E-book
13.65
drukowana A5
48.18
drukowana A5
kolorowa
73.86
Trzebień - tajemnice z dzieciństwa

Bezpłatny fragment - Trzebień - tajemnice z dzieciństwa

Zjawiskowe lata osiemdziesiąte


5
Objętość:
261 str.
ISBN:
978-83-8104-864-4
E-book
za 13.65
drukowana A5
za 48.18
drukowana A5
kolorowa
za 73.86

Książkę dedykuję mojej Córce Julii Roksanie i Synowi Jakubowi Wojciechowi

Trochę historii

Fragment przywileju miasta Bobolic z 1350 r. i pierwsza wzmianka o Trzebieniu

Historia miasta sięga korzeniami epoki brązu i początków epoki żelaza. Już w I i II wieku naszej ery w okolice Bobolic docierali kupcy rzymscy. W urnie w Goździe znajdowały się szczypce, w Starem Bornem znajdował się miecz, a w grobowcach Głodowej i Trzebienia znaleziono agrafki i małe miseczki. Ówcześni osadnicy trudnili się rolnictwem. W I i II w. n.e. docierali w te okolice kupcy rzymscy, którzy pozostawili po sobie brązowe kociołki, misy i rondle. W okresie wczesnego średniowiecza i średniowiecza region był dość gęsto zasiedlony przez Słowian, po których pozostało wiele grodzisk, w tym grodzisko w Bobolicach. W tym czasie przez Bobolice prowadził kilka szlaków handlowych, lądowych i wodnych. Takim ważnym szlakiem był szlak z Marchii Brandemburskiej do Prus, który zyskał jeszcze większe znacznie gdy posiłki dla Zakonu Krzyżackiego szły przez Kołobrzeg i Bobolice do Człuchowa i Szczytna. Również istniało rzeką Chociel połączenie Bobolice — Kołobrzeg. W 1107 r.Bolesław III Krzywousty, w czasie kampanii pomorskiej, zdobył ziemię bobolicką.

Ziemia bobolicka była wiele razy przekazywana z rąk biskupstwa kamieńskiego klasztorowi Cystersów. W końcu klasztor Cystersów przekazał tę ziemię Zakonowi Krzyżackiemu. Za 1850 grzywien srebra 27 lutego 1339 r. biskupi kamieńscy odkupili ziemię bobolicką od niemieckich rodów rycerskich, z zamierzeniem zbudowania twierdzy.

Biskup kamieński Fryderyk I von Eickstedt, w dniu 17 kwietnia 1340 r. nadaje osadzie nazwę „Bublitz” i lubeckie prawa miejskie.

Paweł Barcewicz i Gerhard Goldbecke, to dwaj rycerze, osadźcy, którym powierzono założenie miasta. Miasto miało być położone po prawej stronie rzeki Chociel. Biskup kamieński Johann von Sachsem-Lauenburg w dniu 13 kwietnia 1350 r. potwierdził wszystkie przywileje i własności przyznane miastu. Ludność zamieszkała w granicach miasta, otrzymała miary i pieniądze, takie same jak Kołobrzeg. Ziemia, wraz z jeziorami Chlebowo i Trzebień, została przydzielona miastu i zwolniona od podatków na okres 10 lat. Mieszkańcy otrzymali prawo wybudowania jednego młyna na rzece Chociel. W zamian za te przywileje, mieszkańcy mieli obowiązek wybudowania rowu wokół miasta, na szerokość 40 stóp. 13 kwietnia 1350 r. rozpoczęła działalność Rada Miejska. Natomiast w 1379 roku funkcję tę pełnił Rainerus Massow. Bobolice szybko się rozwinęły jako miasteczko handlowe. Mieszkało w nim wielu kupców i rzemieślników. Ten rozwój miasteczka przyciągnął osadników niemieckich, których ilość z roku na rok rosła. Równocześnie były Bobolice terenem walk i klęsk żywiołowych. W 1585 r. — zaraza; 1605 r., 1682 r., 1736 r., — pożary wyrządzające duże szkody materialne i ludnościowe (w 1740 r. Żyło tu tylko 856 mieszkańców, w 1743 było w mieście 116 domów).

Bobolice aż czterokrotnie zmieniały właściciela, były wiele razy niszczone przez pożary, nie ominęły ich epidemie ospy i cholery. Miasto często przechodziło z rąk do rąk różnych właścicieli. Było m.in. własnością biskupów kamieńskich i pomorskich rodzin. Ta częsta zmiana właścicieli nie sprzyjała rozwojowi miasteczka. Dopiero w 1626 r. miasteczko otrzymując prawo do organizowania czterech jarmarków w roku, zyskało szansę dalszego rozwoju. W tym czasie mieszkał w nim 64 rzemieślników i 24 rolników. Wśród budowli z tego okresu należy wymienić ratusz i kościół, jednak do dnia dzisiejszego nie zachowały się żadne ślady tych budowli. Gdy jednak w XVII w. stało się częścią Brandemburgii, zeszło do rzędu osad marginalnych dla gospodarki regionu. W następnych wiekach losy Bobolic toczyły się różnie.

Dopiero XVIII i XIX wiek przyniosły miastu znaczny rozwój. Rozwinęło się tradycyjne rzemiosło, ale również sukiennictwo, cegielnie, gorzelnie, mleczarnie, tartaki, powstała również manufaktura garbarstwa. W 1872 r. powołano powiat bobolicki. Fakt ten miał przełomowe znaczenie dla rozwoju miasta. Utworzono w roku 1896 połączenie kolejowe z Połczynem Zdrój i Sławnem, bardzo istotne dla przemysłowego rozwoju regionu. W 1905 r. powstaje połączenie kolei wąskotorowej z Białogardem i Koszalinem. W okresie międzywojnia zostaje rozbudowany szpital. Zbudowano również średnią szkołę rolniczą. Powierzchnia powiatu w 1928 r. wynosiła 710 km2, a mieszkało w nim 22.183 mieszkańców. W dniu 17 maja 1939 r. miasto liczyło 6.147 mieszkańców i posiadało m.in. elektrownię zbudowaną w 1898 r., młyny, tartaki, cegielnię, fabrykę maszyn rolniczych i fabrykę mebli. Okres II wojny światowej przyniósł Bobolicom ogromne zniszczenia. Bobolice zostały zajęte przez Armię Czerwoną 26 lutego 1945 r. Miasto zostało spalone w tak znacznym stopniu, że wskutek zniszczeń wojennych Bobolice utraciły prawa miejskie i weszły w skład powiatu koszalińskiego. Tego co nie zniszczono w czasie walki zniszczyli Rosjanie rabując i paląc ocalałe domy. Tak zrujnowane miasto „straszyło” przez wiele lat. Odgruzowano je dopiero w latach sześćdziesiątych. Gmina Bobolice była pierwszą gminą obwodu koszalińskiego i należała należały do tych gmin, w których, jako w pierwszych, utworzono administrację. Pierwszym wójtem został Mieczysław Tomecki, zaś pierwszymi osadnikami byli jeńcy wojenni. W czerwcu 1945 r. już 2114 (dwa tysiące stu czternastu) Polaków zamieszkiwało gminę Bobolice. W związku z tym zaistniała możliwość powołania Gminnej Rady Narodowej, co też uczyniono. Jej przewodniczącym został Mikołaj Tomaszewski. Zarząd Gminy w Bobolicach i Gminna Rada Narodowa działały do 1950 r., ponieważ właśnie w 1950 wydano ustawę, która likwidowała dwutorowość aparatu administracyjnego. Powołano rady narodowe jako jednolite organy władzy państwowej. Gminna Rada Narodowa w Bobolicach, wraz z jej prezydium działały w latach 1950—1954.

Źródło: Oficjalna strona Gminy Bobolice (bobolice.pl/rys historyczny).

Zestawił mgr Bronisław Malinowski — Kierownik Muzeum Regionalnego w Bobolicach.

Trzebień po 1945 roku

Przed 1945 rokiem niemieckie Trebin Skathen. Wieś położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie koszalińskim, w gminie Bobolice. We wsi znajduje się dwór zbudowany na początku XX wieku dla Franza Klatta, wraz z folwarkiem i założeniem parkowym. W latach 1960—1992 pełnił funkcję zakładu karnego. Obecnie gruntownie przebudowany przez nowego właściciela z przeznaczeniem na rezydencje. Bryła budynku założona została na planie prostokąta z ryzalitem na osi fasady i półkolistą basztą przy narożniku północnym. Podpiwniczony, parterowy z mieszkalnym poddaszem, przykrytym dachem mansardowym. Zbudowany z kamienia ciosanego i cegły. Dach obecnie przykryty blachą dachówko podobną. Wokół dworu zachował się park krajobrazowy o pow. 2 ha z drzewostanem, głównie rodzimym. Franz Klatt prawdopodobnie został zamordowany przez Rosjan. Wcześniej ukrywał się. Chciał się dostać do Gdańska, przebywając w okolicach Miastka. Nie udało się. Wrócił do Trzebienia. Nie wiadomo również gdzie został pochowany. W Trzebieniu pracowali niemieccy robotnicy. Rząd w Polsce planował takie tereny zagospodarować. Ludzie ze wschodu mieli zasiedlić Trzebień. Były obawy, że zabraknie miejsca dla wszystkich. Część terenu została rozparcelowana. Trzebień zastała reforma rolna. Nie udało się w takim stopniu zasiedlić jak wcześniej planowano. W 1947 roku 12 rodzin spod kieleckich wsi zasiedliło Trzebień. Władze podzieliły Trzebień na mniejsze gospodarstwa. Rodziny zasiedlające Trzebień były ze sobą blisko spokrewnione. W latach 1949/1950 w Trzebieniu powstają kołchozy (rolnicza spółdzielnia produkcyjna / gospodarstwo kolektywne). Rodziny jednak nie chcieli takiego rozwiązania, gdyż dochód otrzymywać mieli raz na rok. Wystąpili do władz państwowych z wnioskiem o utworzenie Państwowego Gospodarstwa Rolnego, który gwarantował wypłatę świadczeń raz na miesiąc. W 1955 roku został utworzony PGR, w latach 1960 — 1992 działał Zakład Karny. Więźniowie zastępowali robotników. Przez to prawie wszyscy mieszkańcy Trzebienia opuścili wieś. M. in. wyemigrowali do Nacławia. W latach 90 Zakład Karny został zlikwidowany, a cały majątek przejął skarb państwa. Dziś prawdopodobnie właścicielem jest mieszkaniec Danii.

Dworek w 1992 roku

Zdjęcie archiwalne dworku z Trzebienia wykonane w kwietniu 1992 roku. Widać tablice z napisem „Zakład Karny w Trzebieniu”.

Dwór zbudowany na początku XX wieku, dla ówczesnego właściciela majątku Franz’a Klatta’a wraz z folwarkiem i założeniem parkowym. Po 1945 roku przejęty przez Skarb Państwa. Użytkowany początkowo przez PGR Chociwel — Zakład w Trzebieniu. Około 1960 r. adaptowany na Zakład Karny, który funkcjonował tu do wiosny 1992 roku, kiedy został zamknięty.

Dostępny tylko z zewnątrz spoza murów otaczających założenie. W okresie urządzania tu zakładu karnego miała miesjce przebudowa dworu, częściowo elewacji a głównie wnętrza.

Dwór usytuowany w centrum założenia gospodarczego, wydzielony z niego wysokim ogrodzeiem w 1960 roku. Fasadą zwrócony w kierunku zachodnim. Od strony południowo wschodniej otaczał go park, wycięty w pobliżu dworu po 1960 roku.

Założony na planie prostokąta o wymiarach 23 x 13 metrów z ryzalitem na osi fasady i półkolistą basztą przy narozniku północnym. Podpowniczony, parterowy z prostokątnym ryzalitem przy fasadzie i mieszkalnym poddaszem. Przykryty dachem mansardowym.

Zbudowany z głazów narzutowych, z których wzniesione są fundamenty i kondygnacja piwnic oraz z cegły. Otynkowany. Dach przykryty dachówką zakładkową. Stolarka ościeżnicowa, krzyżowa z profilowanymi słupkami i ślemionami, z okresu budowy dworu.

W oknach kraty. Stolarka drzwi klepkowa wymieniona w 1960 roku.

Elewacje dworu zachowały swe pierwotne podziały, bez wystroju, który został skuty po 1945 roku. Fasady dziewięcioosiowe z trójosiowym ryzalitem z wejściem poprzedzonym schodami, na osi przesuniętej z środka w kierunku południowym.

Po bokach dwa prostokątne okna. Na piętrze ryzalitu również dwa okna. Po środku znajdowało się wejście na balkon, który został zniesiony a okno zamurowane. Ryzalit zakończony trójkątnym szczytem z owalnym okienkiem strychowym. W kondygnacji piwnic okna zbliżone do kwadratu, na parterze okna prostokątne bez opasek. Okno przy baszcie przekute na wejście. W elewacji baszty dwa prostokątne okna. Fasadę wieńczy wydatny gzyms. Elewację południową dzielą dwa okna. Trzecie częściowo zamurowane. Elewacja wschodnia rozwiązana niesymetrycznie z ryzalitem przesuniętym z osi w kierunku południowym. W ryzalicie po trzy okna na parterze i piętrze. Przy krawędziach szczytu zachowane profilowane gzymsy. Południową część tej elewacji dzielą dwa okna, północną trzy niewielkie zamurowane w dolnej części. Elewacja północna podzielona dwoma prostokątnymi oknami doświetlającymi mieszkania na poddaszu. Wnętrze nierozpoznane, z uwagi na niedostępność. Z dawnego założenia dworskiego pozostało ponadto kilka budynków gospodarczych usytuowanych poza ogrodzeniem, przed fasadą dworu. W zespole tym na uwagę zasługuje murowany, trójkondygnacyjny magazyn z początku XX wieku. Zachowały się też resztki parku o powierzchni 2,00 ha, usytuowanego za ogrodzeniem, po wschodniej stronie dworu, na wysokim wzniesieniu terenu. Park założony w końcu XIX wieku, miał charakter krajobrazowy.

UWAGI KONSERWATORSKIE

Mocno przebudowany dwór w Trzebieniu, pomimo utraty wystroju architektonicznego, zachował swoją pierwotną bryłę i podziały elewacji. W przypadku zrezygnowania z funkcji Zakładu Karnego, wskazane jest przywrócenie dworowi jego funkcji mieszkalnej z zachowanie bryły, podziałów i przywróceniem opasek okiennych a także balkonu na ryzalicie fasady. Konieczne byłoby też zburzenie płotu i zadrzewienie terenu po wschodniej stronie dworu.

Bibliografia:

1. H. Berghaus, Landbuch...op.cit.s.339 (Heinrich Karl Wilhelm Berghaus (3 maja 1797 — 17 lutego 1884) był niemieckim geografem. Landbuch des Herzogtums Pommern — Schilderung der Zustände dieser Lande in der zweiten Hälfte des 19. Jahrhunderts (Anklam 1862—1868, 13 tomów), w tym:

Część III: Landbuch des Herzogtums Kaschubien und der einverleibten Kreise der Neumark; oder des Verwaltungs-Bezirks der Königlichen Regierung zu Köslin (Koszalin) westlicher Teil.

2. Niekammer's...op.cit.s.101
3. G. Engel, Park w Trzebieniu. Ekspertyza. Szczecin 1978. /maszynopis PSOZ Koszalin/.

Trzebień, gmina Bobolice. Dwór z początku XX wieku. Widok na fragment fasady. Fot. Franciszek Lachowicz, kwiecień 1992 rok.
Trzebień, gmina Bobolice. Dwór z początku XX wieku. Widok na fragment fasady. Fot. Franciszek Lachowicz, kwiecień 1992 rok.
Trzebień, gmina Bobolice. Dwór z początku XX wieku. Widok na fragment fasady i na fragment elewacji południowej. Fot. Franciszek Lachowicz, kwiecień 1992 rok.
Trzebień, gmina Bobolice. Dwór z początku XX wieku. Widok na elewację wschodnią. Fot. Franciszek Lachowicz, kwiecień 1992 rok.
Trzebień, gmina Bobolice. Dwór z początku XX wieku. Widok na fragment fasady i na fragment elewacji północnej. Fot. Franciszek Lachowicz, kwiecień 1992 rok.

Jezioro Trzebień

Przeczytałeś bezpłatny fragment.
Kup książkę, aby przeczytać do końca.
E-book
za 13.65
drukowana A5
za 48.18
drukowana A5
kolorowa
za 73.86