E-book
3.94
drukowana A5
75.92
drukowana A5
Kolorowa
115.83
Walek Karnowski, Chłopięcy Rewolucjonista I z II

Bezpłatny fragment - Walek Karnowski, Chłopięcy Rewolucjonista I z II


Objętość:
487 str.
ISBN:
978-83-293-0133-6
E-book
za 3.94
drukowana A5
za 75.92
drukowana A5
Kolorowa
za 115.83

Ta książka stanowi własność intelektualną chronioną prawem autorskim. Oznacza to, że kopiowanie jej w celach innych niż osobisty użytek bez zgody autora stanowi naruszenie prawa cywilnego lub karnego. Zgoda na inne sposoby wykorzystania będzie udzielana indywidualnie. Autorzy utworów chronionych prawem autorskim polegają na tej ochronie, aby zabezpieczyć swoją twórczość i móc czerpać dochody ze sprzedaży swoich dzieł. Bez takiej ochrony znacznie mniej osób miałoby motywację do tworzenia. Szanując prawa autora, możesz przyczynić się do stworzenia lepszych warunków dla wszelkiej działalności twórczej.

Przedmowa autora

Ta książka, podobnie jak pozostałe pozycje z tej serii, jest dziełem fikcji literackiej. Starałem się przedstawić historię tak wiernie, jak to tylko możliwe, jednak tam, gdzie w chwili pisania brakowało faktów lub były one bardzo skąpe, uzupełniałem je własną wyobraźnią. Nie zakładaj, że coś musi być prawdą tylko dlatego, że przeczytałeś to w jednej z moich książek. Sprawdzaj wszystko, co piszę. Wiele danych historycznych zaczerpnąłem ze stron internetowych, które odwiedzałem, toteż ich dokładność jest właśnie taka, jak dokładność tych stron.

Okładkę zaprojektowała sztuczna inteligencja. Nie korzystałem z pomocy sztucznej inteligencji przy pisaniu książki.

Przedmowa anioła Zuriela

Jestem Zuriel, aniołem stróżem Walentego Karnowskiego, którego życie stanowi wspólną nić przewijającą się przez tę książkę, poprzednią oraz kolejne tomy. Jako anioł przebywający w obecności Trójjedynego Boga, który jest Prawdą, wiem znacznie więcej niż wy, ludzie na ziemi. Znam prawdę, a nie tylko powszechnie przyjęte przekonania dotyczące ludzkich wydarzeń. Jestem istotą precyzyjną i dlatego często podaję godziny wschodu i zachodu słońca, temperatury maksymalne i minimalne, prędkość wiatru oraz inne dane pogodowe. Wiem bowiem, jaki wpływ mogą one wywierać na bieg ludzkich wydarzeń.

Dlaczego więc piszę te książki? Walenty Karnowski prowadził niezwykle niezwykłe życie, przeżywając wiele wydarzeń o historycznym znaczeniu. Chcę pokazać trudności, jakie na niego i na naród polski, którego był częścią, zostały nałożone. Chcę również ukazać wierność Polaków wierze katolickiej w Jezusa Chrystusa.

Książka ma formę dziennika, ponieważ życie człowieka toczy się dzień po dniu. Podczas gdy coś dzieje się w jednym miejscu, w innym miejscu dzieje się coś zupełnie innego. Problem z wieloma powieściami podzielonymi na rozdziały polega na tym, że na przykład w rozdziale pierwszym autor opisuje pogodę na przestrzeni pewnego okresu, a następnie w rozdziale drugim cofa się do pierwszego dnia, aby zająć się geografią. W rozdziale trzecim ponownie wraca do pierwszego dnia, by opowiedzieć o panu X i tak dalej. Ja opowiadam o wydarzeniach zachodzących równocześnie.

W jaki sposób je piszę? Przekazuję inspirację panu Schmidtowi, a on wszystko zapisuje na maszynie.

Dla większej przyjemności z lektury warto śledzić podróże z jednego miejsca do drugiego. Miejscowości wymienione w tej książce można odnaleźć na internetowej mapie Europy oraz w Google Earth. Niezbędne tło wydarzeń, które miały miejsce przed rozpoczęciem tej książki, znajdziesz w tomie pierwszym: Opętanie Mojżesza Karnowskiego.

Część I z II, Cisza przed wybuchem rewolucji

Rozdział pierwszy: Życie Walka na wsi

Poniedziałek, 29 marca 1847 roku.

Słońce wzeszło o godzinie 5:48, w pierwszy dzień Wielkiego Tygodnia.

Wojciech Nering (47 lat) leżał już od co najmniej godziny z otwartymi oczami w ciemności, nie zwracając uwagi na chrapanie śpiących członków swojej rodziny. Przez całą noc przewracał się z boku na bok, próbując znaleźć wygodną pozycję. Nie materac jednak mu przeszkadzał, lecz sumienie. Wciąż wracał myślami do 29 marca — poniedziałku, takiego jak dzisiaj — roku 1841, kiedy zamordował swojego trzynastoletniego syna Wawrzyniec’a i pozbył się jego ciała. Od tamtej pory żył z dnia na dzień, nieustannie obawiając się, że zostanie schwytany i stracony.

Był to dzień obowiązkowej pracy pańszczyźnianej. Nadzorca polecił jemu i Wawrzyńcowi ładować kamienie na wóz w odosobnionym miejscu na folwarku w pobliżu Gruty, jednej z wsi należących do ich pana, Jaśnie Wielmożnego Rogozińskiego. Wojciech zabrał ze sobą butelkę wódki i zaczął z niej popijać, gdy tylko uznał, że nikt go nie zobaczy. Wawrzyniec raz po raz błagał go, żeby przestał.

Padał ulewny deszcz, a ziemia była śliskim błotem. Wiatr nie ustawał ani na chwilę, osiągając prędkość od 34 do 50 km na godzinę. Właśnie w chwili, gdy deszcz zaczął zacinać Wojciechowi prosto w twarz, podmuch wiatru zaskoczył go. W tym samym momencie jego stopy poślizgnęły się w błocie, a Wawrzyniec błagał:

— Tatusiu, proszę, przestań! Dostaniesz karę!

Zbieg tych wszystkich okoliczności sprawił, że Wojciech stracił cierpliwość. Uległ straszliwemu, pijackiemu gniewowi i z całej siły uderzył syna kamieniem, który trzymał w rękach, prosto w głowę. Chłopiec upadł na ziemię. W stanie całkowitego zamroczenia Wojciech usiadł okrakiem na leżącym synu i zaczął zadawać mu kolejne ciosy. Deszcz zmywał ostatnie ślady życia z ciała chłopca.

Wciąż będąc w pijackim otępieniu, zdjął z chłopca ubranie i zaciągnął ciało do pobliskiego stawu, Jeziora Orle. Wypełnił koszulę kamieniami i związał jej rękawy. Następnie pozostałe końce rękawów obwiązał wokół szyi chłopca. W podobny sposób obciążył spodnie, a ich nogawki związał wokół kolan. Potem wciągnął obciążone ciało w głąb wody, aż sam znajdował się w niej niemal po nos, i pozostawił je na dnie.

Kiedy wrócił do domu, nadal był bardzo pijany i przemoczony do suchej nitki. Opowiedział rodzinie historię, jakoby Wawrzyniec uciekł. Rodzina była niepocieszona. Wszyscy doskonale wiedzieli, ile cierpienia przynosiło jego pijaństwo, dlatego byli aż nazbyt skłonni uwierzyć, że chłopiec rzeczywiście uciekł. Nie trzeba dodawać, że nigdy się nie odnalazł.

Wojciech wraz z rodziną mieszkał we wsi Słup, która wraz z Grutą, Szczepankami, Jasiewem i Nowymi Mostami należała do Jaśnie Wielmożnego Romuałda Rogozińskiego, pana majątku Rogóźno Zamek. Oprócz głównego gospodarstwa w Rogóźnie Zamku pan Romuałd posiadał mniejsze gospodarstwa, zwane folwarkami, w każdej z tych wsi.

Wojciech należał do kategorii ludzi, których miejscowi nazywali Einlieger — niemieckie określenie oznaczające robotnika dniówkowego, stojącego w hierarchii społecznej jeszcze niżej niż chłop pańszczyźniany. W odległej przeszłości warstwa szlachecka uznała, że chłopi tacy jak on są winni swoim panom obowiązkową pracę. Wojciech był winien panu Romuałdowi dwa takie dni w tygodniu — poniedziałek i piątek — zazwyczaj na głównym folwarku w Rogóźnie Zamku. Poza tym musiał najmować się do pracy wszędzie tam, gdzie mógł ją znaleźć.

Rodzina Wojciecha składała się wówczas z jego żony, Róży z domu Wolszlegier (45 lat), syna Juliana (23 lata) oraz córek: Darii (22 lata), Ewy (14 lat) i Bronisławy (13 lat). Syn Wojciecha, Szymon, zmarł 1 lipca 1830 roku, mając zaledwie sześć miesięcy.

Miał również córkę Martę (20 lat), którą wydziedziczył i wyrzucił z domu, gdy pod koniec listopada 1841 roku okazało się, że jest w ciąży — ponad pięć lat temu. Marta pracowała obecnie jako pokojówka w pałacu Rogozińskich. Mieszkał z nią jej nieślubny syn Walenty, który 29 maja miał skończyć pięć lat. Wojciech rzadko go widywał.

13 lipca 1843 roku stracono kochanka Marty, Mojżesza Karnowskiego. (Patrz tom pierwszy: Opętanie Mojżesza Karnowskiego).

Neringowie mieszkali w długim domu szeregowym, w którym znajdowało się jeszcze jedenaście mieszkań innych rodzin Einliegerów. Poszczególne mieszkania oddzielały od siebie ściany. Podłoga była ubita z ziemi, a na niej rozsypywano sitowie, aby ograniczyć unoszenie się kurzu. Od czasu do czasu Neringowie udawali się na płycizny rzeki Osy, aby nazbierać nowego sitowia.

Wojciech i Róża spali w jednym łóżku, Julian w drugim, a Daria, Ewa i Bronisława w trzecim, ułożone w poprzek łóżka, głowami w przeciwnych kierunkach. Dach pokryty był strzechą, którą również trzeba było co jakiś czas wymieniać.

Mieli mały ogródek warzywny, dwie kury, kaczkę i gęś. Róża umiała tkać i nauczyła tej umiejętności swoje córki. Rodzina uzupełniała dochody, przyjmując od czasu do czasu zlecenia na tkanie.

Kogut sąsiada zapiał krótko przed świtem, o 5:48. Róża dopilnowała, żeby wszyscy wstali. Wszyscy oprócz Wojciecha uklękli przed domowym ołtarzykiem w kącie izby i ofiarowali Bogu nadchodzący dzień.

Po śniadaniu Wojciech i Julian wyszli, aby zgłosić się do jednodniowej pracy pańszczyźnianej w folwarku w Słupie. Nadzorca poinformował ich, że właśnie dzisiaj rozpocznie się wiosenna orka. Słusznie przewidywał, że będzie to początek okresu, w którym temperatury minimalne będą przekraczać 0 stopnie C. Okres ten miał potrwać sześć dni.

Rozpoczynano sadzenie owsa, ziemniaków i batatów na polach, a także buraków, rzepy, pasternaku oraz pierwszego rzutu rzodkiewek w ogrodach warzywnych.

W 1837 roku w Stanach Zjednoczonych kowal z Illinois, John Deere, udoskonalił pług, dodając do jego przedniej części umieszczoną pod kątem stalową płytę, która dobrze rozkruszała ziemię i odwracała ją na bok. Pan Rogoziński interesował się takimi nowinkami, toteż kupił kilka takich pługów.

Wojciech Nering i jego syn Julian poszli do stajni, zaprzęgli do pługa silnego polskiego konia roboczego rasy sztumskiej, po czym każdy z nich udał się na pole i rozpoczął orkę. Gleba składała się w większości z piasku, więc praca nie była szczególnie trudna.

Stajenny ze sztumskim ogierem.

Było tak dlatego, że na skutek wielowiekowego stosowania niewłaściwych metod uprawy cała warstwa urodzajnej ziemi uległa erozji. Teren był na ogół płaski, choć występowały na nim niewielkie wzniesienia. Chłopi nigdy nie słyszeli o orce konturowej, polegającej na prowadzeniu bruzd wzdłuż poziomic. Zamiast tego bruzdy biegły w dół zbocza, a deszcz spłukiwał wraz z nimi wierzchnią warstwę gleby.

Nawet gdyby pojawił się jakiś światły człowiek i próbował pokazać im zalety orki konturowej, odrzuciliby jego propozycję:

— Nigdy tak nie robiliśmy. Nasi przodkowie zawsze robili to w ten sposób.

Taka właśnie jest powszechna mentalność chłopska.

Kiedy robotnicy zaorali całe pole, wyprowadzono bronę, aby rozbić grudy ziemi. Tuż za broną inni pracownicy rozsiewali owies. O zachodzie słońca, o godzinie 18:35, pole było już obsiane.


Środa, 31 marca 1847 roku.

Rozpoczęto sadzenie buraków cukrowych w okolicy.

Marcie Neringównie, córce Wojciecha, powierzono zadanie posadzenia drugiego rzutu marchwi w ogrodzie warzywnym majątku Rogozińskich. Uznała, że nadszedł czas, aby jej syn Walenty Karnowski (5 lat) nauczył się czegoś pożytecznego. Obawiała się, że zostanie uznany za nieprzydatnego.

Po Mszy świętej i śniadaniu zabrała go do kuchni i wydała mu następujące polecenia:

— Weź dużą miskę i postaw ją na tym stole.

— Teraz idź do tamtej szafki, wyjmij słoik z obrazkiem marchewki i wsyp do miski znajdujące się w nim nasiona.

— Teraz idź tam, gdzie trzymamy zużyte fusy z kawy, i również wsyp je do miski.

— Wymieszaj wszystko.

Zabrała chłopca na zewnątrz i powiedziała:

— Teraz zacznie się trudniejsza część.

Wyznaczyła teren za pomocą patyków i sznurka. Wzięła łopatę i przekopała znajdującą się w jego obrębie ziemię. Ponieważ składała się ona głównie z piasku, nie było to trudne, choć wymagało sporo czasu.

— Przejdziesz teraz po ziemi, którą przekopałam, i rozbijesz grudy grabiami — powiedziała.

Następnie przywiozła taczkę z obornikiem i postawiła ją obok grządki przeznaczonej na marchew.

— Teraz weź łopatę, rozprowadź obornik po całej grządce, a potem zagrab go w ziemię — poleciła.

— Nie będę jadł żadnej z tych marchewek! — zaprotestował.

— Wszystkie marchewki, które kiedykolwiek jadłeś, rosły na grządkach przygotowanych właśnie w ten sposób — wyjaśniła.

Chłopiec zabrał się więc do pracy. W końcu grządka była gotowa.

Marta wzięła patyk i wbiła go w ziemię, wyznaczając początek pierwszego rzędu. Następnie wbiła drugi, oznaczający jego koniec.

— Teraz wyznacz wszystkie pozostałe rzędy.

Walenty zabrał się do tego zadania.

Kiedy skończył, powiedziała:

— Teraz weź trzonek grabi i przeciągnij nim od jednego patyka do drugiego, tworząc bruzdę.

Na koniec dodała:

— Teraz ostrożnie rozsyp tę mieszankę wzdłuż bruzdy. Kiedy skończysz, przykryj wszystko ziemią.

Zajęło mu to cały dzień, ale gdy praca dobiegła końca, chłopiec czuł dumę z tego, czego dokona.


Czwartek, 1 kwietnia 1847 roku. Wielki Czwartek.

Liturgia w kościele św. Wawrzyńca w Szczepankach została odprawiona o godzinie 6:00 rano — wcześnie, ze względu na potrzeby miejscowej gospodarki rolnej.

Uczestniczyła w niej cała rodzina Neringów, z wyjątkiem Wojciecha, a także cała rodzina Rogozińskich wraz ze służbą oraz wszyscy nadzorcy folwarków.

Kościół św. Wawrzyńca w Szczepankach.

Po nabożeństwie, na placu przed kościołem, Marta Neringówna pobiegła do swojej rodziny, widząc, że ojciec nie przyszedł. Nastąpiło wiele uścisków, pocałunków i wzajemnego opowiadania sobie nowin.

Ach, jak bardzo Marta za nimi wszystkimi tęskniła, a szczególnie za starszym bratem Julianem! Był on zresztą jej jedynym żyjącym bratem. Był dla niej dobry i pełnił rolę ojca, którego nigdy nie miała w osobie Wojciecha. Łączyła ich bliska więź.

Oczywiście jest to określenie względne, ponieważ w tym domu panował alkoholizm. Matka i dzieci niechętnie ujawniały swoje najgłębsze uczucia, aspiracje i myśli, obawiając się, że spotkają się z pogardą. W tym domu motywatorami postępowania były strach, wstyd i poczucie winy, a nie miłość. Z każdym kolejnym rokiem strach, wstyd i poczucie winy narastały.

Kiedy pozostali zajęli się rozmową, Julian wziął siostrę na bok i zapytał:

— Jak tam w majątku?

Zawahała się i spuściła wzrok, ale potrzeba zwierzenia się okazała się zbyt silna.

— Pan Jan, dziedzic, pozwala sobie wobec mnie na nieprzyzwoite zachowania. Pani Rogozińska i jej dwie „księżniczki” przysparzają mi mnóstwo zmartwień. Dwie dziewczyny, z którymi dzielę sypialnię, nie lubią mnie, a Walenty nie ma się z kim bawić — wyrzuciła z siebie.

Mały Walenty stał cicho przy jej boku, trzymając się spódnicy matki i dłubiąc w nosie. Nie interesowała go rozmowa dorosłych. Kiedy jednak usłyszał swoje imię, natychmiast się ożywił.

Zauważył, że matka lubi wuja Juliana, który najwyraźniej jej współczuł.

Widząc, że chłopiec zaczyna interesować się rozmową dorosłych, powiedziała:

— Walusiu, idź poszukaj sobie dzieci do zabawy. Nie mamy zbyt wiele czasu, zanim będziemy musieli wracać.

Walenty poszedł więc szukać towarzyszy zabawy.

Julianowi zrobiło się żal siostry. Chciał ulżyć jej w ciężarach, ale co mógł zrobić?

Nagle przyszedł mu do głowy pewien pomysł.

— Marto, chodźmy natychmiast do pana Rogozińskiego. Poproszę go o pewną przysługę — powiedział.

Podszedł do pana, a Marta szła tuż za nim. Stanął nieco z boku. Pan Rogoziński śmiał się właśnie z sąsiednim szlachcicem. Kiedy wydawało się, że ich rozmowa dobiegła końca, Julian wykorzystał okazję, wystąpił naprzód, ukłonił się i powiedział:

— Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus, Jaśnie Wielmożny Panie.

Pan odpowiedział:

— Na wieki wieków.

— Jak Jaśnie Wielmożny Pan wie, Marta jest moją siostrą. Potrzebuje wsparcia swojej rodziny, a z powodu stosunku naszego ojca do niej możliwości kontaktowania się z bliskimi są bardzo ograniczone — wyjaśnił Julian.

— A co proponujesz? — zapytał dziedzic.

— Czy mógłby Pan tak ustalić jej dni wolne, aby przypadały w czwartki? W ten sposób miałbym możliwość spędzenia z nią i Walentym trochę czasu.

Po krótkiej dyskusji osiągnięto porozumienie. Czwartek miał być dniem wolnym Marty. Dzięki temu oboje mogli spotykać się w ustalonym wcześniej miejscu.

Marta miała zawsze sprawdzać, czy w następnym tygodniu jej dzień wolny nadal może przypadać w czwartek. Następnie miała powiadomić o tym Juliana.

— Pamiętaj jednak, że może się zdarzyć, iż będzie potrzebna do pracy. Nie gwarantuję jej dnia wolnego — powiedział pan.

— Oczywiście, oczywiście — odpowiedział Julian.

Pan Romuałd odwrócił się do kolejnego szlachcica, a Julian rozsądnie uznał, że rozmowa dobiegła końca. Nisko się ukłonił i odszedł.

Pan Rogoziński był człowiekiem współczującym. Wiedział, jak bardzo Marta tęskni za rodziną, dlatego jeszcze długo pozostawał na dziedzińcu kościelnym. Poza tym sam miał ludzi, z którymi chciał porozmawiać.

Nie był to dzień obowiązkowej pracy pańszczyźnianej, ale Wojciech i Julian byli potrzebni i mieli otrzymać wynagrodzenie.

Kiedy zgłosili się do pracy, inni robotnicy nadal sadzili rośliny w lekkiej mżawce, natomiast im przydzielono zadanie naprawy bron.

Orka pozostawia ziemię w dużych grudach. Brony są narzędziami służącymi do rozbijania tych grud na mniejsze kawałki i uzyskania bardziej jednolitej, drobniejszej struktury gleby, najlepszej do siewu.

Pod tym względem pan Rogoziński nie był już tak nowoczesny. Jego brony składały się z ciężkiej, poziomej belki dębowej o wymiarach około 30 cm na jedną stopę i długości 2.5 m. Co 15 cm wywiercono w niej otwór o średnicy około 4 cm. W otwory te wkładano dębowe kołki, z których każdy wystawał na około 30 cm.

Całość ciągnął zaprzęg koni sztumskich, najlepiej jak najszybciej.

Po pewnym czasie użytkowania niektóre kołki łamały się i trzeba je było wymieniać. Właśnie tym zajmowali się obaj Neringowie.

Róża i dziewczęta w podobny sposób przygotowywały grządkę, na której obok ich baraku miały zostać posadzone warzywa i przyprawy. Zamierzały uprawiać buraki, rzepę, pasternak, pierwszy rzut rzodkiewek oraz bataty.

Julian wykonał dla nich grabie podobne do brony: poziome dębowe listwy o długości około 92 cm, w które wwiercił dębowe kołki, a następnie przymocował do nich drążek.

Na własnym folwarku majątku Rogóźno Zamek, gdzie mieszkał razem z matką, mały Walenty pomagał przy sadzeniu buraków w ogrodzie warzywnym.

Z czasem zaczął marzyć o tym, że jest razem z matką, która w tym czasie zajmowała się obowiązkami domowymi. Wyobraził sobie przyjaciela w swoim wieku, któremu nadał imię Rajmund.

Walenty był „królem lata”, a Rajmund „królem zimy”.

Walek wyobrażał sobie, jak bardzo Marta będzie pod wrażeniem, kiedy zobaczy, że potrafi sprawić, iż buraki i marchewki rosną wyłącznie dzięki jego woli. Rajmund natomiast potrafiłby, również samą siłą woli, przemienić wszystko w baśniową krainę pokrytą białym śniegiem.


Piątek, 2 kwietnia 1847 roku. Wielki Piątek.

Ksiądz Berent odprawił Mszę świętą darów uprzednio poświęconych o godzinie 6:00 rano.

Od dawna istniał wśród Polaków zwyczaj, że między południem a godziną 15:00 wracali na pewien czas do kościoła, a następnie udawali się do domów i w milczeniu podejmowali pracę, jednocząc się w ten sposób z cierpieniem Jezusa na krzyżu.

Marta zabrała Walentego do kościoła św. Wawrzyńca w Szczepankach. Uklękła i poleciła Walentemu zrobić to samo. Następnie oboje posuwali się na kolanach, aby ucałować krzyż wystawiony na poduszce w otworze balustrady ołtarzowej.

Kiedy wychodzili, chłopiec zapytał:

— Mamo, dlaczego to zrobiliśmy?

Wyjaśniła mu, że była to pokuta: dołączanie naszych drobnych cierpień do cierpień Jezusa, aby okazać wdzięczność za to, że umarł za nas.

Wychodząc, napełniła butelkę wodą święconą.

Po powrocie do domu Walenty pomagał przy sadzeniu rzepy, zachowując milczenie.

Po godzinie 15:00 powiedziała:

— Idź do kurnika i zbierz dwadzieścia jajek. Potem pójdź do piwnicy i przynieś dużo liści czerwonej kapusty, skórek z czerwonej cebuli, skórek z żółtej cebuli oraz kilka buraków.

Po kolacji Marta powiedziała Walentemu:

— A teraz będziemy się dobrze bawić. Będziemy farbować jajka wielkanocne!

Ugotowała kilka jajek. Następnie zagotowała wodę w czterech garnkach i do każdego dodała trochę octu.

Do pierwszego garnka wrzuciła dużo pokrojonych liści czerwonej kapusty. Miały one nadać jajkom niebieski kolor.

Do drugiego włożyła dużo skórek z żółtej cebuli oraz pokrojoną marchewkę. Jajka miały dzięki temu stać się pomarańczowe.

Do trzeciego dodała pokrojone buraki, które miały nadać jajkom różowy kolor.

Do czwartego wrzuciła dużo skórek z czerwonej cebuli. Dzięki nim jajka miały stać się czerwone.

Następnie podała Walentemu chochlę.

— Teraz włóż jajko do chochli i trzymaj je pod wodą. Im dłużej, tym ciemniejszy kolor — powiedziała.

Chłopiec posłuchał jej polecenia i ku swojej wielkiej radości otrzymał jajka niebieskie, pomarańczowe, różowe i czerwone.

Potem postanowił poeksperymentować. Kolejne cztery jajka po zabarwieniu na jeden kolor zanurzył ponownie w drugim barwniku. Następnie spróbował zanurzyć za drugim razem tylko połowę jajka.

— To się nazywa wyobraźnia! — zawołała z uznaniem Marta.


Sobota, 3 kwietnia 1847 roku. Wielka Sobota.

Ksiądz Berent odprawił Wigilię Paschalną o godzinie 6:00 rano.

Późnym rankiem, po zakończeniu liturgii, ludzie zaczęli wracać do kościoła z koszykami przykrytymi białymi obrusami, których brzegi bogato haftowano ludowymi motywami. W koszykach znajdowały się kiełbasa, szynka, chrzan, chleb żytni, jajka wielkanocne, masło, sól i inne produkty przeznaczone do poświęcenia w ramach obrzędu zwanego święconką.

Marta niosła koszyk dla Rogozińskich, a Walenty koszyk dla służby. Był bardzo dumny ze swojej sztuki malowania jajek, ponieważ w obu koszykach znajdowały się jajka ozdobione jego ręką.

Po powrocie do domu pomagał przy sadzeniu pasternaku.

Wczesnym popołudniem Marta i służące wspólnie przygotowały kąpiel. Ustawiły dużą balię w swojej sypialni. Kobiety myły się w niej kolejno, podczas gdy pozostałe przynosiły gorącą wodę, a później opróżniały balię.

Odświeżona Marta poprosiła Zofię o nożyczki i przystrzygła Walentemu włosy. Następnie poprosiła pozostałe kobiety, aby wyszły, i porządnie wykąpała chłopca.

Wszystko to robiono w ramach przygotowań do Wielkanocy.

O godzinie 16:30 Marta poszła do spowiedzi w kaplicy pałacowej. Spowiadał ją ksiądz Kalkstein-Osłowski.

Wszyscy — zarówno państwo, jak i służba — przystąpili do spowiedzi, z wyjątkiem dziedzica, pana Jana (26 lat).


Niedziela, 4 kwietnia 1847 roku. Wielkanoc.

Główna Msza święta tego dnia rozpoczęła się przed świtem, o godzinie 4:30, i obejmowała procesję.

Cała rodzina Rogozińskich — szlachta i służba — była obecna w kościele św. Wawrzyńca w Szczepankach.

Rogozińscy zajęli swoje specjalne miejsca w prezbiterium, natomiast służba usiadła tam, gdzie udało się znaleźć wolne miejsce. Zdołali jednak usiąść razem.

Z przodu, nieco z boku, znajdował się pusty grób wykonany z gipsu. Nad nim stała figura zmartwychwstałego Jezusa, odzianego w luźną białą szatę, z wyraźnie widocznymi ranami. W dłoni trzymał biały sztandar z czerwonym krzyżem.

Po powrocie do domu od służby oczekiwano, że będzie obsługiwać Rogozińskich podczas śniadania składającego się z potraw poświęconych poprzedniego dnia.

Dopiero później służba mogła zejść na dół i urządzić własną uroczystość święconki.

Główny posiłek podano w południe. Po nim rozpoczęły się liczne wizyty sąsiedniej szlachty. Marta była więc pod koniec dnia wyczerpana, ponieważ musiała spełniać wszystkie zachcianki przybyłych gości.


Poniedziałek, 5 kwietnia 1847 roku.

Walenty pomagał przy sadzeniu buraków.

Kucharka Zofia, przełożona służby kobiecej, podała mu wiadro z różnego rodzaju odpadkami i powiedziała:

— Idź i wyrzuć to świniom.

Dotarł do chlewika, gdzie świnie taplały się w błocie i śliniły. Posłusznie wrzucił odpadki, a świnie zaczęły prześcigać się w tym, która pierwsza do nich dotrze.

— Dlaczego wy, świnie, tak bardzo lubicie siedzieć w błocie i jeść śmieci? — zapytał.

Następnie pomyślał:

„Świnie naprawdę bardzo różnią się od ludzi!”.


Czwartek, 8 kwietnia 1847 roku.

Słońce wyłoniło się zza horyzontu o godzinie 5:24, budząc Martę Neringównę w jej dzień wolny od pracy.

Uklękła i ofiarowała Bogu nadchodzący dzień.

Obudziła Walentego, poleciła mu uklęknąć i złożyć ręce na jej kolanach do modlitwy.

Następnie poszli na Mszę świętą o godzinie 6:00 w kaplicy pałacowej.

Marta odczuwała przypływ radości na myśl o tym, że spędzi cały dzień ze swoim bratem Julianem. Kiedy usłyszała w Ewangelii następujące słowa, jej radość jeszcze się wzmogła:

„Maria Magdalena przyszła i oznajmiła uczniom: «Widziałam Pana i to mi powiedział»”.


Marta wyobraziła sobie radość Marii, która wiedziała, że ten Bóg-Człowiek, który przywrócił jej godność i obdarzył ją wtórną dziewiczością, żyje, przebaczył jej i można się do Niego modlić!

Zjedli obfite śniadanie, po czym Marta ciepło ich ubrała.

Uzgodnili wcześniej, że pójdą zbierać jagody w lasach wzdłuż rzeki Osy. Przygotowała więc koszyki dla siebie i Walentego.

Uzyskała zgodę pana Rogozińskiego, aby jej brat Julian mógł zbierać jagody dla rodziny Neringów. W końcu wszystkie owoce, które ona sama zbierze, zostaną przeznaczone dla gospodarstwa Rogozińskich.

Miejscem spotkania był punkt, w którym niewielki strumień wpadał do Osy od wschodu, mniej więcej w połowie drogi między Rogóźnem a Słupem.

Spakowała trochę kiełbasy, chleba żytniego i poświęconych jajek wielkanocnych. Na deser mieli zjeść owoce, które sami zbiorą na miejscu, a wodę nabrać prosto z rzeki.

Julian uczestniczył we Mszy świętej o godzinie 6:00 w Szczepankach. Po śniadaniu wyruszył w drogę.

Ponieważ oboje wyruszyli mniej więcej o tej samej porze, kiedy pierwszy z nich — Julian — dotarł na miejsce, nie musiał długo czekać.

Walenty szedł tak szybko, jak tylko potrafił, ponieważ nie mógł doczekać się spotkania. Jednak ze względu na jego krótkie nóżki Marta była zmuszona iść powoli.

Kiedy już się spotkali, natychmiast zabrali się do zbierania jagód.

Walenty ledwo mógł powstrzymać swoje podekscytowanie. Bawił się znakomicie.

— Popatrz, wuju Julianie! Grzyby! Zbierajmy je! — zawołał.

— To nie grzyby, tylko muchomory i są trujące.

— Co to znaczy „trujące”?

— To znaczy, że jeśli je zjesz, umrzesz.

— Kiedy nadejdzie sezon na grzyby, będziemy je zbierać. Oczywiście będziemy musieli uzyskać zgodę pana Rogozińskiego — odpowiedział Julian.

— Nie oddalaj się za bardzo. W tych lasach są niedźwiedzie — ostrzegł go.

W pewnej chwili Julian powiedział:

— Ciiii! Wszyscy przestać i zachować ciszę.

Stali nieruchomo, niemal nie oddychając. Julian wskazał na dużego jelenia szlachetnego z białym ogonem, któremu dopiero zaczynały wyrastać poroże. Zwierzę stało za krzakami.

— Mamy szczęście. Wiatr wieje od niego w naszą stronę. Gdyby wiał od naszych pleców w jego stronę, wyczułby nasz zapach i uciekł — wyszeptał.

Walenty niechcący nadepnął na gałązkę, która głośno trzasnęła. Jeleń natychmiast odskoczył i uciekł.

Kiedy nadeszła pora obiadu, usiedli na brzegu Osy. Marta wyjęła przygotowane jedzenie.

Podczas posiłku Walenty zauważył przepływające ryby, a także żaby i żółwie.

— Jaka czysta jest woda! Widzę aż do samego dna. Widzicie tę trawę, która ugina się pod prądem? — zapytał.

Kiedy skończyli jeść, Marta i Walenty wstali, sądząc, że wrócą do zbierania jagód.

— Nie, nie. Posiedźmy jeszcze trochę i pozwólmy, żeby jedzenie się ułożyło. Zwróćcie uwagę na piękno, które nas otacza — poradził Julian.

Oparł się plecami o drzewo. Lewym ramieniem objął Walentego, a prawym swoją siostrę.

Cała trójka siedziała tam, ogrzana słońcem, najedzona i bardzo zadowolona z życia. Patrzyli na przejrzysty nurt rzeki i otaczający ich las, wdychając jego zapachy.

Marta Neringówna, jej syn Walenty i brat Julian

Niedziela, 11 kwietnia 1847 roku. Niedziela Biała.

W Berlinie, oddalonym o 300 km na zachód, ich król, Fryderyk Wilhelm IV (52 lata), po długim zwlekaniu spowodowanym własną niechęcią uległ naciskom i zwołał pierwszy Zjednoczony Sejm Krajowy — Erster Vereinigter Landtag.

Nazywano go „Zjednoczonym”, ponieważ składał się z przedstawicieli poszczególnych regionów Prus, z których każdy miał własny lokalny parlament.

Jego członkami byli przedstawiciele szlachty, zamożni chłopi oraz właściciele nieruchomości miejskich, tacy jak Otto von Bismarck (32 lata).

Ogromna większość ludności wiejskiej oraz niższe warstwy społeczne miast nie miały w nim swoich przedstawicieli.

Organizatorzy chcieli przyznać osobom spoza szlachty pewien wpływ na sposób sprawowania nad nimi rządów.

Niemcy byli przyzwyczajeni do tego, że ich władcy wydawali dekrety. Władcy ci niechętnie przyjmowali jakiekolwiek uwagi ze strony ludzi, których uważali za nieokrzesane pospólstwo.

W rezultacie w swoim przemówieniu tronowym, wygłoszonym w Białej Sali berlińskiego Zamku Miejskiego, Fryderyk Wilhelm IV odnosił się do delegatów szorstko i protekcjonalnie.


Środa, 14 kwietnia 1847 roku.

Teraz, gdy wiedział już, jak to robić, Walenty został wysłany do pałacowego ogrodu warzywnego, aby wysiać drugi rzut rzodkiewek, mimo że pierwszy rzut nie zdążył jeszcze dojrzeć.


Sobota, 17 kwietnia 1847 roku.

Rodzina Kwasigrochów mieszkała w Szczepankach.

Witold, ojciec rodziny, był kolonusem. Nie oznacza to, że był kolonistą. Oznacza to, że pan Rogoziński pozwalał mu użytkować co najmniej jeden łan ziemi — tyle, ile wystarczało, aby mógł utrzymać siebie i najbliższą rodzinę.

Mieszkali w wolnostojącym domu składającym się z jednej dużej izby.

Witold i Franciszka spali w jednym łóżku.

Na dzień 1 stycznia 1847 roku ich dzieci spały następująco: Paweł i Hipolit w jednym łóżku; Fabian i Szymon spali razem, zanim Fabian został powołany do wojska; Danuta spała w osobnym łóżku.

Posiadali konia, pług, krowę, świnię, kury i gęś. Mieli niewielki staw, wiśnię i jabłoń.

Witold miał tak zwane silne prawo do ziemi. Nie był właścicielem nieruchomości — wszystko w rzeczywistości należało do pana Rogozińskiego — jednak niepisana umowa między nimi zakładała, że gospodarstwo może być przekazywane potomkom Witolda.

Ani pan Rogoziński, ani jego potomkowie nie byli jednak zobowiązani do przestrzegania tej tradycji.

Jeżeli nie wydarzyłoby się nic nadzwyczajnego, najstarszy syn Leon, który był już żonaty, miał zostać „spadkobiercą”.

Kwasigrochowie byli rodziną głęboko religijną. Każdego wieczoru odmawiali Różaniec.

Witold i Franciszka bardzo poważnie traktowali obowiązki rodzicielskie i wychowali wspaniałe dzieci.

Witold sięgał po wódkę przy szczególnych okazjach, ale poza tym nie pił. Nie palił również tytoniu — obawiał się, że iskra mogłaby zaprószyć ogień w zgromadzonym sianie i innych materiałach.

Wszyscy chodzili spać wcześnie, aby móc wcześnie wstawać.

Sami wyrabiali mydło i świece.

Franciszka umiała tkać i nauczyła tej sztuki swoje córki: Stanisławę, która była już zamężna, oraz Danutę.

Dawniej rodzina polegała na własnej produkcji tkanin. Teraz jednak materiały można było kupić w handlu, więc nie tkały już zbyt często.

Podłogę ich chaty stanowiły drewniane legary ułożone bezpośrednio na ziemi i przykryte deskami. Dach był pokryty strzechą.

W domu znajdował się duży kominek, przy którym przygotowywano posiłki.

Budynki gospodarcze rozmieszczono wokół niewielkiego kwadratowego podwórza, zwanego obejściem.

Ponieważ drób zostawiał na całym podwórzu swoje odchody, wszyscy trzymali drugą parę butów tuż za drzwiami, aby używać jej w domu.

Mieli ogród warzywny, w którym uprawiali produkty na własne potrzeby.

Każdy z nich nadal był zobowiązany do dwóch dni obowiązkowej pracy pańszczyźnianej tygodniowo na rzecz pana Rogozińskiego.

Trzymali na łańcuchu szczekającego psa, który miał odstraszać intruzów.

Paweł urodził się 8 stycznia 1823 roku. Był piątym dzieckiem w rodzinie i najstarszym z rodzeństwa mieszkającym jeszcze w domu. Troje starszego rodzeństwa było już w związku małżeńskim i mieszkało w pobliżu.

Starsza siostra, Bibiana, zmarła w 1822 roku, nie dożywszy trzecich urodzin.

Paweł został poczęty, aby ukoić żal rodziców po stracie Bibiany. Nie spowodowało to jednak, że traktowali go inaczej, niż traktowaliby ją, gdyby przeżyła.

Miał rude włosy, różową skórę i piegi — rzadkość u Polaka. Wskazywało to na odziedziczenie pewnych genów po odległym niemieckim przodku.

Był inteligentniejszy od Hipolita, ale uważał, aby nie wytykać mu tej różnicy.

Kochał brata, który często zwierzał mu się ze swoich problemów.

Paweł posiadał rzadką umiejętność, którą nazywa się sztuką słuchania. Nie miał formalnego wykształcenia, ale nauczył się, że wiele ludzkich problemów wynika z uciekania przed bolesnymi uczuciami, które człowiek boi się w sobie odkryć.

Delikatnie pomagał osobie zmartwionej otworzyć się i wyjawić te uczucia.

Uważał, że nadszedł już czas, aby się ożenić, i skonsultował się w tej sprawie z panią Krajecką, swatką.

Grał na kobzie — polskim instrumencie przypominającym dudę, który sam wykonał ze skóry koziej.

Był zamyślony i mniej towarzyski niż Hipolit.

Hipolit urodził się 10 lutego 1825 roku. Był szóstym dzieckiem w rodzinie.

Grał na gęślach — ludowych skrzypcach, które sam wykonał — i lubił śpiewać.

Miał 1.8 m wzrostu, proste, ciemnobrązowe włosy, które strzygł z grzywką z przodu i równo przycięte z tyłu, tuż na wysokości kołnierza. Tak właśnie nosiła się większość chłopów, których włosy nie były kręcone.

Miał brązowe oczy i bardzo sangwiniczny temperament. Chciał, aby ludzie wokół niego byli szczęśliwi i darzyli go sympatią.

Miał ujmujący uśmiech i szczególną zdolność porozumiewania się ze zwierzętami.

Był muskularny i mocno owłosiony.

On i Paweł byli sobie bliscy. Lubili się mocować i żartować z siebie nawzajem.

Hipolit dużo pił, ale zazwyczaj wiedział, kiedy przestać, zanim się upił i stał się hałaśliwy lub nieznośny.

Lubił żartować z niezamężnymi dziewczętami w kościele, ale jak dotąd nie zwrócił się jeszcze do swatki.


Poniedziałek, 19 kwietnia 1847 roku.

Dzisiaj rozpoczęły się żniwa pszenicy ozimej i żyta.

Wojciech i Julian Neringowie zostali wysłani ze Słupa do folwarku majątkowego, aby pomóc przy żniwach. Był to dzień obowiązkowej pracy pańszczyźnianej.

Stwierdzono, że plony pszenicy zostały uszkodzone przez niezmiarkę paskowaną, natomiast żyto przez sporysz.

Walenty został wysłany do pałacowego ogrodu warzywnego, aby zebrać pierwszy rzut rzodkiewek.

Kiedy przyniósł je Zofii, kucharce i przełożonej służby kobiecej, zauważyła, że zostały uszkodzone przez pchełki ziemne.

Rozdział drugi: Jerzy Nicpoń, sprawca molestowania

Czwartek, 22 kwietnia 1847 roku.

W Rogóźnie Zamku Sophia wysłała Walentego do ogrodu warzywnego, aby posadził kapustę.

— Kapusta, którą dzisiaj posadzisz, będzie gotowa do zbioru około 21 lipca — powiedziała chłopcu.

— Skąd pani wie, kiedy przypada 21 lipca? — zapytał, wiedząc, że nie umiała czytać.

Zaprowadziła go do kalendarza.

— To prawda, że nie umiem czytać, ale potrafię liczyć. Wiem, że kwiecień jest czwartym miesiącem, a lipiec siódmym. Przewracam więc kartki, aż dojdę do czwartego miesiąca, następnie liczę osiemdziesiąt dni, zaczynając od dwudziestego drugiego, i w ten sposób dochodzę do 21 lipca — odpowiedziała.

Walenty podziwiał jej spryt.

Nazajutrz miały przypadać imieniny Jerzego, służącego w majątku Rogozińskich. Urodził się w 1800 roku, chociaż, podobnie jak większość chłopów, nie prowadził dokładnego rachunku swojego wieku.

Jerzy był człowiekiem o znacznie niższej niż przeciętna inteligencji. W następnym stuleciu zostanie opracowany test ilorazu inteligencji, czyli IQ. (Ja, anioł Zuriel, wiem o tym). Jerzy uzyskałby w nim wynik około 71. Wynik 70 punktów stanowi granicę między inteligencją „normalną” a „poniżej normy”.

Był niższy od większości mężczyzn, krępy i zawsze potrzebował golenia. Jego dolna szczęka była wysunięta do przodu tak bardzo, że dolna warga niemal całkowicie zakrywała górną. W kącikach ust zwykle gromadziły się resztki jedzenia, zaschnięta ślina i pęcherzyki śliny.

Wzdłuż brzegów powiek miał grube fałdy skóry, które zdawały się obciążać mu oczy, przez co nigdy nie otwierał ich całkowicie. Z tyłu głowy miał kępę zupełnie białych włosów.

Nie miał właściwie szyi i chodził z głową lekko wysuniętą do przodu, przypominając sępa.

Ksiądz Berent wstawił się za nim u pana Rogozińskiego, prosząc, aby przyjął Jerzego pod swój dach po śmierci jego ostatniego żyjącego rodzica, matki. Pozostałe rodzeństwo twierdziło, że po prostu nie stać ich na wykarmienie kolejnej osoby.

Kiedy służba zgromadziła się na kolacji przy swoim stole w piwnicy majątku Rogóźno Zamek, Sophia przygotowała dla nich przysmak, który Jerzy uwielbiał: czerninę z kluskami.

Powodem, dla którego świętowano dzisiaj, a nie jutro, była właśnie ta czernina. W piątki nie spożywano mięsa, a zakaz obejmował również krew, będącą składnikiem zupy, pozyskiwaną z kaczki.

Czernina przypominała Jerzemu jego matkę. Zamiast wprawić go w dobry nastrój, sprawiła, że stał się smutny i przygnębiony.

Cała służba musiała odpracować swoje utrzymanie i mieszkanie. Młody Walenty nie stanowił wyjątku. Dlatego wszyscy angażowali go do pomocy, kiedy tylko potrzebowali dodatkowych rąk do pracy. Marta sprzeciwiała się jedynie wtedy, gdy zadanie wydawało się zbyt niebezpieczne albo przekraczało siły chłopca.

Jerzy, swoim chrapliwym, pełnym flegmy głosem, odezwał się do Marty, która wróciła z dnia wolnego na czas kolacji:

— Będę potrzebował Walentego do pomocy przy kilku robotach w stajni.

Marta wyraziła zgodę.

Rodzice w tamtych czasach mieli znacznie większe oczekiwania wobec tego, co potrafią zrobić ich dzieci.

Jerzy zapalił kilka latarni i podał jedną Walentemu. Chłopiec poszedł za nim do stajni. Jerzy polecił mu zebrać łopatą koński nawóz, złożyć go na pryzmie i uzupełnić siano w żłobach koni.

Sam zaczął czesać sierść koni należących do pana.

Od czasu do czasu zerkał na chłopca. W jego głowie zaczynał dojrzewać pewien pomysł.

— Walenty, zostaw to na chwilę i chodź tutaj — powiedział, kierując się w stronę miejsca nieco odosobnionego, ale takiego, z którego nadal widział drzwi.

Kiedy chłopiec podszedł, Jerzy natychmiast zmusił go do czynności seksualnej.

Jerzy natychmiast stał się bardzo zły i zagroził:

— Zachowasz to dla siebie, rozumiesz? Jeśli dowiem się, że komuś powiedziałeś — swojej matce, innym służącym albo Rogozińskim — prawdopodobnie mnie zabiją albo pobiją. Ciebie też mogą zabić. A nawet jeśli tego nie zrobią, ja cię zabiję. Wtedy nie będę już miał nic do stracenia. Rozumiesz?

Serce chłopca biło jak oszalałe. Nie rozumiał, co się właściwie stało.

— Przysięgniesz, że nigdy nikomu nie powiesz? — zażądał Jerzy.

Walenty pokiwał głową.

— Mhm — odpowiedział słabo.

Jerzy nie musiał mu grozić. Walenty był przekonany, że gdyby powiedział o wszystkim matce, ta surowo by go ukarała, w jakiś sposób obwiniając go za to, co się wydarzyło.

— A teraz dokończ to, co zacząłeś — ostrzegł Jerzy.

*

O godzinie 21:00 Marta zawołała Walentego do siebie.

— No dobrze, Walusiu. Pora spać.

Chłopiec nie chciał iść do łóżka. Przekonywał matkę, żeby pozwoliła mu czuwać, dopóki sama nie pójdzie spać.

Marta postawiła jednak na swoim. Dopilnowała, aby umył twarz i ręce, a następnie uklęknął, złożył ręce na jej kolanach i odmówił wieczorne modlitwy.

Zgasiła świece i poszła do kuchni, aby wykonać tam jeszcze kilka prac.

Leżąc w łóżku, Walenty wyobrażał sobie czarne sylwetki przechodzące przez drzwi i zaglądające na niego od strony nóg łóżka.

Walczył ze snem, ale kiedy w końcu zasnął, zaczęły go dręczyć koszmary.

*

Po zachodzie słońca kilku nadzorców folwarków pana Romualda przyszło do niego i poinformowało, że z ich doświadczenia wynika, iż prawdopodobnie był to ostatni dzień, w którym można było spodziewać się przymrozków. Chcieliby więc następnego dnia rozpocząć siew jęczmienia jarego.

Nawet gdyby się mylili, nie zaszkodziłoby umieścić ziarna w ziemi.

Pan Romuald wyraził zgodę.


Piątek, 23 kwietnia 1847 roku.

Dzisiaj we wszystkich folwarkach Rogozińskich rozpoczęto sadzenie jęczmienia jarego, a także ziemniaków i pszenicy jarej.

Wojciech i Julian Neringowie uczestniczyli w tych pracach na folwarku pałacowym. Był to jeden z ich dni obowiązkowej pracy pańszczyźnianej.

W ogrodzie warzywnym Walenty pomagał przy sadzeniu trzeciego rzutu rzodkiewek.


Sobota, 24 kwietnia 1847 roku.

Ksiądz Berent, proboszcz kościoła św. Wawrzyńca w Szczepankach, zawsze zasiadał w konfesjonale i słuchał spowiedzi od 16:30 do 18:00.

Wysłuchał już kilku penitentów, kiedy po odsunięciu drzwiczek za kratką usłyszał:

— Pobłogosław mnie, księże, bo zgrzeszyłem. Minęło wiele miesięcy od mojej ostatniej spowiedzi.

Zapadła chwila wahania.

„Jest zawstydzony. Muszę go jakoś nakłonić do wyznania grzechów” — pomyślał ksiądz Berent.

— Nie bój się. Nie jestem tu po to, żeby cię karać. Bóg cieszy się, że miałeś odwagę przyjść i prosić Go o przebaczenie — powiedział kapłan.

Ksiądz usłyszał coś, co przypominało próbę wypchnięcia powietrza przez ściśnięte gardło.

— Nie spiesz się. Używaj takich słów, jakie przychodzą ci najłatwiej — zachęcił.

— Nie słyszał ksiądz o nikim tak złym jak ja — wychrypiał głos.

— Otrzymałem święcenia kapłańskie w 1817 roku. Od trzydziestu lat słucham spowiedzi. Słyszałem już wszystko — odpowiedział kapłan.

— Namówiłem małego chłopca, żeby zrobił mi coś złego.

Ksiądz rozpoznał głos Jerzego, służącego w Rogóźnie Zamku.

— Czy zrobiłeś coś takiego już wcześniej? Mów mi szczerze — zapytał kapłan.

— Nie, księże, i chciałbym, żeby to był ostatni raz — odpowiedział penitent.

— Musisz stanowczo postanowić poprawę. Czy wiesz, co to oznacza? — zapytał ks. Berent.

— Nie, księże. Co?

— Oznacza to, że musisz zaplanować, jak unikniesz ponownego popełnienia tego grzechu — odpowiedział. — Kiedy wyjdziesz z konfesjonału, odmów Różaniec jako pokutę, a potem usiądź i zastanów się, jak możesz uniknąć tego grzechu w przyszłości. Dobrze?

— Tak, księże.


Niedziela, 25 kwietnia 1847 roku.

W Rogóźnie Zamku, po Mszy świętej, podczas śniadania syn Błażej przeczytał w gazecie Berliner Zeitung, że 21 kwietnia w Berlinie, oddalonym o 300 km na zachód, doszło do zamieszek głodowych.

„Dzisiaj wojsko pruskie po trzech dniach stłumiło zamieszki głodowe. Pierwsze bójki wybuchły na Gendarmenmarkt. Jeden ze sprzedawców, podobnie jak inni handlarze, znacznie podniósł cenę ziemniaków. Protestujące klientki, oburzone, usłyszały cyniczną uwagę, że powinny się cieszyć, iż w przyszłości rolnicy nie będą im oferować niczego poza sianem.

Robotnice zaczęły wówczas rozcinać worki z ziemniakami i zabierać ich zawartość bez płacenia.

Podobne sceny rozegrały się na targu zbożowym na Dönhoffplatz, gdzie zniszczono stragany, a handlarzom grożono. Dwaj policjanci obecni na miejscu nie byli w stanie powstrzymać napastników”.

Po południu Rogozińscy przyjmowali gości, wśród których znajdował się chłopiec mniej więcej w wieku Walentego, niedawno chorujący.

Podczas wizyty podano słodzony sok z czarnej porzeczki. Chłopiec nie wypił wszystkiego.

Walenty pomógł matce zanieść używane naczynia z powrotem do kuchni. Kiedy tam dotarł, nie potrafił się oprzeć pokusie i dopił sok pozostawiony przez gościa.


Poniedziałek, 26 kwietnia 1847 roku.

Na folwarku w Słupie, gdzie mieszkali Neringowie, rozpoczęto siew jęczmienia.

Nadzorca polecił Wojciechowi i Julianowi Neringom pracować tam tego dnia. Był to dzień obowiązkowej pracy pańszczyźnianej.


Piątek, 30 kwietnia 1847 roku.

Dzisiaj Błażej przeczytał artykuł redakcyjny w Berliner Zeitung, krytykujący kobiety uczestniczące w zamieszkach głodowych w Berlinie. Redakcja cynicznie nazwała te zamieszki „tak zwaną rewolucją ziemniaczaną”.

Następnie pomyślał:

„Mam nadzieję, że tegoroczne zbiory ziemniaków będą wyjątkowo obfite, dla dobra tych kobiet i wszystkich chłopów. Właściwie dla dobra wszystkich ludzi. A jednak, jeśli zbiory się nie powiodą, mam nadzieję, że wyniknie z tego coś dobrego”.


Niedziela, 2 maja 1847 roku.

Służba z majątku Rogóźno Zamek, brnąc przez wiosenny deszcz, udała się na Mszę świętą o godzinie 9:00 do kościoła św. Wawrzyńca w Szczepankach.

Jerzego skłoniły do refleksji słowa usłyszane podczas czytania Listu:

„Jako obcy i pielgrzymi, powstrzymujcie się od pożądliwości cielesnych”.

„Panie, pomóż mi odnowić w sobie pragnienie trzymania się z dala od tego dzieciaka, tego Walentego” — modlił się.

Następnie usłyszał:

„Bądźcie poddani każdemu człowiekowi ze względu na Boga… Słudzy, bądźcie poddani swoim panom z wszelką bojaźnią, nie tylko dobrym i łagodnym, ale także surowym…”

Jerzy wiedział, że nie jest człowiekiem inteligentnym.

Doświadczył śmiechu innych ludzi z powodu swojej powolności w myśleniu. Niepostrzeżenie narastała w nim przez to niechęć do ludzi w ogóle, która od czasu do czasu wybuchała.

Jedną z takich sytuacji były chwile, gdy kamerdyner Stanisław, którego wszyscy oprócz Jerzego znali jako człowieka naprawdę łagodnego, wydawał mu polecenia.

Inną okazją były sytuacje, gdy pan Jan, syn właściciela, albo panienki Ludwika i Benedykta — córki pana Romualda — wydawały mu rozkazy.

Był jednak na tyle rozsądny, żeby nie okazywać gniewu. Zwykle opuszczał głowę i jednocześnie wysuwał ją do przodu.

W głębi duszy odczuwał jednak głęboką urazę, którą dokładał do całego stosu nagromadzonych żalów.

„Czym oni są ode mnie lepsi?” — pytał sam siebie.

Wrócił z kościoła w złym humorze.

Po tym, jak Rogozińscy zostali obsłużeni podczas niedzielnego obiadu, a następnie posiłek spożyła cała służba, na koniu przyjechał z wizytą przyjaciel pana Błażeja, syna pana Romualda.

Jerzy został wcześniej powiadomiony o przyjeździe, więc czekał na gościa i miał zabrać jego konia do stajni.

Wprowadził zwierzę do wolnego boksu i widłami nałożył siano do żłobu.

Następnie wziął zgrzebło i przystąpił do czyszczenia konia.

Nikt mu tego nie polecił. Po prostu czuł większą więź ze zwierzętami niż z ludźmi.

Ponieważ wydawało się, że przebywa w stajni nadzwyczaj długo, Stanisław odszukał Walentego i poprosił go, aby poszedł po Jerzego, ponieważ w majątku czekała praca.

— Proszę pana, nie chcę tam iść — odpowiedział chłopiec.

— Co to ma znaczyć? Odmawiasz wykonania polecenia? Młody człowieku, musisz się nauczyć, że nie zawsze dostajemy to, czego chcemy. A teraz idź — powiedział Stanisław, nie okazując jednak nieżyczliwości.

Walenty zebrał się na odwagę i ruszył do stajni.

Jerzy zobaczył, jak się zbliża, i znowu poczuł pokusę.

„Nie wolno ci. Nie wolno” — powtarzał sobie.

Walenty zatrzymał się w odległości około dwudziestu stóp i z surowym wyrazem twarzy zawołał:

— Stanisław mówi, że masz natychmiast wracać do majątku!

Jerzy upuścił zgrzebło, podbiegł do chłopca, chwycił go i zaciągnął w to samo miejsce co poprzednio. Ponownie zmusił go do tego samego czynu.

— Pamiętaj: jeśli ktokolwiek się o tym dowie, zabiję cię — warknął. — A teraz wytrzyj oczy, zanim tam wrócisz.

Jerzego ogarniał wielki strach, gdy patrzył, jak Walenty wraca do domu.

Czy powie komuś o tym, czy nie?

Jednak oprócz strachu odczuwał również nienawiść do samego siebie.

„O Boże, przepraszam, przepraszam!” — modlił się, ocierając łzy z oczu brudnymi, tłustymi palcami.


Wtorek, 4 maja 1847 roku.

W przydomowych ogrodach posadzono czwarty rzut rzodkiewek.

W Rogóźnie Zamku Walentemu kazano wykonać tę pracę.

Kiedy wyprostował się, żeby rozprostować plecy, zauważył, że Jerzy patrzy na niego złowrogo.


Piątek, 7 maja 1847 roku.

W tych samych przydomowych ogrodach zebrano trzeci rzut rzodkiewek.

One również zostały uszkodzone przez pchełki ziemne.

Do tego czasu zbieranie rzodkiewek stało się już w Rogóźnie Zamku szczególnym zadaniem Walentego.

Podczas kolacji służby, zorganizowanej z okazji jego imienin, Stanisław, będący w dobrym nastroju, jaki daje znalezienie się w centrum uwagi, powiedział:

— Dzisiaj, w 1794 roku, Tadeusz Kościuszko ogłosił Uniwersał Połaniecki.

— A co to takiego? — zapytała Marta.

— Do tego czasu Polska przeszła już dwa rozbiory. Niewiele kraju pozostało. Kościuszko chciał rozpocząć powstanie, żeby wypędzić z Polski obcych.

— A jak zamierzał to zrobić? — zapytała.

— Zaapelował do nas, chłopów, żebyśmy wstąpili do wojska. Obiecał nam wolność. Chciał ograniczyć pańszczyznę do jednego dnia w tygodniu. Mężczyznom, którzy zostaliby żołnierzami jego armii, oraz ich rodzinom obiecywał całkowite zwolnienie z pańszczyzny.

— Czy ten uniwersał miał wpływ na naszą część Polski? — zapytała.

— Nie, ponieważ Pomorze Królewskie, gdzie mieszkamy, zostało już w 1772 roku oddzielone od Polski. Poza tym Kościuszko ostatecznie poniósł klęskę — odpowiedział Stanisław.

— Ile miałeś lat, kiedy Kościuszko ogłosił uniwersał? — zapytała Marta.

— Trzynaście. Byłem już na tyle duży, żeby wiele zapamiętać — odpowiedział kamerdyner z nutą defensywności w głosie.

Walenty poczuł dumę, że jego matka prowadzi rozmowę z kimś tak inteligentnym jak Stanisław.


Sobota, 8 maja 1847 roku.

Jerzy ponownie przyszedł do spowiedzi.

— Pobłogosław mnie, księże, bo zgrzeszyłem. Minął tydzień od mojej ostatniej spowiedzi.

Zapadła długa cisza.

Był zbyt zawstydzony. Nie potrafił znaleźć słów, które stanowiłyby właściwą równowagę między konkretnością a ogólnikowością. Nie chciał też używać wulgarnych określeń, które były znane chłopom, ale których sam się wstydził.

— Powiedz po prostu, co się stało. Rozumiem — powiedział cierpliwie kapłan.

— Zrobiłem z tym chłopcem to samo co w zeszłym tygodniu — powiedział szybko.

Ksiądz Berent doskonale wiedział, że po drugiej stronie kratki znajduje się Jerzy, ale nie chciał sprawiać mu dodatkowego zakłopotania.

— Co się wydarzyło? — zapytał.

Jerzy opowiedział mu wszystko.

— Cóż, nie poszedłeś go szukać. To dobrze. Nadal go unikaj. Jeśli to możliwe, uciekaj przed nim — poradził kapłan.

— Ojcze, tak bardzo się boję, że zostanę wyrzucony z pracy albo, co gorsza, postawiony przed sądem i zamknięty w więzieniu — powiedział Jerzy.

— Może teraz ci się tak nie wydaje, ale zwolnienie z pracy może być najlepszym sposobem, abyś uniknął tego grzechu — odpowiedział ksiądz Berent.

Ponownie wyznaczył Jerzemu odmówienie Różańca jako pokutę. Po modlitwie żalu za grzechy penitent został odprawiony z konfesjonału.


Środa, 12 maja 1847 roku.

Dzień był szary i pochmurny. Od czasu do czasu padał deszcz.

Jerzy, służący w majątku Rogóźno Zamek, już od trzech dni pościł i wstrzymywał się od spożywania mięsa z okazji Dni Krzyżowych.

Zarówno post, jak i pogoda sprawiały, że był rozdrażniony i nieprzyjemny.

Nie sam jednak wymyślił sobie te ograniczenia. Wynikały one z poleceń Zofii i Stanisława, którzy decydowali o posiłkach.

Kolejny powód, by żywić urazę do władzy. Coraz silniej odczuwał pokusę ponownego skrzywdzenia Walentego. Przez cały dzień obmyślał sposoby, aby znaleźć się z chłopcem sam na sam. Kiedy nadeszła noc, nadal mu się to nie udało. Przewracał się więc z boku na bok aż po północy.


Czwartek, 13 maja 1847 roku.

Wniebowstąpienie Pańskie. Cały dom Rogozińskich, łącznie ze służbą, udał się na Mszę świętą o godzinie 9:00 do Szczepanek.

Walenty skarżył się, że źle się czuje. Mówił, że boli go głowa i nie ma apetytu. Kiedy Marta dotknęła jego czoła, wydało jej się, że ma gorączkę. Poprosiła o pozwolenie pożyczenia termometru pana Rogozińskiego. Niepiśmienna matka, korzystając z pomocy pana Błażeja, stwierdziła, że temperatura chłopca wynosiła 38.8°C. Skonsultowała się z Zofią, która poinformowała ją, że za normalną uważa się temperaturę około 37.2°C. Marta uznała, że Walenty jest zbyt chory, aby iść do kościoła, dlatego pozostawiono go w domu, polecając mu pozostać w łóżku.

Okazało się, że Jerzy również rzeczywiście źle się czuł. Poprosił więc o zwolnienie z uczestnictwa we Mszy i o pozwolenie na pozostanie w łóżku. Zgodzono się, ale polecono mu wykonywać jedynie te obowiązki, które były konieczne. Jerzy zaprzęgnął konia do powozu i zobaczył, jak Rogozińscy odjeżdżają. Widział również, jak służba wyrusza pieszo. Walentego wśród nich nie było! Odczekał dobre piętnaście minut, aby upewnić się, że nikt nie wróci po coś, o czym zapomniał, po czym udał się do sypialni służących. Łóżko Walentego stało przy ścianie. Kiedy chłopiec go zobaczył, natychmiast usiadł i przycisnął się do ściany. — ODEJDŹ ODE MNIE! NIE DOTYKAJ MNIE! — krzyknął przerażony.

— Nikogo tu nie ma, kto mógłby cię usłyszeć. Im szybciej mi się poddasz, tym lepiej dla ciebie — warknął Jerzy. Tym razem dokonał tego czynu na chłopcu.

*

Cała rodzina Neringów, z wyjątkiem Wojciecha, uczestniczyła we Mszy świętej. Po nabożeństwie Marta podbiegła do swoich bliskich i oznajmiła, że Walenty jest chory. Z tego powodu może nie być w stanie spotkać się z Julianem podczas ich zwyczajowego wspólnego czasu w jej dzień wolny.

Richard Skibiński, dyrygent chóru, przechodził właśnie obok i powiedział do Rosy:

— Dzisiaj brakowało nam Wojciecha. Mam nadzieję, że wszystko z nim w porządku.

Odpowiedziała:

— Panie Skibiński, on jest na kacu. My wszyscy tak bardzo cierpimy przez to, że jego picie pochłania te nędzne pieniądze, które zarabia.

Mężczyzna poczuł współczucie dla niej. Do dzieci powiedział:

— Macie szczęście, że macie tak bohaterską matkę.

Rozdział Trzeci: Świnka

Pt. 14 maja 1847 r. Marta miała zwyczaj budzić Walka po tym, jak zrobiła sobie poranne toalety dla Pani Jadwigi oraz Panienek Ludwiki i Benedykty. Obudziła go, a on natychmiast skarżył się na bolesne przełykanie. Lewy policzek i spód szczęki poniżej ucha były bardzo spuchnięte. Po lewej stronie wyglądał jak wiewiórka lub świnia. Marta zabrała go do Zofii, która powiedziała śmiejąc się lekko: „Ma świnkę!”


Sob. 15 maja 1847 r. W Berlinie Bismarck wygłosił swoje pierwsze przemówienie w Pierwszym Vereinigter Landtagu — Zjednoczonym Parlamencie Pruskim. Oburzył innych posłów. To było anty-republikańskie, pro zasada jednego człowieka i pro status quo. Pamiętaj, że jak dotąd jest on tylko zastępcą, jak każdy inny.

*

Dzisiaj, kiedy Marta obudziła Walka, jego prawy policzek i dolna szczęka pod uchem również były mocno spuchnięte. Wieść stopniowo rozprzestrzeniała się wśród Rogozińskich i sług. W końcu dotarło to Jerzemu, który doznał ogromnego ataku winy. „Muszę być odpowiedzialny za to!” powiedział sobie. „Jezu, pomóż mi!” modlił się.


Pon. 17 maja 1847 r. W osadzie Szonowo szlacheckie na wschodzie Marianna, nieślubna, urodziła się do wieśniaczki Juliannie Przypysznej (16 lat). To było drugie nieślubne dziecko Julianny. Ojcem każdego z nich był przyjaciel Jana Rogozińskiego, Bogumił Gruszczyński, władca dworu w Gruszczynie, o którym ja, anioł Zuriel, będę miał wiele do powiedzenia później.

*

Dzisiaj rozpoczęto zbiór marchwi z rodzinnych ogrodów. W Rogóźnie Zamek Marta przeszła przez ogród kuchenny, chwytając liście każdej marchewki i podnosząc. Odkryła, że większość zbiorów została poważnie uszkodzona przez larwy muszki marchewkowej.

Rogozińscy nie jedzą nic oprócz doskonałych marchewek. Marta zaczęła triage. Na jeden stos rzucała marchewki, które były tak poważnie uszkodzone, że były karmione zwierzętom. Na drugą rzuciła lekko uszkodzone marchewki, które chłopi uznaliby za akceptowalne. Na trzeci stos rzuciła idealne marchewki. Ten stos był bardzo mały.

Złożyła najgorszy stos na stertę gnijących buraków cukrowych dla krów. Zaniosła środkowy stos do Zofii w kuchni. Zofia, Barbara, Urszula i Katarzyna zrobiłyby wszystko, aby pozbyć się larw. Wrzucenie ich do gorącej wody i natychmiastowe odzyskanie, ostre uderzenie w stół, wybranie zapałką, wszystko byłoby przydało.

Marta zabrała dobry stos na miejsce na zewnątrz, gdzie można było pozostać stosunkowo chłodnym i zacienionym. Zrobiła łóżko z sianem o grubości osiemnastu cm, zrzuciła na nią marchewki, dodała kolejne osiemnaście cm z siana i wykopała wykop wokół tego kopca, wyrzucając glebę na siano. Potem poszła do kuchni, wzięła marchewki pozbawione larw i zrobiła dla nich takie samo miejsce do przechowywania.

Po tej pracy wstała, wzięła głęboki oddech i rozejrzała się. „Jest wiosna. Drzewa owocowe kwitną; powietrze pachnie perfumami. Pszczoły są zajęte na drzewach i kwiatach”, pomyślała tęsknie. Potem przypomniała sobie, że miała chore dziecko.


Pt. 21 maja 1847 r. Gdy Marta obudziła Walka, zobaczyła, że obrzęk zniknął z jego lewej strony.


Sob. 22 maja 1847 r. Dzisiaj Marta zobaczyła, że obrzęk zniknął również z prawej strony Walka. Na zewnątrz wicher 57 km na godzinę wiał silny deszcz z eksplozjami grzmotu, które wstrząsnęły kośćmi i błyskawicami które rozdzierały niebo. Niebo było tak ciemne, że wydawał się wieczór. Wszystko to i znajomość choroby Walentego sprawiły, że Jerzy trząsł się z winy. Był pewien, że Bóg karze go za swoje czyny.


Śr. 23 maja 1847 r. Zielone Świątki. Lokalna tradycja głosiła, że dzieci w lokalnych parafiach złożyły dziś bierzmowanie. Marta Neringówna miała zwyczaj uczestniczyć we Mszy św. Wawrzyńca o 9:00, Szczepanki z Walkiem, prawie piątką i innymi służącymi. Oceniała go dzisiaj wystarczająco zdrowy, aby wznowić udział w Mszy. Biskup Gierszewski miał tam być, aż z Pelplina, i nie chciała przegapić otaczającej go przepychu. Kiedy biskup wszedł do kościoła, grając na organach i śpiewając chór, została poruszona. Podekscytowana skierowała uwagę Walka na biskupa. „Któregoś dnia biskup cię potwierdzi”, powiedziała mu. Po powrocie do domu położyła go z powrotem do łóżka, dla pewności.


Wt. 25 maja 1847 r. Marta absolutnie nie mogła pozwolić, by Walek opuścił łóżko, żeby pracować, więc stawiła czoła wichurze o prędkości 57 km / h, by zebrać czwarty zbiór rzodkiewek na kuchennej działce. One również zostały uszkodzone przez chrząszcza.


Pt. 28 maja 1847 r. Dziś rozpoczął się zbiór buraków z rodzinnych ogrodów. Marta oceniła Walka na tyle zdrowy, by w tym pomóc. Chwycili bukiet liści i wyciągnęli jednego buraka na raz. Odcinają liście, które wkładają w stos. Rogozińscy nie chcieli jeść liści. Ponieważ nie przetrwałyby, zostałyby rozdane wszystkim chłopom, którzy ich chcieli. Część zostanie zatrzymana dla służących w pałacu. Kiedy napełnili taczkę ładunkiem buraków, zabrali je do piwnicy korzennej. Tam pracownicy przygotowali już warstwę piasku o grubości trzynastu cm. Na nim umieszczono warstwę buraków. Potem warstwa piasku, potem kolejna warstwa buraków, potem kolejna warstwa piasku itd.


Sob. 29 maja 1847 r. Ponieważ Walenty był chory, Marta nie obciąła mu włosów ani go nie wykąpała. Zwykle ścięła mu włosy na zewnątrz, ale przez cały dzień wiał silny wiatr, więc zrobiła to w kuchni po kolacji. Przeczesała go wokół jego głowy; następnie wziął nożyczki i przeciął je poziomo z tyłu szyi i poziomo tuż nad oczami. Potem wykąpała go i siebie.


Wt. 1 czerwca 1847 r. Dziś Marta dała Walentemu koszyk i kazała mu zbierać agrest. Będzie zbierał je raz po raz w tym miesiącu.

Nadzorca chłopów z Pana Romuałda własnego folwarku wysłał ich na jedną ze swoich łąk do koszenia siana. Jerzy i Edward, zwykle służący w domach, zostali z nimi wysłani. Zaczęli po śniadaniu, które zjedli zaraz po wschodzie słońca, 3:49. Jerzy był jednym z nielicznych, którzy używali kosy, kiedy zaczął odczuwać gorączkę. Głowa zaczęła go boleć, a gdy około południa zerwali się na obiad, brakowało mu apetytu. Chciał iść do nadzorcy i poprosić o usprawiedliwienie. Jego własny negatywny stosunek do autorytetów okazał się teraz jego wrogiem, gdyż był pewien, że nadzorca go nie polubi i zgłosi go Panowi Romuałdowi jako leniwego. Więc pracował dalej, ciągnąc się do zachodu słońca, 20:20.

*

Kolacja w domu Kwasigrochów, Szczepanki, była bardzo smutna, bo Fabian (20) miał zostać jutro wcielony do armii pruskiej. Obecni byli jego ojciec Witold (53), matka Franciszka (50), brat Leon (32) z żoną i dziećmi, brat Piotr (30) z żoną i dziećmi, Paweł (25), Hipolit (22), Szymon (18), siostry Stanisława (29) z mężem i dziećmi oraz Danuta (21). Przy posiłku była wódka, a Hipolit pił za dużo. „Dalej, wytrzyjcie te smutne spojrzenia z twarzy. Pawlu, weź swoją kobzę. Dostanę moją gęśle. Ożywmy rzeczy!”, krzyczał.

Zaczęli grać szczęśliwego Krakowiaka, a nastrój poprawił się. Ale potem ich matka wybuchła płaczem. „Nie mogę udawać. To pogarsza sytuację”, powiedziała, podeszła do Fabiana i przytuliła się do niej, szlochając.

Ich ojciec Witold powiedział: „Już, wszyscy. W czasie smutku zwracamy się do Boga. Odmawiamy Różaniec”. Kiedy to się skończyło, goście wyszli, po czym uściskali Fabiana.


Śr. 2 czerwca 1847 r. O świcie 3:49 Fabian Kwasigroch, po kolejnej kole uścisków i wielu łez, wsiadł do wozu rolniczego prowadzonego przez jego brata Hipolita i wyruszył do Łasina, aby zostać wcielony do armii pruskiej.

*

Dzisiaj, kiedy się obudził, lewy policzek Jurka i szczęka pod lewym uchem były mocno spuchnięte. Tak jak wczoraj, tak dzisiaj, z wyjątkiem tego, że Stanisław był jego wrogiem. Próbował więc ponownie podjąć cały dzień pracy. Tym razem zobaczył go jego przełożony. Zawołał do niego: „Jurku, co jest nie tak z twoją twarzą?” Jurek odrzucił to jako zainfekowany ząb. „Poradzę sobie”, zapewnił go.


Czw. 3 czerwca 1847 r. Dzisiaj było Boże Ciało, a na obrzeżach parafii św. Wawrzyńca Szczepanki zwykle odbywał się procesja z Najświętszym Sakramentem, ale padało, więc wszyscy wiedzieli, że będą musieli zadowolić się wnętrze kościoła. Był to także dzień, w którym dzieci w lokalnych parafiach przyjęły Pierwszą Komunię Świętą.

Przed rozpoczęciem Mszy św. Ks. Berent wyszedł i oznajmił ludziom, że papież Grzegorz XVI zmarł dwa dni temu. Rozległy się westchnienia. Poprosił ich, aby pomodlili się za Papieża duszę i że godnego następcę zostałby wybrany.

Chociaż to był dzień wolny Marty, uczestniczyła i siedziała z innymi służącymi. Jej rodzina zawsze uczestniczyła w tej Mszy św. o 9:00; to znaczy wszyscy oprócz jej ojca Wojciecha, którego obecność była nieregularna. Lubił śpiewać, a kiedy przyszedł, jedynym powodem było śpiewanie w chórze. Tylko w te dni, kiedy go nie było, Marta zbliżyła się do jej rodziny. Marta wiedziała z takich rozmów, że dzisiaj jej piętnastoletnia siostra Ewa dokona Pierwszej Komunii; w konsekwencji Róża zaciągnęła tam Wojciecha.

Herezja zwana jansenizmem rozkwitła w ubiegłym wieku. Charakteryzował się ekstremalną sztywnością i skrajnym poczuciem niegodności; był to wpływ twardego kalwinizmu na wiarę katolicką. Był to ogień, który w dużej mierze był martwy, ale pozostałym ogniem była niechęć do przyjęcia Komunii. Konieczne było ustanowienie prawa kościelnego, które wymagałoby od ludzi przyjmowania co najmniej raz w roku. Więc Pierwsze Przyjęcie odbyło się o piętnastej.

Wszyscy kandydaci siedzieli z przodu, chłopcy po lewej, dziewczęta po prawej. Twarze i ręce wszystkich zostały wyszorowane. Wzięli nietypową kąpiel w lokalnym stawie, którego nie brakowało. Wciąż mokre włosy chłopców, nie przyzwyczajone do czesania, zaczynały opadać na ich twarze w miarę wysychania. Każde dziecko miało najczystszą i najładniejszą odzież, jaką mogły zapewnić rodziny. Dziewczyny miały na głowach wieniec z kwiatów polnych; chłopcy mieli butionierki przymocowanego do płaszczy lub koszul. Wszystkim dano świecę.

Kiedy zaczęli wchodzić na balustradę ołtarzową, Marta podniosła Walka na szczyt ławki przed sobą i powiedziała mu: „Widzisz, Waluś, ciocia Ewa przyjmuje Jezusa po raz pierwszy”. Walek nie zrozumiał; widział tylko kapłana wkładającego do jej ust coś białego.

Po wypuszczeniu Mszy wyszła z innymi sługami, ściskając dłoń Walentego. Pan Rogoziński, będąc uprzejmym człowiekiem, zwykle pozwalał im zostać trochę po Mszy, aby nadrobić zaległości, ale nie za długo, ponieważ w pałacu był obiad. Ze swojego miejsca pośród kręgu służby rozejrzała się za rodziną. Zauważyła je, a jeden zauważył ją i powiedział reszcie, wskazując na Martę. Wszyscy patrzyli, z wyjątkiem Wojciecha. W końcu pierwsi komunikanty wyszli i dołączyli do swoich rodzin. Róża dała córce bukiet kwiatów. Wszyscy ją przytulili. Ewa musiała przytulić się do ojca. Julian wskazał Martę na Ewę i obaj machali do siebie i dmuchali pocałunkami rękami.


Z czasem Stanisław zgromadził służących i wszyscy wyszli do pałacu. Marta była smutna, że nie jest z rodziną na wesołej imprezie, która odbędzie się w ich domu w Słupie.

*

Po powrocie do domu na Pierwszą Komunię Ewy Wojciech zaczął się upijać. Do końca dnia połknął co najmniej pół litra wódki i wiele kufli piwa. Przez następny tydzień dużo pił, a kiedy pojawił się w pracy, został odesłany do domu.


Pt. 4 czerwca 1847 r. Był to ostatni dzień, w którym marchewkę można było zbierać z rodzinnych ogrodów. Uprawa ta została również uszkodzona przez muchę marchewkową. Walek pomógł Marty zebrać te z ogrodu kuchennego w pałacu Rogóźno Zamek.

Dzisiaj, kiedy obudził prawy policzek Jurka, szczęka pod lewym uchem była bardzo spuchnięta. Wiedział, że ma gorączkę, ale pomyślał, że i tak będzie pracował przez cały dzień. Kiedy podszedł do stołu śniadaniowego Zofia rozpoznała jego stan i oznajmiła: „Jurku, masz świnkę! Czy nie miałeś ich nigdy jako dziecko?” Nie czekając na odpowiedź, powiedziała Stanisławowi: „Musimy spokojnie sobie radzić. Daj im „lekkie obowiązki”. Jurek przekonał się, że to kara Boga za to, co zrobił Walentemu, i zaczął się nienawidzić. Gdy był sam, uderzał się w szczękę.


Czw. 10 czerwca 1847 r. W pałacu w Rogóźnie Jerzy uparcie pracował zamiast odpoczywać. Dzisiaj, kiedy się obudził, stwierdził, że jego lewe jądro jest bardzo spuchnięte. Czuł, że ma wysoką gorączkę, więc poszedł do kogoś, komu ufa — jego towarzyszowi Edwardowi — i powiedział mu. Z kolei poszedł do Stanisława i poprosił go, aby porozmawiał z Jurkiem. Stanisław kazał mu — z nieprzyzwyczajoną surowością — położyć się spać i wsiąść pod koce.

Jerzy odczuwał drżące dreszcze, ciągły ból głowy, nudności, wymioty i bóle brzucha. Teraz był tym bardziej pewien, że to kara za jego grzechy z Walentynem. „Jezu, bądź miłosierny. Ocal mnie. Uzdrow mnie i nie zrobię tego więcej. Przysięgam”, obiecał. Jego stan nie poprawił się jeszcze przez dwa dni. „Ofiaruję Ci moje cierpienia, aby wynagrodzić mi moje grzechy”, przysiągł.

Dziś niektórzy chłopi w Rogóźnie Zamek zakończyli sprawdzanie każdego ula, aby ustalić, czy podzielone kolonie zakończyły się powodzeniem. Dokonano tego, sprawdzając obecność królowej i jej jaj w każdym z nich. Podział był udany, więc najprawdopodobniej będzie obfity plon miodu.

Rozdział Czwarty: Sprawa Delirium Tremens

Nie. 13 czerwca 1847 r. W Rogóźnie Zamku, gdy sługa Jurek obudził się, jego jądro wróciło do normy, a gorączka zniknęła. Nie mógł się doczekać, aż dojdzie do Mszy Szczepanki na 9:00 Mszy z innymi służącymi, aby podziękować.

*

W Łasinie Pauline Kunegunde, córka Franza Nehringa burmistrza i jego niemieckiej żony Marii Kerner została ochrzczona przez niemieckiego pastora luterańskiego Irmlera. Miało to miejsce w sklepie wynajmowanym przez rząd dla luterańskich kolonistów do czasu nowego kościoła sponsorowanego przez państwo powinien być zbudowany. Jednym z rodziców chrzestnych był Jakob Nehring. Franz i Jakob byli krewnymi Marty Neringównej. Marta dowiedziała się, że Franz, z zapałem do czynienia postępu gospodarczego, formalnie porzucił swoją wiarę katolicką i został luteraninem, a Jakob naśladował Franza. „Moc dobrego lub złego przykładu”, pomyślała ze smutkiem Marta.


Tego samego dnia w kościele św. Katarzyny Łasin odbył się coroczny Odpust. Rzeczywisty dzień parafialny był 28 listopada, w czasie o wiele za zimnym, by organizować wydarzenia na zewnątrz. Marta mogła wziąć Walka. Dogonili jej brata Juliana. Walek znalazł dzieci, z którymi się bawił. Podczas gdy Marta i Julian błąkali się o dorosłych zainteresowaniach, dzieci błąkały się tam, gdzie konie były kupowane, sprzedawane i wymieniane. Walek podziwiał piękno zwierząt o różnych kształtach lub kolorach i wyobraził sobie siebie i nieistniejącego przyjaciela, Rajmunda galopujących na dwóch z nich.

Walenty i jego wyimaginowany przyjaciel Rajmund w świecie fantazji.

W innej części festywalu parafialnego było około 14.00, a Wojciech Nering znalazł kilku swoich kumpli pijących i zaczął się upijać. Od pierwszej komunii Ewy pił dużo dziennie. W pewnym momencie poczuł dreszcz podniecenia, więc rzucił ciężki szklany kufel piwa wysoko w powietrze. Opadł i eksplodował w setki ostrych odłamków w pobliżu pewnej kobiety. Jeden odłamek uderzył ją w ramię i zaczęła krwawić. Krzyczała i natychmiast została otoczona przez ciekawskich. Człowiek, który widział to wszystko, zmusił innych ludzi do zdobycia Wojciecha. „Idź po Herr Detektiv Polizist Welsch”, zamówił chłopca, który zrobił tak, jak mu kazano.

Po usłyszeniu zamieszania Julian i Marta pospieszyli do niego. Do tej pory Welsch zbierał zeznania naocznych świadków. Julian przecisnął się przez tłum, a kiedy dotarli na otwartą przestrzeń, Julian wykrzyknął: „Och, nie, nie ty, tatusiu. Offizier Welsch, co on zrobił? Nie rozpoznając Marty, która ukryła się za Julianem, by ukryć wstyd, wyjaśnił Welsch, po czym odciągnął Wojciecha do więzienia. Kobieta nie została poważnie zraniona.


W więzieniu Wojciech natychmiast poszedł spać w swojej celi, chrapiąc głośno i oddychając jak klasyczny pijak, tj. wydawało się, że jego ciało działało potężnie, aby usunąć truciznę, wypychając głośne wydechy. Około 20:00 obudził się z drżeniem w rękach. W ciągu kilku minut całe jego ciało się trzęsło. Głowa zaczęła go boleć. W ciągu następnych sześciu godzin zaczął się obficie pocić. Czuł się chory na brzuchu i wymiotował więcej niż raz. Po opróżnieniu żołądka miał coś, co chłopi nazywali „suchymi wymiotami”.

O drugiej w nocy, gdy żadne z tych zjawisk nie osłabło, zaczął odczuwać niepokój: intensywny strach nie skupiąc się na niczym.

Spojrzał na mężczyznę w następnej celi i nie zobaczył mężczyzny, ale jego zamordowanego syna Wawrzyńca, już dorosłego. Krzyczał głośno i podszedł Welsch. „Odsypiasz kac? Pobyt w więzieniu skończy się dla ciebie dobrze”, zaśmiał się i wrócił do swojego biurka.

Cofając się na tył celi, Wojciech spojrzał z przerażeniem na następną celę. „Wiem, że Wawrzyniec już nie żyje: zabiłem go. Wyrwij się z tego!” powiedział sobie. Ale złudzenie trwało i nadal starał się pozostać ugruntowany w rzeczywistości. Bał się, że przegrywa bitwę. Próbował spać, ale udawało mu się to tylko przez krótki czas, z intensywnymi koszmarami.


Pon. 14 czerwca 1847 r. W Berlinie Pierwszy Vereinigter Landtag podjął pytanie, czy przyznać pełne prawa pruskim Żydom.

*

Około godziny 14.00 w więzieniu w Łasinie Wojciech wydał nienaturalny wrzask, stracił przytomność i upadł na podłogę. Zacisnął zęby. Krótko po upadku jego ramiona i górna część ciała zaczęły gwałtownie bić, a mięśnie nóg zesztywniały do bólu. Mężczyzna w sąsiedniej celi krzyknął: „HEJ WELSCH, TO COŚ NIEPRAWIDŁOWEGO Z TYM CHARAKTEREM!” I Welsch podbiegł, a pozostali więźniowie przycisnęli się do krat i skupili uwagę na celi Wojciecha. Tymczasem twarz i usta Wojciecha zrobiły się niebieskie. Po kilku minutach zobaczyli, że szarpnięcie ustało.

Mięśnie zaczęły się rozluźniać i stracił kontrolę nad pęcherzem i jelitami. Zaspadł w głęboki sen. Jego świadomość powróciła powoli, a on był senny i zdezorientowany, gdy wstał do pozycji siedzącej na podłodze. Wiedział, że coś musiało się stać, ponieważ leżał na podłodze i ugryzł się w język, który krwawił; gęsta, lepka ślina wypływała z jego ust na szyję, a wszystkie jego mięśnie były bardzo obolałe.

Hałas wstał z wszystkich więźniów: „HEJ WELSCH: ZRÓB COŚ O SMRÓDZIE TEGO BŁAŹNIA! WSZYSCY BĘDZIEMY WYMIOTOWAĆ!” Welsch nakazał Wojciechowi usunąć wszystkie swoje ubrania, wyprowadził go i ubrania na zewnątrz, gdzie przejął wannę i kazał się w niej kąpać. Wysłał policjanta Kauffmanna z ubraniami do domu Neringów, rozkazując Róży, aby dała policjantowi czysty strój i odesłała zabrudzone po umyciu. Powiedział im wszystko, co się stało.

Po tym jak opuścił Róża i dziewczynki zaczęły płakać. Róża kręciła się beztrosko, mówiąc: „Dzisiaj i piątek byłyby jego obowiązkowe dni pracy. To wiąże się z gniewem Pani Rogozińskiej. Cały tydzień w więzieniu! Brak przychodzących pieniędzy! O Boże, co się z nami stanie?”


Wt. 15 czerwca 1847 r. W Berlinie, w pierwszym Vereinigter Landtagu, zastępca Bismarck zwrócił się do delegatów w sprawie przyznania pełnych praw pruskim Żydom. „Przyznaję, że jestem wobec nich uprzedzony, jak wszyscy Junkerowie; tak jak ty jestem przeciwny ich oszustwom i odmowie asymilacji; w związku z tym nie przyznałem im żadnych praw!” wkurzał się na delegatów.


Śr. 16 czerwca 1847 r. W Rogóźnie Zamek Marta podczas podróży do studni ogarnęło radosne uczucie spowodowane bezchmurnym niebem, łagodnym powietrzem i umiarkowanym wiatrem. Odszukała Walentego i powiedziała mu: „Dzisiaj wybieramy wiśnie. Chciałbyś to?”

Chłopiec odpowiedział: „Oj tak, mamo! Chodźmy!” Marta wybrała te nisko wiszące, a Walek wspiął się na drzewa i wybrał te wysokie. Przynieśli kilka koszy czerwonych i żółtych wiśni kucharce Zofie.

*

W więzieniu Łasina, kilka minut przed zwykłym czasem przebudzenia, Wojciech Nering miał koszmar. Był na brzegu pobliskiego stawu. Z szuwarów wyłonił się jego martwy trzynastoletni syn Wawrzyniec, który zaczął iść w jego stronę. To, co zobaczył, to lśniący szary szkielet z kawałkami gnijącego ciała i kępami mokrego błota ociekającego krwią. Padało mocno; było dużo grzmotów i błyskawic. On, Wojciech, odwrócił się i próbował uciec, ale jego ruchy były zwolnione. Przeciągając się, jak mógł, ledwo mógł się ruszać. Szkielet zyskał na nim. Czuł zimno promieniujące z rąk, gdy sięgały po jego szyję, i dzikie bicie własnego serca.

Obudził się i wyjrzał przez maleńkie okno na bezchmurne niebo. Potem zauważył raki czołgające się po podłodze w jego kierunku, ich anteny skanowały od prawej do lewej, a ich paciorkowate oczy były skierowane na niego. Zaczęli wspinać się pod nogami i jeść jego mięso. Kilkaset z nich. Próbował je otrzeć, otrząsnąć. „Nie podoba nam się to, co zrobiłeś naszemu towarzyszowi wodnemu Wawrzyńcowi”, syknął chór drobnych głosów.

„JAAAAA!” Krzyczał Nering; „JAAAAAAA! ODBIERZ JE! ZJADAJĄ MNIE!” Czuł sto szczypt w miejscach, gdzie małe czerwone stworzenia odgryzły kawałek mięsa. Podszedł Welsch i zobaczył, że się intensywnie pocił. Wojciech wydawał się nie być świadomy obecności Welscha. Welsch otworzył celę i poprowadził Wojciecha do koi i zmusił go w nim leżeć. Nie wiedząc, co robić, poczuł czoło i rozpoznał gorączkę. Przyłożył ucho do serca i wyczuł szybki rytm. „Nie wyślę po doktora Burckhardta — nie po pijaka. Utrzymanie go w zamknięciu jest dla niego najlepszym lekarstwem”, przekonał się.


Czw. 17 czerwca 1847 r. Gdy mieszkańcy pałacu Rogóźno Zamek obudzili się dzisiaj, nastąpiła potężna ulewa i wiatry o prędkości 70 km / g — intensywność wichury. Chociaż świt powinien był nadejść o 3:42, na zewnątrz było jeszcze bardzo ciemno aż do 6:00 Mszy w kaplicy domowej. Przez cały dzień rozlegały się grzmoty, a następnie oślepiające błyskawice. Na zakończenie Mszy ks. Kalkstein-Osłowski przywołał wstawiennictwo Czternastu Świętych Wspomożycieli.

To był dzień wolny Marty. Została w domu z powodu pogody. Zofia zapytała ją: „Przejdź się po całym pałacu z wodą święconą i posyp z nią każdy pokój”. Wzięła z sobą Walka.

Zofia sięgnęła do belki, z której zawisły wysuszone bukiety kwiatów. Zostały one zabrane na Mszę ostatniego dnia Wniebowzięcia i pobłogosławione przez ks. Berenta. Trzymano je tylko na takie okazje. Do służących Katarzyny i Barbary powiedziała: „Wy dwoje: zaparzcie herbatę z tych kwiatów. Podamy je Rodzinie i sami je wypijemy”. Była to forma przywoływania niebiańskiej pomocy dla zdrowia tych, którzy pili.

*

Od wczoraj w więzieniu Łasina Wojciech zaczął naprzemiennie okresy snu i czuwania, które nie miały nic wspólnego z dniem ani nocą. Poza tym, że doświadczał więcej wszystkiego, co miał do tej pory, był zdezorientowany: nie wiedział, że jest w więzieniu. Czasami myślał, że wciąż jest w domu: widział Welscha jako syna Juliana; inni więźniowie jako jego żona i córki. Innym razem widział cienie krat na podłodze jak węże. Miał intensywne przeczucie, że coś strasznego mu się stanie. W rzadkim okresie klarowności był przekonany, że Welsch wiedział o Wawrzyńcu i zamierza stanąć go przed plutonem egzekucyjnym.

*

W Berlinie Pierwszy Vereinigter Landtag odrzucił w głosowaniu od 220 do 219 prawa Żydów do sprawowania funkcji publicznych lub służenia w państwie chrześcijańskim. Zastępca Bismarck był zadowolony z wyniku; ale smutne, że głosowanie nie było w przeważającej mierze przeciw Żydom.


Nie. 20 czerwca 1847 r. W Szczepankach o godz. 9.00 ks. Berent ogłosił: „Mamy nowego papieża. Nazywa się Pius IX. Został wybrany 16 czerwca”.

*

Welsch planował zwolnić Wojciecha Neringa tego popołudnia, ale jego wczorajsze działania były najgorsze od czasu uwięzienia, więc go zatrzymał, planując sprawdzać dzień po dniu. Pod koniec dnia nie wydawał się już lepszy.

*

W Berlinie Bismarck (32) spędził dzień z królem Friedrichem Wilhelmem IV i jego Pietystyczną żoną. Zaczęło się od nabożeństwa luterańskiego w „niemieckiej katedrze” na rynku żandarmerii. Później, podczas obiadu, królowa wyraziła radość z powodu pobożności Bismarcka. „Wasza wysokość, jestem najbardziej oddany naszej ewangelicznej wierze. Jest to kręgosłup naszego państwa pruskiego, nie wspominając już o naszej klasie Junkerów. Podobnie jak wasz majestat, jestem Pietystą w moich poglądach”, skłamał. „To powinno mnie przypodobać tej zawrotnej kobiecie. W rzeczywistości nie obchodzi mnie odrobina religii”, powiedział do siebie.


Pon. 21 czerwca 1847 r. Zofia wysłała Walka do sadzenia kapusty. Miała nadzieję, że zrobi to 17 dnia, ale pogoda była temu przeciwna. Potem zainterweniowała niedziela. „To ostatni możliwy dzień sadzenia kapusty w tym roku. Sadzona dziś kapusta zostanie zebrana 20 września”, powiedziała mu. Już miała rację wcześniej, a on wierzył, że ona by miała teraz.

Kiedy chłopiec pochylił się, aby dokonać sadzenia, podszedł do niego wujek Julian. „Cześć, Waluś. To ja: wujek Julian. Jak się masz?” zapytał.

Chłopiec wstał. Oczywiście, że go poznał: oni i jego matka spędzili razem wiele szczęśliwego czwartku. „Nic mi nie jest, wujku. Sadzę kapustę”, powiedział z dumą.

„Cóż, nie mogę pozostać. Muszę iść na pole i popracować. Pozdrów ode mnie swoją matkę. Do zobaczenia w Czwartek” powiedział Julian i odszedł.


Śr. 23 czerwca 1847 r. Wigilia św. Jana Chrzciciela. O zachodzie słońca — 8:34 — ogniska zaczęły się rozpalać w całej Polsce: na wysokościach, na drogach, na granicach lasów, wzdłuż brzegów rzek. Było kilka wzdłuż drogi i rzeki Osy na południe od Rogóźna Zamek. To była Noc Kupały w pogańskich dniach, uważana za najdłuższy dzień w roku, festywał obchodzony przez niezamężne młode dziewczyny i nieżonatych młodzieńców. Z zadowoleniem przyjęła nie tylko lato, ale przede wszystkim nadzieję na miłość i płodność. Stało się tak z prymitywnymi symbolami ognia i wody. Teraz został schrystianizowany do Wigilii Św. Jana.

Zofia i Stanisław ocenili, że dobrze byłoby dla morale służących obserwować, co się dzieje, biorąc pod uwagę, że życie w regionie może być tak monotonne. Dlatego nosząc latarnie chodzili Edward, Jerzy, Urszula, Barbara, Katarzyna, Marta i Walek przez bramy i zajęli miejsce na brzegu.

Obchody Sobótek

Widząc krążące dziewczęta wokół ognia, rzucające ręcznie robione wieńce na wodę i wieńce unoszące się wzdłuż jej, a chłopcy skacząc przez ogień, tworzył dla Edwarda (49) i Urszuli (48) uczucie nostalgii za ich zagubiona młodość; dla Barbary i Katarzyny tęsknotę za mężem. Dla Marty widok przywołał gwałt i morderstwo które jej kochanek, Mojżesz Karnowski popełnił na wigilii św. Jana w 1843 r. Podniosła syna Walentego i mocno go trzymała. „Św. Jan Chrzcicielu, czy odważę się prosić o męża, biorąc pod uwagę mój grzech? W każdym razie, pytam o to, jeśli nie z innego powodu, jak dać ojca mojemu synowi”, modliła się.

*

Wojciech był w więzieniu Łasina od 13 czerwca. To był dziesiąty dzień. Spoglądając wstecz, Welsch zauważył, że najgorszy dzień dla Wojciecha przypadł na dwudziesiątym Czerwca, ale wracał do normalności („Co jest normalnego w jego przypadku?” zadał sobie pytanie z humorem), więc pozwolił mu odejść. Jego pożegnalne słowa brzmiały: „Przeszedłeś najgorszą część otrzeźwienia. Jeśli wiesz, co jest dla ciebie dobre, odtąd będziesz trzeźwy”. Miał ściernisko przez dziesięć dni; od pierwszego dnia nie kąpał się ani nie zmieniał ubrania.

Kiedy wrócił do domu, unikano go. Julian przerwał ciszę: „Oddaliśmy twoją wódkę. Dlaczego nie wykorzystać tej okazji, aby zacząć od nowa?”


Sob. 26 czerwca 1847 r. W Berlinie pierwszy pruski Vereinigter Landtag spotkał się dzisiaj po raz ostatni. Otto von Bismarck był zastępcą. Jednym z przepisów, które uchwalił, było zakazanie Żydom wykonywania praw związanych z klasą lub statusem. Dlatego nie mogli być członkami parlamentów okręgowych lub wojewódzkich. Nie mogli wykonywać żadnych praw związanych z własnością rycerską.


Nie. 27 czerwca 1847 r. Po Mszy Julian Nering znalazł siostrę Martę i powiedział: „Marto, jeśli w najbliższy czwartek będzie ładna pogoda, popłyniemy łódką na Osę, dobrze?”

Walek zabrał głos i powiedział: „Och, mamo, zróbmy to! Zróbmy to!”, więc powiedziała: „ Chciałabym to”.


Pon. 28 czerwca 1847 r. Julian i zawstydzony Wojciech Neringowie zgłosili się do pracy przymusowej w folwarku Rogozińskich. Julian musiał zagrać o sympatię nadzorcy, mówiąc, że jeśli jego ojciec zostałby wychłostany za brak pracy w zeszłym tygodniu, trudno byłoby mu znaleźć pracę dzienną, a cała rodzina, która była niewinna, głodowałaby. Nadzorca poddał się i Neringowie poszli pomóc przy zbiorach jęczmienia.

To byłby długi dzień: wschód słońca wynosił 3:46; zachód słońca był o 20:34, co oznaczało dzień szesnaście godzin i czterdzieści osiem minut. Co gorsza, była to noc pełni księżyca, więc pracowali po zachodzie słońca przy świetle księżyca. Jedyną dobrą rzeczą, jaką można powiedzieć, było to, że wysoka temperatura nigdy nie przekroczyła 21°C; niskie nigdy nie niższe niż 11° i były wachlowane przez umiarkowany wietrzyk. Ale po tych wszystkich przełomowych pracach niewiele było do pokazania: plony zostały znacznie uszkodzone przez mszyce kukurydziane.

*

Marta i Walek zaczęły zbierać rzepy z kuchennego ogrodu. Uprawy zostały zmniejszone przez robaki korzeniowe. Marta powiedziała Walku: „Tym razem nie możemy zjeść żadnej chorej rzepy. A jeśli dodamy je do gnijących buraków cukrowych, robale będą się rozmnażać”. Nakłoniła go, aby rozpalił ognisko z wysuszonego drewna i jeden po drugim rzucił chorej rzepy. Bardzo mu się to podobało. Zabrała kilka dobrych do piwniczki.

Dzisiaj pracownicy folwarku na Rogóźnie Zamek zaczęli nakładać „supery” (pudła z ramkami zawierającymi gotowe plastry miodu) na pudłach z koloniami pszczół, aby napełnić je miodem. Proces ten zostanie zakończony na początku lipca.

*

Kiedy Julian i jego ojciec wrócili do domu do Słupia, Wojciech był w fatalnym nastroju i po kolacji ogłosił, że wychodzi na wódkę. „Wojtku, przestań, proszę. Jeśli to zrobisz, nie będziesz mógł pracować jutro. Nad czym będziemy żyć?” Zaczął ją bić, a Julian go ściągnął. Został w domu i dąsał się.


Czw. 1 lipca 1847 r. To był dzień wolny Marty. Po śniadaniu spakowała spory kosz piknikowy, ubrała Walka i czekała za bramą na pałac Rogóźno Zamek. Po odczekaniu około pół godziny przyjechał furgonetka z łódką wiosłową. Julian i kierowca zeskoczyli i zaniośli ją wraz z wiosłami na brzeg rzeki. Julian powiedział do Marty i Walka: „Wyciągniemy z wody w Zakurzewie, tuż przed ujściem Osy do Wisły. To podróż na szesnaście km. Mieszka tam rolnik, który dostarczył łódź”.


Julian trzymał boki, aby utrzymać równowagę, Walek został zmuszony do pójścia wysoko do dziobowego siedzenia i twarzą do przodu. „Oboje: trzymajcie się boków, idąc swoją drogą”, powiedział. Następnie powiedziano Martę do przejścia na środkowe miejsce i skierowania się do przodu. W końcu Julian odepchnął się, a kiedy łódź pływała w wodzie, wsiadł i zabrał wiosła.

To dawało Walkowi dobre uczucie, że można go nosić na wodzie, podobnie jak wtedy, gdy ludzie nosili go w ramionach jako dziecko. Chłopiec był bardzo uważny. Minęli lasy z jednej lub drugiej strony; lasy po obu stronach tworzyły efekt tunelu. Minęli otwarte pola. Było wiele zwrotów akcji. Czasami po obejściu półwyspu lub pętli ziemi znajdowali się zaledwie dziewięć m od miejsca, w którym właśnie byli poprzednio. Walek pomachał do ludzi przechodzących nad głową na drewnianych mostach. Machał do ludzi na drodze, gdy była blisko rzeki. Machał do ludzi pracujących na polach. Minęli wsie Gardęga, Sarnówko, Lisie Kąty i Owczarki. Przyszedł na wyspę. „Och, wujku, możemy zwiedzić wyspę?” błagał.

„Na pewno. W każdym razie czas na posiłek w południe”, powiedział Julian. Gdy Marta rozkłada koc i rozkłada rzeczy, Walek, świadomy tego, że ludzie po prostu nie odwiedzają tej wyspy, i czując się jak pierwszy badacz, rozejrzał się. Kiedy zaspokoił swoją ciekawość, wrócił i jedli. Potem usiedli przy drzewie i cieszyli się, że żyją w swoim towarzystwie.


Gdy znów ruszyli w drogę, koło Kłódki minęli miejsce, w którym kanał Trynka odchodzi w lewo. Julian powiedział: „Legenda głosi, że ten kanał został zamówiony przez króla Zygmunta Augusta w XVI wieku”. Wyciągnęli łódkę na Zakurzewo, a Julian poszedł po swojego lokalnego przyjaciela, aby pomóc mu zabrać łódź do jego domu.

Przez chwilę siedzieli i rozmawiali z tym mężczyzną. Walek był źródłem podniecenia, gdy przypomniał sobie wszystkie cuda, które widział. Wreszcie Julian powiedział: „Lepiej idźmy. Odwieziesz nas do domu?


Kiedy Walenty wrócił do domu, nie mógł się doczekać, aby opowiedzieć wszystkim o swojej cudownej wycieczce.


Sob. 3 lipca 1847 r. Proces nakładania „superów” na pudła z koloniami pszczół zakończył się dzisiaj.


Nie. 4 lipca 1847 r. W Jakubkowie, które Niemcy zaczęli nazywać Jakobkau, wieś należąca do Gruszczyńskich z Szonowa szlacheckich, Julian, nieślubny, urodził się Marii Grabowskiej. Został ochrzczony przez ks. Koniecznego, proboszcza św. Katarzyny, w Łasinie, tego samego dnia. Był produktem uwodzenia Bogumiła Gruszczyńskiego, władcy dworu w Gruszczynie, przyjaciela Jana Rogozińskiego.

Rozdział Piąty: Okrutna Fabuła Wykluwa się przeciwko Matce Walka

Wt. 13 lipca 1847 r. Marta Neringówna, pokojówka damska w pałacu Rogóźno Zamek, obudziła się około 4:00, uklękła przy łóżku i ofiarowała swój dzień Bogu. Kiedy się modliła i jej zmysły stopniowo do niej wracały, przypomniała sobie, że Mojżesz Karnowski, jedyny mężczyzna, którego kiedykolwiek kochała, został stracony tego dnia przez rozstrzelanie w 1843 roku, cztery lata temu. Myślała od czasu do czasu, tak jak dzisiaj wykonywała swoje obowiązki, o tym, jak się poznali, io wydarzeniach w krótkim czasie, kiedy go znała. Dał jej syna — Walentego — chociaż nigdy się nie pobrali. Waluś miał teraz pięć lat.

Podeszła do jego łóżka i spojrzała na niego śpiącego spokojnie. Martwiła się, że nie ma innych dzieci, z którymi mógłby się regularnie bawić. Spędził dużo czasu na własnej zabawie. Wynalazł towarzysza zabaw, Rajmunda. Czasami jeden z członków rodziny lub inni służący dawali mu małe zlecenia do wykonania. Była naprawdę wdzięczna, że tak było.

Gdy studiowała syna, jej myśli cofnęły się w czasie. Przypomniała sobie jego pierwsze słowo „mama” i to, jak dumna była z siebie. Pamiętała, jak karmiła go piersią na początku dwanaście, a potem osiem razy dziennie. Przypomniała sobie pierwsze stałe jedzenie, które wziął, piernik puree z mlekiem, podane w kuchni w jego imieniny. Pamiętała jego porwanie przez własnego ojca i proces, w którym Mojżesz został skazany za to i kilka morderstw. Pamiętała egzekucję i to, jak zamoczyła szmatkę w jego krwi, jako jedyny kontakt, jaki Walek miałby z jego ojcem.

“Ta szmatka!” Sięgnęła pod łóżko po pakiet rzeczy i zajrzała do środka. „Nadal tam”, powiedziała sobie. W zamyśleniu pieściła szmatkę suchą plamą krwi. Martwiła się, co by się z sobą stało, gdyby nigdy nie znalazła męża i gdyby Walenty kiedykolwiek odszedł. „Nie porzuci mnie”, próbowała się uspokoić. Ale wystarczy wspomnień. Miała pracę do wykonania.

Wyszła do studni i nalała miskę z wodą, po czym wróciła i szybko umyła twarz i ręce mydłem, które zostało zrobione na miejscu, tłuszczem z kurczaka i wieprza.

Po wykonaniu toalety dla Pani Jadwigi (48) i jej córek Benedykty (24) i Ludwiki (23), wróciła do wspólnej sypialni dla służebnic, której dzieliła z dwoma innymi służącymi Barbarą (21) i Catherine (20), i obudziła Walka. Usiadła i kazała mu uklęknąć, położyć swoje złożone dłonie na jej kolanach i odmówić Ojcze Nasz i Zdrowaśkę. Potem umyła mu twarz i ręce. Potem poszła do kuchni, gdzie Walek wisiał na spódnicy, aby pomóc przygotować śniadanie.

Tam byli już współsłużebnice Barbara i Katarzyna. Barbara kroiła bekon i smażyła go. Nagle ogłosiła Zofii (47), szefowej kuchni i szefowej służącej: „Muszę iść do wychodka”. W drodze powrotnej minęła chlew, w którym wzięła jedną z świnków. „Och, świneczku, jesteś tak przytulanką!” powiedziała sobie, trzymając małą świnkę jak dziecko i łaskocząc ją. Kiedy wróciła, wróciła do krojenia i smażenia.

Kiedy cała rodzina Rogozińskich usiadła przy stole śniadaniowym, Panicz Jan, najstarsze potomstwo, obecnie dwudziestosześcioletnie i jeszcze nie żonate, oświadczył: „Zaprosiłem kilku znajomych, aby zagrali dziś wieczorem w karty po kolacji. Marto, chcę żebyś nam usługiwała. Będziemy potrzebować wina, kawy i innych ciastek. Wewnętrznie Marta skrzywiła się. Czuła się nieswojo wokół Panicza Jana, który miał zwyczaj korzystania z wolności.

Zofia zapytała: „Ilu będzie gości, proszę Panicza?”, na co odpowiedział: „Trzy. To da cztery za karty”.

Po kolacji jeden po drugim przyjaciele przybywali w różnych rodzajach powozów. Jurek, jeden z trzech męskich sług, był wyznaczonym chłopakiem stajennym, chociaż miał już czterdzieści siedem lat. Stał obok Stanisława, lokaja i głowy męskich sług, gdy każdy gość wysiadł. Stanisław był ubrany w barokową barwę; Jurek był w stroju pasującym do pracy w stajni. Kiedy każdy gość wszedł do pałacu, Jurek poprowadził konia i powóz do stajni.

Kiedy Panicz Jan był gospodarzem takich wydarzeń, chciał, aby jego rodzina zniknęła, i, gdyż nie brakowało pokoi w pałacu, jego rodzice, brat Błażej i dwie siostry znaleźli coś do zrobienia w innych miejscach. Stanisław zaprowadził gości do salonu gier, gdzie specjalny stół importowany z Anglii był gotowy z kartami. Marta weszła do pokoju. „Marto, zaczniemy od wina porto. Proszę, weź butelkę”, rozkazał Panicz Jan. Wyszła do piwnicy z winami. Kiedy jej nie było, Jan zapytał swoich trzech przyjaciół: „Co za pyszne danie, nie sądzicie? Och, jak chciałbym to spać z tym!”

„Czemu ty nie? W końcu jest tylko sługą”, powiedział jeden.

„Gwałt nie jest w moim stylu. Wolę ją dobrowolnie.”

„Czy ona jest mężatką?”

„Zaszła w ciążę przez pewnego Mojżesza Karnowskiego, handlarza z Łasina, który zostawił ją z synem. Jakiś czas temu został zastrzelony za niektóre morderstwa. Na pewno słyszaliście o tym. To była sensacja”, odpowiedział Panicz John.

„Czy to ona? Cóż, ten Mojżesz ma doskonały smak, a może powinienem powiedzieć ‘miał doskonały smak?’” powiedział Marcin, śmiejąc się złośliwie.

„Jest tu bardzo zajęta, więc nie ma czasu na zaloty”, odpowiedział Panicz Jan. „Próbowałem ją pocałować, ale wyrywa się z moich ramion. Rozwściecza mnie. Ma ochronę mojego ojca, więc muszę uważać na mój krok. Grozi, że opuści posiadłość Błażejowi, jeśli jej nie uniknę. Och, jak chcę się zemścić na tamtej dziwce”, oznajmił gorzko.

Wszyscy trzej jego przyjaciele byli łajdakami jak on sam. Nazywali się Bogumił Gruszczyński — wspomniani już, Cyryl Jażdżewski i Marcin Bojanowski. Wszyscy byli rozpieszczonymi synami arystokratów z sąsiednich dworów. Ich czwórka łączyła hazard i uwodzenie kobiet, a następnie zebranie się, by pochwalić się ich podbojami.

Bogumił był wyjątkowo przystojny. Miał 1.93 m wzrostu, miał kręcone blond włosy, kwadratową męską szczękę, szerokie ramiona i wąską talię. Z nich wszystkich był jedynym, który pracował nad utrzymaniem ciała w dobrej formie. W tym celu zrobił wiele przysiadów. Nie interesował go tak bardzo ogólny stan zdrowia, jak wiedza, że dobry wygląd daje mu większe szanse na kobiety. Ojciec zmarł 7 lipca 1846 r., pozostawiając mu majątek Gruszczyn na Szonowie szlacheckim.

Bogumił Gruszczyński, właściciel dworu w Gruszczynie.

W każdym razie Jan nagle powiedział: „Słuchajcie, chłopcy, mam pojęcie, jak się z nią zemścić. Boguś, chcę, żebyś sprawił że ona zakochała z tobą. Włącz urok. Kiedy jest naprawdę uzależniona, zastawiamy pułapkę i mówimy, że to wszystko żart. Naprawię tę dziwkę!”

„Dlaczego tego ty nie robisz? W końcu ona mieszka z tobą”, odpowiedział.

„Po pierwsze, ona wie, kim jestem. Nie mogę nagle stać się miły. Nie jest głupia. Z drugiej strony ona cię nie zna. Nie jestem też tak próżny, by myśleć, że jestem przystojny. Nie, najlepszym sposobem jest wysłanie jej do ciebie”, odpowiedział Jan. W tym momencie wszyscy zgodzili się, że to najlepszy plan. Przez resztę wieczoru zajęli Martę, ale wykazywali wobec niej pewną uprzejmość.


Śr. 14 lipca 1847 r. Dom Rogozińskich składał się z Pana Romuałda (52), właściciela; Pani Jadwiga (z domu Prądzyńska, tj. z dwóru w Prądzyniu, 48), jego żona; Ojciec Pana Romuałda, Pan Grzegorz (82), były właściciel, który spisał majątek synowi z zastrzeżeniem, że będzie się nim opiekował aż do śmierci; synowie Pana Romuałda: Jan (26), panicz lub wyznaczony spadkobierca, oraz Błażej (25); córki Ludwika (24) i Benedykta (23). Z nimi na emeryturze mieszkał ksiądz Andrzej Kalkstein-Osłowski (85). Wszystkie te serwowała obsługa składająca się z Zofii (47), szefowej kuchni i szefowej służących, Marty Neringównej, prawie 21 lat, Urszuli (48), Barbary (21) i Katarzyny (20); Stanisław (66), klucznik i szef męskich sług Edward (49) i Jerzy (47).

Rogozińscy byli właścicielami majątku Rogóźno Zamek od wielu pokoleń. Składał się z 4,554 hektarów i obejmował wsie Szczepanki, Słup, Gruta, Jasiewo i Nowe Mosty. Oprócz folwarka w Rogóźnie Zamkowym w każdej z tych wiosek znajdowały się folwarki. Byli pod zarządem nadzorców.

W 1772 r., kiedy wkroczyli Niemcy, istniał już element niemiecki, któremu od wieków pozwolono mieszkać w okolicy w pokoju przez swoich polskich sąsiadów. Nigdy nie zasymilowali się z Polakami, choć przyjęli wiele polskich zwyczajów, a ich dialekt dolnoniemiecki był pod silnym wpływem otaczającego ich języków polskiego i kaszubskiego. Ci Niemcy myśleli, że z Niemcami, którzy są teraz na ascendencie, będą uprzywilejowani za bycie po zwycięskiej stronie. Wierzyli na przykład, że duże dobra, takie jak Rogozińskich, zostaną podzielone i przekazane Niemcom. Ku ich zaskoczeniu, nowi władcy postanowili rządzić systemem społecznym, który już istniał, przynajmniej w dającej się przewidzieć przyszłości. Tak więc do 1841 r. Pan Romuałd Rogoziński był lokalnym Landratem (prezydentem powiatu grudziądzkiego).

Od Powstania Listopadowego w rosyjskiej Polsce w 1830 r. władze pruskie wypierały Polaków z odpowiedzialnych stanowisk i zastępowały ich Prusami. Zaciskał władzę nad ziemią, którą zajęli w 1772 r. Na przykład w 1845 r. rząd pruski wykupił Propinację od właścicieli z funduszy podatkowych. Oznaczało to, że właściciele nie mieli już prawa destylować wódki na swoich majątkach.

Wiele hektarów osiedla było przeznaczonych na łąki i lasy. Za życia Pana Romuałda rząd pruski wciąż znajdował się na progu uwłaszczenia chłopów, tzn. pozwalając im mówić o swoich sprawach, takich jak głosowanie. W polskich czasach, tj. przed 1772 r., szlachcice tacy jak Pan Rogoziński mieli prawo do kar cielesnych za swoich poddanych. Wcześniej mieli nawet prawo do kary śmierci. Rolnicy nadal musieli wykonywać dla niego przymusową pracę dwa dni w tygodniu, na jednym ze swoich folwarków. Nikt tak naprawdę nie posiadał ziemi oprócz szlachty takiej jak Pan Rogoziński; chłopi mieli różne prawa do korzystania z niego, ale wszystko to należało do niego i do jego klasy. Chłopi mogli zbierać drewno na opał i spadać drewno z JEGO lasu, kosić siano z JEGO łąki, łowić ryby w JEGO stawach — wszystko według własnego uznania. Biorąc pod uwagę społeczeństwo, w którym się urodził, Pan Rogoziński był przyzwoitym człowiekiem o zaawansowanych poglądach i szanowanym przez swoich chłopów.

Pan Grzegorz Rogoziński, patriarcha rodziny, miał siedem lat, kiedy Niemcy przejęli Królewskie Pomorze, jak to było znane w czasach polskich. Ludzie zawsze pytali go, jak wtedy wyglądało życie, ale co mógł sobie przypomnieć siedmioletni chłopiec? Nadało mu to jednak pewien prestyż. Jak się mówi, nie był ponad wymyślaniem historii z całego materiału.

Klasa szlachecka, do której należeli Rogozińscy, nie była szczególnie lojalna wobec Polski. Ich wierność polegała na przestrzeganiu ich przywilejów, bogactwa i ziemi. To, że Polska upadła, było w dużej mierze ich winą. Nic dziwnego, że we wszystkich 3 podzielonych regionach Polski — pod Rosją, Prusami i Austrią — szlachcice ci haniebnie współpracowali z mocarstwami okupacyjnymi: w ten sposób pozwolono im zachować przywileje, bogactwo i ziemię.

Najstarsze dziecko Rogozińskiego — Jan — było rozpieszczane. Jako pozorny spadkobierca i mężczyzna, był przyzwyczajony na dostając swojej woli. Nie był zbyt pracowity. Dlaczego miałby być? Z czasem majątek będzie jego. Zapewniłoby to więcej niż wygodne życie. Był okropny dla służących.

*

Po kolacji, która zakończyła się około 6:30, Pan Romuałd poczuł i usłyszał bulgotanie w jelitach. Nie tracił czasu, biegnąc do swojej sypialni, sięgając pod swoje specjalne krzesło i odkrywając swój komorowy garnek, siadając i mając biegunkę. „Muszę dostawać grypę żołądkową”, pomyślał. Wracając do rodziny, siedzącej w salonie, powiedział: „Jadwigo, nie czuję się dobrze. Myślę, że położę się tutaj na szezlongu. Ludwiko, dlaczego nie grasz na nowym fortepianie — ukoisz swojego starego tatusia?” Położył się; Ludwika przeniosła się do fortepianu i zaczęła grać utwór Chopina. Romantyczne, pogodne piękno melodii zaczęło go uspokajać, gdy nagle Romuałd złapał się za brzuch i wykrzyknął: „Przepraszam wszystkich. Czuję, że nadchodzi kolejny atak biegunki”. Pobiegł do buduaru i znów ulżyło sobie. Pociągając brokatowy sznur wezwał Jurka, który, jako mniej bystry, zwykle dostał brudniejsze detale. „Jurku, proszę opróżnij mój garnek do wychodka”, zapytał uprzejmie.

Rodzina Rogozińskich w salonie muzycznym swojego pałacu.

Jurek zabrał zadaszony garnek, wewnętrznie urażony. W przeciwieństwie do zwykłego zapachu stolec pachniał rybim. Jego ciekawość zwyciężyła. Kiedy zniknął mu z oczu, sprawdził zawartość. Był żółtawy i wydawał się zawierać kawałki gotowanego ryżu. „To dziwne: nie serwujemy ryżu od tygodni”, powiedział sobie; „Czy to jakiś robak?” Znalazł patyk i z powodzeniem odizolował jeden z kawałków „ryżu”. Trzymając go za kciuk i palec wskazujący, przyjrzał się uważnie. Nie poruszył się; po prostu nie wyglądał jak robak. To było około 19:00. Wrócił do sypialni mistrza i włożył garnek pod krzesłem.

Do tego czasu Pan Romuałd włożył już koszulę nocną i poszedł spać. „Proszę przyprowadź Panią Jadwigę”, poprosił.

Jurek poszedł do salonu muzycznego, w którym nadal siedziała rodzina. „Mistrz chce się z Panią zobaczyć, moja Pani”, Jurek oznajmił do Jadwigi. Przeprosiła i poszła do sypialni. Jurek pomyślał, że równie dobrze mógłby jej towarzyszyć: chyba mogła złożyć jeszcze jedną prośbę.

Czuła czoło męża. „Idź po termometr”, rozkazała, a Jurek odszedł, by go zdobyć.

Miał gorączkę. Poprosiła Jurka, aby poinstruował Urszulę, aby zrobiła trochę wody jęczmiennej. Jurek poszedł z prośbą do wspólnej sypialni Urszuli. Urszula poszła do kuchni; dodała łyżkę jęczmienia do wody; i ugotowała. Kiedy woda była różowa, uznano ją za gotową. Ten ludowy środek został uznany za najlepszy sposób na powstrzymanie biegunki. Było za gorąco do picia, więc Urszula opróżniła zawartość z jednego przyboru do drugiego, pozwalając materiałowi wchłonąć nadmiar ciepła. Kiedy była dość ciepła, przyniosła ją do łóżka mistrza.

Między nią a Panią Jadwigą zmusiły Pana Romuałda do pozycji siedzącej. „Teraz wypij to wszystko, Romuś”, domagała się Pani Jadwiga stanowczo, ale uprzejmie.

„Nie jestem spragniony, ale jeśli nalegasz, żebym to zrobił, zrobię”, odpowiedział. Gdy tylko wypił płyn, podbiegł do krzesła i wydalił więcej biegunki. „Przykro mi, moja droga Jadzio, że zrobiłem to przed tobą, ale czas był najważniejszy”, przeprosił. Wrócił do łóżka, a Jadwiga poczuła czoło i ponownie włożyła termometr. Był gorętszy niż wcześniej. Zaczęła się martwić. Usiadła u jego boku i trzymała go za rękę. Zauważyła, że skóra jego rąk jest pomarszczona, jak kobieta, która myje pranie na życie. Jego głowa i szyja były pokryte potem i wyglądały na tłuste.

„Urszulo, przygotuj miskę zimnej wody i mały ręcznik. Idź do lodowni, odetnij kilka kawałków i włóż je do wody.” Kiedy ją przyniesiono, zanurzyła ręcznik w wodzie i trochę go wycisnęła. Wytarła całą odsłoniętą skórę, pozostawiając warstwę wody, aby go ochłodzić. Wachlowała jego mokrą skórę ozdobnym wachlarzem z kości słoniowej. Znowu zanurzyła ręcznik, ponownie go wycisnęła, złożyła go i położyła na czole Pana Romuałda. Te dwie kobiety usiadły, obserwując Pana Romuałda, który wydawał się teraz najbardziej nieswojo. Jęczał od czasu do czasu.

Około dziewiątej wieczorem przyszła reszta rodziny, żeby zobaczyć, jak sobie radzi. „Wszyscy idźcie spać; zostanę z tatusiem”, nakazała Pani Jadwiga. Ostatni odszedł ks. Andrzej, który nieco modlił się nad Panem Romuałdem. Najbliższa ścieżka od łóżka do drzwi była po lewej stronie Pana Romuałda, a wychodząc ks. Andrzej wziął lewą dłoń w dłonie i potrząsnął nią, aby wzbudzić zaufanie.

O dziewiątej trzydzieści Pan Romuałd nagle chwycił basen i zwymiotował. Wstał z łóżka i skierował się do dzbana komorowego, gdzie miał kolejny biegunkę. Jadwiga nalegała, by pił więcej wody jęczmiennej, i to zrobił. „Urszulo, upewnij się, że jest ich zapas. Idź szybko”, rozkazała Pani, a Ursula wyszła.

W drodze do kuchni minęła sypialnię służebnic, w którym spały Marta, Barbara i Katarzyna. „Mistrz jest w złym stanie. Lepiej módlcie się za nim; nie wygląda dobrze”, poinformowała ich.

O dziewiątej czterdzieści pięć szarpnął się boleśnie. „Och, och, mam skurcze w łydkach!”, zawołał. Jadwiga sięgnęła pod kołdrę i bezskutecznie próbowała masować skurcze. „Och Jezu, pomóż mi znieść ból!”, zawołał, cicho płacząc, zaciskając brwi i przygryzając dolną wargę.

Pani czuła się bezużyteczna i bezradna. „Urszulko, weź mój Różaniec”, rozkazała. Kiedy została przyniesiona, podjęła słabą próbę modlitwy, ale bardziej pochłonęła ją zdrowie męża.

Poprosił Urszulę, aby przyniosła mu mały krucyfiks, na który często patrzył. „Moje serce bije tak szybko!” wykrzyknął. Pani sięgnęła, zdjęła kołdrę i położyła dłoń na jego sercu. To była prawda. Stojąc nad nim, zauważyła, że jego usta były suche i popękane.

„Otwórz usta”, rozkazała i zobaczyła, że wnętrze było suche. „Nie jesteś spragniony?” zapytała.

„Cóż, nie byłem wcześniej, ale teraz jestem — wygłodniały”, odpowiedział, więc dała mu więcej wody jęczmiennej.

W miarę upływu nocy stał się coraz więcej drażliwszy, czego nie pozwoliła jej niepokoić, przypisując to słusznie jemu złemu samopoczuciu. Nie odpowiedziała wet za wet. Bardziej zaniepokoiła ją częstotliwość ruchów biegunki i ilość wody w każdym z nich. Jurek ciągle biegł, opróżniając garnek do wychodka. Został wysłany do swojego łóżka, a Urszula przejęła opróżnianie garnka.

*

Nieco po 23:00 Jerzy obudził się ze snu z bulgotaniem w jelitach i pilną potrzebą wypróżnienia. Pobiegł do wychodka, robiąc to, zanim wybuchł ruch. Wytarł się starą zmiażdżoną gazetą, która została tam zatrzymana. Podszedł do studni, wyciągnął wiadro z wodą, wlał je do umywalni i umył ręce. Wrócił do łóżka, ale obudziła go potrzeba powrotu. Po uwolnieniu się obudził Stanisława i ze strachem poinformował go, że myśli, że ma wszystko, co ma Pan Romuałd. Stanisław poszedł do pokoju Pana Romuałda i powiedział o tym do Pani.

*

Kiedy ks. Kalkstein-Osłowski wszedł do swojego pokoju, usiadł, żeby się módlić swoje Nabożeństwo Liturgiczne. Uklęknął przy łóżku i dokonał rachunku sumienia na cały dzień. Poszedł do łóżka. Około 1:30 obudziło go dudnienie w jelitach. Wstając z łóżka tak szybko, jak to możliwe z powodu swojego reumatyzmu, przeniósł się na sedes, odkrył garnek i ulżył sobie. Stało się to jeszcze kilka razy. Doszedł do wniosku, że cierpi na tę samą chorobę, co Pan Romuałd. Poszedł do buduaru Pana Romuałda, mając całkowitą pewność, że znajdzie tam Pani R. Była, a on poinformował ją o swoim stanie. Wrócił do łóżka.

Rozdział Szósty: Walek Doświadczy Trzy Zgony

Czw. 15 lipca 1847 r. Dzień wolny Marty. Nie wzięła tego; odwrócenie się od mistrza, który był poważnie chory, wydawało się niemiłe.

Około trzeciej nad ranem Jadwiga spojrzała na Romuałda i zauważyła, że jego oddech stał się płytki i szybki. Wydawał się wpatrywać w przestrzeń z niewielką świadomością. Odsunął kołdrę na bok, by odbyć kolejną podróż do garnka, ale jego ruchy były powolne i szarpały się. Jadwiga pomogła mu wstać. Miał zawroty głowy i był słaby. „To wszystko”, powiedziała sobie; „Trzech chorych tutaj; Romuałd jest gorszy. Wysyłam po lekarza”. Pociągnęła za sznur. Wkrótce pojawił się Stanisław. „Niech Edward pojedzie do Łasina i natychmiast przywiezie doktora Burchardta”, rozkazała. Poszedł do wspólnej sypialni męskiej, w którym mieszkali Edward i Jurek, obudził Edwarda i posłał go po drodze, i dokonał szybkiej oceny Jurka.

Było około 5:00 rano, kiedy Edward i doktor wrócili. Przez około godzinę było już jasno. Lekarz poszedł do Pana Romuałda i po zbadaniu go poprosił o spotkanie z pozostałymi dwoma chorych.


Wrócił do pokoju Pana Romuałda i oznajmił: „Mamy tutaj wybuch cholery”.

„O Jezu!” wykrzyknęła Pani R.

Lekarz otworzył torbę i podał pacjentowi dawkę kalomelu. Wyjął swój monofoniczny drewniany stetoskop i słuchał. Serce biło bardzo szybko.

Zdając sobie sprawę z powagi sytuacji, lady R. kazała Stanisławowi wysłać do Szczepanek po ks. Berent. Edward i proboszcz przybyli około 6:00 rano. Jej Wysokość wezwał do sypialni całe gospodarstwo domowe, jej dzieci i tych służących, którzy byli zdrowi, i poprosił ich, aby uklękli i pomodlili się. Wśród nich była pięcioletni Valenty Karnowski. „Jego Wysokość, ks. Andrzej i Jerzy mają cholery”, oznajmiła im uroczyście; „Musimy modlić się o ich powrót do zdrowia”. Wszyscy zaczęli płakać, wszyscy oprócz Jana. Kiedy zdał sobie z tego sprawę, Jan próbował wywołać łzy; najlepsze, co mógł zrobić, to przybrać smutną twarz.

Ks. Berent ustawił stolik dla chorych i usłyszał spowiedź Pana Romuałda. Gdyż chory nie mógł niczego powstrzymać, ksiądz odciął najmniejszą specyfikę Chleba eucharystycznego i podał mu go. Namaścił go. Po zakończeniu Ostatnich Sakramentów Pan Romuałd przemówił do grupy szeptem, przerywanym krótkimi, płytkimi oddechami. „Nie wiem — - czy przeżyję — - tę chorobę, — - czy też będę — - świadomy o wiele dłużej…” W tym momencie zapadł w coś, co wyglądało jak sen.

Odzyskując, kontynuował: „ — - Być może zwracam się do was — - po raz ostatni. — - Błagam o wybaczenie — - za jakąkolwiek krzywdę — - wyrządziłem was. ”Ponownie upadł.

Przybywając, powiedział: „ — - To smutne — - że nie mogłem tego zrobić — - dopóki nie będę naciskany przez perspektywę — - wiecznego — - potępienia.”


Przerwał długi czas. „Mój testament — - jest zarejestrowany w Kwidzynie. — - W moim biurku znajduje się kopia. — - Janie, zostawiam — - posiadłość tobie, — - jak to jest tradycyjne…” Na ten temat pan R. odpłynął.

Otworzył tylko nieznacznie oczy i powiedział: „ — - Bądź dobry dla — - naszych sług, — - szczególnie dla Marty — - i jej syna — - Valentego Karnowskiego.”

Doktor Burckhardt i ks. Berent opuścili grupę modlącą się, by odwiedzić Jurka. Po zbadaniu go Dr Burckhardt powiedział ks. Berentowi: „Tak, oczywiście, przypadek cholery”. Dał mu dawkę kalomelu. Wezwał Edwarda i powiedział mu: „zostań z nim. Daj mu wodę jęczmienną tak często, jak to możliwe, i kalomel co trzy godziny”.

Wyszli odwiedzić ks. Kalkstein-Osłovskiego. „Tak, to cholera”. Wezwał Zofię i dał jej instrukcje dotyczące wody jęczmiennej i kalomelu. Po powrocie do buduaru Dr Burckhardt oznajmił: „Ta posiadłość podlega kwarantannie. Odtąd nikt nie przyjdzie ani nie odejdzie, dopóki tego nie powiem”.

„Panie Doktorze, co powinniśmy zrobić?”

„Połóż poduszkę pod nogami. Trzymaj stopy wysoko. Ogrzej je. Chcemy się z nich pocić. Nadaj im płyn — przynajmniej wodę.”

Pani Jadwiga powiedziała: „Słudzy, słyszeliście lekarza. Róbcie jak mówi — idźcie! W przeciwnym razie zajmijcie się codziennymi zadaniami. Dzieci, idźcie zjeść śniadanie. Zostanę z twoim tatusiem i zjem później”.

Gdy odchodzili, Walek zapytał matkę: „Mamo, czy Pan Romuałd umrze?”. To było jego pierwsze doświadczenie z ludzką śmiercią, ze śmiercią kogoś, kogo dobrze znał i lubił. Przeraziło go to.

Nie wiemy, Waluś. To jest w rękach Boga”, odpowiedziała. „Musimy modlić się, aby wyzdrowiał”. Była zmartwiona. „Jak wyglądałoby życie z panem Janem kontrolującym?” Zadrżała na tę perspektywę.

Lekarz kazał Stanisławowi zrobić znak, który mówi: „Cholera. Trzymajcie się z dala do 23 sierpnia. Ks. Berent i Dr Burckhardt są tutaj”. Stanisław nie umiał czytać ani pisać, ale doktor napisał te słowa węglem, a Stanisław prześledził je farbą.

Doktor Burckhardt kontynuował ruch między trzema pokojami, zwracając się do swoich trzech pacjentów.


Kiedy Jan klęczał przy łóżku ojca, myślał: „Ta choroba ma zalety i wady. Jeśli umrze, kontroluję tę posiadłość. Mama powinna być łatwa do kontrolowania. Byłoby moje szczęście, jeśli ks. Kalkstein-Osłowski umiera. Byłby problemem. Nie chcę, żeby tata lub on umarli — nie jestem aż tak zły, ale z drugiej strony nie mogę się doczekać, żeby mieć to wszystko. Ta kwarantanna odłoży nasz mały plan zemsty z tą Martą”.

Około 8:30 Jadwiga zauważyła, że opuszki palców i usta Romuałda były niebieskie. On się pocił. O 10:00 skarżył się na ból w klatce piersiowej. O 11:00 oszalał, trzymając się za brzuch, a potem zapadł w śpiączkę. Doktor Burckhardt cicho przemówił do ucha jej Wysokości: „Sądzę, że już nastał czas. Może Pani chce zawołać cały dom”.

Pociągnęła za sznur. Przyszedł Stanisław. Poinstruowała go, żeby zebrał laskę. Kiedy zgromadzili ks. Berent po raz ostatni namaścił Pana Romuałda, gdy wszyscy płakali i modlili się w ciszy. Oddychał bardzo płytko; jego twarz wyrażała wielki ból. Pan Romuałd myślał: „Mój Jezu, cierpiałeś za mnie. Pomóż mi, pomóż mi znieść te cierpienia, aby odpokutować za moje grzechy. Wierzę, że jesteś miłosierny. Rzucam się na Twoje miłosierdzie”. O godzinie 12:30 jego twarz rozluźniła się i odetchnął ostatnim.

Dr Burckhardt został w pobliżu, by sprawdzić dwóch pozostałych pacjentów. W rzeczywistości, według jego oceny, wezwano go za późno, ale nigdy nie wiadomo…


Około 16:00 Edward wezwał lekarza do pokoju Jurka. Edward słusznie zdiagnozował Jurka in extremis — pod koniec życia. Lekarz, pruski i luterański pietysta, wezwał ks. Berenta. Ten ostatni przyszedł i ustawił tabelę dla Ostatnich Sakramentów. Po ostatniej spowiedzi Jerzy powiedział: „Księże, ofiaruję — - moje cierpienia — - odpokutować za — - straszne grzechy — - zobowiązałem się szczególnie — - z Walentym”. Stanisław i Edward byli w pokoju, klęcząc i modląc się. Nic z tego nie słyszeli. Około 17:00 Jerzy porzucił ducha głośnym bulgoczącym grzechotką śmierci. Pozostali dwaj poczuli wielki smutek, co ich zaskoczyło. Ta trójka pracowali razem od dawna, tak długo, że ich wzajemne uczucia były traktowane jako coś oczywistego i pochowane. Teraz się wynurzyli.

W tym momencie lekarz nie był potrzebny, więc przeszedł do pokoju ks. Andrzeja. Ksiądz zmarł około 19:30 po otrzymaniu ostatnich sakramentów od ks. Berenta.

Lekarz stanął przed dylematem. Aby kwarantanna zadziałała, musiał zostać sekwestrowany wraz z innymi, ale był lekarzem! Wiele osób go potrzebuje. Wymyślił kompromis: jeśli nikt nie umrze ani nie zachoruje przez następne dwa dni, odejdzie.

Obecne myślenie w Europie było takie, że cholera rozprzestrzeniała się poprzez wdychanie zanieczyszczonego powietrza. Gdyby mógł po prostu trzymać się wystarczająco daleko od kogokolwiek, to powinno zadziałać. Poszedł do odosobnienia; służący zostawili swoje posiłki poza pokojem.

Stanisław miał problem na rękach: co zrobić z trzema ciałami, których nie można pochować, dopóki nie wiadomo, kiedy? Mieli dom z lodami — naprawdę piwnicę — w której bloki lodu, wycięte zimą z rzeki Osy, trzymano pod głęboką warstwą słomy. Ale chciał, aby lód przetrwał aż do jesiennych przymrozków, a ponieważ nie wiedział, jak długo będą używać lodu, nie było to rozwiązanie. W końcu postanowił zbudować trumny z szorstkich desek, posmarować je smołą, pokryć ciała solą i zakopać je tymczasowo. Sprawił, że Edward się tym zajął, i zaangażował Walka do pracy. Walek poczuł się, jakby wszedł w nową fazę życia: wykonując pracę mężczyzny.

Walek poczuł wielką ulgę, gdy spojrzał na nieruchome ciało Jurka, jego molestującego, teraz zakopanego w soli. Czuł także nienawiść do tego silnego dorosłego, który pokazał mu swoją słabość z dzieciństwa. Czuł wstyd, obwiniał się: coś w nim było i nikt inny nie wywołałby tego od Jurka. Bał się powiedzieć matce. Nie, był stanowczy: nigdy jej nie powie.

Śmierć Jurka powinna była sprawić, że zasnął spokojnie, ale śmierć Pana Romuałda — a nawet śmierci Jerzego — przeraziła go i zmartwiła jego śmiercią. „Co utrzymuje mnie przy życiu?” zadał sobie pytanie; i nie chciał słyszeć bicia własnego serca, gdy jego ucho przyciskało się do poduszki, mając pewność, że się zatrzyma. Aby tego nie słyszeć, oparł łokieć na poduszce i oparł na nim głowę. Z czasem poczuł się senny, jego ramię ustąpiło, głowa uderzyła w poduszkę i zasnął.

Rozdział Siódmy: Kwarantanna

Pt. 16 lipca 1847 r. Wojciech i Julian Neringowie pojawili się w pracy przymusowej w folwarku Rogóźno Zamek. Wojciech miał już dość wypicia, żeby się zachwiał. Nadzorca nie mógł czytać, ale w jakiś sposób dowiedział się o kwarantannie. Został de facto decydentem dla majątku aż do 23 sierpnia. Wojciech błędnie założył, że będzie w stanie się poluzować. Nadzorca przywiązał go do drzewa, wychłostał go i odesłał do domu. Neringowie pomogli rozpowszechnić wieści o kwarantannie.


Z martwym ks. Andrzej, a ze sobą sam w kwarantannie, ks. Berent przejął obowiązki kapelana pałacu. Odprawił mszę o godzinie 6:00, jak to było w zwyczaju domowym. To było święto Matki Bożej z Góry Karmel. Obecni byli Pan Grzegorz, patriarcha; Pani Rogozińska; córki Ludwika i Benedykta; i syn Błażej. Wszyscy byli ubrani na czarno. Przez całą rodzinę było dużo płaczu i szlochu.

Po śniadaniu ks. Berent odszukał Pana Jana, nowego właściciela, i powiedział: „Od kiedy lekarz ogłosił kwarantannę, w mojej głowie zrodził się pomysł. Zamiast traktować następne czterdzieści dni jako nudną klątwę, dlaczego nie uznać jej za okazję do duchowego wzrostu? Dlaczego nie poświęcić jej części na rekolekcje? Może tydzień”.

„Co ma ksiądz na myśli?”

„Zacznijmy w niedzielę zrana, a zakończmy w następny niedzielny poranek”.

Pan Jan wcale nie był zainteresowany tym pomysłem. Zadzwonił do swojej rodziny, aby uzyskać ich opinie, mając nadzieję, że będą negatywne, w takim przypadku nie będzie to jego decyzja. Nikt nie był temu przeciwny; każdy z nich miał inny stopień zainteresowania: Panowie Grzegorz i Błażej najbardziej entuzjastycznie; następnie Pani Rogozińska, a najmniej dziewczęta. „Zgoda, ks. Berencie; można obchodzić rekolekcje, ale mnie tam nie będzie”, powiedział spadkobierca.

Ksiądz musiał zaplanować.

*

O poranku Pan Jażdżewski, szlachcic z sąsiedniej posiadłości, ojciec młodego przyjaciela Pana Jana, jechał przy bramie frontowej pałacu Rogóźno Zamek. Zobaczył duży wieniec z czarną wstążką i odczytał znak. Galopował do Szczepanek, do plebanii i znalazł organistę. Poinformował go o miejsce pobytu ks. Berenta, a następnie przyjechał do Łasina.

Urządzenie zwane telegrafem zostało wynalezione w Ameryce w 1844 r., a rząd pruski założył biuro telegraficzne w Łasinie. Podchodząc do urzędnika, Pan Jażdżewski nakazał wysłanie do Pelplina następującego telegramu:

„Do biskupa Gierszewskiego. Cholera i śmierć w pałacu Rogóźno Zamek. Wszyscy mieszkańcy objęci kwarantanną do 23.08.1847. Ks. Berent, proboszcz św. Wawrzyńca w Szczepankach, w tym.”

Po zapłaceniu i zobaczeniu, jak urzędnik klika wiadomość, był zachwycony: co zajęło dwa dni, teraz zrobiono w kilka minut! Następnie pojechał do ratusza / więzienia i poinformował Herr Detektiv Polizist Theo Welsch o miejscu pobytu lekarza.

*

Organista Ryszard Skibiński pojechał do Gruty i poinformował ks. Musolfa o cholerze i że nie będą mieli księdza w Szczepankach do 23 sierpnia. Zapytał, czy można coś zrobić. Kapłan zastanowił się trochę i powiedział: „Kiedy ludzie przybędą w następną niedzielę o 9:00, niech odmówią Różaniec, przeczytają List i Ewangelię i powiedzą, że przyjadę na Mszę św. o 11:00, tj., po mojej własnej Mszy o 9:00. I przekaż słowo”.


Sob. 17 lipca 1847 r. Ks. Berent odprawił Mszę św. Aleksjusa o godz. 6.00 w kaplicy pałackiej. Po śniadaniu przeszedł do sypialni, którą dostał i zaczął przygotowywać się do rekolekcyj. Chciał też, aby słudzy też przybyli; dlatego chciał, aby ich obowiązki były lekkie, aby mogli być obecni. Między innymi oznaczało to proste jedzenie, szybkie w przygotowaniu. Poza tym dla szlachty takie jedzenie było dobrym umartwieniem. Pracował nad poranną rozmową i popołudniową rozmową. Po nich następuje godzina ciszy przed Najświętszym Sakramentem. Zniechęcił — ale nie całkowicie wyjął spod prawa — rozmowę. „Ogranicz to do tego, co konieczne”, powiedział. Słyszał spowiedzi o 4:30. Poprosił wszystkich, aby udali się na spowiedź, aby oczyścić drogę do działania Ducha Świętego.

Ponieważ nikt nie zachorował po ostatniej śmierci, Dr Burckhardt wyszedł po 19:30, kiedy było jeszcze jasno. W drodze do domu poczuł gwiezdny oset i słodką koniczynę i zobaczył, jak pracują nad nimi pszczoły. „Niektóre życie się kończy; inne życie toczy się dalej”, filozofował do siebie.


Nie. 18 lipca 1847 r. Kiedy ludzie zebrali się o godzinie 9.00 w kościele Św. Wawrzyńca, organista postąpił tak, jak mu kazano.

*

W pałacu ks. Berent ogłosił po Mszy, że rekolekcje potrwają nie siedem, ale jedenaście dni i będą dotyczyły następujących tematów: dziś do środy: Cztery ostatnie rzeczy: śmierć, sąd, niebo lub piekło. Od czwartku do środy: grzechy główne. Jeden temat zaczyna się dzisiaj. Dzień rozpocznie się od Mszy św. w kaplicy o godz. 6:00, a następnie zwykłego śniadania. O 8:00 zgromadzą się ponownie w kaplicy na pierwszą rozmowę. Wszystkie rozmowy trwają godzinę. Potem piętnaście minut przerwy, aby się rozciągnąć i / lub uwolnić, a następnie ponownie zgromadzić się w kaplicy na godzinę cichej adoracji Najświętszego Sakramentu. Od tego czasu do południa wycofanie w pokoju do osobistej medytacji. W południe prosty posiłek, który ma być podany przez personel. Następnie posiłek personelu i sprzątanie przez nich. Ponowne zgromadzenie się w kaplicy o 2:00 na drugą rozmowę, po której następuje piętnastominutowa przerwa. Potem godzina cichej adoracji Najświętszego Sakramentu. Od tego czasu do wieczerzy wycofanie w pokoju do osobistej medytacji. Kolacja o godzinie 18:00, a następnie kolacja dla służby, sprzątanie i przygotowywanie posiłków następnego dnia. Spowiedź każdego wieczoru.

Pan Jan miał zwyczaj uczestniczyć we Mszy z szacunku dla swego ojca. Poszedł nawet na komunię, ale nigdy nie poszedł do spowiedzi. Ks. Andrzej czasami mu to przedstawiał. Pan Jan postanowił, że na razie będzie nadal uczestniczyć we Mszy i chodzić na Komunię. Po dzisiejszej Mszy zjadł z innymi proste śniadanie, ale po tym, jak służący opuścili kuchnię i zebrali się w kaplicy, wrócił do kuchni i uzupełnił swój mizerny posiłek dodatkami, które mu się podobały.

Walek poszedł na Mszę św. z Martą, ale został uznany za zbyt młodym, aby zrozumieć treść rozmów, więc został zwolniony z napomnieniem: „Możesz grać na zewnątrz, ale musisz pozostać bardzo blisko pałacu. NIE idź nigdzie w pobliżu bramy; jeśli zbliżysz się do kogoś z zewnątrz, mogą zachorować, a ty tego nie chcesz, prawda? Rozumiesz?”, na co odpowiedział: „ Zgoda, mamuś”.

Potem Marta dodała: „I wróć na obiad i kolację, kiedy zawołam”. Dzwonek był używany, gdy wiadomo było, że ludzie są na zewnątrz.

Przez większość dnia padał deszcz, więc Pan Jan i Walek byli zmuszeni do pozostania w domu.

Dzisiejszy temat: Śmierć. Ze względu na niedawną śmierć trzech osób, ludzi, z którymi wszyscy w kaplicy byli blisko, ten temat został potraktowany bardzo poważnie. Szare niebo, od czasu do czasu grzmoty i błyskawice znacznie pomogły w skierowaniu myśli wszystkich na ich Ostateczny Koniec. Nawet Pan Jan, choć nie był obecny, ale który doskonale zdawał sobie sprawę z tematu dzisiejszych rozmów, od czasu do czasu myślał o śmierci.

Pan Jan poszedł do biblioteki i wyjął książkę po książce, aby nie myśleć o śmierci. Był zbyt leniwy, żeby cokolwiek czytać; leniwie przewracał strony w nadziei na zdjęcia. Po pewnym czasie go to nudziło i przeniósł się do pokoju muzycznego, gdzie wyjął muzykę Chopina i zaczął grać na fortepianie. Znów był zbyt leniwy, by poprawić swoją grę, i przemierzał mnóstwo elementów, z których wszystkie okazały się nudne. Był stos starych gazet, wszystkie po niemiecku. Jego oczy szybko przeszukały kolumny, mając nadzieję na odrobinę podniecenia, które przeoczył w poprzednich przeglądach. Odkładając je, podniósł stos starych polskich gazet, które trzeba było wysłać z Paryża, i zaboru austriackiego w zapieczętowanych kopertach. Nie było w nich nic, co dotyczyłoby lokalnej sceny.

Podszedł do okna i przez deszcz tworząc krzywe ślady po szybach popatrzył na posiadłość. Przyglądał się misternym koronkowym wzorom ściętego bukszpanu w formalnych ogrodach. Podziwiał angielski nieformalny ogród i fontannę z posągami wylewającymi ciągłe strumienie wody z dużych muszli, a delfiny wypluwające strumienie wody. Zobaczył oranżerię, gdzie wyhodowali własne pomarańcze, budynek, który trzeba było ogrzewać zimą. Zobaczył mały park z pergolą wysuniętych grabów prowadzących do altany chinoiserie. Na chwilę zapomniał o nudach. „To moje — wszystko moje!” powiedział sobie.

W końcu usłyszał dzwonek zapowiadający o południowym posiłku. Poszedł do jadalni i dołączył do cichej rodziny. Próbował porozmawiać z Ludwiką, ale Pani Rogozińska, rzucąc okiem ku ks. Berentowi na aprobaty, położyła palec wskazujący na swoje ustach, prosząc o ciszę.

Po obiedzie rodzina ponownie zniknęła w kaplicy. Zamiast tego Jan przeniósł się z salonu do salonu, podziwiając barokowe piękno podłóg, ścian i sufitów. W tym czasie wpadł na młodego Walentego, robiąc to samo. Jan przeszedł z portretu na portret swoich przodków. Walek czuł się samotny, choć w swoim wieku nie wiedział jak nazwać problem. Przywiązał się do Pana Jana; ten drugi był zbyt apatyczny, aby go odstraszyć, więc oboje podróżowali razem. „Opowiedziałbym ci o tych ludziach, ale wciąż jesteś za młody, aby je zrozumieć. Jako chłop nigdy nie zrozumiesz…”, powiedział Pan Jan. Walek spojrzał w twarz Pana Jana, szukając dalszych wyjaśnień tej uwagi, ale nie miała ona miejsca. To sprawiło, że odtąd nie tylko patrzył na same obrazy, ale także badał reakcję Pana Jana na nie.

Jan studiował jednego przedstawiającego Tomasza Rogozińskiego u Zygmunta III Wazy, króla Polski i Szwecji. Tomasz pomógł pokonać arcyksięcia Maksymiliana Świętego Cesarstwa Rzymskiego w bitwie pod Byczyną, 24 stycznia 1588 r.

Oto jeden pokazujący króla Władysława Jagiełłę z Chryzostomem Rogozińskim, który pomógł pokonać Krzyżaków w bitwie pod Grunwaldem, 15 lipca 1410 r. Jagiełło z wdzięcznością nadał majątek Chryzostomowi.

Pan Jan Rogoziński podziwia portret swojego przodka.

Oto wizerunek Mikołaja Rogozińskiego, który walczył z zakonem krzyżackim w bitwie nad jeziorem Melno, która była w pobliżu, 27 września 1422 r.

Oto wizerunek Damazego Rogozińskiego, który uczestniczył w Drugim Pokoju w Toruniu 19 października 1466 r. między Polakami a Zakonem Krzyżackim, który formalnie zakończył wojnę 13-letnią.

Oto Sylwester Rogoziński, który pomógł pokonać Szwedów w bitwie pod Kircholmem w 1560 r.

Ten, Marcel Rogoziński, pomógł pokonać Moskali w bitwie pod Pskowem 24 sierpnia 1581 r. pod panowaniem króla Stefana Batorego.

Oto Wincenty Rogoziński, który pomógł pokonać Turków pod Wiedniem, walcząc pod dowództwem Jana III Sobieskiego, 11 września 1683 r. Pan Jan był leniwy, ale był bardzo dumny ze swoich przodków. Dzięki temu czuł się lepiej niż większość ludzi, nawet innych szlachciców.

Po tej krótkiej wycieczce powróciła do niego rzeczywistość: był znudzony. „Precz z tobą”, warknął do Walka. „Nie. Czekaj. Znajdź mi butelkę czerwonego wina”, rozkazał. Bardzo ucieszył się, że dostał coś pożytecznego. Walek uciekł.

Spojrzał przez piwnicę z winami. Nic. Pobiegł do kuchni. „Ach, jest jeden”, powiedział sobie. Znalazł kryształowy kielich Waterfordowy i bawił się nim przez chwilę, obracając go na różne sposoby, aby uchwycić kolorowe światła widma podczas przechodzenia od cięcia do cięcia.

Pamiętając o jego sprawie, położył wino i kielich na tacy i przyniósł je Panowi Janowi. „A teraz zgub się”, rozkazał Pan Jan. Walek wyszedł, zraniony tym, że mu nie podziękowano, i nadzieja na przyjaźń przeminęła.

Kiedy Jan przybył na kolację, był wyraźnie pod wpływem alkoholu. Ponieważ nikt z nim nie rozmawiał, nie rozmawiał głośno do siebie.


Pon. 19 lipca 1847 r. Dzisiejszy temat: Wyrok. To był kolejny deszczowy dzień, tak jak wczoraj, i Pan Jan spędził go prawie tak samo jak wczoraj. Walek, bojąc się Pana Jana, upewnił się, że jego nigdzie nie widać, i odbył własny spacer.


Wt. 20 lipca 1847 r. Dzisiejszy temat: Niebo. Marta poczuła ulgę po pozytywnym rozmachu w rozmowach. Ks. Berent nie był kaznodzieją typu „ogniem i siarką”; mimo to ostatnie dwa dni rozmów niszczyły poczucie niepewności, które odczuwała sama na świecie. Jej ojciec, mizantrop alkoholowy, zaszczepił jej przekonanie, że jest istotą drugiej kategorii.

Pan Jan nie mógł dłużej znudzić się samotnością. Podobnie jak wielu ludzi, którzy prowadzą niemoralny styl życia, był przekonany, że otrzyma nawrócenie na łożu śmierci lub że w końcu Bóg jest zbyt dobry, aby nie posłać wszystkich do nieba. Gdyż niebo jest przyjemnym tematem do usłyszenia, zaskoczył wszystkich, pokazując się w kaplicy. Marta uznała, że mądrze jest mieć Walka obecnego jak niebo było wychwalane. Byłby to dobry sposób, aby skłonić go do oddania się Jezusowi w wierze katolickiej.


Śr. 21 lipca 1847 roku. Zofia wysłała Walka, aby zebrał trochę kapusty, którą posadził 22 kwietnia podczas pierwszego sadzenia. Był to początek sezonu zbiorów kapusty, który zakończył się 20 września. Uprawy byłyby skąpe z powodu inwazji robaków kapuścianych w tym roku. Na szczęście dla tych, którzy w zeszłym roku zrobili kapustę i trochę zostało!


Dzisiejszy temat: Piekło. Pan Jan nie chciał wierzyć, że istnieje piekło, a na pewno nie chciał być przekonany, że się mylił, dlatego dziś uniknął kaplicy. Poza tym dzisiaj niebo było błękitne, bez chmur, a temperatura powietrza była idealna. Postanowił spędzić jak najwięcej czasu na zewnątrz. Na tylnej stronie pałacu ziemia stopniowo opadała przez szereg szerokich, brukowanych terenów do rzeki Osy. Z jednego miejsca do drugiego przemieszczały się klatki schodowe składające się z około trzech schodów, inspirowane Schodami Hiszpańskimi w Rzymie. Po obu stronach znajdowały się naturalne lasy (oprócz tego, że wszystkie martwe kończyny i krzewy zostały usunięte z dna lasu), przez które ścieżki prowadziły z jednego miejsca do siedzenia do drugiego. W jednym z tych obszarów znajdowała się fałszywa rzymska ruina z małym teatrem. Rzeka została wyprostowana na całej długości jego posiadłości, a brzeg wyłożono ciętym granitem. Zwieńczona była marmurową balustradą, przerywaną w odstępach dziewięciu m z cokołami na szczycie, które były posągami postaci z mitologii greckiej i rzymskiej. Było tu dużo, by się nie nudzić.

Dobra pogoda również przyciągnęła Walka na zewnątrz. Wspinał się na drzewa. Dobrze było być na górze, przede wszystkim, nieznanym i niewidzialnym dla nikogo. To było bezpieczne schronienie, jego własne miejsce. Znalazł drzewo, które najbardziej mu odpowiadało. Miał na obwód, wokół którego mógł wspiąć się swoje małe ramiona. Był bardzo wysoki, aby rzucić okiem na inne wierzchołki drzew. Miał kilka poziomych gałęzi na niektórych stacjach, gdzie mógł bezpiecznie siedzieć i badać rzeczy z różnych wysokości.

W końcu zmęczył się swoim drzewem i wędrował ścieżkami lasu. Natknął się na kawałek gałęzi z naturalnym Y i wpadł na pomysł. Oderwał wszystkie końce, aby uzyskać zwartość. Pobiegł z powrotem do pałacu, do kuchni i znalazł kawałek gumki. Przywiązał go do obu końców litery Y i miał procę. Wracając do lasu, spędzał dużo czasu na strzelaniu kamykami w różne rzeczy. W końcu poczuł się na tyle śmiały, by spróbować wiewiórek. Uderzył kilku i odniósł obrażenia. Wyszedł z lasu i zauważył pawia z pokazanym wachlarzem. Dążąc do tego, zranił go i przewrócił się. Przestraszył się, zdając sobie sprawę, że sam się przekroczył. Odrzucił procę i wybiegł.

Ranny ptak zaczął trąbić głośne hałasy wielkiego niepokoju, które skłoniły Pana Jana do znalezienia źródła hałasu. Kiedy przyszedł na miejsce, zobaczył na boku krwawiącego ptaka, trąbiącego z bólu. Skręcił szyję, by wyciągnąć ją z nędzy, i krzyknął o Walku. Kiedy chłopiec podszedł, Pan Jan ze złością zapytał: „Zrobiłeś to?”

Walek przypuszczał, że dorośli mają specjalne zdolności percepcji i że Pan Jan musiał wiedzieć, że to zrobił, więc odpowiedział: „Tak, Wasz Mość. Przepraszam”. Pan Jan zdjął spodnie Walka i wielokrotnie uderzył go w tyłek. Potem złapał go za rękę i zaciągnął do pałacu.

Wpadając do kaplicy, przerwał rozmowę księdza i oznajmił wszystkim: „Wszyscy: poza kaplicą. Ten czesak właśnie zabił jednego z moich pawi. Musi zostać ukarany”.

Wszyscy przenieśli się tuż za drzwiami do kaplicy. Serce Marty biło jak szalone, podobnie jak serca Pana jana i Walentego. „Stanisławie, bierz jedną rękę. Edwardzie, ty weź drugi — rozkazał Pan Jan. Ściągając spodnie Walka i zdejmując własny pasek, dziesięć razy biczował tyłek. „Marto, zapłacisz za zastąpienie tego ptaka”, stwierdził gniewnie Pan Jan. Odszedł, oddychając ciężko, podczas gdy Walek, wciąż krzycząc, podbiegł do ramion swojej płaczącej matki.

Wszyscy wrócili do kaplicy, z wyjątkiem Marty. Zamiast objęcia Walka, ona również uderzyła go w tyłek, ale nie ściągając mu spodni. „Tuderzyła go w plecy, podciągając spodnie. „Teraz zobacz, co zrobiłeś!” Krzyczała na niego; „Czy wiesz, ile czasu zajmie mi zapłacenie za tego ptaka? Co ten ptak ci zrobił? Przyłączyła się do pozostałych, gdy biegł do ich sypialni w piwnicy, szlochając głośno i rzucił się na swoje łóżeczko.


Czw. 22 lipca 1847 r. Marta wstała i zdała sobie sprawę, że to dzień jej wolny. „Ale jestem poddany kwarantannie. Poza tym, jak by to wyglądało, żeby nie być w kaplicy?” zadała sobie pytanie.

Przeczytałeś bezpłatny fragment.
Kup książkę, aby przeczytać do końca.
E-book
za 3.94
drukowana A5
za 75.92
drukowana A5
Kolorowa
za 115.83