drukowana A5
18.25
I część: krzyż człowieczy

Bezpłatny fragment - I część: krzyż człowieczy

Objętość:
61 str.
Blok tekstowy:
papier offsetowy 90 g/m2, styly
Format:
145 × 205 mm
Okładka:
miękka
Rodzaj oprawy:
blok klejony
ISBN:
978-83-288-0050-2

(Pod nieba dłoniastą palmą nie daj mi chodzić samotnie...)

Pod nieba dłoniastą palmą nie daj mi chodzić samotnie,

Agni.

Otwórz rzeki, a sosny krzykiem z ognia i wiosny

podpal i nagnij.

W jakie zimy prowadzisz, jakich kolęd słuchać

śmiertelnych?

Otom jest syn wygnany z ziemi niepoznanej,

niewiernej.

Obco mi niebo czarne i białe zawieszasz

nad czas samotny;

oceany z kamienia, w które się przemieniam

jak w lodach okręt.

Nad dniem ostatnim stawiasz mi długie, woskowe

świec rzędy,

które są stare drzewa, kiedy w portów brzegach

rżą argonauckie okręty.

Odbierz mi ziemię, miłość rozumną oderwij

i porwij

spośród umarłych rzeczy, gdzie dojrzewa wieczór

o woni morwy.

Daj mi konia, o Agni, z żółtych, strasznych płomieni

i białych,

bo oto spadam — owoc w grób ziemi pod sobą

dojrzały.

3 grudzień 1940 r.

Pieśń o ciemności

Sny leżą na mnie warując milczenia

jak lwy z pomników co warują śmierci

i liść opada czasem, śnieg, albo i obłok,

albo ptaków pióropusz wzbije się i przyjdzie.

I niebo stoi. Wtedy mam podobną

twarz do nieba, choć cienia niema w niej, ni żalu

słyszę jak się sodomy w cichym trzasku palą.

O nie sędzią ja czekam! Dzień płonie jak listek

na płytę pieca opadły i zwija

sieć żyłek delikatną, a z nim giną wszystkie

chwile nerwem łączone. Noc i dzień przemija.

I w katakumbach czasu od sklepień odbija

głos, może napomnienie, może bitwa walna —

— wszystko nierozróżnione i rozdarte wszystko.

I noc przechodzi górą jak śmierć — triumfalna

i spływa obraz do mórz wrzących pysków.

W huku werbli, w burz wrzawie, w łoskocie pokoleń

idą chłopcy o oczach z największych przeznaczeń,

idą, aż za daleko przechodzą — do ziemi,

idą, kiedy za nimi świt nie zapłacze

mlekiem błękitnym. I tak stygną z niemi

i przechodzą żelazem — karty czarnej ziemi.

A tyle rzeczy czeka jak spod dłoni — nowych

na nadawanie imion. Jak zwierzęta stoją,

tak smutnieją mijane i schylają głowy,

aby przeżuwać zapomnienia zmierzch.

O zatrzymać! Płacz milknie. Znów przywala grób,

znów sen się kładzie głazem mruczący jak lew

i niebo jak kolumna. Stygnie w urnach krew,

a burza ciężko pełznie nad doliną.

Noc. Po nocy powstają upiory i z ciała

wychodzą, aby truć oczy i zmieniać je w popiół,

aby smutnym dziewczynkom twarz jak orzech gnieść,

i słuchać w płaczu cichym zwycięstwa i śmiechu

swojej strasznej postaci jak uschnięty badyl

natchniony śmiercią, lub serc wodospadem,

który się w ciemność toczy. Znowu dym spowija

i snem przybitą leżąc umieram. Wiek mija.

O! Zatrzymać! Milczenie. Widzę jeszcze ludy

i naród pod kopułą, gdzie szalone wozy

wypruwają z obłoków deszcze krwawych nożyc.

I pada mór i ludzie wypłoszeni

do bram łomoczą, a bramy z kamieni

więc przypadają do stóp drżącej ziemi,

a ta otwiera paszcze, całuje i wchłania,

a niebo drga, nie woła żaden głos.

Milczenie. Sny ziewają. Puszcze płyną górą

i leżą tak, a w dłoniach kolumny z marmuru

wbite warują ciszy. Nie przychodzi śmierć

i tylko niebo błyszczy oparte o pierś,

a ciało jeszcze raz zmienia się w sypki popiół.

Pieśń o klęsce

Mija godzina, która nie na tarczy:

ciało zmienia się w popiół, a wzrok w ołów.

Łez na powstanie z martwych nie starczy:

poznanie — koło.

To tylko ziemia gaśnie — kula pusta,

na której Bóg rozdarty tysiącem szatanów chodzi —

— tysiącem ludzi. Zieją kamienne lustra,

barwa nie rodzi.

To z wysokości, czy z grobu widziana

urna spełnienia jest wzgórzem skorup.

O drzewo! drzewo! Czyś tylko trumną

pod ruchów korą?

Tak się w pogardzie odosobniony

przestaje czuwać w śnie i godzinie.

Jeszcze ton przejdzie, nie będąc tonem,

przechodząc — minie.

Jeszcze łodygi zielone co w tobie

jak kolumnady pułapu rosły

są u zsiniałych wód po potopie

strzaskanym wiosłem.

Jeszcze łzy płynąc staną się gromem

co serc naczyniom grającym tobie

rozbije obraz; nigdy zielone,

nigdy na grobie.

I nad żyjącym żadna przyczyna

i żaden koniec. Popiół i droga,

bo głosy klątwy w pogardzie wszczęte

nie głosem Boga.

O drzewo! drzewo! mija godzina,

a czzas jej wiekiem.

Drzewo przeklęte w nieznanych winach

jakżeś człowiekiem?

Spojrzenie

Nic nie powróci. Oto czasy

już zapomniane; tylko w lustrach

zsiada się ciemność w moje własne

odbicia — jakże zła i pusta.

O znam, na pamięć znam i nie chcę

powtórzyć, naprzód znać nie mogę

moich postaci. Tak umieram

z pół-objawionym w ustach Bogiem.

I teraz znów siedzimy kołem,

i planet dudni deszcz — o mury,

i ciężki wzrok jak sznur nad stołem,

i stoją ciszy chmury.

I jeden z nas — to jestem ja,

którym pokochał. Świat mi rozkwitł

jak wielki obłok, ogień w snach

i tak jak drzewo jestem — prosty.

A drugi z nas — to jestem ja,

którym nienawiść drżącą począł,

i nóż mi błyska, to nie łza,

z drętwych jak woda oczu.

A trzeci z nas — to jestem ja

odbity w wypłakanych łzach,

i ból mój jest jak wielka ciemność.

I czwarty ten, którego znam,

który nauczę znów pokory

te moje czasy nadaremne

i serce moje bardzo chore

na śmierć, która się lęgnie we mnie.

18 X 1943

Rycerz

W noc zjeżoną kwiatami martwego powietrza

nie nasłuchuj, nie jadą rycerze

w zbrojach blasku, w kaskach na wietrze

rozwiewających kity płomieni, a miecze

obronie słabych — tylko w pochwach rdzawych

albo zalane płaszczyznami śniegu,

albo jak gwiazdy pogubione w biegu.

Witaj, a nie płacz mi. Ja zawsze senny,

w nocy skrojony na kształt owych dawnych,

idę w pochodach, w cieniach jak sam ciemnych

i nigdy znaleziony, nigdy wiarą sławny,

a tylko ręce wspieram o ten słup z przestrzeni.

Gram. Jestem rycerz — Boga zamyślenie.

Ach, lądy jak pióropusz dymu ogień wzbija.

Mijam morza rozległe jak błyszczące ryby.

Gwiazdy spadają w ciszę. Psy przed domem wyją

i złote deszcze iskier — jak żuki o szyby.

I czegóż ja dostanę, czegóż pragnę jeszcze,

zamarzły w lodem martwą, niebieskawą przestrzeń?

A szukają i złota, i chleba, szukają,

choć jak krety korzeni, które w słońcu rosną

kwiatami czy rudawą o zachodzie sosną,

i zawsze kopiąc tak — nad ziemię nie dostają.

I podkopując tak — są złej planety jękiem

pod tym pułapem, co jest światła dźwiękiem.

Ja wierząc tak w umarłych żywym obcowanie

i poznając — do krzywdy przykładam miecz rdzawy,

który jest krzywdzie miłość — rozpoznanie

i jest jak pod stopami szatana — kłos trawy,

a choć znam płomień zaklęć jak piorun wśród ciszy,

nie zawołam — w mórz szumie nikt go nie usłyszy.

I tak przez ciało czekam, choć ognia potopy

niby wojsk krwawych skrzydła ciągną czarnym stropem.

I jestem. Czym ja jestem? Wierzący przez małość —

rycerz gór zapomnianych — w zmartwychwstałe ciało.

dn. 21 lutego 1942 r.

Żal

Pozcinano drzewa światowidom,

ścięto głowy buntom dziecięcym,

bo nie przyjdą anioły z ptasich puchów, nie przyjdą.

Oto nóż szafotów do chleba. Cóż więcej?

Zatroskane madonny mdleją

jakbyś podniósł ziemi upiorną powiekę

więc żal mi, żal, bo świat to żal

za utraconym człowiekiem.

luty 41 r.

Z szopką

Górą białe konie przeszły,

trop dymiący w kłębach stanął,

w gwiazdach płonąc cicho trzeszczy

wigilijne siano.

Spoza gór czy sponad ziemi

anioł biały? kruchy mróz?

starcy w niebo nachyleni?

Anioł biały szopkę niósł.

Zamknąć tak — to ironicznie —

w daszek gwiazdom pobielany,

płomień wieków i człowieka

w tekturowe cztery ściany.

Zamknąć tak — to z odległości —

w dwie figurki — czarną, białą,

rozdeptanych epok kości

i spalone żądzą ciało.

W naprężone kusze burz

anioł biały — szopkę niósł.

A figurki w męce gasnąc

coraz słabły, zanikały

w napowietrzną gwiazdy jasność,

tekturowo — popielały.

Śmiał się anioł półuśmiechem

z ich uporu, a nie grzechu,

że tak jedni — choć ich stu.

Anioł biały szopkę niósł.

Aż na grudzie stopą lekką;

stanął niby mgłą i skałą.

i koślawe, głodem ścięte

ujrzał w grudę wbite — ciało,

żeber czarnych łuki, spięte,

poskręcane rydle rąk,

brzuch jak bęben życia — wzdęty,

brzuch zsiniały, brzuch jak tłok,

I zawrócił. W nieba plusk

poczerniałą szopkę niósł.

2 XII 41 r.

Historia

Arkebuzy dymiące jeszcze widzę,

jakby to wczoraj u głowic lont spłonął

i kanonier jeszcze rękę trzymał,

gdzie dziś wyrasta liść zielony.

W błękicie powietrza jeszcze te miejsca puste,

gdzie brak dłoni i rapierów śpiewu,

gdzie teraz dzbany wrzące jak usta

pełne, kipiące od gniewu.

Ach, pułki kolorowe, kity u czaka,

pożegnania wiotkie jak motyl świtu

i rzęs trzepot, śpiew ptaka,

pożegnalnego ptaka w ogrodzie.

Nie to, że marzyć, bo marzyć krew,

to krew ta sama spod kity czy hełmu.

Czas tylko warczy jak lew

przeciągając obłoków wełną.

Płacz, matko, kochanko, przebacz,

bo nie anioł, nie anioł prowadzi.

Wy te same drżące u nieba,

wy te same róże sadzić jak głos

na grobach przyjdziecie i dłonią

odgarniecie wspomnienia i liście jak włos

siwiejący na płytach płaskich.

Idą, idą pochody, dokąd idą,

których prowadzi jak wygnańców łaski

ląd krążący po niebie. A może

niebo po lądzie dmące piaskiem

tak kształt ich zasypuje. Jak noże

giną w chleb pogrążone — tak oni

z wolna spływają. Piach ich pokrywa.

Jeszcze słychać śpiew i rżenie koni.

8 III 1942

Starość

Otom szary od pyłu tylu wieków,

a zawsze na osiodłanej chmurze.

To sny te miasta wołające: «Człowieku!»,

to rzeczywistość: kiedy oczy zmrużę.

Otom tak w drodze długiej zmalał,

że sam ledwo widzę swoją postać.

Tylko dudnią szkice elementarnej chwały.

Śmierć mi wszystkie drogi zarosła.

I coraz mniejszy jestem — jak gwoździk,

ostatni gwoździk — mówią — do własnej trumny.

Trzeba aż tyle nocy płakać z głupoty

i teraz dopiero — mówią — rozumny?

kwiecień/maj 41 r.

Krzyż

Za tych — co batem scięte liście,

za tych — co ptaki z wosku lane,

tych — co im krew znużeniem tryśnie

i tych — co wbici cieniem w ścianę

i za zwierzęta konające,

którym powoli oczy bledną —

— chciałbyś odrzucić Bogu — życie,

umrzeć raz drugi jak zbawiciel;

ale zawarty tobie upływ

krwi, i związane ręce w supły,

bo ty nie twórczym niepokojem,

a tylko, że się patrzeć boisz.

25 listopad 41 r.

Dzień sądu

Każdy dzien jest dniem sądu bez kary

jak w niepamięć idące pożary

niewidzialny — na ziemi — nisko,

niechwytany przepala wszystko.

Chociaż dzwonią owoce w uśmiechach

i świątynie wzrastają na grzechach,

chociaż młodość wytryska i starość

każdy dzień jest dniem sądu bez kary.

A kto nagle na mchach zobaczy

jakieś tropy jak łuny rozpaczy

i w marmurze, czy ptaku rozpozna,

że stanęła ziemia nieostrożna

zadrży prochem, zadymi pożarem

w nim zobaczy dzień sądu bez kary.

grudzień 41 r.

Elegia (Obłoki lotne, żagle uniesień...)

Obłoki lotne, żagle uniesień, drzew przyjaciele

na nieboskłonach.

Głowa się chyli w ręce chropawe, głowa bolesna,

łakną ramiona.

Ten ptak pod wami przepływający jest moim sercem,

ciemny, wysoki.

Jakże mam uciec do lasów złotych przed niepokojem,

ptaki — obłoki?

Jakże mam wrócić pełen żałości, niedokończony

w lot wasz i płynność?

Dłonie przebite, krzyż za mną idzie,

śmierci powinność.

Tak się ta glina nieurobiona piętrzy, kamieni,

miasta goreją.

Jestem że grobem własnym na ziemi,

własną nadzieją?

Ciche obłoki! znów mnie mijacie, światła płynące,

cienie dalekie.

Wiarą was nazwę. Wy mnie nazwiecie próchnem żałości,

trumną, człowiekiem.

wrzesień 1942 r.

Psalm 2. O krzyżu

Matce

Nie nadaremnie jest ten krzyż,

który przykuwa trzepot rąk.

Posłuchaj tylko: czas jak mysz

podgryza rozłożysty dąb.

Nie nadaremny jest ten krzyż,

jakby odarty z czaszki mózg,

gdzie tysiącmłotem wieków łzy,

tak jakbyś ziemię w dłoniach niósł.

On w miłość, w roli skowyt psi,

on się wyciosa z ciszy snu;

jest u każdego progu dni;

jest, jakbyś ziemię w sercu niósł.

I nie daremny, bo gdy w lustro łez —

— jak w lustro nieba — śmiercią spojrzysz,

zobaczysz, powiesz: otom jest,

którym się krzyżem w Bogu drążył.

dn. 15. XII. 41 r.

Psalm 3. O łasce

J. Andrzejewskiemu

Cóż mi, Panie, żem lepszy od cieni? W ich tłumie

ognia Twoich objawień rozróżnić nie umiem

od cieni, które we mnie i wśród których błądząc

jestem sercem ciemności i ciemności żądzą.

Kiedy przeze mnie wołasz, jakże ja ostaję,

kiedym jest sam dla siebie obiecanym krajem?

I cóż mi, żem szkatuła, w której nic już więcej

ponad głos w niej zamknięty i złoto uświęceń?

Ja nie okrętem Tobie, bo gdzie by mi unieść

Twój czas nienazywany, Twoje sny — zrozumieć.

Ja sam we śnie płaczący, skuty małym strachem,

przybity niebem znaków jak zwalonym dachem.

Ja sam w tym śnie rzucając ramionami w ciszę,

sam swoich dni nie umiem, swych ramion nie słyszę.

Przywróć mi, Panie, siłę zamyśleń skupionych,

gdzie mimo trwóg świadomość — ręce są jak dzwony

poważne, morzem brzmiące, a światem serdeczne,

co choć w nim, to ponad nim blaskiem — ostateczne

dn. 20. XII. 41 r.

(O miasto, miasto - Jeruzalem żalu...)

O miasto, miasto — Jeruzalem żalu,

gdzie wsparte o kolumny — każde drzewo krzyżem

nad cieniem mijającym jak cieniem koralu,

który jak płomień niewidzialny liże

stopy zwycięzców i tych, którzy leżąc

pod płytą blasku, w cień blasku nie wierzą.

Miasto niewiary. Czym ty jesteś stojąc

we wszystkich ziemiach, w ognisku i w boju,

czymże ty jesteś i co niesiesz w sobie,

że jesteś na człowieku jak wieniec na grobie

i rodzisz tylko bezgłowe kamienie

i sen, gdzie nie śniąc

nie odwalone jesteś gromów brzemię

i martwą pieśnią.

Sen, sen upiorów, gdzie na kwiatach leżą

ludzie ciosem znużenia padli przed wieczerzą,

ludzie u stołów pańskich siadający, którzy

szable splatają w dole, a kwiaty na górze.

Nic nie widzący, w nikogo wpatrzeni,

wielcy na krzywdę ludzką, mali na cierpienie.

Upadający — przez ciało chcąc stanąć

i żagwią wznieść pomniki, żagwią umaczaną

w ciałach tych, co nie wierząc — nie wiedzą i proszą

i których tylko potem anioły podnoszą

jak liść jesienny w baśni i prostując bożą

ręką — tak ukołyszą, aż w Bogu odtworzą.

A ci jak huragany wszczęte wianiem płaszcza

są, choć przez grozę, silni, gdzie armaty paszcza,

gdzie dłoni uderzenie, i tak są zwycięscy

w chwili zbrodni — na wieczność odtworzeni w klęsce.

O wielcy, których siłę nazywają słabość,

bo śpi w nich jak pomruki lawiny i czeka

na czas wiary, na znamię, na grom i człowieka,

na burzę planet, na rzeczy nazwanie.

A że z nich tworzą trumny, co w ziemi zwyciężą,

są zwani słabość, że nie ma oręża,

że nie ma na zwaliskach kwitnącego sioła,

że nie rozdepczą małych, bo światło anioła

jest nie przeciw małości, ale obok — znacząc:

wielkość — ciał przerastaniem, nie małych rozpaczą.

marzec 42 r.

W żalu najczystszym

O, dziecko smutne, o ty zagubiony

w żalu najczystszym za wrót niedomknięciem,

którędy by duch przewiał natchnionym cyklonem

i wiarę święcił.

Ty gdzie odjeżdżasz, coś aniołów widział

w ludziach znużonych, co szli nad strumieniem,

i już odbicia ich ujrzałeś światłem,

gdy były cieniem?

Gdzie chciałeś wyczuć pod dłonią kształt lawy,

która by w gemmy zastygała zwycięstw?

Czy gdzie się bunt nie z ognia, a z małości stawał,

a z pieśni — wyciem?

Czy gdzie się wolność stawała skuwaniem

w imię powstałych, którzy kładli nowe

kajdany, a znużeni nad wiarą czuwaniem,

spadli jak głowy?

Czyś ty nie widział, że w słabości wokół

nikt nie dopatrzył do końca przeznaczeń

i że za mały, by stanąć na cokół,

wojownik płacze?

A wiesz, że mędrców i magów spełnienia

to niebo było czynione przez człeka,

by trwał dla celu, szedł jak idzie — cieniem,

czekał jak czeka?

I wiesz, co miłość — jeśli tylko sobie?

Co znaczy przemoc, jeśli tylko zemstą

za krzywdy, których nie wydrze i spowiedź,

aż staną klęską.

O, dziecko smutne, ty nie dopełnione

człowiekiem — jakby nie spełnione życiem.

Cóż to rzeźbienie, jeśli tylko w marmur

marmuru ryciem?

Cóż to pod snami jak pod palcem czułym

znajdziesz, gdyś człowiek przez ciało i ruchy,

kiedy cię smutkiem w kamieniu wykuły

najczystsze duchy?

Nie płacz i pojmij prawo, które mija,

i pojmij sen, a tając pojmowanie, uczyń

żywy grom w głazie jak ręka niczyja,

co żyjąc — uczy.

21 III 1942

U niebios rozkwitających

Młody dąb jak woda w górę

tryska. Ptaków jasne koła.

Dotykalna dłoń anioła

dzieli chmurę.

  Wąski strumień, wąż roślinny,

  ziemię jeszcze raz obejmie,

  czas jak obraz z nieba zdejmie,

  taki płynny.

Dzbany mleka — ciała żywe

jakże krzepko łączy w owoc

strop wysoki ponad głową,

chóry lasów tkliwe.

  Dana ci ta glina giętka,

  oczy z ognia i rozumne

  i jak pług dzieląca ręka;

  posąg sczynisz nią czy trumnę?

W blasku cały postawiony,

nim rozróżnisz blask wszechrzeczy,

z mdłego ciała cię uleczy

nienawistny, przesądzony.

  A mieć ciało, duszę jako

  słup żelaza — to nie znaczy

  przejść jak po szkle — po rozpaczy,

  ale niebo unieść ptakom,

ale dom unosić w górę:

mrówczy dom i ludzki kościół,

nazwać wreszcie czas miłością,

dosiąść chmurę.

  Wtedyś ziemi pobratany,

  kiedy trud największy wzniesiesz,

  gdy choć jedno drzewo w lesie

  nie odcięte, zbudowane.

Jakąż w ptaków czas, na gody

szatę włożyć? Może z gwiazdy?

Jakiż uśmiech, a przyjazny?

Czapkę chyba z drzew i wody?

  A my mali tacy, dumni

  u tych niebios pełnych liści,

  u tych świateł. W nienawiści

  na cokole smutnej trumny.

A my tacy we krwi cali,

wciąż bez wstydu — boskie dzieci.

O, niech anioł nie uleci,

nimśmy jeszcze tacy mali.

dn. 30 V 42 r.

(Nie wstydź się tych przelotów...)

Nie wstydź się tych przelotów

pełnych płomieni białych,

tych dźwięków a niestałych,

takich jak w burzy złoto.

  One na drzew dotyku,

  co stropu sięgać zda się,

  są w cichym majestacie

  Bogu — muzyką.

I obleczone w pióra

czy w przezroczysty niebyt,

każde są drogą w chmurach

albo po niebie

  nazywaniem snów wrzących,

  napełnieniem pachnącym

  i krwią w powszednim chlebie.

Nie wstydź się cnoty. Ona,

choć jej nadali ciało

zbrodni — toć jej za mało,

czeka nie napełniona

  jak dzban — to kształt jej nadaj,

  niech będzie czynom — waga.

Nie wstydź się wiary w sobie;

ona nie snów głupotą,

ale jak we krwi złoto

i krzew na grobie

  wzrasta na tym, co płyta,

  co gniecie — nie rozbita.

Nie wstydź się miłowania,

tworzenia, dorastania;

w żelaznej żądzy twojej

ona jest płomień nieba,

Co sztabę tak rozgrzewa,

  że kując niepokojem

  przemienisz w wieżę pragnień,

  do której czyn się nagnie.

Otoś mały, a taki

sam sobie jesteś rodzic,

że z głosu nawet — ptakiem

i anioł nawet w głodzie.

  Jeno lotom nie wzbraniaj,

  ogniom jeno daj imię,

  czas cię wtedy nie minie

  możności przerastania,

naczynie miłowania,

tonie w Bogu stawania,

człowieku.

VI 1942 r.

Młot

Matce

Czuję Twój młot przejrzysty — Panie,

który mnie kruszy z nocy w noc,

i wiem: gdy skruszy — zmartwychwstanie

niebieski klon.

Jesteś jak mistrz-rzemieślnik, który

wykuwa tam, gdzie widzi formy,

i zetnie tam, gdzie głaz oporny,

a żywy wzniesie w górę.

I widzę kościół wszechstworzenia:

gotycki łuk po łuku wznosisz,

w powietrzu kując kształty przemian

i słup wielości.

Widzę dojrzałe już i pełne

ptaki i drzewa syte dłuta,

a ja — czy jestem w nieśmiertelność

ból i pokuta?

A ja, czy zawsze niedojrzały,

abym ja — ognia pełen dzban,

tak pod Twym młotem stał się trwały

jak zasklepienie niebem ran?

I pada młot Twój ostateczny,

aż ciało stanie ziemi — puch,

a ja — czym taki posąg-duch,

że mi przez ból — być posąg wieczny?

17 kwietnia 1942

Serce

Serce jest ptak biały z drzew białych

nieoderwany ptak — jak owoc niedojrzały,

jak nieznajomość potęg,

które w kolebach ziemi kołysały

trwogę i miłość nim w ciało stężały,

nim się nie stały młotem.

A teraz młot, a nad nim cóż, gdy bije

o ziemie lodowate, o serca niczyje

cóż nad nim?

Serce ptak biały z drzew nieoderwany

karmiony krwią z Chrystusa pięciorany

wzejdzie, czy spadnie?

Serce ptak biały — nocą lot rozwija

jak wstęgę, albo skrzydła jak kolumny wbija

w ciemność, czy światło?

A kiedy ptakom — ptakiem, ludziom — wiosłem

sobie jest tylko śpiewem niedorosłe

to już odgadłe.

Rzeka

Płyń, ziemio. Góry ciemne. Rzeka wszystko niesie.

Lądy wzdłuż wody pękną. Jak wiosło milczenia

rzeka wszystko podzieli na wiosnę i jesień,

na zimy siwe, pory wszystkich lat.

Niosą się ptaki, a brzegi tajemne

świat smutku otwierają i radości świat.

To taka waga srebrna, uśmiech nieba w ziemi,

ujrzy nas i uniesie z rękami ciemnemi

od pracy, utrudzonych przygarnie i z odbić

gdzieś na krańcu żywota może się odczyta

nasze twarze milczące. Będziemy podobni

sami swoim odbiciom w niej albo podobni

ciemnościom, które niesie, albo nieskalane

twarze w srebrze zostaną, a niepokonane.

Płyń, ziemio. Długi wieczór i ptaki u lic,

zdaje się, rzęsy trzepot przyjacielskich oczu,

i jaskółki cieniami ciepłymi migocą,

i noc zapada ciężko, i pierzasty świt

podnosi chmur powiekę. Tratwy suną w mrok,

owoce ciężkie niosą; jabłka — jakby grad

burz dostałych opadły z drzew minionych lat.

Cóż będziemy czynili? Domki na wybrzeżu

jak zabawki czekają na dziecinną dłoń,

a wokoło zwierzęta utrudzone leżą

i na biegunach cieni w głąb pastwiska koń —

przebiega. Ludzie oczy unoszą z daleka,

uśmiechają się, ręce w powitania kwiat

wznoszą, jakby mówili: «Płyńcie. Tyle lat».

I z uśmiechem zostają pogodni i sami

z tym sercem rozdzielonym na światło i kamień.

A ta rzeka unosi nie trwając ni chwili,

a czasem takie ręce żelazne unosi,

a czasem w niej westchnienie, co o oddech prosi,

i myją krwawe dłonie ci, którzy zabili.

I czasem łza upadnie, jakby popiół padł

powitaniem: «O płyńcie! Ileż jeszcze lat?».

A to tych ziem spalonych włosy albo dym,

a to skrwawionych chłopców, których ścina kat,

matki ciała obmyją, nim oczy sczernieją,

jeszcze rzeka wskrzeszeniem, daremną nadzieją,

albo dziewczątka ciche o oczach z ołowiu,

jakieś serca rozdarte i trumny w niej łowią,

a to przebite ręce upiory zanurzą,

oczy powydzierane jak kamienie dnem

potoczą się, zahuczą, nim się staną różą,

co nad wodą wyrośnie, i jak skrzepła krew

u hełmów złych zwycięzców przypięta — przepali

i będzie jako grot z milczenia i ze stali.

Płynie rzeka spokojna. Dobra ziemio, płyń,

rzeka wszystko rozdzieli na zbrodnię i czyn

i spokojna, żelazna, uniesie, pogodzi,

dymy splątanych odbić na kwiaty narodzin,

na barki trumien głuchych. Zapomniany głos

jeszcze w niej woła cicho, jeszcze bieli włos

zapatrzonych na brzegu. Jeszcze trawy długie,

jeszcze jaskółki przetną i zważą powietrze

maleńkim ruchem skrzydeł. Jeszcze westchnie przestrzeń.

Kończy się ciemna rzeka i zapada czas.

9 VII 1942 r.

(Śnieg jak wieko żelazne...)

Śnieg jak wieko żelazne na oczy opadnie.

O! wy bracia w milczeniu moi — niedorośli.

I Bóg mnie nie przypomni, ani mnie odgadnie

z nagrobka przechodzący, aż w tysiącznej wiośnie

może dłoń jakaś biała odgarnie ciemności

i będzie to prawdziwy czas, czas tej miłości,

której u was nie znałem. Bóg — tak sobie marzę —

w błękicie lotnym nieba wyrysował twarze

naszym cierpieniem, niby maski jasne,

które przymierza tym, tym zapomnianym

czasem podobne rysom, a czasem za ciasne,

aż trafi — wtedy krwawe zasklepiają rany

i taka błogość nieba osiada w błękicie,

że wraca czas zbłądzony, choć nie wraca życie.

Znacie wy, znacie te organów knieje

co wyrastają niby skał mocarny obryw

nawet tutaj na ziemi? — To są te nadzieje.

Jeśli w popiele zgrzebnym taki blask podobny

bożym chyba zamysłem przed oczy się jawi —

nic są te ciemne ciała, które zbrodnia trawi,

nic są te dymy czarne, ta kurzawy ciemność.

To wszystko nic. I żadna trumna nadaremno.

Bóg tchnął jasność. On mocą łagodnego wiosła

pchnął fale burz tajemnych i lawy stuleci,

i co woda pobrała — to woda odniosła.

On świecił nad tą wodą i jak zawsze — świeci.

Śnieg jak wieko żelazne na oczy opadnie;

popiół zostanie z żarów miłości i gniewu,

a na ziemi dalekiej żaden czas nie zgadnie,

jak rośnie niewidzialnie łask wszelakich drzewo.

22. XI. 1942 r.

Rzeczy niepokój

Basi

Nie wiem nic. Jest wokoło ten rzeczy niepokój,

który rzeki przesyca i morza obłoków,

który jest sam przez siebie, a ja ponad którym

jestem jak smutne dziecko przenoszące góry.

I nie wiesz nic, i możesz ręce jeszcze

zanurzyć w płynność rzeczy i rzeczy niepokój.

Bo jest w tym jak w tworzeniu z marmuru drzew żywych

(które się same ciosają pod ręką)

coś jak nieuchwycenie w locie złotej grzywy,

jak opadanie — smutne i jak ziemia — piękne.

Jak ziemia, bo ta w trwodze najdalszej wywoła

— i w grobach — jakąś smukłość anielską kościoła.

Więc idź, chociażbyś wiedział, że zmierzasz do grobu,

bo nie w tobie jest trwoga, ale ty przez trwogę.

Bo to nie żądzą wzrasta, ale zapatrzeniem,

jak wierzby, które rosnąc w wodzie, rosną — cieniem.

Wtedy ziemia się skurczy, aż za wąska stopom

będzie chmura — na przekór arkom i potopom.

Tylko ludzie znad trawy — jak krowy — spojrzenie

zwrócą w niepokój rzeczy, w to, co zapatrzenie,

i przez swoją osobność, w to, co gromem śniło,

powiedzą nierozważnie i osobno: miłość.

dn. 12. XII. 41 r.

Wyroki

Basi D.

Nic gruzy. Dwułodygą wyrośniem,

dwugłosem zielonym światła,

podobni chmurom i sośnie,

kwiatom płynącym na tratwach,

gdy rzeka wilgocią śliska

jest tonem świata — kołyska.

Nic ciemność. Przez nią przepłyniem,

a ręce na niej — promień

w błogosławionym czynie,

w żyjącym gromie,

bo i z krzemienia się śpiewa

wieczność rosnąca — drzewa.

Nic gruzy. Ale ująć

powietrze: tam formy rosną

z guseł i zaklęć — kołując —

coraz to bliższe. Mocno

w ręce spadają — nieznane,

czasem — niedokonane.

I tak się trzeba im zaprzeć

w ziemię i wiatr, w świetlistość,

by deszczem pocisków lecąc

opadły w dłonie — czysto.

A w ich ulewie rosnąć

ptakiem, człowiekiem i sosną.

28 XII 1941

(W każdej przemianie podobna kręgowi czasu...)

Basi

ale ty jesteś drzewo

R. M. Rilke

W każdej przemianie podobna kręgowi czasu,

jak rok obracasz się stojąc i jeszcze stąd

widzę cię na równinach, górach i grzywach lasów,

w które światło nalewasz dzbanem splecionych rąk.

I morzu podobna przenosisz odbicie wszystkich pogód,

które płynęły i grały w mosiężne kotły chmur.

Dłonią poruszysz — jest zimna, uśmiechniesz się — to jesień

ciernie uczyni z głogów wianiem miedzianych piór.

W jabłkach dojrzewasz i zieleń wypełniasz żółtym sokiem.

Uchwycę powietrze dłonią — to jesteś każdy krzew

i każdy ptak na modrzewiu

albo muzyki obłokiem

i złotą struną drzew.

Ach, płoną drwa na kominach i sanie suną w puch,

kot przeciągając się mruczy, wzdyma się w giętki łuk.

Ty jesteś w rzece i w każdym ruchu odbity twój uśmiech.

Obudź się śniegiem, polaną, zmień się w danieli róg,

pod wieczór będziesz ciałem i w moim ciele uśniesz,

a rano znów się obudzę, miną znużeni ludzie,

znajdą na mojej piersi uśpiony biały głóg.

11 luty 1942 r.

(Ty jesteś moje imię i w kształcie, i w przyczynie)

Ty jesteś moje imię i w kształcie, i w przyczynie,

i moje dłuto lotne.

Ja jestem, zanim minie wiek na koniu-bezczynie,

ptaków i chmur zielonych złotnik.

Ty jesteś we mnie jaskier w chmurze rzeźbiony blaskiem

nad czyn samotny.

Ja z ciebie ulew piaskiem runo burz, co nie gaśnie,

każdym życiem i śmiercią stokrotny.

Ty jesteś marmur żywy, przez który kształt mi przybył,

kształt w wichurze o świcie widziany,

który o mleczne szyby buchnął płomieniem grzywy

i zastygł w dłoni jak z gwiazdy odlany.

I jesteś mi imię ruchów i poczynaniem słuchu,

który pojmie muzykę i sposób,

który z lądu posuchy wzejdzie żywicą-duchem

w łodygę głosu.

1 III 1942

Pioseneczka

Kto mi odda moje zapatrzenie

i mój cień, co za tobą odszedł?

Ach, te dni jak zwierzęta mrucząc,

jak rośliny są — coraz młodsze.

I niedługo już — tacy maleńcy,

na łupinie orzecha stojąc,

popłyniemy porom na opak

jak na przekór wodnym słojom.

Czerwień krwi dziecinnie się wyśni

jako wzdęte policzki wiśni.

Metal burz się wywiedzie na nowo

zapienioną dmuchawca głową.

A łez grzmot jak lawina kamieni

w małe żuki zielone się zmieni

i tak w wodę się chyląc na przemian

popłyniemy nieostrożnie w zapomnienie,

tylko płakać będą na ziemi

zostawione przez nas nasze cienie.

16 I 1942

Z nocy

Ciepła ciemność na ramionach się oprze,

jest dobrotliwym zwierzęciem milczenia

ogromna i powolna. Jest cicho. Tak dobrze.

Słychać jak się zabliźnia stratowana ziemia.

Zdaje się to rośliny co łączą tak nieznacznie

drogi bojów żelaznych i serca w ciemności;

w niej czeka oplot ramion, w których sen się zacznie

sen wiary, sen miłości.

Zdaje się jesteś gazelą w cieniach, w huśtawkach wieczoru,

lub w chybotliwej wodzie pni zbrązowiałych sieć,

a możeś tylko ptakiem, co przeszedł bór upiorów

— moje ty światło na zawsze — więc leć.

Ciepła ciemność jak zwierzę ma na szyi ranę;

nie widzę, czuję dłonią płynie z niej cicha krew.

Nie bój się, gdy zaryczy ta ciemność, o kochana!

to jest już oswojony, zmniejszony czasem lew.

Biała magia

Stojąc przed lustrem ciszy

Barbara z rękami u włosów

nalewa w szklane ciało

srebrne kropelki głosu.

I wtedy jak dzban — światłem

zapełnia się i szkląca

przejmuje w siebie gwiazdy

i biały płyn miesiąca.

Przez ciała drżący pryzmat

w muzyce białych iskier

łasice się prześlizną

jak snu puszyste listki.

Oszronią się w nim niedźwiedzie,

jasne od gwiazd polarnych,

i myszy się strumień przewiedzie

płynąc lawiną gwarną.

Aż napełniona mlecznie,

w sen się powoli zapadnie,

a czas melodyjnie osiądzie

kaskadą blasku na dnie.

Więc ma Barbara srebrne

ciało. W nim pręży się miękko

biała łasica milczenia

pod niewidzialną ręką.

4 I 1942, 3 w nocy

Promienie

Powietrze aniołów pełne,

a ich przejrzysty trzepot

jest jak natchnione ciepło

nad ognia złotą wełną.

Dziewczynko, która fruwasz,

na ptaki rozmnożona.

Biały pył? Jasny potok?

Promień ścieżek jak złoto

na skrzydłach? Na ramionach?

Kim mi jesteś? Kim jesteś?

Obłok snu purpurowy.

Cień przenika powietrze,

idzie ziemią i przeczy

puszystej rzeźbie głowy.

Smutek to czy czekanie?

Pośród organów blasku

jak dymu smukłe laski

lub słupy srebrnych puchów —

— bąki grających duchów.

Ileż muzyki ciepłej!

Kim mi jesteś? Kim jesteś?

Utrwalony powietrzem

ptaku białego pyłu —

kim mi jesteś, czym jesteś —

pół-ptak, a pół-miłość.

A.D. 42, 19 IV

Wróble

Dzień wróbli i jasności!

w dzbanuszkach małych ptaszków

świat się ustał miłością,

niefrasobliwą łaską.

Na wyciągnięcie ręki

mam czystość ich, puszystość,

jakbym dotykał ciebie

gałęzią ich — wielolistną.

Niebo się ziemi skłania

leżąc śniegiem na drzewach,

oczy mrużysz, zasłaniasz,

piórka w blasku nagrzewasz.

Nie zerwiesz się, nastroszysz

ciepło ptasiego futra,

odpowiesz wróblim głosem

w moją ciemność — malutka.

Bo na tym śniegu ludzie —

— my z ciemnymi sercami.

Ziemio przez nas zabita,

rzeszą twych ptaków czystych

módl się za nami!

2 I 1943

Miłość

O nieba płynnych pogód,

O ptaki, o natchnienia.

Nie wydeptana ziemia,

nie wyśpiewane Bogu

te drzewa, te kaskady

iskier, ten oddech nieba,

w ramionach jak w kolebach

zamknięty. Jak cokoły

drzewa z szumem na poły;

serca jak dzbany łaski,

takie serca jak gwiazdki,

takie oczu obłoki,

taki lot — za wysoki.

Słońce, słońce w ramionach

czy twego ciała kryształ

pełen owoców białych,

gdzie zdrój zielony tryska,

gdzie oczy miękkie w mroku

tak pół mnie, a pół Bogu.

Twych kroków korowody

w urojonych alejach,

twe odbicie u wody

jak w pragnieniach, w nadziejach.

Twoje usta u źródeł

to syte, to znów głodne,

i twój śmiech, i płakanie

nie odpłynie, zostanie.

Uniosę je, przeniosę

jak ramionami — głosem,

w czas daleki, wysoko,

w obcowanie obłokom.

8 września 1942

Pragnienia

Co dzień kochając cię płaczę,

tęsknię za tobą — patrząc,

oczy mi popieleją,

wiedzą, że nie zobaczą.

A z ciebie gorycz płynie

jak w niebo dym spokojny,

dzień jak liść kruchy się zwinie

i ptak, co w śpiew niezbrojny.

Przysiadają na mnie modlitwy

przelotne, ach, przelotne.

Elementarne bitwy,

trwożne, samotne.

Uczę się ciała na pamięć

i umiem. Widać dusza

jest jeszcze, która kłamie,

a we mnie śmierć porusza.

Po snów kipieli ciemnej

szukam cię, tak się spalam,

ręce mi nadaremne

jak ptak, co gniazdo kala.

I może by w milczeniu

i w cierpieniu by może,

cóż, kiedy nocy grożę,

niedowidzeniu.

I takim ci ja hardy

jak ręce, co rycerzom

przypinają kokardy,

w których siłę nie wierzą.

I takim ci ja mocarz,że kiedy słów nie trzeba,

nie umiem stworzyć nieba

miłością w oczach.

czerwiec 42 r.

Z wiatrem

Basi

Jesienie rok za rokiem idą,

gwiazdy jak deszcze szyby tną.

Zielone łanie na polanie,

u okien huczy serca bąk.

Nie płacz, kochana, lat złowrogich,

spod twoich rzęs zielony liść,

ptaki i drzewa trysną, drogi,

po których dalej trzeba iść.

Liście opadły. Wrócą liście

i modlitewne łuki gór,

przeminą ludzie w nienawiści,

zostanie trzepot ptasich piór.

Knieje się pienią — tylko pomyśl —

w powietrza falującym tchu

niedźwiedzi pomruk zaczajony,

niebieski jezior duch.

Nie płacz, kochana. Śpij w cierpieniu,

na dłoni mojej drżący ptak,

rzekom i mnie, i wiosen cieniom,

i miłowaniu lat.

Przeminie łoskot burz gwiaździstych,

nie stanie ludzkich burz.

Nam, śpiewającym pieśni czyste,

serce rozetnie czas jak nóż.

Bo już kolebią aniołowie

imię — jak złote imię gwiazd,

próchnieje pod stopami czas,

zostaje wieniec chmur na głowie.

Bo już kolebią aniołowie

na niewidzialnych dłoni śnie

proste jak sosna, czyste dnie

rosnące w ptasim słowie.

29 października 1942

Śpiew do snu

Ciało mojego ciała i światło mojej myśli,

chciałbym, by ci się ogień pełen szelestu przyśnił,

z którego żółte kwiaty wyplusną, brzózek szelest

jak sieć, abyś poczuła przy ich lekkości śmielej

swój lot jak płomyk drżący, bolesny a pragnący,

by popłynęło w tobie jak szumny strumień słońce.

Ciało mojego ciała i blasku moich pragnień,

niech ci się we śnie gałąź niebieskiej chmury nagnie

i niech ci da jak owoc jaskółkę w piersi małe,

której by w sercu trzepot nauczył, jak kochałem

i jak ja ciebie ciosam w tej bryle nieobrotnej,

w swojego ciała drewnie, w myśli swojej samotnej.

Ciało mojego ciała i trwogi mej nadziejo,

nich ci się we śnie wody przez oczy tocząc — chwieją

i niechże ci podadzą rybę jak dłoń, co klaszcze,

byś znała to milczenie, co mnie okrywa płaszczem,

i niechaj iskry ognia, co w łusce się zapalą,

mój blask dopełnią w tobie i smutek mój wyżalą.

Nie dałem ci jabłoni ziemskiej, co sytość niesie,

wyrosłem ja na chmurach jak dzika jabłoń w lesie.

Ale mam źródło w sercu srebrne jak żywy pieniądz,

unieś się we śnie, spojrzyj w lustro jego nad ziemią.

Nie szukaj mnie w słabości, źródła mego nie mijaj,

nie umiera w nim ciało, dusza wieczność w nim żyje.

22 VI 1943

(Niebo złote ci otworzę...)

Niebo złote ci otworzę,

w którym ciszy biała nić

jak ogromny dźwięków orzech,

który pęknie, aby żyć

zielonymi listeczkami,

śpiewem jezior, zmierzchu graniem,

aż ukaże jądro mleczne

ptasi świt.

Ziemię twardą ci przemienię

w mleczów miękkich płynny lot,

wyprowadzę z rzeczy cienie,

które prężą się jak kot,

futrem iskrząc zwiną wszystko

w barwy burz, w serduszka listków,

w deszczów siwy splot.

I powietrza drżące strugi

jak z anielskiej strzechy dym

zmienię ci w aleje długie,

w brzóz przejrzystych śpiewny płyn,

aż zagrają jak wiolonczelżal — różowe światła pnącze,

pszczelich skrzydeł hymn.

Jeno wyjmij mi z tych oczu

szkło bolesne — obraz dni,

które czaszki białe toczy

przez płonące łąki krwi.

Jeno odmień czas kaleki,

zakryj groby płaszczem rzeki,

zetrzyj z włosów pył bitewny,

tych lat gniewnych

czarny pył.

15 VI 1943

Przeczytałeś bezpłatny fragment.
Kup książkę, aby przeczytać do końca.