Bezpłatny fragment - TRENER ŻYCIA

Wstęp

Nie każdy potrzebuje trenera sportowego. Każdy potrzebuje trenera życia.

Był człowiek który przychodził na strzelnicę w spodniach na kant, z koszulą i neseserem pod pachą. Nigdy się nie spóźniał. Nigdy nie podnosił głosu. Wiedział wszystko — i nigdy nie dał ci poczuć że pytanie jest głupie.

Miałem kilkanaście lat kiedy po raz pierwszy stanąłem przy nim na stanowisku. Nie wiedziałem wtedy że ten człowiek ukształtuje mnie bardziej niż jakakolwiek szkoła, jakikolwiek podręcznik, jakikolwiek kurs który przejdę w życiu. Myślałem że uczę się strzelać. Uczyłem się żyć.

To jest książka o trenerach życia. Nie o trenerach sportowych — choć przez sport do niej doszedłem. O ludziach którzy zostawiają w innych coś trwałego. Coś co idzie z człowiekiem przez całe życie — na stanowisko i poza nim, w mundurze i bez, jako zawodnik i jako ojciec.

Nie każdy potrzebuje trenera sportowego. Ale każdy potrzebuje kogoś kto pokaże mu jak żyć z godnością. Jak wstawać po porażce. Jak brać odpowiedzialność za innych. Jak być człowiekiem którego ktoś będzie chciał naśladować — nie dlatego że mu każesz, ale dlatego że widzą w tobie coś czego sami chcą.

* * *

Piszę tę książkę dla trzech grup ludzi jednocześnie.

Dla młodych zawodników którzy dopiero wchodzą w świat sportu i nie wiedzą jeszcze że to co tam znajdą — dyscyplina, cierpliwość, odporność na porażkę — będzie im służyć znacznie dłużej niż jakakolwiek kariera sportowa. Dla tych którzy chcą wejść w środowisko strzeleckie i dla tych którzy szukają swojego miejsca w jakimkolwiek innym sporcie.

Dla rodziców którzy wożą dzieci na treningi w sobotnie poranki i zastanawiają się czy robią właściwą rzecz. Czy to nie za wcześnie, czy to nie za ciężko, czy lepiej żeby dziecko po prostu się bawiło. Robią właściwą rzecz. I ta książka ma im dać pewność siebie — jako rodzicom sportowca i jako pierwszym trenerom życia swoich dzieci.

Dla trenerów i instruktorów którzy czasem stoją przy stanowisku i czują że robią coś ważnego — ale nie zawsze wiedzą jak to nazwać. Którzy uczą techniki a jednocześnie uczą charakteru, często nie zdając sobie z tego sprawy. Ta książka jest dla nich potwierdzeniem że ich praca ma znaczenie daleko poza wynikami na tarczy.

* * *

Mam za sobą ponad dwadzieścia lat na stanowisku strzeleckim — jako zawodnik, jako żołnierz i jako instruktor. Mam za sobą służbę wojskową, która nauczyła mnie odpowiedzialności jakiej żaden kurs nie daje. Mam żonę — mistrzynię Europy juniorów w strzelectwie — która każdego dnia pokazuje mi czym jest prawdziwe mistrzostwo. Mam Kornelke i mam Karola który ma pięć lat i mówi że chce uczyć jak tata.

Nie piszę tej książki bo wiem wszystko. Piszę ją bo wiem wystarczająco dużo żeby coś przekazać — i bo wiem że gdybym dostał tę książkę jako młody zawodnik, uniknąłbym kilku błędów które kosztowały mnie lata.

Każdy rozdział ma trzy części. Historię — prawdziwą, z życia, bez upiększania. Refleksję — co z tej historii wynika. I warsztat trenera życia — konkretne narzędzia które możesz zastosować już jutro.

Zapraszam.

Trener życia

Rozdział 1 — Talent jest przereklamowany

Był taki chłopak w naszej grupie. Zawsze trochę z tyłu, zawsze trochę z boku. Kiedy reszta hałasowała w busie, on siedział cicho. Kiedy inni porównywali wyniki, on robił swoje. Nie wyróżniał się niczym szczególnym — ani sylwetką, ani refleksem, ani tym błyskiem w oku który trenerzy lubią opisywać jako talent. Był po prostu tam. Trenował, wracał do domu, wracał na trening.

Przez długi czas myślałem że to jeden z tych którzy odpadną pierwsi. Że życie gdzieś ich zagubi — szkoła, dziewczyna, coś innego, cokolwiek. Myliłem się. Bo były momenty — te momenty kiedy my, zawodnicy którzy wiedliśmy prym, zawodziliśmy — kiedy on potrafił być w czołówce. Bez fanfar, bez świętowania, bez szukania potwierdzenia w oczach trenera. Po prostu robił swoje i wychodziło. Pokazywał wtedy dojrzałość której u niego nie szukałem. Do dziś nie wiem czy był tego w ogóle świadomy. Myślę że właśnie w tym była jego siła.

Dziś, z perspektywy człowieka który spędził na stanowisku strzeleckim więcej lat niż przy szkolnej ławce, mogę powiedzieć jedno: gdybym miał jego psychikę, jego mental — doszedłbym znacznie dalej niż doszedłem. Nie jako zawodnik. Jako człowiek.

* * *

Talent jest wygodnym słowem. Używamy go kiedy chcemy wytłumaczyć czyjś sukces nie wkładając w to zbyt wiele myślenia. On ma talent. Ona jest utalentowana. Jakby to był dar z nieba który albo masz albo nie masz i nie ma o czym rozmawiać. Jakby praca, charakter, odporność psychiczna i setki godzin przy stanowisku były tylko tłem dla tego jednego słowa.

W strzelectwie widziałem dziesiątki talentów. Dzieci które od pierwszego treningu strzelały tak jakby robiły to od lat. Których ręka była spokojna tam gdzie inni drżeli, których wyniki rosły szybko i naturalnie. I widziałem jak część z nich znikała. Nie nagle. Nie dramatycznie. Po prostu — byli, a potem ich nie było.

Ile dróg tyle historii. Szkoła, związek, wypalenie, choroba, uzależnienie, zderzenie ze światem dorosłych który nie czekał na nich z medalem w ręku. Ale wzorzec był podobny. Talent bez fundamentu jest jak dom bez ścian — wygląda imponująco dopóki nie zawieje wiatr.

* * *

Pamiętam zawodników którym wieszano medale na szyi przed startem. Nie metaforycznie — dosłownie. Środowisko wiedziało, rodzice wiedzieli, trenerzy wiedzieli. Ten wygra. Ta pojedzie na mistrzostwa. I często tak było — przez jakiś czas. Wyniki przychodziły łatwo, presja była do zniesienia, porażki zdarzały się rzadko.

A potem przychodził moment który przychodzi do każdego. Moment kiedy wynik nie był taki jak powinien. Kiedy ktoś strzelił lepiej. I okazywało się że człowiek który był przygotowany wyłącznie na wygrywanie — nie jest przygotowany na przegranie. Że nikt go tego nie uczył bo nie było po co. Po co uczyć kogoś jak wstawać skoro nigdy nie upadał?

I wtedy talent gasł. Najpierw przychodziły wymówki — sprzęt, warunki, kolejność konkurencji. Potem pretensje do trenera. Potem cisza. Potem nieobecność na treningu.

Talent otwiera drzwi. Charakter decyduje czy przez nie przejdziesz.

* * *

Sam wiem jak smakuje sytuacja kiedy technicznie dajesz radę, a głowa nie nadąża. Przez lata byłem zawodnikiem który był przygotowany technicznie — i nieprzygotowany mentalnie. I ta asymetria kosztowała mnie więcej niż jakikolwiek błąd przy stanowisku.

Dziś strzelam inaczej niż strzelałem jako młody zawodnik. Mam mniej czasu na treningi, mam mniej skupienia wyłącznie na sobie. A wyniki mam lepsze. Różnica jest w głowie. Wiem że mogę — zamiast czuć że muszę. Głowa dojrzała. I ta dojrzałość zastąpiła wszystko czego brakowało w technicznym przygotowaniu.

Dlatego kiedy zawodnik przychodzi do mnie z wymówką — boli go ręka, sprzęt jest zły, pistolet nie leży jak powinien — robię coś czego nie robię często. Rzadkość jest częścią siły tego gestu — jak u iluzjonisty który nie może zbyt często sięgać po asa w rękawie bo straci swój blask. Biorę pistolet w drugą rękę. Nie w tę którą strzelam od lat. W tę słabszą.

I oddaję serię. Wyniki są lepsze niż u zawodnika który strzela z ręki wiodącej, z dopasowanym sprzętem, po regularnych treningach. Nie po to żeby upokorzyć. Po to żeby pokazać gdzie leży problem. Problem nigdy nie leży w ręce ani w sprzęcie. Leży w tym co dzieje się między uszami.

A kiedy zawodnik mówi że pistolet jest wszystkiemu winny — wyciągam stary wyczynowy pistolet. Prawdopodobnie strzelano nim na igrzyskach w Monachium — na jednych z najbardziej historycznych igrzyskach w dziejach sportu. I strzelam nim. Dokładnie. Spokojnie. Lepiej niż zawodnik na nowym sprzęcie. Cisza po takiej serii mówi więcej niż godzina tłumaczenia.

WARSZTAT TRENERA ŻYCIA — TALENT JEST PRZEREKLAMOWANY

Dla rodziców: nie mów dziecku że jest utalentowane. Mów że jest pracowite. Badania pokazują że dzieci chwalone za talent — przy pierwszym niepowodzeniu rezygnują, bo myślą że talent zniknął. Dzieci chwalone za pracę — przy niepowodzeniu pracują ciężej, bo wiedzą że praca przynosi efekty.

Dla trenerów: obserwuj nie tylko wyniki ale charakter. Zawodnik który robi swoje bez fanfar, który nie szuka potwierdzenia po każdym strzale, który wraca po złych zawodach i trenuje dalej — ten zawodnik jest wart więcej niż błyskotliwy talent bez fundamentu.

Dla zawodników: talent to punkt startowy, nie meta. Każdy z kim przegrasz na zawodach prawdopodobnie przepracował więcej godzin niż myślisz. Pytanie nie brzmi czy masz talent. Brzmi co robisz z tym co masz.

Rozdział 2 — Jak rozmawiać po porażce

Jest taka scena którą zna każdy rodzic. Dziecko jedzie na rowerze, wywraca się, leży na ziemi i patrzy na ciebie. Nie płacze jeszcze. Czeka. Czeka na twój sygnał — bo twoja twarz powie mu czy to jest katastrofa czy epizod.

Pamiętam dokładnie ten moment z Karolem. Upadek, cisza, spojrzenie w moją stronę. I wiedziałem że mam ułamek sekundy na decyzję. Jeśli się rozczulę — zobaczy strach w moich oczach i zacznie płakać. Może nie wróci na rower przez tydzień. Jeśli zareaguję nerwowo — będzie nerwowy. Jeśli zażartuję, jeśli powiem hej co ty tam robiłeś że tak wylądowałeś, wstawaj — wstanie.

Wstał. I pojechał dalej.

Ta scena nie jest o rowerze. Jest o tym że reakcja dorosłego po upadku dziecka jest ważniejsza niż sam upadek. Dziecko przewróci się zawsze. Pytanie tylko co zobaczy kiedy podniesie głowę.

* * *

Na zawodach dzieje się dokładnie to samo. Zawodnik schodzi ze stanowiska. Wynik jest zły. Stoi przed tobą i czeka — tak samo jak Karol na ziemi z rowerem. Czeka na twój sygnał. I w tym momencie większość rodziców i trenerów robi jedną z trzech złych rzeczy.

Pierwsza — rozczula się. Biedactwo, nic się nie stało, następnym razem będzie lepiej. Brzmi łagodnie. Działa jak strzał w kolano. Bo zawodnik słyszy że jego porażka jest powodem do litości — nie do pracy, nie do analizy. Do litości. I litość nie jest paliwem które napędza do następnego startu.

Druga — wybucha. Widziałem to wiele razy. Trenerów którzy wylewali frustrację na zawodnikach stojących przy stanowisku. Młodych ludzi którzy nie wiedzieli co się stało — bo czasem naprawdę nie wiedzieli, bo sprzęt się psuje, bo złośliwość losu istnieje — a dostawali złość zamiast analizy. Widziałem łzy które nie były płaczem słabości. Były płaczem bezradności wobec dorosłego który stracił kontrolę nad sobą w momencie kiedy powinien ją mieć najbardziej.

Trzecia — mówi za dużo. Długi wywód, analiza każdego strzału, lista błędów, plan naprawczy na następny miesiąc. Wszystko powiedziane dobrze, mądrze, z troską. I wszystko trafia w próżnię. Bo zawodnik który właśnie skończył konkurencję stojąc przy stanowisku niekiedy dłużej niż godzinę — ma w głowie milion myśli. Słowa wpadają i wypadają. Nic nie zostaje.

* * *

Co zamiast tego. Zastąp jego negatywną myśl czymś innym. Natychmiast. Nie czekaj aż emocja urobi się w coś większego. Humor, konkretne pytanie, gest, uśmiech — cokolwiek co przerwie spiralę zanim się rozkręci. Powiedz mu w czym był błąd. Jeden błąd. Nie pięć. Jeden. I powiedz że razem znajdziecie wyjście. Że to co się teraz stało może mu pomóc być lepszym — nie mimo porażki, ale właśnie przez nią.

Są trenerzy którzy potrafią naładować zawodnika jednym gestem. Jednym uśmiechem. Bez słów. I to działa lepiej niż godzina rozmowy — bo trafia bezpośrednio, bez filtrów, bez zagłuszenia przez milion myśli które kłębią się w głowie po złym starcie. Do każdego zawodnika jest inne lekarstwo. Twoja praca to wiedzieć który jest który.

* * *