotą ręczną.

„Jak mogę ci pomóc?” zapytał Bogumił z życzliwym uśmiechem na opalonej twarzy.

Michał wziął głęboki oddech i powiedział: „Po klęsce w maju Polacy na Pomorzu Królewskim postanowili skoncentrować swoją energię na zwiększeniu pozycji gospodarczej i politycznej zamiast konfrontacji militarnej. Odtąd Polacy chcą pracować nad organizacją, podnoszeniem standardu życia, obroną wiary katolickiej, zwiększaniem samoświadomości narodowej oraz bogactwem i rozwojem ziem polskich. W tym celu tego lata liberalni politycy utworzyli Ligę Polską. Na jego czele stoi hrabia August Cieszkowski — pisarz i filozof”.

„Co chciałbyś, żebym ja zrobił?” zapytał Bogumił.

„Chciałbym założyć Koło Ligi Polskiej w Gruszczyńskim Dworku”, odpowiedział Michał. „Będą musieli mieć dostęp do twoich pól, zwierząt i budynków, aby uzyskać praktyczne lekcje ulepszania metod uprawy. Wiesz, że oni nie nauczą się tych rzeczy od Prusów. Chcą utrzymać nas nieświadomi”.

Po kilku przeczuciach o możliwych dniach i godzinach zgodzili się, że Koło może się tam spotkać w sobotnie popołudnia o 15:00.

Pod koniec wywiadu Michał wstał i podszedł aby pocałowac reke Bogumiła. Wycofując go, Bogumił powiedział: „Takie rzeczy są częścią starej Polski. Stworzymy nową, bardziej demokratyczną”.

*

Po odejściu Michała poszedł do księży Berenta i Muzolfa w Szczepankach i Grucie, odpowiednio i poprosił ich o ogłoszenie spotkania Koła Ligi Polskiej w Gruszczynie, które rozpocznie się w sobotę 2 września o godzinie 15:00. Z przyjemnością to zrobili.

Nie. 27 sierpnia 1848 r. Słońce wstało o 5:09. Kiedy Monika Flisowa obudziła się dzisiaj, była zachwycona, widząc ulgę od porannych mdłości i jej innych objawów, w tym zmęczenia, wzdęć i delikatnych lub opuchniętych piersi. Nie wiedziała o tym, ale zakończyła swój pierwszy trymestr i zaczynała swój drugi. Spojrzała w lustro i zobaczyła, że zaczyna pokazywać, i poczuła pierwsze kopnięcia dziecka.

Czuła się wystarczająco dobrze, aby iść do kościoła. Po Mszy świętej podzieliła się radosnymi wiadomościami z wieloma kobietami na dziedzińcu.