Bezpłatny fragment - Sztuka świadomej komunikacji

ŁUKASZ RADOMSKI

CZEŚĆ,

Jestem entuzjastą i praktykiem komunikacji empatycznej oraz aktywną częścią społeczności Porozumienia Bez Przemocy (NVC). Na co dzień pielęgnuję umiejętność nawiązywania głębokiego kontaktu ze sobą oraz z otaczającym światem. Moim fundamentem w relacjach jest słuchanie bez oceniania, autentyczna ciekawość drugiego człowieka i otwartość na historie, które ze sobą niesie. Bardzo ważny jest dla mnie zdrowy styl życia oraz ciągły rozwój osobisty — szczególnie w obszarze psychologii pozytywnej i szeroko pojętego dobrostanu. W życiu chętnie kieruję się intuicją, a moje codzienne chwile relaksu wypełniają dobra kawa i muzyka jazzowa.

Dedykuję moim dzieciom Dominikowi, Maksymilianowi i Zuzannie

---

WSTĘP

Przez wiele lat żyłem w przekonaniu, że bycie szczerym to narzędzie do konfrontacji. Słowa służyły mi do obrony albo ataku. Kiedy wkradał się lęk, a zaraz za nim bezsilność, potrafiły one zamknąć mnie w pułapce milczenia. Gdzieś głęboko pod tym wszystkim kryło się bolesne przekonanie: nie mam zaufania do swojej godności. Dopiero Porozumienie bez Przemocy (NVC) pokazało mi, że można inaczej, bo za wszystkimi naszymi komunikatami stoi przecież jedna, fundamentalna prośba: o kontakt.

Dzielę się żywym doświadczeniem mojej drogi, moich zmagań, radości, ekscytacji, ciekawości. Poprzez wrażliwość, uważność na siebie, rozwój samoświadomości, odzyskanie relacji ze sobą, mogę poznawać siebie w interakcjach z innymi. Jestem w kontakcie ze sobą na co dzień, sprawdzam moje uczucia i potrzeby, podejmuje świadome decyzje. Opowiadam o tym jak uczynić siebie ważnym w relacji poprzez transformację przekonań, zmianę sposobu komunikowania się ze sobą i z innymi. To, co mnie dzisiaj najbardziej napełnia, to poczucie sensu, gdzie w relacji mogę być w pełni sobą, kiedy jest bezwarunkowa obecność, kiedy czuję się przyjęty.

Uczę się patrzenia na człowieka z perspektywy zaspokojenia jego potrzeb i budowania zrozumienia na głębszym poziomie dla motywacji zachowań innych ludzi. Odkryłem, że kluczem do dobrej komunikacji jest intencja — to, czy naprawdę chcę spotkać człowieka. Wierzę, że można być w relacji i w szacunku, mając zupełnie odmienne zdanie czy inne stanowisko. Nie musimy się zgadzać, by się szanować. Zamiast walczyć, jesteśmy w ciekawości i otwartości na inne spojrzenie czy perspektywę.

W oparciu o moje osobiste doświadczenia oraz cudowną podróż do świata głębszej, empatycznej komunikacji w oparciu o Porozumienie bez Przemocy (NVC) przygotowałem dla Was materiał, który jest kwintesencją filozofii życia i praktycznych narzędzi wpierających nasze relacje.

Nasza codzienna komunikacja w dużej mierze opiera się na głęboko zakorzenionych schematach i utrwalonych ścieżkach neuronalnych, dlatego często wypowiadamy słowa i treści nawykowo, nie uświadamiając sobie wzorców, które za nimi stoją. Bardzo często posługujemy się ocenami i osądami, które mogą ranić, choć są niepotrzebne i nie służą wzajemnemu zrozumieniu. Warto się zatrzymać, usłyszeć własne słowa i przyjrzeć się temu, jak wpływają na innych oraz na relacje, które tworzymy.

Moim celem jest nie tylko przybliżenie Wam założeń NVC, ale przede wszystkim zainspirowanie Was do małych, codziennych zmian, które mogą wnieść więcej spokoju, bliskości i wzajemnego szacunku do codziennego życia. Zachęcam do zobaczenia własnej wyjątkowości i indywidualności, a jednocześnie do dostrzeżenia tego, co nas łączy — wspólnych ludzkich potrzeb, takich jak bezpieczeństwo, autonomia, akceptacja czy bliskość. W podejściu NVC zachowania rozumiemy jako próby zaspokojenia potrzeb, choć wybierane sposoby nie zawsze służą nam i innym. Zrozumienie tych potrzeb nie oznacza zgody na raniące działania ani rezygnacji z własnych granic. Dla mnie NVC nie jest więc jedynie sposobem dobierania słów, lecz praktyką uważności i budowania kontaktu — ze sobą i z drugim człowiekiem. Nie chodzi o to, by mówić idealnie, ale by coraz świadomiej wyrażać siebie i szukać rozwiązań uwzględniających potrzeby wszystkich.

ŚWIADOME WYRAŻANIE SIEBIE

FILOZOFIA ŻYCIA

Moje rozważania opieram na idei Nonviolent Communication — NVC, stworzonej przez Marshalla Rosenberga, która zakłada, że naturalną zdolnością człowieka jest współodczuwanie uczuć i potrzeb innych ludzi, podobnie jak swoich własnych. To cała filozofia interakcji międzyludzkich, oparta na empatii, autentyczności i wzajemnym szacunku.

Czy wyobrażasz sobie, że jest możliwe stworzenie takiej jakości kontaktu, aby była możliwa współpraca, chęć wzajemnego widzenia się, uwzględniania, dawania?

Porozumienie bez Przemocy jest sztuką komunikacji, która oferuje narzędzia i pozwala rozwijać umiejętności do prowadzenia konstruktywnego dialogu.

Jednocześnie pomaga budować świadomość: zauważania naszych nawykowych sposobów działania, mówienia i myślenia, które często przyjmujemy kulturowo; do widzenia współzależności i tego jak na siebie wpływamy nawzajem, do brania odpowiedzialności za siebie w oparciu o nasz wewnętrzny wybór, wynikający z połączenia z naszymi wartościami, potrzebami.

Co jest takiego przełomowego w Porozumieniu bez Przemocy?

Podejście to zakłada, że budowanie poprawnych relacji z innymi należy zacząć od siebie. To jest w zasadzie początek, to było coś co już na wstępie mnie zaskoczyło. Jak to zrobić? Zacząć od praktykowania empatii wobec siebie, świadomości własnych uczuć i emocji, kontaktowania się z nimi, słuchania własnej intuicji, która jest naszą wewnętrzną mądrością, dostrzeżenia zasobów, które mamy. Wszystko po to, żeby wejść w świat i relacje z innymi, uwzględniając wszystkie te zasoby. W nas i wokół nas istnieje prawdziwe bogactwo, zasobów wystarczy dla wszystkich i potrzeby wszystkich mogą zostać uwzględnione.

Kontakt z pięknem potrzeb w sposób naturalny zaprasza nas do świętowania, które wyraża się przez wdzięczność. Być wdzięcznym za to, co mam, czego doświadczam, z czym się zmagam Praktykowanie wdzięczności przynosi zarówno natychmiastowe, jak i długofalowe owoce — wzrasta nasze poczucie dobrostanu i satysfakcja z życia, takiego, jakim jest.

Moje osobiste doświadczenie

Przez wiele lat mojego życia działałem nawykowo, według określonych schematów, szukałem uznania w oczach innych. Byłem przepełniony wstydem i gniewem, które ze względów kulturowych tłumiłem w sobie. Nie wiedziałem, że jest to rozpaczliwe wołanie o zaspokojenie moich potrzeb. Jak do tego doszło?

W moim przekonaniu, dzieje się tak, kiedy rezygnujemy z siebie. Tracimy autentyczność na rzecz przynależności, dostosowujemy się kosztem siebie, robimy to czego się od nas oczekuje, zagłuszamy nasze pragnienia i emocje. Po kilku latach tracimy naszą tożsamość i świadomość kim jesteśmy. W skrajnych przypadkach konsekwencją takiej postawy może być w dłuższym okresie nawet depresja. Choć nie doświadczyłem jej osobiście, zwracam na to uwagę, bo zjawisko to dotyczy wielu osób i bardzo mnie porusza.

Kiedy już sobie wszystko to uświadomiłem, zaczęła się moja przemiana w kierunku tego czego tak naprawdę potrzebuję: chcę być widziany, przyjęty, zrozumiany i wysłuchany. Szukam ludzi, którzy chcą wejść ze mną w wartościową a nie powierzchowną relację. Pierwszym krokiem do tego jest żywa potrzeba kontaktu ze sobą, akceptacja siebie takiego jakim jestem. Odnalezienie w sobie odwagi do bycia nielubianym.

Nabyłem umiejętność proszenia o wsparcie. Wcześniej miałem bardzo duży wewnętrzny opór i wstyd przed przyznaniem się, że potrzebuje pomocy. Takie silne przekonanie: że muszę, dam radę, nie odpuszczę, nie przyjmę pomocy, nie poproszę o nią jest tak naprawdę formą przemocy w stosunku do samego siebie.

To czego się nauczyłem i znowu co bardzo mnie zaskoczyło, ludzie chcą i wręcz czekają, aż poproszę ich o pomoc, chcą zaspokajać moje potrzeby. Kiedy otworzyłem się na świat i jego obfitość, zdałem sobie sprawę, że możemy się nawzajem uzdrawiać, wychodzić do prawdy i autentyczności. Wtedy odkryłem moją inteligencję emocjonalną, wrażliwość, która była przeze mnie schowana gdzieś głęboko przez wiele lat, umiejętność słuchania bez oceniania, ciekawość i otwartość na drugiego człowieka. Poczułem wtedy silną potrzebę rozwoju tych obszarów. Tak rozpoczęła się moja podróż w głąb siebie i w głąb relacji.

Praktykowanie komunikacji opartej na NVC jest wyzwaniem, wymaga wejścia w doświadczenie z otwartością i gotowością na zmianę, w moim odbiorze może przynieść wiele korzyści, które są nieocenione zarówno dla naszego osobistego, jak i zawodowego życia.

EMPATIA

Doświadczenie, w którym tworzymy bezpieczną przestrzeń na pełną autentyczność.

W komunikacji bez przemocy przyjmuje się, że u podstaw wszystkich ludzkich zachowań i wypowiedzi leży chęć zaspokojenia własnych potrzeb. Potrzeby wszystkich ludzi są uniwersalne, natomiast wybieramy różne strategie, żeby je zaspokoić. Na poziomie tych strategii dochodzi do konfliktów.

Rozróżniamy trzy ścieżki w NVC (Porozumieniu bez Przemocy), są nimi: szczere wyrażanie siebie, empatyczny odbiór oraz empatia dla siebie.

W moim odczuciu ten drugi element jest dla mnie ważniejszy, dlatego od niego zacznę bo jest dla mnie osobiście elementem kluczowym.

Jeśli potrafimy zrozumieć siebie, z autentycznym zaciekawieniem poszukiwać potrzeb ukrytych za działaniem, które wybieramy, jeżeli z łagodnością umiemy podejść do wybranych strategii, mimo że z perspektywy czasu wolelibyśmy wybrać coś innego, wzrasta szansa na to, że z większą czułością popatrzymy na drugiego człowieka — też poszukującego, potykającego się, czasem zdezorientowanego, który potrzebuje życzliwego wsparcia.

Kiedy zaczynasz patrzeć sercem, zaczynasz widzieć piękno w drugim człowieku. Oznacza to, że rezygnujesz z oceniania w zamian oferując swoją obecność i przestrzeń na usłyszenie jego potrzeb.

Ciekawe jest, że gdy posługujemy się naszymi nawykowymi wypowiedziami. często zdarza się, że chcemy udzielać rad, zagrzewać do walki, szukać rozwiązań, zamiast okazać zrozumienie dla cudzych przeżyć. Czyż nie zdążą nam się?

— doradzanie

— pocieszanie

— dawanie rad

— szukanie rozwiązań

— bagatelizowanie

— licytowanie się- porównywanie

— korygowanie

— przekonywanie

— moralizowanie

— etykietowanie

— szukanie winnych

— litowanie się

— zagrzewanie do „walki”

— analizowanie

— wypytywanie

— a nawet dzielenie się swoimi doświadczeniami w podobnym zakresie

Te zachowania nazywamy kilerami empatii. Są one komunikatami blokującymi porozumienie, które po wypowiedzeniu uniemożliwiają empatyczną komunikację z drugim człowiekiem. Powtarzane wielokrotnie potrafią również zagłuszyć empatię dla siebie. Utrudniają one praktykowanie wrażliwości, zwiększają dystans w relacji, mogą wzbudzać agresję i oddalać nas od dotarcia do porozumienia.

Czym jest empatia jako doświadczenie? Odpowiedź znalazłem dopiero po kilku miesiącach praktykowania dwójek empatycznych, czyli cyklicznych spotkań z inną osobą praktykującą NVC. Dla mnie osobiście w tym doświadczeniu empatia jest uważną obecnością, budowaniem bezpiecznej przestrzeni i wzajemnego szacunku, obdarzaniem się wzajemnie ciepłem emocjonalnym, zrozumieniem cudzych przeżyć, trochę jak rozmowa w ciszy, porozumienie bez słów. Na tym poziomie, jesteśmy w stanie współistnieć w świecie, włączać inne perspektywy, doświadczać bogactwa różnorodności. W zasadzie tylko słuchając, z taką myślą: “wystarczy, żebyś był” i “dziękuję, że jesteś”.

Jeśli chcemy prawdziwie usłyszeć drugiego człowieka, warto skupić całą swoją uwagę na nim, na tym co mówi, co czuje i czego w danej chwili potrzebuje. Wtedy będzie miał szansę w pełni wyrazić siebie, a my będziemy mogli się upewnić, że rzeczywiście rozumiemy o co chodzi i co jest najważniejsze. Co ciekawe, empatyczne wysłuchanie nie oznacza zgody z rozmówcą, ale jest próbą zrozumienia tego, co miał do przekazania.

Każdy z nas ma głęboką potrzebę bycia zauważonym, branym pod uwagę i zrozumianym. Może się to jednak wydarzyć tylko wtedy, gdy w pełni skupimy uwagę na drugim człowieku. Wymaga to całkowitej obecności, otwartości na to, co słyszymy, oraz gotowości, by dać się poruszyć.

Kiedy słuchamy całym sobą i wszystkimi zmysłami, budzimy w sobie naszą naturalną empatię i współczucie.