E-book
15.75
drukowana A5
42.43
Tu jest Polska chamie

Bezpłatny fragment - Tu jest Polska chamie


Objętość:
140 str.
ISBN:
978-83-293-0180-0
E-book
za 15.75
drukowana A5
za 42.43

Strona autora: www.KrzysztofTrybulski.pl

ROZDZIAŁ 1. BRAKUJĄCY PODPIS

Marian Wróbel nie planował rewolucji. Planował odebrać zaświadczenie, wrócić do domu i przed piętnastą wymienić uszczelkę w kranie. Nie miał szczególnych ambicji. Od kilku lat uważał, że człowiek, który potrafi przespać noc bez myślenia o rachunkach, osiągnął sukces większy od połowy milionerów pokazywanych w telewizji.

Był wtorek. Na drzwiach urzędu wisiała kartka informująca, że we wtorki urząd obsługuje interesantów od ósmej do trzynastej. Pod nią druga kartka wyjaśniała, że ze względu na reorganizację interesanci przyjmowani są od dziewiątej. Trzecia, przyklejona krzywo, prosiła o wyrozumiałość. Marian spojrzał na zegarek. Dochodziła ósma trzydzieści. Ludzie stali już w kolejce, więc został. Pomyślał, że w takim kraju kolejka jest najbardziej wiarygodnym źródłem informacji: skoro ktoś czeka, to zapewne na coś warto.

Przed nim stała kobieta w różowym płaszczu, która opowiadała wszystkim historię o sąsiadce, co dostała mieszkanie od gminy, choć miała samochód. Za nią mężczyzna z teczką udowadniał, że gdyby on rządził miastem, wszystko działałoby od ręki. Nikt go nie pytał o program wyborczy. Rozdał go mimo to w formie monologu. Marian słuchał ze spokojem człowieka, który zapomniał słuchawek.

O dziewiątej otworzyło się okienko numer trzy. Nad nim świecił napis SPRAWY RÓŻNE. Marian lubił tę nazwę. Była uczciwa. Nie obiecywała nic konkretnego.

— Dzień dobry — powiedział. — Chciałem odebrać dokument dotyczący lokalu po mamie.

Urzędniczka miała okulary zawieszone na łańcuszku i minę kobiety, która dawno temu uwierzyła w porządek, ale potem zobaczyła ludzi.

— Numer sprawy?

Marian podał numer. Pani wpisała go do komputera. Kliknęła raz, drugi, trzeci. Zmarszczyła brwi.

— Brakuje podpisu.

— Czyjego?

— Pana.

— Ale podpisałem wniosek.

— Wniosek tak. Oświadczenie nie.

— Nie dostałem żadnego oświadczenia.

— To trzeba było poprosić.

Marian przełknął słowo, które przyszło mu do głowy. Zaproponował, że podpisze oświadczenie teraz. Pani poinformowała go, że oświadczenia wydaje pokój dwanaście. Pokój dwanaście był na drugim piętrze. Na drzwiach wisiał napis PRZERWA TECHNICZNA. Za szybą widać było osobę jedzącą jogurt.

Marian stanął pod ścianą. Miał czterdzieści trzy lata, bolący kręgosłup, kredyt, dorosłą córkę i poczucie, że przez ostatnie dwadzieścia minut nikt nie powiedział mu niczego, co można by nazwać pomocą. Kiedy drzwi pokoju dwanaście wreszcie się otworzyły, usłyszał, że oświadczenie można pobrać na stronie internetowej.

— To po co mnie pani tu przysłała? — zapytał.

— Żeby pan się dowiedział, gdzie jest formularz.

— Nie można było powiedzieć na dole?

— Nie wiem, co mówią na dole.

Na korytarzu odezwał się mężczyzna z teczką. Ten sam, który wcześniej naprawiał państwo w teorii.

— Panie, nie dyskutuj pan. Tu jest Polska, chamie. Czegoś ty się spodziewał?

Marian odwrócił głowę. Nie dlatego, że usłyszał obelgę. Dlatego, że wypowiedziano ją z taką pewnością, jakby była fragmentem konstytucji.

— Właśnie tego nie wiem — odpowiedział spokojnie. — Czego powinienem się spodziewać?

Mężczyzna prychnął. Urzędniczka zamknęła drzwi. Na korytarzu rozległ się stukot butów i czyjś kaszel. Nic wielkiego się nie wydarzyło. Nie było muzyki, kamery ani objawienia. A jednak Marian wiedział, że to zdanie wróci do niego wieczorem.

Wracając, kupił zwykły zeszyt w kratkę. Na pierwszej stronie napisał: „Tu jest Polska, chamie”. Pod spodem dopisał pytanie: „Czy naprawdę musi tak być?”. Nie wiedział jeszcze, że z tych siedmiu słów zrobi się kłopot, przy którym brakujący podpis okaże się wydarzeniem relaksującym.

ROZDZIAŁ 2. CZŁOWIEK OD ŁAWKI

Osiedle, na którym mieszkał Marian, nazywało się Słoneczne. Nazwę wymyślono zapewne w czerwcu. W listopadzie słońce pojawiało się tu na tyle rzadko, że gdyby zamieszkało w którymś z bloków, sąsiedzi zgłosiliby je do administracji jako nielegalnego lokatora.

Na dziedzińcu stała ławka. Miała dwie drewniane deski, metalowe nogi i długą historię sporów. Trzy lata wcześniej ktoś chciał ją usunąć, bo młodzież siedziała tam wieczorami. Potem ktoś chciał ją zostawić, bo starsi ludzie nie mieli gdzie odpocząć. Wreszcie wspólnota przegłosowała przeniesienie ławki o cztery metry. Koszt operacji wyniósł tyle, ile trzy nowe ławki, ponieważ w projekcie należało uwzględnić przygotowanie podłoża i nadzór.

Marian siedział właśnie na tej ławce i zapisywał swoje wrażenia z urzędu, gdy podszedł do niego pan Bogdan z parteru. Bogdan miał emeryturę, psa Pikuś i przekonanie, że jego okno wychodzi na prywatny fragment Polski.

— Co pan tak piszesz?

— Dziennik.

— Co, pamiętnik? — Bogdan skrzywił się z rozbawieniem. — W tym wieku?

— Zapisuję, co mnie spotyka.

— Lepiej byś pan zapisał rejestracje tych, co pod blokiem stają.

Bogdan wskazał na niebieskie auto zajmujące miejsce przy śmietniku. Według regulaminu teren należał do wspólnoty, a miejsca nie były przypisane. Według Bogdana od piętnastu lat jedno było jego, bo najczęściej na nim parkował. Z punktu widzenia Bogdana zwyczaj miał moc prawa, ale tylko wtedy, gdy zwyczaj był jego.

— A jak pan nie ma auta, to panu łatwo mówić — dodał.

Marian miał samochód. Tyle że sprzedawał go właśnie, bo koszt naprawy przekraczał wartość auta. Wyjaśnił to Bogdanowi, a Bogdan uznał ten fakt za dowód, że Marian nie zna się na życiu.

Po południu na tablicy ogłoszeń pojawiła się kartka: „Prosimy o kulturalne korzystanie z przestrzeni wspólnej”. Ktoś dopisał długopisem: „Najpierw nauczcie kultury gówniarzy”. Ktoś inny skreślił słowo „gówniarzy” i napisał „emerytów”. Po godzinie kartkę zerwano, zostawiając cztery ślady taśmy. Wieczorem mieszkańcy kłócili się w internetowej grupie, czy zerwanie kartki było wandalizmem, czy protestem przeciw cenzurze.

Marian obserwował tę wojnę bez zdziwienia. Dopiero kiedy przeczytał komentarz sąsiadki, która nigdy się nie odzywała na klatce schodowej, zatrzymał palec. Napisała: „Najgorsze, że wszyscy tutaj myślą tylko o sobie”. Pod komentarzem znalazły się dwadzieścia trzy polubienia. Wśród nich serduszko Bogdana.

Następnego ranka Marian zobaczył Bogdana prowadzącego Pikusia na trawnik przy placu zabaw. Pies zostawił po sobie mały, bardzo konkretny problem. Bogdan obejrzał się, zobaczył Mariana i odwrócił wzrok. Ruszył dalej.

— Panie Bogdanie — zawołał Marian. — Woreczek panu wypadł.

— Nic mi nie wypadło.

— A to tam co zostało?

— Pan się nie wtrącaj. To nawóz.

W zeszycie Marian napisał: „Bogdan broni wspólnego dobra przed cudzym samochodem, ale przed własnym psem nie potrafi obronić trawnika”. Potem skreślił zdanie. Było za łatwe. Dopisał następne: „Kiedy ostatnio sam udawałem, że nie widzę bałaganu, który zrobiłem?”. Odpowiedź przyszła natychmiast: w niedzielę zostawił karton obok przepełnionego pojemnika i uznał, że ktoś go zabierze.

Pierwsza lekcja jego dziennika nie spodobała mu się ani trochę. Okazało się, że osiedlowa ławka ma dwie strony, a on siedzi po obu.

ROZDZIAŁ 3. RODZINNY OBIAD

W niedzielę Marian pojechał do siostry, Elżbiety. Ela mieszkała na obrzeżach miasta, w szeregowcu z niewielkim ogródkiem i dużym stołem, przy którym ludzie od lat spotykali się po to, żeby powiedzieć sobie rzeczy, których nie powiedzieliby obcym. Na ścianie wisiał zegar, który spóźniał się siedem minut. Nikt go nie poprawiał, bo szwagier Roman uważał, że zegary i tak pokazują tylko umowną godzinę.

Na obiad przyszła również córka Mariana, Zosia. Miała dwadzieścia jeden lat, studiowała grafikę i pracowała w kawiarni. Marian podziwiał jej upór, choć nie bardzo rozumiał, dlaczego ktoś płaci za kawę więcej niż za kilogram ziemniaków. Zosia z kolei nie mogła pojąć, dlaczego ojciec woli przez pół godziny naprawiać zamek od szafki, niż kupić nowy. Kochali się, ale porozumiewali za pomocą drobnych pretensji.

Zaczęło się od schabowych. Roman oświadczył, że prawdziwy obiad bez mięsa to przekąska. Zosia odpowiedziała, że lubi także dania roślinne. Roman uznał tę informację za polityczną deklarację. Po pięciu minutach dyskutowali o Europie, choć nikt nie potrafił wyjaśnić, jak do niej przeszli.

— Za moich czasów ludzie mieli zdrowy rozsądek — powiedział Roman.

— Za twoich czasów ludzie mieli też azbest na dachach — odparła Zosia.

Ela postawiła na stole buraczki i nakazała zakończyć temat. Roman posłuchał na czterdzieści sekund, po czym zaczął mówić o podatkach.

Marian próbował zmienić rozmowę. Opowiedział o zeszycie, w którym notował codzienne absurdy. Roman natychmiast zażądał przeczytania.

— Bo to trzeba ludziom pokazać — orzekł po pierwszych dwóch stronach. — Niech wiedzą, jak to wszystko wygląda.

— A ty chciałbyś, żebym zapisał coś o naszej rodzinie? — spytał Marian.

— Jasne. My nie mamy nic do ukrycia.

Zosia parsknęła śmiechem. Ela zaczęła zbierać talerze, chociaż goście jeszcze jedli. W domu zapadła cisza dobrze znana wszystkim rodzinom: cisza, która nie oznacza spokoju, tylko oczekiwanie na to, kto pierwszy popełni błąd.

— To zapisz o tym, jak wujek Roman zatrudniał mnie w wakacje — powiedziała Zosia.

Roman odstawił widelec.

Dwa lata wcześniej Zosia pomagała w jego sklepie internetowym przez trzy tygodnie. Umawiali się na zapłatę, ale Roman uznał później, że rodzina powinna sobie pomagać bez rozliczania każdej godziny. Nie odmówił zapłaty wprost. Po prostu obiecywał, że „się dogadają”, aż obietnica rozmyła się w świątecznych życzeniach.

— Dziewczyno, dostałaś doświadczenie — powiedział.

— Wiem. Doświadczyłam, jak się pracuje za darmo.

Ela poprosiła córkę brata, żeby nie robiła scen. Zosia odpowiedziała, że problemem nie jest scena, tylko to, co wszyscy od dawna udają, że nie miało miejsca.

Marian poczuł nieprzyjemne ukłucie. Wiedział o sprawie. Nie stanął wtedy po stronie córki. Przekonywał ją, że nie warto psuć relacji rodzinnych o pieniądze. W rzeczywistości nie chciał kłótni z Romanem, bo czasami pożyczał od niego narzędzia. To była niewielka, wstydliwa prawda, która nagle zaczęła zajmować więcej miejsca niż cały niedzielny obiad.

— Powinienem był wtedy coś powiedzieć — przyznał.

Roman pokręcił głową.

— Ty też przeciw mnie?

— Nie przeciw tobie. Za nią.

Po obiedzie Marian odwiózł Zosię na przystanek. Przez kilka minut jechali bez słowa. Wreszcie córka zapytała, czy ojciec naprawdę zamierza publikować swoje zapiski.

— Jeszcze nie wiem.

— To pisz o sobie równie uczciwie jak o innych.

Nie była to rada wygodna. Ale była pierwszą radą tego dnia, której Marian postanowił posłuchać.

ROZDZIAŁ 4. PAN OD WSZYSTKIEGO

W sklepie z narzędziami, gdzie Marian pracował jako magazynier, pojawił się nowy kierownik. Nazywał się Radosław Heller i miał w telefonie aplikację mierzącą kroki, czas snu oraz liczbę minut spędzonych na produktywnym myśleniu. Nie wyjaśniał, jak aplikacja rozpoznaje myślenie. Nikt nie pytał, bo wszyscy bali się, że każe im ją zainstalować.

Radosław rozpoczął od zebrania motywacyjnego. Powiedział, że firma jest rodziną. Następnie oznajmił, że od przyszłego miesiąca będzie mniej nadgodzin płatnych, ale więcej okazji do wykazania inicjatywy. Marian próbował sobie wyobrazić rodzinę, w której matka ogłasza dzieciom, że nie da już obiadu, lecz zaoferuje możliwość samodzielnego ugotowania większej liczby posiłków. Nie znalazł stosownego porównania, więc milczał.

— Musimy myśleć nieszablonowo — mówił kierownik, prezentując slajd z wykresem. — Klient ma być w centrum.

— A magazyn? — spytał Mirek, drugi pracownik. — Od dwóch tygodni cieknie dach.

— To sprawa infrastrukturalna.

— Ale towar moknie.

— Właśnie dlatego liczę na waszą kreatywność.

Po zebraniu Mirek podstawił pod przeciekające miejsce wiadro. W zeszłym roku ustawił tam inne, które ktoś uznał za przeszkodę ewakuacyjną. Nowe miało napis „Woda techniczna”. Marian podejrzewał, że napis nie poprawi szczelności dachu, ale być może uspokoi kierownictwo.

Radosław lubił opowiadać o odpowiedzialności. Pewnego piątku w firmowym czacie zarządził obowiązkowe szkolenie w sobotę. Kiedy pracownicy zapytali o wynagrodzenie, odpisał: „Nie patrzmy na wszystko przez pryzmat pieniędzy”. W poniedziałek przysłał zdjęcie nowego zegarka z podpisem: „Ciężka praca się opłaca”. Zosia, której Marian pokazał wiadomość, uznała, że to gotowy materiał do jego książki.

Marian jednak nie chciał pisać tylko o kierowniku. Zauważył, że pracownicy również mają swoje sztuczki. Mirek przedłużał przerwę, gdy tylko Radosław wyjeżdżał. Kasia, odpowiedzialna za zamówienia, wrzucała cudze pomyłki do wspólnego raportu bez nazwisk, a własne poprawki podpisywała imieniem i nazwiskiem. Marian sam przez lata wynosił do domu resztki folii bąbelkowej, uznając, że przecież nikt ich nie liczy. Robił to bez złych intencji, co nie zmieniało faktu, że nie zapytał.

W sobotę przyszedł na szkolenie, choć miał ochotę zostać w łóżku. Radosław mówił o szacunku i przejrzystości. W przerwie Marian poprosił go o pisemne potwierdzenie zasad rozliczania dodatkowego czasu.

— Po co robić papierologię? — zdziwił się kierownik. — Jesteśmy przecież ludźmi.

— Właśnie dlatego chcę wiedzieć, na czym stoję.

Radosław uśmiechnął się chłodno. W poniedziałek Marian dostał najmniej wygodną zmianę. Nie miał dowodu, że był to odwet. Miał tylko kalendarz i pamięć.

Wieczorem zapisał: „Najłatwiej żądać poświęcenia od człowieka, któremu nie płaci się za czas”. Potem dopisał: „Najtrudniej odróżnić odwagę od zwykłego uporu, gdy konsekwencje płaci się własnym rachunkiem”.

ROZDZIAŁ 5. INTERNET NIE ZAPOMINA

Pierwszy tekst Marian opublikował przypadkiem. Zosia namówiła go, żeby przepisał historię o urzędzie do komputera. Miał zamiar wysłać ją tylko córce, ale skopiował fragment do osiedlowej grupy, gdzie ktoś właśnie pytał, czy urząd będzie czynny w piątek. Zorientował się dopiero po kilkunastu minutach. Wtedy pod tekstem było już pięćdziesiąt komentarzy.

Jedni pisali, że przeżyli to samo. Inni twierdzili, że kłamie, bo ich urzędniczka była miła. Ktoś poprawił mu interpunkcję. Ktoś spytał, czy jest opłacany przez konkurencyjną partię. Kobieta podpisana jako „Dumna Polka” poinformowała go, że jeśli nie podoba mu się kraj, może wyjechać. Z kolei mężczyzna z flagą w zdjęciu profilowym zaproponował, żeby wszystkich urzędników zwolnić, poza jego siostrą, która jest porządną osobą.

Marian patrzył na ekran z uczuciem człowieka, który otworzył drzwi dla listonosza, a zobaczył orkiestrę dętą. Telefon wibrował co chwilę. Zosia zadzwoniła rozbawiona.

— Tato, masz już ponad tysiąc udostępnień.

— A to dużo?

— Jak na człowieka, który jeszcze wczoraj pytał, gdzie są zapisane zdjęcia, to całkiem sporo.

Następnego dnia odezwała się lokalna dziennikarka, Natalia Łoś. Zaproponowała wywiad o absurdach codzienności. Marian zgodził się pod warunkiem, że nie zrobią z niego eksperta. Natalia powiedziała, że to rzadki warunek i spróbują go uszanować.

Spotkali się w kawiarni. Natalia była młodsza od Mariana, mówiła szybko i zadawała pytania, na które nie dało się odpowiedzieć samym narzekaniem. Nie pytała wyłącznie o urząd. Chciała wiedzieć, czy Marian zgłosił formalną skargę, czy sprawdził procedurę i czy jest gotów opisać także sytuacje, w których instytucje działają dobrze.

— Po co miałbym pisać o czymś, co działa? — zdziwił się.

— Żeby nie udawać, że świat składa się tylko z rzeczy, które pana denerwują.

To zdanie zabolało go trochę bardziej niż internetowe obelgi, ponieważ było rozsądne. Natalia pokazała mu dane o czasie załatwiania części spraw online, a potem opowiedziała o człowieku, który stracił dzień pracy przez źle zaplanowaną wizytę. Dwie prawdy istniały obok siebie. Marian nie wiedział jeszcze, jak pisać, żeby żadnej nie zagłuszyć.

Wywiad ukazał się w czwartek pod nagłówkiem: „Samotny buntownik mówi dość polskim absurdom”. Marian poprosił wcześniej, by nie nazywać go buntownikiem. Redakcja uznała jednak, że słowo „magazynier” gorzej wygląda na stronie głównej. W komentarzach natychmiast rozpoczęła się dyskusja, czy samotny buntownik jest bohaterem, czy nieudacznikiem.

Wieczorem zadzwoniła Ela. Roman przeczytał tekst i był oburzony, że Marian „robi z rodzinnego miasta pośmiewisko”. Marian zapytał, czy Roman zna kogoś, komu artykuł zaszkodził. Siostra odpowiedziała, że nie o to chodzi, tylko o opinię ludzi. Zrozumiał wtedy, że opinia ludzi w ich rodzinie jest osobnym domownikiem: niewidocznym, zawsze obecnym i nigdy niepłacącym rachunków.

Na końcu zeszytu dopisał nową zasadę: „Zanim opublikujesz czyjąś głupotę, sprawdź, czy nie ukrywasz własnej”. Nie wiedział, jak często będzie musiał do tej zasady wracać.

ROZDZIAŁ 6. KRÓL PARKINGU

W sobotę przyjechał do Mariana znajomy z dawnej pracy, Andrzej Żuk. Zaparkował samochód przy bloku, na miejscu, które według Bogdana należało do Bogdana. Na asfalcie nie było numeru ani tabliczki, ale Bogdan uważał, że prawo nie zawsze musi być zapisane. Wystarczy, że człowiek porządny je rozumie.

Andrzej wysiadł, wyciągnął z bagażnika torbę z częściami do kranu i ruszył do klatki. Nie zrobił nawet dziesięciu kroków, gdy otworzyło się okno na parterze. Bogdan krzyknął, że to teren prywatny. Andrzej odpowiedział, że właśnie dlatego zatrzymał się na miejscu przeznaczonym dla mieszkańców i gości. Bogdan zapytał, czy na czole ma wypisane „parking darmowy”. Andrzej obejrzał się z zainteresowaniem i stwierdził, że z tej odległości trudno przeczytać.

Marian usłyszał awanturę z kuchni. Zszedł na dół i próbował ją zakończyć. Zaproponował Andrzejowi, że przestawi auto, a potem razem pójdą do administracji wyjaśnić zasady. Andrzej powiedział, że ustąpi tylko dla świętego spokoju, nie dlatego, że Bogdan ma rację. Bogdan uznał to za swoją wygraną i jeszcze przez pół godziny opowiadał sąsiadom o zwycięstwie prawa nad bezczelnością.

Wieczorem Marian znalazł na drzwiach kartkę: „Nie sprowadzać ludzi, którzy nie szanują innych”. Był na niej podpis: „Zaniepokojeni mieszkańcy”. Nie wiedział, ilu mieszkańców reprezentował autor, ponieważ podpis był w liczbie mnogiej, a charakter pisma jeden. Zosia radziła mu zrobić zdjęcie i wrzucić do internetu. Marian odmówił. Nie chciał, by z jednej kartki zrobiła się ogólnopolska debata o honorze parkingowym.

Następnego dnia sam pojechał do administracji. Dowiedział się, że teren jest wspólny i miejsca są ogólnodostępne. Poprosił o krótkie pisemne potwierdzenie. Administratorka spojrzała na niego podejrzliwie.

— A po co panu papier?

— Żeby nie musieć kłócić się pod oknem.

— Niech pan porozmawia z sąsiadem.

— Rozmawiałem. Potrzebuję teraz czegoś, co nie ma nastrojów.

Kobieta westchnęła i wydrukowała wyjaśnienie. Marian powiesił je na tablicy ogłoszeń. Ktoś zdjął kartkę następnego dnia. Wtedy przyczepił kopię. Gdy zniknęła druga, przestał. Zrozumiał, że dokument może wyjaśnić prawo, lecz nie potrafi uleczyć czyjegoś poczucia własności.

W zeszycie opisał spór, ale nie użył nazwiska Bogdana. Zamiast tego napisał o człowieku, który pilnował miejsca parkingowego tak gorliwie, jakby po śmierci zamierzał zostać tam pochowany. Potem dodał, że on sam oddał Andrzejowi rację zbyt późno. Kiedy konflikt wybuchł, bardziej zależało mu na ciszy niż na sprawiedliwości. Zaczął rozumieć, że spokój kupowany kosztem najsłabszego jest tylko dobrze opakowanym tchórzostwem.

ROZDZIAŁ 7. KAWA, KTÓRA DZIELI NARÓD

Natalia zaprosiła Mariana na spotkanie z czytelnikami w miejskiej bibliotece. Zapewniała, że przyjdzie kilkanaście osób, może dwadzieścia. Przyszło sześćdziesiąt. Pani bibliotekarka, która od lat marzyła o takim zainteresowaniu literaturą, była zachwycona do momentu, w którym zorientowała się, że połowa gości chce się kłócić, a nie słuchać.

Marian przygotował kartkę z trzema pytaniami: dlaczego tak łatwo oceniamy nieznajomych, dlaczego boimy się przyznać do błędu i co właściwie znaczy być porządnym człowiekiem. Nie zdążył zadać pierwszego. Starszy pan w garniturze podniósł rękę i oznajmił, że problem polega na młodych. Młoda kobieta z tyłu stwierdziła, że problem polega na starszych. Mężczyzna stojący przy oknie powiedział, że wszyscy są winni, poza nim, ponieważ on nie ogląda telewizji.

— To może zaczniemy od jednej konkretnej sprawy — zaproponował Marian.

Ktoś opowiedział o kawiarni, która nie przyjęła reklamacji zimnego cappuccino. Ktoś inny uznał, że kawę pije się za granicą, a tutaj powinno się pić herbatę. Trzecia osoba zauważyła, że kawa jest obecnie symbolem klasowych podziałów. Wkrótce spór dotyczył tego, czy człowiek kupujący napój za osiemnaście złotych ma prawo narzekać na ceny mieszkań.

Marian patrzył na Natalię, która notowała z entuzjazmem, jakiego nie widział u niej od pierwszego wywiadu.

— Czy my naprawdę potrafimy się pokłócić o wszystko? — zapytał do mikrofonu.

— Nie o wszystko — odpowiedziała bibliotekarka. — O termin oddawania książek rzadko się kłócą. Po prostu ich nie oddają.

Sala wybuchła śmiechem. Na chwilę wszyscy stali się jedną publicznością. Potem kobieta w czerwonym swetrze spytała, czy Marian nie wstydzi się prać polskich brudów publicznie. Była przekonana, że powinien pisać o tym, co dobre. Marian odpowiedział, że zamierza. Wymienił bibliotekarkę, która została po godzinach, młodego chłopaka pomagającego starszej osobie z krzesłem i ludzi, którzy przyszli dyskutować mimo niezgody.

— A teraz chciałbym powiedzieć coś nieprzyjemnego — dodał. — Jeżeli mamy mówić tylko o dobrych rzeczach, to nie będzie książka. Będzie folder reklamowy.

Kobieta nie wyglądała na przekonaną. Po spotkaniu podeszła jednak do niego i cicho opowiedziała o swoim synu, który wyjechał za granicę. Bała się, że każdy krytyczny tekst o Polsce oddali go jeszcze bardziej. Marian pierwszy raz zobaczył, że za głośnym żądaniem milczenia może kryć się bardzo zwyczajny strach przed utratą kogoś bliskiego.

Wychodząc, kupił od bibliotekarki kubek kawy z automatu. Była okropna, ale ciepła. Nie napisał o niej niczego w internecie. Po raz pierwszy tego dnia nie chciał mieć ostatniego słowa.

ROZDZIAŁ 8. RZECZYWISTOŚĆ W TELEFONIE

Zosia nauczyła Mariana korzystać z aplikacji do publikowania krótkich nagrań. Uważała, że ludzie chętniej posłuchają jego historii, jeśli zobaczą twarz. Marian twierdził, że twarz ma od czterdziestu trzech lat i nie zauważył, żeby pomogła mu w czymkolwiek. Córka postawiła telefon na półce, ustawiła lampkę i poprosiła, żeby mówił zwyczajnie.

Pierwsze nagranie trwało cztery minuty. Marian opowiadał o człowieku, który rzucił śmieci obok kosza, ponieważ kosz był pełny. Zastanawiał się, dlaczego nie zabrał ich ze sobą. W połowie wywodu przyznał, że jemu też zdarzyło się zrobić coś podobnego. Zosia uznała to za najmocniejszy moment. Pokazała mu, jak dodać napisy. Nagrali całość drugi raz, bo za pierwszym w tle szczekał pies sąsiadów.

Film obejrzało kilka tysięcy ludzi. Komentarze szybko zamieniły się w konkurs oburzenia. Jeden widz żądał surowych kar za śmiecenie. Inny przekonywał, że gorsze są psy. Trzeci uznał, że Marian powinien zająć się polityką. Czwarty napisał wyłącznie: „A TY KIM JESTEŚ?”. Marian chciał odpowiedzieć, że magazynierem, ale Zosia wytłumaczyła mu, że pytanie było retoryczne.

Z czasem zaczął przeglądać komentarze rano, w pracy, podczas obiadu i przed snem. Czuł przyjemne ukłucie za każdym razem, gdy licznik wyświetlał nowe polubienia. Kiedy jeden film miał mniejszy zasięg, chodził po mieszkaniu rozdrażniony. Zosia zauważyła to pierwsza.

— Piszesz o ludziach uzależnionych od cudzej opinii, a sam odświeżasz ekran co trzy minuty.

— Sprawdzam reakcje.

— Tak, tato. Bogdan też tylko sprawdzał parking.

Marian schował telefon do szuflady, ale po dziesięciu minutach wyciągnął go z powrotem. Odkrył, że internet potrafi dać człowiekowi dokładnie to, czego ten uważał, że nie potrzebuje: publiczność. Z publicznością natomiast przychodziła pokusa, by zamiast prawdy mówić to, co wywoła najgłośniejsze brawa.

Któregoś dnia nagrał tekst o urzędach. Dodał na końcu zdanie: „W tym kraju nikt nie myśli o człowieku”. Film zdobył rekordowe zainteresowanie. Natalia zadzwoniła do niego wieczorem.

— Naprawdę uważasz, że nikt?

— To taka figura retoryczna.

— Figura retoryczna też robi ludziom krzywdę, jeżeli wiesz, że nie jest prawdziwa.

Marian oburzył się. Po chwili przypomniał sobie panią z biblioteki, ratownika, który kiedyś pomógł jego matce, i kasjerkę cierpliwie tłumaczącą starszemu panu zasady płatności. Skasował nagranie. Utracił polubienia. Odzyskał kilka godzin snu.

ROZDZIAŁ 9. LIST OD NIEZNAJOMEJ

List przyszedł w zwykłej kopercie bez adresu zwrotnego. Na froncie ktoś napisał starannymi literami: „Dla pana, który opisuje Polskę”. Listonosz dostarczył go do sklepu z narzędziami, ponieważ w jednym z wywiadów Marian podał miejsce pracy. Kierownik Radosław obejrzał kopertę z niepokojem, jakby odręczna korespondencja stanowiła zagrożenie dla wizerunku marki.

Autorką była pani Helena, emerytowana nauczycielka. Pisała, że czytała jego teksty i że drażnią ją wielkie słowa. Nie wierzy w to, że cały naród jest taki czy inny. Przez czterdzieści lat uczyła dzieci z bardzo różnych rodzin i nie potrafiła znaleźć dwóch identycznych. Opowiedziała mu o ojcu, który stracił pracę, ale codziennie czytał córce, o chłopcu kradnącym śniadania, bo w domu nie było jedzenia, i o matce, która przynosiła do szkoły zeszyty dla obcych uczniów, nie chcąc, by ktokolwiek o tym wiedział.

Na końcu listu znajdowało się jedno pytanie: „Czy umie pan opisać kogoś bez wyśmiewania go?”.

Marian przeczytał pytanie trzy razy. Nie dlatego, że było trudne, ale dlatego, że odpowiedź przestała być oczywista. Najczęściej pisał o ludzkich wadach. Wady miały znakomite puenty, łatwo układały się w zabawne historie i dawały czytelnikom przyjemne poczucie wyższości. Dobroć rzadziej kończyła się śmiesznym zdaniem.

W niedzielę odwiedził panią Helenę. Mieszkała w starym domu na ulicy Świerkowej. Otworzyła drzwi przed siedemdziesiątką, drobna, z siwymi włosami, i od razu zaprosiła go na herbatę. Na stole leżały zeszyty szkolne sprzed lat, starannie związane tasiemką. Helena nie chciała, by opisywał jej życiorys. Chciała rozmawiać o odpowiedzialności za słowa.

— Pan ma dar zauważania śmieszności — powiedziała. — Ale śmieszność to jeszcze nie cały człowiek.

— Gdybym opisywał wszystkich łagodnie, nikt by mnie nie czytał.

— Skąd pan wie?

Nie wiedział. Jego przekonanie opierało się na statystykach z telefonu, a nie na próbie uczciwego pisania. Helena pokazała mu fotografie dawnych uczniów. Wskazała chłopca, który niszczył ławki i wyzywał nauczycieli. Dziś prowadził warsztat i za darmo naprawiał rowery dzieciom z biedniejszych rodzin. Nie była pewna, czy stał się dobry. Wiedziała tylko, że nie był już taki jak w wieku czternastu lat.

Marian wrócił do domu ze zdaniem, które zapisał na osobnej kartce: „Człowiek może być gorszy od swojego najlepszego czynu i lepszy od swojego najgorszego”. Przykleił kartkę nad biurkiem. Zosia przeczytała i zapytała, czy wymyślił to sam. Przyznał, że nie. Córka uśmiechnęła się: pierwsza próba uczciwego cytowania zakończyła się powodzeniem.

ROZDZIAŁ 10. WIELKI PLAN RADY OSIEDLA

Wspólnota mieszkaniowa zwołała zebranie po tym, jak ktoś przykleił gumę do żucia pod przyciskiem windy. Oficjalnie chodziło o czystość. Nieoficjalnie o to, że przewodniczący rady chciał przeprowadzić uchwałę dotyczącą kamer. Guma była znakomitym pretekstem: nikt nie chciał bronić gumy, więc można było przemycić pod nią dowolne rozwiązanie.

Sala w piwnicy pachniała farbą, wilgocią i kawą rozpuszczalną. Bogdan siedział w pierwszym rzędzie. Obok niego pani Regina, która wiedziała o mieszkańcach tyle, że gdyby pracowała w służbach, nie trzeba byłoby kupować sprzętu podsłuchowego. Marian zajął miejsce przy drzwiach, bo chciał móc wyjść bez przeciskania się przez wszystkich.

Przewodniczący rozpoczął od statystyk. W ciągu miesiąca zgłoszono siedem przypadków niewłaściwego korzystania z windy. Dwa dotyczyły gumy, trzy błota, jeden nieznanego zapachu, a ostatni został opisany jako „podejrzane zachowanie mężczyzny z torbą”. Mężczyzna okazał się kurierem. Na pytanie o cenę kamer przewodniczący odpowiedział, że bezpieczeństwo nie ma ceny, po czym pokazał kosztorys.

Marian zapytał, czy sprawdzono tańsze rozwiązania: częstsze sprzątanie, naprawę domofonu i jasne zasady zgłaszania problemów. Bogdan oskarżył go o bronienie wandali. Regina zasugerowała, że przeciwnicy kamer muszą mieć coś do ukrycia. Z tyłu sali odezwał się młody ojciec, który nie chciał, by nagrywano jego dzieci za każdym razem, gdy idą po rowery.

Dyskusja zaczęła przypominać mecz, w którym każda drużyna grała inną piłką. Przewodniczący mówił o bezpieczeństwie, Marian o proporcjach, Bogdan o dawnych czasach, a Regina o chłopcu z trzeciego piętra, którego kiedyś widziała z puszką farby. Chłopiec od trzech lat mieszkał w Irlandii, co nie zmniejszało podejrzeń.

W przerwie do Mariana podeszła pani sprzątająca, Irena. Powiedziała, że zamek w schowku jest zepsuty, a ludzie zostawiają tam śmieci. Pytała o naprawę od miesięcy. Nikt nie umieścił sprawy w porządku obrad. Marian poprosił przewodniczącego, by dopuścił ją do głosu.

Irena mówiła krótko i konkretnie. Po pięciu minutach mieszkańcy wiedzieli więcej o rzeczywistych kłopotach budynku niż po godzinie prezentacji. Zebrani przegłosowali naprawę schowka i domofonu, a decyzję o kamerach odłożyli do czasu przygotowania zasad ochrony prywatności.

Po zebraniu Bogdan zaczepił Mariana na schodach.

— Wygrałeś, co?

— Nie było zawodów.

— Były. Zawsze są.

Marian spojrzał na niego ze zmęczeniem. Pomyślał, że dla niektórych świat jest tak małym pomieszczeniem, iż każda rozmowa musi kończyć się zwycięzcą i przegranym. Potem przypomniał sobie własną satysfakcję z głosowania. Nie był od tego wolny. Po prostu jego drużyna tym razem wygrała.

ROZDZIAŁ 11. CZŁOWIEK, KTÓRY MIAŁ RACJĘ

Natalia przyniosła Marianowi wydruk dokumentów dotyczących miejskiego remontu placu. Chodziło o niewielką inwestycję: nowe chodniki, kosze i ławki. Kosztowała zaskakująco dużo, a roboty zakończono z półrocznym opóźnieniem. Mieszkańcy skarżyli się na krzywe płyty, urzędnicy wskazywali na trudności pogodowe, wykonawca zapewniał, że wszystko jest zgodne z umową. Marian zobaczył zdjęcie chodnika, z którego wystawał krawężnik jak próg do piwnicy.

— To wygląda jak gotowa opowieść — stwierdził.

— Właśnie dlatego uważaj — odpowiedziała Natalia. — Opowieści gotowe do napisania bywają najniebezpieczniejsze.

Pokazała mu protokoły odbioru i aneksy. Marian nie rozumiał połowy urzędowych zwrotów, ale zauważył nazwisko kierownika projektu: Szymon Kulesza. Znał je. Szymon był kuzynem Romana, widywali się na rodzinnych uroczystościach. Zwykle mówił, że „w samorządzie jest ciężko, bo każdy wszystko krytykuje”.

Marian poczuł ekscytację. Oto prawdziwy temat: znajomości, pieniądze, chodnik i człowiek, który narzeka na krytykę. Mógłby połączyć to w jeden ostry tekst. Natalia zatrzymała go przy drzwiach.

— Nie publikuj, dopóki nie sprawdzimy umów. W dokumentach są też roboty, których nie widać na zdjęciach. Odwodnienie, instalacje, przygotowanie gruntu. Sama kwota nie dowodzi oszustwa.

Marian obiecał poczekać. Tego wieczoru jednak Roman zadzwonił z informacją, że „jacyś dziennikarze grzebią w uczciwych ludziach”. Sugerował, żeby Marian nie wtrącał się w sprawy rodziny. Był tak pewny swojego prawa do wydawania poleceń, że nie spytał nawet, czy Marian zna sprawę. Wróbel rozzłościł się. Zrobił zdjęcie chodnika i opublikował krótki komentarz: „Tak wyglądają pieniądze podatników. Pytania dopiero się zaczynają”.

W ciągu godziny setki osób domagały się nazwisk. Ktoś podał nazwisko Szymona. Ktoś znalazł jego prywatne zdjęcia. Pojawiły się oskarżenia o korupcję, choć nikt nie przedstawił dowodu. Marian próbował dopisać, że sprawa wymaga wyjaśnienia. Jego uzupełnienie obejrzała garstka ludzi. Pierwotny wpis poszedł dalej, samotny i uzbrojony w cudze domysły.

Nazajutrz Natalia była wściekła. Nie krzyczała. Mówiła tak cicho, że Marian musiał się pochylić.

— Miałeś poczekać.

— Nie wskazałem nikogo z nazwiska.

— Wskazałeś drogę. Wiedziałeś, dokąd prowadzi.

W domu Marian otworzył zeszyt i napisał: „Nie każdy, kto ma rację co do problemu, ma rację w sposobie, w jaki o nim mówi”. Nie opublikował tego zdania. Tym razem zostało między nim a papierem.

ROZDZIAŁ 12. CENA JEDNEGO ZDJĘCIA

Szymon Kulesza zadzwonił po trzech dniach. Nie groził sądem, choć mógł. Poprosił o rozmowę. Spotkali się na placu, o który toczyła się awantura. Wiało. Jedna z nowych ławek była mokra, więc stali przy koszu z aluminiową pokrywą. Szymon wyglądał na człowieka, który nie spał od tygodnia. Pod oczami miał ciemne cienie. Nie przyniósł teczki, tylko złożoną kartkę.

— Mam córkę w podstawówce — powiedział na początku. — Ktoś napisał pod jej zdjęciem, że ojciec jest złodziejem. Dziecko pyta mnie, czy pójdę do więzienia.

Marian poczuł wstyd, choć próbował utrzymać spokojną twarz. Zapytał o nierówne płyty. Szymon wyjaśnił, że część nawierzchni rzeczywiście wykonano źle i zgłoszono reklamację. Pokazał pismo do wykonawcy oraz zdjęcia z poprawek. Inne kwoty dotyczyły prac pod ziemią. Nie oznaczało to, że wszystko było w porządku. Znaczyło tylko, że rzeczywistość była bardziej skomplikowana niż jeden obrazek.

— Nie proszę, żebyś mnie lubił — powiedział Szymon. — Sprawdzaj mnie. Od tego są ludzie i media. Ale nie rób ze mnie przestępcy, zanim cokolwiek udowodnisz.

Marian chciał powiedzieć, że to nie on pisał o złodziejstwie. Zrezygnował. Internetowa lawina nie była w całości jego dziełem, lecz to on pierwszy popchnął kamień. Zapytał, czy może opublikować dokumenty. Szymon zgodził się na przedstawienie oficjalnych pism, pod warunkiem zakrycia danych prywatnych pracowników.

Tego samego dnia Marian nagrał sprostowanie. Opowiedział, co udało się potwierdzić, co nadal budzi pytania i w czym postąpił pochopnie. Powiedział bez kręcenia, że wywołał podejrzenia, których nie umiał uzasadnić. Film miał o wiele mniej odsłon niż poprzedni. Pod nim pojawiły się komentarze oskarżające Mariana o to, że został kupiony.

Zosia przeczytała kilka i odłożyła telefon.

— Nie wszystkim zależy na prawdzie — powiedziała. — Niektórym zależy, żeby ich złość miała twarz.

Marian nie spał tej nocy. Przypomniał sobie wszystkie razy, kiedy z przyjemnością udostępniał skandal, zanim przeczytał coś więcej niż nagłówek. Było tego dużo. Mógłby nazwać swoje błędy niewinnymi, ale córka Szymona nie potrzebowała jego usprawiedliwień.

Napisał do niej krótkie przeprosiny za pośrednictwem ojca, bez prośby o odpowiedź. Długo patrzył na kopertę. Zrozumiał, że odwaga w internecie kosztuje jedno kliknięcie, a odwaga poza nim wymaga przyjęcia konsekwencji, których nie można usunąć przyciskiem.

ROZDZIAŁ 13. WIZYTA W TELEWIZJI

Po awanturze z chodnikiem zadzwoniła ogólnopolska redakcja. Producentka programu publicystycznego zaprosiła Mariana do studia. Powiedziała, że potrzebują „głosu zwykłego Polaka”. Marian spytał, czy zwykły Polak musi mieć jakieś szczególne poglądy. Producentka roześmiała się i zapewniła, że wystarczy autentyczność. Potem zaproponowała temat: „Dlaczego Polacy nienawidzą własnego państwa?”.

Marian chciał odmówić. Radosław w pracy uznał jednak, że występ będzie dobrą reklamą firmy, o ile Marian wspomni o branży narzędziowej. Roman zaproponował mu trzy gotowe zdania o polityce. Bogdan pytał, czy przed kamerą można powiedzieć, że parking na osiedlu powinien należeć do tych, którzy mieszkają najdłużej. Nagle wszyscy chcieli mieć kawałek jego wystąpienia.

Do Warszawy pojechał pociągiem. W wagonie siedziała młoda matka z dzieckiem, które płakało przez połowę drogi. Mężczyzna naprzeciwko przewracał oczami, choć sam rozmawiał głośno przez telefon o transakcji, która najwyraźniej wymagała przeklinania. Marian pomógł kobiecie zdjąć wózek na stacji. Dostał zwykłe „dziękuję” i zdziwił się, jak bardzo uspokoiło go to słowo.

Przeczytałeś bezpłatny fragment.
Kup książkę, aby przeczytać do końca.
E-book
za 15.75
drukowana A5
za 42.43