Bezpłatny fragment - Trenuj słuch z Jasiem i Kalą

Wprowadzenie

Drodzy rodzice i terapeuci,

Niniejsza książeczka została stworzona z myślą o wspieraniu rozwoju słuchu Waszego dziecka poprzez zabawę. Znajdziecie tutaj różnorodne ćwiczenia słuchowe, które pomogą maluchowi rozpoznawać, różnicować i zapamiętywać dźwięki, a także wzmacniać zdolność koncentracji. Wykorzystujemy w nich takie instrumenty jak tamburyn, shaker oraz odgłosy otoczenia, co pozwoli dziecku na ćwiczenie percepcji dźwięków w różnorodnych kontekstach.

Pamiętajcie, że każde dziecko rozwija się w swoim tempie. Warto obserwować malucha, by dostosować trudność ćwiczeń do jego aktualnych umiejętności i potrzeb. Dla niektórych dzieci proste rytmy będą wystarczającym wyzwaniem, podczas gdy inne będą gotowe na bardziej skomplikowane zadania. Ważne jest, aby ćwiczenia sprawiały dziecku radość, a proces uczenia się był przyjemny, bez presji.

Zachęcamy Was do aktywnego uczestnictwa w zabawach, ponieważ wspólna interakcja z dzieckiem nie tylko wspomaga rozwój słuchu, ale także wzmacnia więź emocjonalną. Pamiętajcie, że każde ćwiczenie to także doskonała okazja do rozmowy z dzieckiem o dźwiękach, rytmach i odczuciach, jakie one wywołują. Wasza aktywność i entuzjazm są kluczowe, aby dziecko chętnie uczestniczyło w zabawach i czuło się zmotywowane do nauki.

Życzymy Wam owocnej zabawy i radości odkrywania świata dźwięków!

ROZDZIAŁ 1: Ćwiczenia rytmiczne

1. DŹWIĘKOWA GRA PAMIĘCIOWA

Cel

Celem tej gry jest rozwijanie pamięci słuchowej u dziecka, poprzez angażowanie go w słuchowe zapamiętywanie i odtwarzanie dźwięków w odpowiedniej kolejności. Ćwiczenie to wspomaga koncentrację, uwagę oraz umiejętność rozróżniania dźwięków i ich rytmicznych sekwencji.

Rekwizyty

Do zabawy wystarczy tamburyn, ale można użyć także innych instrumentów perkusyjnych, takich jak bębenek, kastaniety, marakasy czy dzwoneczki, w zależności od dostępności.

Opis zabawy:

1. Przygotowanie: Najpierw warto wyjaśnić dziecku, na czym polega zabawa. Można to zrobić w formie krótkiego wprowadzenia, tłumacząc, że będzie to gra, w której usłyszy różne dźwięki i musi spróbować je zapamiętać oraz powtórzyć.

2. Pierwsza sekwencja dźwięków: Następnie wykonaj prostą sekwencję dźwięków na tamburynie, na przykład:

— jedno uderzenie w tamburyn,

— pauza,

— dwa uderzenia w tamburyn.

Po każdym dźwięku lub pauzie zatrzymaj się na chwilę, aby dziecko mogło usłyszeć całą sekwencję i skupić się na zapamiętaniu.

3. Powtarzanie przez dziecko: Dziecko stara się powtórzyć tę samą sekwencję dźwięków, zachowując odpowiednią kolejność i czas trwania przerw. Początkowo sekwencje mogą być krótkie, aby dziecko mogło łatwiej je zapamiętać.

4. Stopniowe zwiększanie trudności ćwiczenia: Z czasem możesz wydłużać sekwencje, dodając kolejne dźwięki lub zmieniając ich rytm. Można wprowadzać zmiany, takie jak:

— trzy uderzenia,

— dłuższe pauzy,

— szybsze tempo grania,

— zmiana liczby dźwięków w jednej sekwencji (np. jedno uderzenie + trzy uderzenia + pauza + cztery uderzenia).

5. Dodawanie różnych dźwięków: Jeżeli dziecko dobrze radzi sobie z zapamiętywaniem sekwencji, można dodać różne dźwięki. Na przykład, po kilku podstawowych uderzeniach tamburynu można zacząć używać innych instrumentów, tworząc bardziej złożone kombinacje dźwięków.

6. Zabawa w grupie: Jeśli w zabawie uczestniczy więcej dzieci, mogą one tworzyć własne sekwencje, które inne dzieci muszą zapamiętać i powtórzyć. Taki wariant gry rozwija umiejętność współpracy i uważności.

Korzyści z zabawy:

— Rozwój pamięci słuchowej: Dziecko uczy się zapamiętywać różne sekwencje dźwięków, co przyczynia się do poprawy pamięci krótkotrwałej.

— Rozwój koncentracji: Dziecko skupia się na dźwiękach i rytmach, co wzmacnia zdolność koncentracji.

— Zabawa w rytmice: Gra angażuje również umiejętności rytmiczne, co wspomaga rozwój muzykalności.

— Wzmacnianie słuchu muzycznego: Dziecko rozwija umiejętność rozróżniania dźwięków o różnej głośności, czasie trwania i rytmie.

Wskazówki:

— Dzieciom młodszym, które dopiero zaczynają rozwijać umiejętności słuchowe, warto na początku podać krótkie, proste sekwencje dźwięków.

— Stopniowo, w miarę postępów dziecka, sekwencje mogą stawać się coraz bardziej złożone i trudne do zapamiętania, co stwarza przestrzeń do dalszego rozwoju.

— Warto również stosować pochwały i motywować dziecko do dalszych prób, co pozytywnie wpłynie na jego zaangażowanie i chęć nauki.

Podsumowanie:

Dźwiękowa gra pamięciowa to świetna zabawa, która rozwija u dziecka umiejętności słuchowe, koncentrację oraz pamięć, jednocześnie wprowadzając elementy rytmiki i muzykalności. Jest to ćwiczenie, które może być zarówno zabawne, jak i edukacyjne, angażujące dziecko w aktywność, która łączy zabawę z nauką.

2. TAMBURYNOWE ECHO

Cel:

Głównym celem tej zabawy jest ćwiczenie uwagi słuchowej, a także rozwijanie umiejętności rozpoznawania i powtarzania rytmów. Dziecko uczy się uważnie słuchać dźwięków i wprowadza elementy pamięci słuchowej oraz rytmicznej.

Rekwizyty:

Do wykonania tej gry wystarczy tamburyn, ale można także użyć innych instrumentów perkusyjnych, takich jak bębenek, dzwonki, marakasy, czy kastaniety, w zależności od dostępności i liczby uczestników.

Opis zabawy:

1. Przygotowanie: Zanim rozpoczniesz grę, wyjaśnij dziecku, że będzie to zabawa w powtarzanie rytmów, które usłyszy. Warto zaprezentować mu, czym jest rytm, dając prosty przykład, np. „klaskaj ze mną w taki sposób: raz — dwa — raz, dwa!” Dzięki temu dziecko będzie miało jasność, na czym polega zabawa. Następnie, pokaż dziecku tamburyn lub inny instrument perkusyjny, który będziesz wykorzystywać w zabawie.

2. Uderzenie w tamburyn: Na początek, uderz w tamburyn w dowolnym rytmie. Może to być prosty rytm, np. jedno uderzenie, pauza, dwa uderzenia. Uderzenia powinny być wyraźne i wyczuwalne, aby dziecko mogło je łatwo usłyszeć i zapamiętać. Pamiętaj, by na początku rytm nie był zbyt trudny — ma to być zabawa, więc ważne jest, by dziecko mogło spróbować powtórzyć rytm bez stresu.

3. Powtórzenie przez dziecko: Po wykonaniu rytmu przez Ciebie, poproś dziecko, by powtórzyło dokładnie ten sam rytm na tamburynie lub innym instrumencie. Zwróć uwagę, by dziecko nie tylko naśladowało liczbę uderzeń, ale również tempo i długość przerw między nimi. Pamiętaj, aby być cierpliwym i dać dziecku czas na zapamiętanie oraz wyczucie rytmu.

4. Stopniowe utrudnianie: Kiedy dziecko dobrze radzi sobie z prostymi rytmami, zacznij stopniowo utrudniać zadanie, zwiększając długość rytmu, dodając nowe elementy, takie jak zmieniające się tempo, przerwy lub zmieniające się liczby uderzeń. Możesz np. zacząć od rytmu:

— jedno uderzenie, pauza,

— dwa uderzenia, pauza,

— trzy uderzenia w szybkim tempie, pauza.

Ważne jest, by tempo utrzymywało się w granicach możliwości dziecka, by nie poczuło się ono zniechęcone trudnością zadania.

5. Zabawa w grupie: Jeśli w zabawie uczestniczy więcej dzieci, można ją rozszerzyć, wprowadzając elementy współpracy. Na przykład, jedno dziecko wykonuje rytm, a inne dzieci muszą go powtórzyć. Taki wariant gry rozwija zdolności słuchowe dzieci, uczy je koncentracji na dźwiękach oraz współpracy w grupie. Można również stworzyć rotację, w której dzieci na przemian będą grały rytmy, a pozostałe będą je naśladować.

6. Eksperymentowanie z dźwiękami: Aby uczynić zabawę jeszcze ciekawszą, możesz spróbować eksperymentować z różnymi technikami gry na tamburynie. Uderzając w tamburyn w różnych miejscach (np. na obrzeżach, na środku) lub w różny sposób (np. delikatnie, głośniej, z różnym naciskiem), możesz uzyskać różne dźwięki, które dziecko będzie musiało odwzorować.

Korzyści z zabawy:

— Rozwój uwagi słuchowej: Dziecko koncentruje się na dźwiękach, rozwijając zdolność rozróżniania rytmów oraz słuchania uważnie w różnych kontekstach.

— Doskonalenie pamięci słuchowej: Zabawa pozwala dziecku na utrwalenie rytmów i naukę ich zapamiętywania, co pozytywnie wpływa na rozwój pamięci.

— Rozwój koordynacji słuchowo-ruchowej: Powtarzanie rytmów przy pomocy instrumentu perkusyjnego angażuje motorykę małą, poprawiając zdolności manualne i precyzyjność ruchów.

— Zwiększenie poczucia rytmu: Zabawa w powtarzanie rytmów rozwija w dziecku poczucie rytmu, które jest fundamentem dla nauki muzyki i tańca.

— Wzmacnianie umiejętności współpracy: Jeśli gra w grupie, dzieci uczą się słuchać siebie nawzajem, współpracować i wzajemnie pomagać w odtwarzaniu rytmów.

Wskazówki:

— Na początku graj bardzo proste rytmy i upewnij się, że dziecko ma czas na ich zapamiętanie.

— Stopniowo wydłużaj sekwencje i zmieniaj tempo, ale nie przeładowuj dziecka zbyt trudnymi zadaniami.

— Możesz używać różnych instrumentów, aby dziecko mogło poznać różnorodne dźwięki i wyczuć różnice w ich brzmieniu.

— Bądź cierpliwy i chwal dziecko za każde udane naśladowanie rytmu — nawet drobne postępy zasługują na uznanie.

Podsumowanie:

TAMBURYNOWE ECHO to świetna zabawa, która angażuje dzieci w rozwijanie uwagi słuchowej, pamięci rytmicznej oraz koordynacji słuchowo-ruchowej. Zabawa może być dostosowana do wieku i umiejętności dziecka, a dzięki różnorodności rytmów i dźwięków, jest to doskonałe ćwiczenie do rozwoju muzykalności i koncentracji w sposób radosny i kreatywny.

3. RÓŻNE RYTMY

Cel:

Celem tej zabawy jest rozpoznawanie różnych dźwięków oraz nauka rozróżniania tempa rytmu — szybkiego i wolnego. Zabawa wspomaga rozwój uwagi słuchowej, poczucia rytmu oraz koordynacji ruchowej u dziecka, a także pozwala na rozróżnianie dźwięków o różnej prędkości.

Rekwizyty:

Do zabawy wystarczy tamburyn lub inny instrument perkusyjny, który umożliwi wydawanie wyraźnych dźwięków. Można również używać innych instrumentów, takich jak bębenki, marakasy czy dzwonki, w zależności od dostępności.

Opis zabawy:

1. Przygotowanie: Na początku wyjaśnij dziecku, że celem zabawy jest rozpoznawanie rytmów i tempa dźwięków. Możesz pokazać dziecku różnicę między szybkim a wolnym ruchem, np. wykonując wolny i szybki marsz, albo wolne i szybkie klaskanie. To pomoże dziecku zrozumieć, co oznacza szybki i wolny rytm.

2. Gra na tamburynie: Zaczynasz grę od wyprodukowania dźwięków na tamburynie w wolnym tempie. Uderzaj w tamburyn w spokojnym, równym rytmie, dając dziecku czas na zasłuchanie się. Na przykład, uderzaj raz na sekundę lub dwa, wykonując bardzo powolny rytm.

3. Pokazywanie ruchów: Po zagraniu wolnego rytmu, poproś dziecko, aby zademonstrowało, jaki to rytm — czy jest on szybki, czy wolny. Dziecko może to zrobić, klaskając w odpowiednim tempie, albo wykonując marsz w odpowiednim tempie, wolno chodząc lub szybko stawiając kroki, aby odwzorować tempo dźwięku.

4. Zmiana tempa: Następnie, przejdź do szybszego tempa. Zagraj ten sam rytm, ale tym razem w szybszym tempie — uderzaj w tamburyn w szybszym rytmie, np. co pół sekundy lub w jeszcze szybszym tempie. Daj dziecku chwilę, by usłyszało różnicę.

5. Pokazywanie ruchów w szybkim rytmie: Po zagraniu szybkiego rytmu, poproś dziecko, by powtórzyło ten sam rytm za pomocą ruchów — tym razem powinno klaskać szybciej lub poruszać się szybkim marszem, aby odpowiednio odwzorować tempo. Zwróć uwagę, aby dziecko dobrze wyczuło różnicę między wolnym a szybkim rytmem.

6. Stopniowe zmiany tempa: Aby urozmaicić zabawę, możesz przechodzić z tempa wolnego do szybszego i z powrotem, aby dziecko mogło ćwiczyć zarówno wyczuwanie tempa, jak i jego zmianę. Możesz również wprowadzić zmiany w rytmach, aby dziecko musiało się skupić na rozróżnianiu nie tylko tempa, ale także rytmicznych układów (np. jedno uderzenie, pauza, dwa uderzenia).

7. Zabawa w grupie: Jeśli w zabawie uczestniczy więcej dzieci, każde z nich może prezentować swoje ruchy, które odwzorowują tempo rytmu. Możecie stworzyć grę, w której na przemian gracie wolno i szybko, a dzieci muszą dostosować swoje ruchy do tempa. Taki wariant zabawy rozwija zdolność pracy w grupie i synchronizacji działań.

Korzyści z zabawy:

— Rozwój umiejętności rozpoznawania tempa: Dziecko uczy się wyczuwać różnicę między wolnym a szybkim rytmem, co jest kluczowe w nauce muzyki i tańca.

— Doskonalenie uwagi słuchowej: Zabawa poprawia zdolność koncentracji na dźwiękach oraz umożliwia dziecku rozróżnianie ich tempa.

— Koordynacja ruchowa: Dziecko angażuje całe ciało, by dostosować ruchy do tempa dźwięku, co wspomaga rozwój motoryki dużej i małej.

— Wzmacnianie poczucia rytmu: Regularne ćwiczenie tempa pomaga dziecku rozwijać poczucie rytmu, które jest fundamentem do nauki muzyki oraz rytmiki w tańcu.

— Zwiększenie umiejętności koncentracji i synchronizacji: Dziecko uczy się dostosowywać ruchy do zmieniającego się tempa dźwięku, co rozwija jego zdolności do synchronizacji i pracy w grupie (w przypadku większej liczby uczestników).

Wskazówki:

— Zaczynaj od prostych rytmów, aby dziecko mogło łatwiej wyczuć różnicę między wolnym a szybkim tempem.

— Możesz również wprowadzać różne dźwięki i rytmy, aby dziecko mogło eksperymentować z różnymi rodzajami dźwięków, ale nie zapomnij o stopniowym utrudnianiu zadania.

— Używaj różnych instrumentów, aby wprowadzić urozmaicenie w dźwiękach, co pomoże dziecku jeszcze lepiej wyczuć różnice w rytmach.

— Bądź cierpliwy i chwal dziecko za zaangażowanie oraz poprawne rozpoznanie tempa. To wzmacnia motywację i pewność siebie.

Podsumowanie:

Zabawa „Różne Rytmy” to wspaniała metoda rozwijania umiejętności rozpoznawania tempa oraz wyczuwania rytmu. Jest to ćwiczenie, które łączy zabawę z nauką, angażując dziecko w rozróżnianie różnych rodzajów dźwięków i wprowadzając ruchy, które pomagają dziecku lepiej zrozumieć i doświadczyć tych różnic. Zabawa może być dostosowana do różnych poziomów umiejętności dziecka, a dzięki wykorzystaniu rytmów o różnym tempie, rozwija nie tylko uwagę słuchową, ale również koordynację i poczucie rytmu.

ROZDZIAŁ 2: Ćwiczenia na różnicowanie dźwięków

1. JAKI DŹWIĘK WYDAJE TAMBURYN?

Cel:

Celem tej zabawy jest zapoznanie dziecka z dźwiękiem tamburynu oraz rozwijanie umiejętności wydobywania dźwięków z tego instrumentu. Dziecko ma możliwość eksperymentowania z różnymi sposobami gry, co wspomaga rozwój słuchu muzycznego, koordynacji ruchowej oraz kreatywności.

Rekwizyty:

Tamburyn lub inny instrument perkusyjny, który wydaje wyraźne dźwięki, takie jak marakasy, bębenek, kastaniety.

Opis zabawy:

1. Przygotowanie: Na początku wyjaśnij dziecku, że będzie miało okazję poznać dźwięk tamburynu i spróbować wydobywać z niego różne dźwięki. Możesz pokazać dziecku tamburyn, przedstawiając jego elementy — obręcz, naciągniętą skórkę (lub materiał) oraz grzechoczące elementy, które wydają dźwięki, gdy instrument jest potrząsany lub uderzany. Warto zacząć zabawę od pokazania, jak wydobywać dźwięki, aby dziecko miało punkt odniesienia.

2. Potrząsanie tamburynem: Wręcz dziecku tamburyn i poproś, by zaczęło potrząsać nim w różnych kierunkach, aby sprawdziło, jakie dźwięki wydaje. Zwróć uwagę, czy dziecko potrząsa instrumentem w taki sposób, by usłyszało grzechotanie elementów tamburynu. Wytłumacz, że im mocniej potrząsa, tym dźwięk będzie głośniejszy, a gdy potrząsa powoli, dźwięk będzie bardziej delikatny.

3. Uderzanie w tamburyn: Następnie poproś dziecko, by spróbowało uderzać tamburynem. Można to robić na kilka sposobów:

— Uderzając w obręcz tamburynu, co wyda głębszy dźwięk,

— Uderzając w skórkę lub materiał, co może dawać bardziej stłumiony, perkusyjny dźwięk.

Zachęć dziecko do eksperymentowania z różnymi rodzajami uderzeń: mocniejszymi, delikatniejszymi, pojedynczymi lub kilkoma na raz. Pokaż różnicę w brzmieniu w zależności od tego, w jaki sposób i w którym miejscu tamburyn jest uderzany.

4. Łączenie dźwięków: Zachęć dziecko, by połączyło różne techniki — może na przykład potrząsać tamburynem, a potem przejść do jego uderzania. Można także stworzyć krótką sekwencję dźwięków, np. potrząśnij tamburynem, potem uderz w jego obręcz, a potem znowu potrząśnij. Taka zabawa pozwala dziecku na kreatywne eksperymentowanie z dźwiękami i rytmem.

5. Odtwarzanie dźwięków: Aby rozwinąć zabawę, możesz zaprezentować dziecku kilka różnych dźwięków, np. jedno mocne uderzenie, potem kilka słabszych uderzeń, po czym potrząsanie tamburynem. Zadaniem dziecka będzie naśladowanie tych dźwięków, co nie tylko rozwija pamięć słuchową, ale także koordynację słuchowo-ruchową. Poproś dziecko, by samo wymyśliło różne dźwięki i próbowało je odtworzyć.

6. Eksperymentowanie z tempem i dynamiką: W tej części zabawy dziecko może również eksperymentować z tempem (szybko/ wolno) i dynamiką (głośno/cicho). Można ustalić, że na początku będzie potrząsać tamburynem wolno i delikatnie, a potem przejść do szybszych, głośniejszych uderzeń. Dzięki temu dziecko uczy się, jak różne zmiany w szybkości i głośności wpływają na dźwięk, a także jak kontrolować dźwięk na instrumencie.

7. Zabawa w grupie: Jeśli w zabawie uczestniczy więcej dzieci, każdy może spróbować swoich sił w wydobywaniu różnych dźwięków z tamburynu. Można wprowadzić zabawę, w której jedno dziecko zaczyna tworzyć różne dźwięki na tamburynie, a reszta dzieci musi odgadnąć, jak zostały wydobyte lub naśladować dźwięk. Można też zrobić „dźwiękowe echo”, gdzie dziecko powtarza za dorosłym lub innym dzieckiem dokładnie ten sam dźwięk.

Korzyści z zabawy:

— Rozwój słuchu muzycznego: Dziecko uczy się rozpoznawania różnych dźwięków wydobywanych z tego samego instrumentu.

— Rozwój koordynacji ruchowej: Potrząsanie tamburynem, uderzanie w różne miejsca instrumentu angażuje motorykę małą i poprawia precyzję ruchów.

— Kreatywność: Dziecko eksperymentuje z różnymi technikami wydobywania dźwięków, co rozwija jego wyobraźnię i twórczość muzyczną.

— Zwiększenie koncentracji: Dziecko skupia się na wydobywaniu dźwięków, co wspomaga jego zdolność koncentracji.

— Wzmacnianie poczucia rytmu: Rytmiczne potrząsanie i uderzanie w tamburyn rozwija u dziecka poczucie rytmu, co jest podstawą do nauki muzyki i tańca.

Wskazówki:

— Zaczynaj od prostych dźwięków, aby dziecko mogło łatwiej skupić się na nauce, a potem stopniowo wprowadzaj bardziej złożone dźwięki.

— Zachęcaj dziecko do eksperymentowania z różnymi technikami gry i nie ograniczaj jego kreatywności — tamburyn to instrument, który daje dużo możliwości!

— Jeśli dziecko ma trudności, pomóż mu na początku, pokazując różne techniki gry.

— Chwal dziecko za kreatywność i zaangażowanie — pochwały zwiększają motywację do dalszej zabawy.

Podsumowanie:

Zabawa w odkrywanie dźwięków tamburynu to świetna okazja do rozwijania słuchu muzycznego, koordynacji ruchowej oraz kreatywności dziecka. Przez eksperymentowanie z różnymi technikami gry na tamburynie, dziecko nie tylko poznaje instrument, ale również rozwija swoje zdolności muzyczne w sposób zabawny i angażujący.

2. ROZRÓŻNIANIE DŹWIĘKÓW RÓŻNYCH PRZEDMIOTÓW

Cel:

Celem tej zabawy jest rozwijanie zdolności rozróżniania dźwięków wydawanych przez różne przedmioty, co wpływa na rozwój słuchu dziecka oraz jego umiejętności koncentracji i rozpoznawania źródeł dźwięków. Ćwiczenie wspomaga także pamięć słuchową i uwagę, ucząc dziecko rozpoznawania dźwięków bez konieczności patrzenia na przedmioty, które je wydają.

Rekwizyty:

Tamburyn, shaker lub inne przedmioty wydające charakterystyczne dźwięki (np. grzechotki, bębenki, dzwonki, marakasy).

Opis zabawy:

1. Przygotowanie: Zanim zaczniesz zabawę, wyjaśnij dziecku, że będzie miało okazję posłuchać różnych dźwięków i zgadnąć, z jakiego przedmiotu one pochodzą. Możesz pokazać dziecku tamburyn i shaker, aby wiedziało, jak wyglądają te przedmioty, ale nie zdradzaj, kiedy i który z nich będziesz używać.

2. Uderzanie w tamburyn lub potrząsanie shakerem: Po wprowadzeniu zasad, ukryj przed dzieckiem przedmiot, którym będziesz wydobywać dźwięk. Użyj tamburynu lub shakera, uderzając w nie lub potrząsając nimi w taki sposób, aby dźwięk był wyraźny i łatwy do rozpoznania. Staraj się, aby dziecko nie widziało, który przedmiot wydaje dźwięk — możesz to zrobić, np. trzymając instrument za plecami, za zasłoną lub w inny sposób uniemożliwiający dziecku podglądanie.

3. Zgadywanie dźwięków: Po wydaniu dźwięku, poproś dziecko, aby zgadło, co to za przedmiot. Możesz zachęcić je do tego pytaniem:

„Co myślisz, co to za dźwięk? Co to może być?”.