drukowana A5
46.21
Stół z pomywa… poływa…

Bezpłatny fragment - Stół z pomywa… poływa…

Antologia intymna


Objętość:
202 str.
Blok tekstowy:
papier offsetowy 90 g/m2
Format:
145 × 205 mm
Okładka:
miękka
Rodzaj oprawy:
blok klejony
ISBN:
978-83-8467-758-2

Od autora

Opowiadania tej książki nie wymagają usprawiedliwienia; są zebrane w jednym miejscu tylko dlatego, że bardzo tego chciałem. W tym sensie jest to ujawnienie tej intymności, która w pracy literackiej mną powoduje.

Nie wiem, czemu zawdzięczam powstanie tych opowiadań. Takie teksty stają się zawsze mimowolnie, bardziej intuicyjnie niż intencyjnie. Jednak z dużym prawdopodobieństwem przyjąć mogę, że Wnętrzności są intuicyjnie połączone z wirtuozerską prozą Karela Čapka i wynikają z niepokojów pewnego mrocznego mieszkania w suterenie, w zapadłej dzielnicy Nad Odrą.

Lekturom Kafki i pomieszkiwaniu w hardym, bezlitosnym wieżowcu na osiedlu Bukowe, zawdzięczam odwagę zmierzenia się z tematem Zamiany.

W Królowej można odnaleźć epizodyczny wątek z Kajtusia czarodzieja Janusza Korczaka, ale bliższe prawdy będą koneksje z książką Muzea i kobiety Johna Updike’a i atmosfera mieszkania na pierwszym piętrze na osiedlu Komuny Paryskiej.

Atmosfera Noża przywodzi na myśl poetykę intelektualnego slapsticku; bierze się z niepokoju mieszkania w Szczecinie Dąbiu, w warunkach, jakie przedstawił niegdyś Henryk Bereza, mówiąc o prawdziwym domu, czyli takim, z którego wychodzi się prosto na trawę, na ziemię.

Chłód jest efektem lektur ponurych snów Alfreda Kubina w powieści Po tamtej stronie, i heroizmu postaci wędrowca na szlaku Jacka Londona. Pokój w mieszkaniu komunalnym na ulicy Jarowita, z dostępem do ubikacji i kuchni dla wielu rodzin, odcisnął tu swoje upokarzające piętno.

Oleś bezpośrednio wziął się z Przygody w branży wydawniczej Larsa Görlinga, pośrednio wyciąga ręce w stronę Geniusza i bogini Aldousa Huxleya. Ma swoje umocowanie w posępnej architekturze Osiedla Zawadzkiego i wieżowca na ulicy Szafera.

Koniec zawiera w sobie cień nowel Antona Czechowa i niewątpliwie echo przygód Don Kichota. Chociaż rozgrywa się na Bramie Portowej, ma swoje źródło socjalne w dużym mieszkaniu przy ulicy Gorkiego.

Wszystko oczywiście tylko dlatego, że tak to sobie wymyśliłem.

Podobieństwo zwrotu „antologia intymna” do tytułu książki Borgesa nie jest przypadkowe. Użyłbym może, jak on, terminu „osobista”, uznałem jednak, że nie wypada. Tym bardziej, że inni autorzy nie mieli takich skrupułów. Termin „intymność” trafniej oddaje emocjonalną zawartość tej prozy. W każdym przypadku są to bowiem opowieści o najintymniejszych relacjach pomiędzy kobietą i mężczyzną.

Gdybym do niniejszej publikacji chciał zamieścić motto, byłoby to zdanie:

„Zaczęły się pojawiać pierwsze hröniry”.

Nie znajdziemy takiej frazy u Borgesa, ale zdanie to mieszka we mnie od czasu przeczytania jego opowiadania Tlön, Uqbar, Orbis Tertius.

Niewątpliwie znajdziemy u Borgesa zdanie inne, może nawet ważniejsze: „Powtarzam: wystarczy, żeby jakaś książka była możliwa, aby istniała”.


Eligiusz Kunert

Wnętrzności

Kochaliśmy się jak zwykle w milczeniu, gwałtownie. Było tak codziennie: najpierw gdy tylko Anna wracała do domu, drugi raz nocą. Przychodziła zmęczona, o różnej porze: często wystawała w kolejkach, z każdym miesiącem coraz dłuższych, często nie mogła wcisnąć się do autobusu, których coraz mniej kursowało, przewożąc coraz większy tłum. Kładła płócienną torbę pod lustrem, zdejmowała płaszcz albo, w zależności od pory roku, cienką kurtkę, buty. Siadała ciężko na złożonej kanapie, nogi kładła na wysokie oparcie krzesła: czekała, aż zrobię herbatę. Kiedy piła, dotykałem jedną, potem drugą jej stopę. Nazywała to masażem, a było raczej głaskaniem, nawet nie pieszczotą. Niżej dużego palca miała zgrubienie w kształcie owalu, na piętach skórę zrogowaciałą i popękaną. Narzekała, że nie może dużo chodzić, nie miała wygodnych butów. Tylko latem, gdy wkładała jakieś szmaciaki. A w domu chodziła boso: trochę jej było lżej. Poruszała palcami za każdym moim dotknięciem. Czułem zapach mocno znoszonego obuwia i jakąś smolistą asfaltową woń. Potem rozbierała się, nie schodząc z kanapy. Albo tylko ściągała majtki, pociągając mnie na siebie jednym ruchem. Wszystko trwało bardzo krótko. Nieporadnie się podnosiłem, z trudem łapiąc równowagę, gdy ona już spała, nie troszcząc się o nic. Leżała zupełnie bez czucia, mogłem ją tarmosić, dotykać, gdybym miał na to ochotę. Z rozrzuconych długich włosów parował niezmywalny zapach towotu, a może pokostu. Nakrywałem ją kocem, aż na czoło. Wypijałem swoją herbatę. Wybuchało we mnie pragnienie: wypijałem jedną szklankę herbaty za drugą. Anna budziła się wieczorem. Ziewając i przysiadując to tu, to tam w zadumie: robiła obiad. Jedliśmy dużo, zachłannie, parząc sobie języki, usta. Oboje bardzo już głodni, nocą. Ociężali zaczynaliśmy w kącie oddzielonym od reszty pokoju zasłoną, tuż przy zlewie, kąpiel. Chlapaliśmy mydlinami na podłogę, na ścianę. Nadzy, nawet w najchłodniejsze zimowe noce, jeszcze trochę wilgotni, zaczynaliśmy znów, na kołdrze. Zawsze trochę ospale z początku, a po chwili zupełnie szaleńczo. Zmagając się ze sobą jak w walce na śmierć i życie, jak w zapasach gladiatorów, całą mocą, zupełnie bez słów. Teraz o wiele dłużej, do zupełnego wyczerpania. Ciężkiego łomotu w uszach, cichego spazmu Anny i zduszonego na koniec okrzyku. Tym razem nie zasypiała. Leżeliśmy przytuleni, w ciemności. Zaczynała mówić o dniu, który minął. Najczęściej o fabryce. Coraz bardziej miała jej dość, a wciąż się wahała, bała się zrezygnować. Nie wiedziała, gdzie by mogła pójść, żeby nie zarabiać jeszcze mniej. Podnieśliby jej zaszeregowanie, gdyby zdecydowała się na kurs, ale wtedy dopiero by odczuła ucisk pętli na szyi, coraz mocniejszy. Nie chciała żadnych z fabryką konszachtów, a już w ogóle zobowiązań. Pracowała. Tylko tyle. Siedem godzin spędzała przy frezerce, a może tokarce: sama nie wiedziała. Dostawała formę, materiał… Gdy akurat czegoś zabrakło, a majster siedział gdzieś nad butelką piwa i nie wymyślał pedagogicznych robót zastępczych: To posprzątaj, kurwa, ten bajzel, wiesz gdzie szczotka, nie opierdalaj się, jak wszyscy pracują, nie dla siebie to robisz, dla kraju… siadała pod maszyną i czytała Andersena, Dickensa albo biografie sławnych ludzi. Jakoś nie lubili jej. Nawet śniadania przywykła jadać osobno. Też ich nie lubiła. Żebyś słyszał rozmowy, jakie prowadzi przodująca klasa narodu, żebyś słyszał ich rozmowy. Codziennie po pracy korzystała z fabrycznej łaźni. Wszystkich irytowało, że tak często. Świeża cipa, mówili mężczyźni. Niby taka świeża, a boi się, że zjełczeje. Czekała, aż zawezwie ją sam dyrektor. No, tak, zdobycze socjalne, ale bez przesady, nie tak zachłannie. Ostatecznie prysznice są dla wszystkich, nie tylko dla pani, prawda? Tylko rzadko kto z nich korzysta. Za to w każdą sobotę tłok, Anna musiała czekać. Raz na tydzień to byś mogła sobie darować. Nic ci się nie zalęgnie: chichotały kobiety, myły sobie nawzajem plecy. Chodź, też ci umyjemy. Woli sama, własnymi rączkami. Paluszek i pizda, a chuj niech sobie gwizda. Nic sobie z tego nie robiła. To jest getto, autentyczny proletariat z czytanki o złych kapitalistach. Zasypiała na mym ramieniu, czasem skomlała przez sen, jak mały pies, i wtedy zaciskała nieco rękę. Nieraz udrapała aż do krwi. Też zasypiałem, wsłuchany w deszcz za oknem, w chrobot myszy pod podłogą, odgłos przejeżdżających w oddali tramwajów. Albo wstawałem, aby jeszcze posiedzieć z godzinę, dwie. Nad książką najczęściej. Kiedy się budziłem po południu, na stoliku, między maszynką gazową a małą lodówką, kupioną przez Annę w komisie, czekały na mnie dwie kromki chleba czymś obłożone, przykryte papierem, i herbata. Często były też karteczki: Zjedz!, albo: Herbata gorzka, bo nie ma cukru, albo: Nic innego nie miałam do chleba, za to zrobię dobry obiad. Rzadko, ale czasem, były długie listy, których nie wolno mi było lekceważyć. Na przykład taki: Kochany! z rozpaczą powierzam ci ostatnie nasze sto złotych, kup mleko i bułki. Jak będzie, to coś jeszcze. Zjemy dziś zupę. Ale nie wydaj wszystkiego i nie kupuj niepotrzebnych książek. Twoja Anna. Ten list oznaczał, że każda książka była wtedy niepotrzebna. Ale bywało, że kupiłem tylko mleko i jakąś książkę lub dwie: i nigdy się nie gniewała. Podczas każdej wyprawy do sklepu odkrywałem z niezmiennym zdumieniem, że tyle jest wszędzie pulsującej obecności. Zawsze korzystając z tego, że już wyszedłem z domu, chodziłem niepotrzebnie po ulicach, nieraz człapałem do parku, i z początku było mi za dużo tylko ludzi, nawet tych, których nie widziałem. Potem dołączały zwierzęta: koń z opuszczonym łbem zaprzęgnięty do czarnego od węgla drewnianego wozu, psy, a potem i ptaki, potem i owady… kończyło się na drzewach. Zaczynały szumieć. Suchy świst przebijał membrany w uszach. Aż ciężka stawała się obecność domów, brukowanej ulicy. I niebo zaciskało swoje pięści. Powietrze. Stawało się twarde. Kamieniało. Musiałem wracać. W domu odpoczywałem jak po całodziennym ostrym marszu. A snułem się nieledwie pół godziny. Miałem wilgotny kark, musiałem zmienić koszulę i spodnie: były skażone wędrówką. Wkładałem stare, wygodne ciuchy. Drzemałem trochę, trochę siedziałem przy stole o chwiejnych nóżkach. Nie mogłem oprzeć na nim porządnie łokci. Już raz się rozsypał. Czekałem na Annę. I gdy po milczącym, gwałtownym zbliżeniu, jakimś rozpaczliwszym niż zazwyczaj, wstałem, oparłem głowę o chłodną ścianę, powiedziała cicho: Odchodzę. Drgnąłem nieco zbyt gwałtownie. Kawał tynku spadł na kanapę. Poczułem wilgoć na brodzie. Była ośliniona. Musiała włożyć dużo wysiłku w wypowiedzenie tego słowa. Właśnie to na pewno od dawna usiłowała powiedzieć: i właśnie wtedy, gdy nic nie mogło powstrzymać jej od snu. Zasypiała. Zaraz sapnęła przez nos, już bezwładna. Siedziałem przy stole wsparty na ręce. Czekałem. Nic się potem nie zmieniło, wszystko tak samo. Tylko nocą nie mówiła o fabryce. W ogóle nic nie mówiła, przytulona. Ale słyszała, że oddech wcale mi się nie uspokaja. Odchodzę, powiedziała. Rękę trzymała na mojej szyi, wskazujący palec lekko uciskał grdykę. Podskoczył, gdy połknąłem ślinę. Skinąłem głową, ale chyba nie zauważyła tego. Więc powiedziałem: Dobrze. Muszę odejść, jakby nie słyszała, wybaczysz mi? Jeżeli musisz, odejdź. Odeszła już kiedyś. Trzy lata temu, może cztery, nie pamiętam dokładnie. Może pięć. Płakałem, padałem nieporadnie przed nią na kolana. Musiała odejść do innego. Przecież nie chcę cię skrzywdzić, nie płacz. Muszę być z nim, zrozum. Widziała mnie wtedy każdego ranka, gdy szła do pracy. Stałem po drugiej stronie ulicy. Nie życzyła sobie, żebym podchodził. Nie chciała oglądać mojej psiej twarzy, słuchać nonsensownych argumentów. Nie zawsze, ale często widziała mnie po południu. Przyrzekłem, że nie podejdę, nie odezwę się. Jednego ranka przystanęła tak, jakby chciała przejść przez ulicę. Zamierzała zrobić wymówkę, zażądać, abym przestał ją prześladować. Odszedłem na bezpieczną odległość. To trwało kilka miesięcy. Wreszcie zdecydowałem nie przychodzić. Nie zobaczyła mnie rano. Wieczorem okna były ciemne. Czekałem przy bramie oparty o ścianę po jej lewej stronie. O czwartej wylegitymował mnie patrol milicyjny. Nieogolony, ubrany niechlujnie, bez pieczątki zakładu pracy, zameldowany w innej dzielnicy: podejrzane bez wątpienia. Wsadzili do samochodu, zawieźli na komisariat. Na wszelki wypadek. Było mi wszystko jedno. Czemu tak stałem? Stałem. Dyżurny sierżant się nudził. Chętnie by mnie trochę pomaglował, ale właściwie nic mu się nie chciało. Trochę podłysiały, z podpuchniętymi oczami, patrzył z politowaniem i niechęcią. Widział jak na dłoni moje zobojętnienie. Oj, synu, tak westchnął. Nie na takich tu mają chrapkę. Widać nie stoi, że tak stoisz: chciał powiedzieć, że mi się coś nie układa. Tyle troski, zrozumienia w jego głosie. Głęboka mądrość życiowa. Uśmiechnąłem się wtedy. W tym rozchełstanym mundurze, z kawałkiem chleba na zatłuszczonym papierze obok lewej ręki, z archipelagiem krost na pomarszczonej szyi, wydał mi się poczciwym, dobrodusznym policjantem z memuarów Karela Čapka. Takim, na którego czeka w domu otyła żona i pomagając mu ściągać buty, pyta: Jak tam, tatusiu, dużo złodziei nałapałeś dzisiaj? A on: Tajemnica służbowa, daj no, matka, coś zjeść, co tam masz? Ona go ścierką przepędza. Grzybki, nie rusz. Marynowane? Zdziwiony. Co ci przyszło do głowy, ususzyłam. W zimę będzie do zupy, do gołąbków, przecież lubisz, tatusiu, jak w gołąbkach jest trochę grzybków. Masz tu placek ze śliwkami, zdrzemnij się nieco, zaraz będzie gotowy krupniczek, na wołowej kości. On się upewnia: ale nie zapomnisz o ząbku czosnku, żeby go rozetrzeć… Ona wtedy obrażona, pod boki się bierze: O ząbku zapomnieć, od własnego męża po tylu latach wspólnego życia słyszę, żeby o ząbku czosnku nie zapomnieć, i rozetrzeć. Fartuch za rąbek łapie, do okna podnosi: Za co, za moje dobre serce… Zaczął cicho w sobie gulgotać, widząc, jak coraz bardziej się w sobie rozśmiewuję. Wyciągnął w moją stronę zmięty dowód osobisty. No, czekaj pan sobie pod tą bramą, tylko bez mordobicia. To był nieomal rozkaz. Wróciłem, stanąłem jak przedtem. Chociaż wiedziałem, że to już moje ostatnie na nią czekanie. Wychodziła tak, że musiała zasłonić mnie drzwiami. Dlatego stałem w tym miejscu. Nie chciałem, żeby mnie widziała. Zupełnie melodramatycznie. Jak powiedziałem potem: w żadnej mojej opowieści nie da się wykorzystać. Bo ty piszesz takie dziwne rzeczy, odparła. Sagance by to się podobało. Drzwi były zamykane urządzeniem sprężynowym, trzasnęły. Anna ruszyła szybko do przodu, ale ten trzask zatrzymał ją w miejscu. Nawet nie spojrzała za siebie. Od razu zrobiła półobrót, stałem bez ruchu. Miałem zamiar pożegnać się, byle tylko nie miała mi za złe. że tak stoję. Podbiegła i chwyciła za mankiety płaszcza. Ręce trzymałem w kieszeniach. Tak mi ciebie brak, wybaczysz mi? Wiedziałem, że w końcu i tak odejdzie. Czekałem. Nie zapominałem ani na moment, że odejdzie. Nigdy, mówiła. Ty mi nie chcesz wybaczyć. To tylko dłuższe niż zazwyczaj rozstanie, nawet nie usiłowałem jej tego wytłumaczyć. Nie mówmy o tym, proszę. Jak można wytłumaczyć samotność, strach przed samotnością, zagubienie w nocnej puszczy, jak wytłumaczyć beznadziejność każdej wyprawy po wodę życia, cudowny kwiat, bezsilność posmakowania boskiej pełni wszechświata. Powtarzałeś wtedy, wiem, że i tak odejdziesz. Ale tym razem nie ma nikogo. Z potakującym mruknięciem kiwnąłem głową. Wtuliła mokrą twarz między poduszkę a moją szyję, płakała. Muszę odejść. Odejdź, skoro musisz. Nie kochasz mnie, w ogóle mnie nie kochasz, zerwała się na równe nogi i teraz dopiero zaczęła płakać bez opamiętania. Cała czerwona, opuchnięta. Usta miała obrzmiałe, nieomal pękały pod ciśnieniem krwi. Takie usta miała zawsze wtedy, gdy śniło mi się, że jest w ciąży. Rozpalone policzki, powietrze łapane z trudem. Wcisnąłem jej do ręki chusteczkę, gładziłem pachnące pokostem włosy. Chciałem powiedzieć: Kocham cię, Anno, tak się mylisz. Ale odejdź, jeżeli musisz. Cóż mogło moje uczucie. Co jest uczuciem. Lecz mnie ubiegła: Nie to chciałam powiedzieć. Ja ci nie jestem potrzebna. Jesteś mi potrzebna. Kiedyś. Kiedyś, ale już nie. Już chyba wcale. Jesteś. I kocham cię. Czemu mnie nie zatrzymujesz? Przecież musisz odejść. Jeśli musisz, nie mogę cię zatrzymać. Nie możesz, to był wyrzut, pretensja. To było oskarżenie. Coś się skończyło, wypaliło, jest martwe, jest martwe, czuję przecież. Czemu o nic nie pytasz, niczego nie chcesz, nie potrzebujesz. Nie chcesz, żebym została. Chcę, ale odejdź, jeżeli musisz. Była teraz zupełnie blada. Pomóż mi. Dobrze. Usiadła przy mnie i mogłem pogłaskać jej pierś. Dotykaliśmy się nawzajem, długo. Od kiedy musisz odejść?, zapytałem. Nie umiała odpowiedzieć. Od jakiegoś miesiąca, tak myślę. Kiedy odejdziesz? Jutro, odpowiedź padła od razu. Milczałem. Więcej jej pomóc nie mogłem. Na zawsze, dodała. Skinąłem głową. Nic przeze mnie nie zrobiłeś, niczego nie zrobiłeś. Bolesne dla niej były te słowa. Niewiarygodnie pewne. Niepotrzebnie to mówisz, zachrypiałem żałośnie. To jest prawda! Mylisz się. Piszę, ciągle piszę. Ale nic nie napisałeś, zacząłeś dwie powieści, zacząłeś jakiś scenariusz, jakiś poemat, wiersze, dramat, jakieś szkice analityczne, co teraz zacząłeś. Zacząłem esej. I zacząłem nowe opowiadanie, długie. Nic nie kończysz. Dlaczego! I czemu nigdy nie mówisz mi, co piszesz, o czym. Ty nie chcesz tego kończyć, uparłeś się, zwyczajnie. Dlaczego ja nie jestem ci potrzebna. Jesteś mi potrzebna. Nic nie mówisz. To nie jest proste, wiesz przecież. Nie pozwalasz zbliżać się do stołu, dotykać kartek, boisz się mnie albo… nie wiem. Kocham cię, nie patrzę na nią. Nigdy nie umiałem patrzeć w oczy: słowa, jak to mało. Zupełnie nic, co to są słowa. Siedzę w nich, zasypany ich tandetą. Co ja mogę powiedzieć, cały przesiąknięty słowami, tymi samymi, które wyblakły mi w dłoniach, rozsypały się, wykruszyły: o tym mam ci mówić. Chcę ci pomóc, odpowiedziała bez namysłu, ale jak, nic przecież nie wiem. Pomagasz mi. Nieprawda. Kiedyś było inaczej, czytałeś mi wszystko, co napisałeś. Ja czytałam książki z twojej półki, było nam tak dobrze, zasmuciła się jeszcze bardziej. Teraz ich nie rozumiem, wiesz o tym. Próbowałam, ale nie rozumiem. Wcale nie musisz, są takie, których ja nie rozumiem, czy to dziwne. I nie zrozumiałabym też tego, co piszesz. Nie wiem, ale chyba się mylisz. Przeczytaj mi. Cokolwiek. Skinąłem potakująco. Zapaliła światło i podeszła do stołu. Próbowała nie deptać kartek leżących na podłodze, ale było ich pełno dookoła, cały stos. Pod stołem wielka góra, na stole dwie, trzy kartki jeszcze nie zapisane. Wszystko zrzucałem na podłogę, żadnej strony nie numerowałem. Nie sygnowałem też, skąd pochodzi. Okrutny chaos panował w kącie, gdzie pisałem. I skrzętnie, mrówczo, bezsensownie pogłębiałem ten chaos codziennie. Już od tylu lat. Włożyła rękę w największy stos, jak gdyby losowała nagrodę, wyjęła kartkę nieco pożółkłą, o nierównych brzegach. Musiała być dwa razy większa i przedarłem ją zapewne na pół. Może sama przeczytasz, zaproponowałem. Bardzo zabazgrane, uśmiechnęła się. Dawniej pisałeś staranniej. W zużytym, w zużytym do… połowy… Lepiej ty, podała mi kartkę. Przedtem jeszcze wyprostowała jej zagięty róg. To stary tekst, powiedziałem, może nawet sprzed dwóch lat. Wezmę któryś z wierzchu. Na wierzchu mogą być jeszcze starsze. Twarz miała zdziwioną i zaciekawioną jednocześnie. Rozłożyłem ręce. I nie ma początku: w zużytym do połowy, rozciapanym kremie, jakby zapadł w nagły sen, i mało nie wypuścił z ręki plastykowego pudełka, w końcu położył je ostrożnie na podłodze, jak relikwię, przykucnął, zaczął drżeć coraz gwałtowniej, aż musiał podeprzeć się czubkami palców, zaraz upadł na łokcie, przewalił na plecy i zaskowytał, zupełnie jak zwierzę, chociaż nie chciał, jak zwierzę, pomyślał, zakrył twarz, wcisnął w nią dłonie, wbił paznokcie w czoło, ale nie mógł powstrzymać wycia, tego bolesnego jęku wyduszanego z zaciśniętej w pięść powłoki żołądka, aż zaczął podkurczać powoli nogi, leżąc na boku, zamykał się, kulił, ściskany coraz głuchszym jękiem, ściągany pętlą żył i ścięgien, a pudełko z kremem znalazło się przy jego policzku, czuł mocny, tłusty zapach, ziołowy aromat wyczuwany zawsze z jej szyi, i może dlatego nie mógł złapać tchu, gdy wypuścił z siebie cały bagaż jęku, tylko otworzył usta, otworzył usta, tylko otworzył usta, wiedział, że znów zaczął się atak i nikogo nie było w pobliżu, kto by mógł mu pomóc, kto by go uratował. Tyle na tej kartce, spojrzałem na Annę. Przecież rozumiesz. Była zdziwiona, chyba nawet rozczarowana. Milczała długo, tylko koniuszkiem języka oblizywała napięte wargi. A co to jest. Z jakiegoś opowiadania, nie skończonego. Nie pamiętam co było na kartce poprzedniej i następnej, pisałem to dość dawno. Usiadła na kołdrze. Odchodzi. Jak ja to wszystko poskładam teraz, połączę. Jakim cudem posegreguję, żeby miało sens. Siedziała pochylona, włosy leżały na jej piersiach. Dlaczego nie kończysz? Piszę, wyszeptałem zjadliwie i głośno. Piszę i piszę, ciągle i wciąż, kiedyś więc skończę. Przeszkadzam ci. Tym, że jestem taka, nie inna, nie taka, co daje siłę, którą mógłbyś się karmić. Każde słowo przecież matowieje, wydostaje się z ust już martwe, jak zeschły liść opada po brodzie, na brzuch, na podłogę. Dajesz mi siłę. Chcesz, żebym nie odeszła? Tak. Ale jesteś zupełnie obojętny, jesteś jak z drewna. Tak. Masz mnie za idiotkę, szydzisz sobie. Nie. Więc co, mów. Ufam ci przecież. Nawet teraz, gdy odchodzę? Tak. Nie, tego nie można znieść, rozumiesz? Ja nie mogę! Skoczyła z furią w moją stronę, zaczęła szarpać za moje ramiona. Nie reagowałem, zupełnie bezwładny. Wtedy uderzyła otwartą dłonią w głowę, potem drugi raz. Chwyciłem jej ręce. Wijąc się, uderzyła czołem w mój nos. Ale nie poczuła tego. Czekałem, aż się uspokoi. Trzymałem mocno. Musiała w końcu zwiotczeć, upadła na poduszkę. Czułem krew w ustach. Nie chciałem, żeby to zobaczyła. Wstałem powoli, ale zatrzymała mnie. Czerwona plama była na poduszce. Będzie dobrze, wybełkotałem. Krwi było za dużo, nie chciałem jej połykać, mdliło mnie. Skapywała z brody cienkim strumykiem. Przechyliłem głowę do tyłu, żeby uwolnić ramię z uścisku Anny. Widzisz, co się ze mną dzieje, widzisz, ja nie chciałam, jeszcze mocniej ściskała mi ramię. Jestem zupełnie sama, co ja narobiłam. Zupełnie sama. Łóżko pode mną rozmiękło, jakby rozkołysał je potężny sztorm. Zrobiło mi się słabo. Chciałem koniecznie usiąść. Anna wybiegła na środek pokoju, gdy upadłem twarzą na podłogę. Stała naga i przerażona. Zobaczyłem jej twarz, gdy już leżałem na plecach. Twarz zupełnie taką samą jak po południu, gdy powiedziała: Odchodzę. Zmęczoną, smutną i łagodną. Trochę tylko zamgloną. Zimny kompres na nosie i oczach przywrócił mi świadomość. Leżałem przykryty kołdrą, ułożony równiutko. Podniosłem rękę, ale mnie powstrzymała. Przez szczelinę widziałem, że siedzi w szlafroku. Wszystko będzie dobrze, wymamrotałem. W gardle uwierał mnie stwardniały skrzep. Kaszlnąłem cicho, ale nie pomogło. Boli? Nie bolało. Uśmiechnąłem się. Nic a nic. Okłamujesz mnie, prawda? Poruszyłem głową przecząco, ale delikatnie. Bardzo mi smutno, nie chciałam uderzyć, nawet nie wiem, jak to się stało. Szarpaliśmy się, mówiłem niewyraźnie. Skrzep drapał mi gardło. Patrzyła czule w moje oczy. Bez powodu poprawiła okład. Jesteś taki dobry, tak bardzo cię kocham. Chciałem odpowiedzieć identycznie, od razu, ale głos ugrzązł we mnie. Tak… zacząłem się krztusić. Poruszałem szczęką jak ryba i tylko wydukałem: Kocham. To słowo nie było puste, nie rozsypało się. Nie opadło jak zmięty, suchy liść. Zachichotałem bezgłośnie. Anna balansowała na linie pomiędzy radością a rozpaczą. Teraz nie było puste, poruszałem rękoma, jakbym drapał kołdrę, ale i tak nie utrzymałoby się na papierze. Wyjęła z lodówki inną ścierkę, zmieniła kompres na lodowaty. Wiem, że to głupio, idiotycznie zabrzmi, ale czuję, że mnie rozumiesz, sapnęła. Chciałabym, żebyś rozumiał. Kiwnąłem głową. Nie byłam przecież dla ciebie zła, tak się starałam. Kiwnąłem. I też chcę, żebyś wiedział, że ty byłeś dla mnie bardzo dobry. Kiwnąłem, ale nie miałem już siły podnieść głowy, tak została. Te kiwnięcia centymetrowe, ale głowa jakby opadła. Albo tylko szczęka. Powiedz, szepnęła, odwracając głowę ode mnie, mówiąc w najdalszy kąt pokoju, powiedz, i po chwili jeszcze raz: powiedz, pozwolisz mi wrócić… Nie miałem siły, aby kiwnąć. Tylko sapnąłem. Jak mogłem najgłośniej. Że tak. Spałem dłużej niż zwykle. Do czternastej nie wychodziłem z łóżka. Kanapki i herbata stały w zasięgu ręki, na taborecie. Żadnej kartki. O piętnastej trzydzieści pomyślałem, że może przyjść przecież. Nie chciałem udawać chorego. Czekałem przy stole. Zjawiła się dopiero wieczorem. Chciała zabrać ubrania, różne drobiazgi. Niczego nie spakowała. Czułem się dobrze, nos miałem tylko nieco obrzmiały. Załatwiała sobie jakieś mieszkanie, na razie zabierze co nieco, po resztę przyjdzie później. Usiadła przy stole, naprzeciw mnie. Wszystko dobrze? Spojrzała na mnie badawczo. Nie boli cię głowa? Pod czaszką rozpalały się punkciki, coraz więcej ziarenek. Bardzo źle, kończy się pożegnanie, zaczyna się pustka, już się zaczęła, już bolało całe popołudnie, ciężko na twarzy, napychało skórę policzków i warg kamieniem. Kiwnąłem głową, beztrosko, nieomal odruchowo. Miała w sobie jakąś iskrę nowego życia, więc dobrze zrobiła. Trzeba jej było czegoś, co ją ożywi, nie pozwoli zginąć. Niczego takiego nie mogłem jej dać. Pisałeś? Tak. Spojrzałem na nią odważnie. Pisałem. Pogłaskała mnie po twarzy. Ja też ją pogłaskałem. Przyjdę niedługo po resztę rzeczy. Leżałem dwa dni na kanapie, w ubraniu. Piłem wodę prosto z kranu i od razu zasypiałem. Obudziła mnie po południu. Miała torbę z zakupami, w drugiej ręce walizkę. Spojrzałem na nią ciężko, trochę nieprzytomnie. Nie jesteś chory?, przykucnęła koło mnie. Znów wypłynął ze mnie ten bezwiedny uśmiech. Anna jest taka dobra. Nie, spałem. Dużo pracuję, mało śpię. Teraz muszę inaczej żyć, to wszystko. A jak ty. Trochę bezradnie poruszyła głową. Trudno się przyzwyczaić, ale jakoś trzeba. Trudno, powiedziałem, ale trzeba. Bez najmniejszego znaku chwyciliśmy się w objęcia, upadliśmy na podłogę. W ogóle nie przygotowani. Ona szamotała się ze swoim ubraniem, ja ze swoim. Przeszkadzaliśmy sobie nawzajem i w najmniej oczekiwanym momencie ścisnąłem ze wszystkich sił jej ramiona. Splamiłem już uniesioną sukienkę. Czaszka bolała mnie tak, jakbym dostał porządnym kijem. Anna objęła mnie lewą nogą. Chwyciła moją bezwładną rękę, przydusiła do naprężonego brzucha, potem wcisnęła w siebie energicznym ruchem, jakby próbowała się przebić. Ale traciłem przytomność. Zadrapałem niechcący jej policzek. Pod paznokciami czułem odrobinę krwi: tylko wyobrażenie. Wczepiłem się w deski podłogi. Brakowało mi tchu. Przez chwilę próbowała obudzić mnie ruchami bioder, potem zaczęła przytulać delikatnie. Leżeliśmy w uścisku, aż zasnęła. Pod podłogą chrobotała mysz. Też zasnąłem. Wieczorem pomogłem jej przy pakowaniu. Zrobiła kolację. Odłożyła na potem chleb, żółty ser, kilka pomidorów. Chciałem, żeby została na noc. Czułem ostry zapach potu i nie miałem odwagi jeszcze raz przytulić się do niej. Mogła przecież zostać. Niczego to nie musiało zmienić. Wyciągnąłem do niej rękę, stojąc daleko, tak że nie mogła jej dotknąć. Rano nie było kanapek ani herbaty. Leżałem odkryty. Prawie wszystkie swoje rzeczy zabrała. Lodówka, szafa, garnki: też były jej. Może przyjdzie kiedyś po to. Usiłowałem spać jak najdłużej. Po otwarciu oczu patrzyłem tylko w zasłonięte do połowy okno. I tak wpadało przez nie bardzo mało światła, nawet w najsłoneczniejsze dni. Ten pokój był ciemny, wilgotny. Ale bez trudu odróżniałem pochmurny dzień od zmierzchu. Przez zakurzoną szybę widziałem z kanapy tylko poczerniałe cegły starej kamienicy, nieraz czubek głowy jakiegoś pijaka: zwykli załatwiać swoje sprawy w zaułku, tuż przy oknie. Ziemia tam była rozmiękła, sinawa. Pod murem starej kamienicy rosła blada trawa przetykana kępkami mchu, który wpełzał aż na cegły. Nie okrywałem się, chociaż o świcie dygotałem z zimna. Po każdym przebudzeniu usiłowałem obliczyć, ile upłynęło czasu. Ale szybko rezygnowałem, zamykałem oczy. Powieki opadały miękko, wtulały mnie w kanapę Anny. Bo moje łóżko, bardzo skrzypiące, z wystającymi sprężynami, postanowiliśmy wyrzucić, skoro Anna miała taką kanapę. Żadnych słów przez ten czas. Tylko matowa cisza odgradzająca mnie od jawy. Jak nieustanna drzemka. Leżałem nieraz godzinami, mając świadomość, że tak leżę. Budziły mnie odgłosy tramwaju, przytłumiona rozmowa pod oknem. Wtedy uprzytomniałem sobie, że to leżenie było jednak spaniem. Słyszałem, jak w zaułku raczyli się piwem, tanim winem. Potem tłukli butelki albo się przekonywali bełkotliwie. Że miłość, nigdy nie zdradzą, można zaufać, i ojczyzna, a oni, ale jeszcze, ty rozumiesz, wierzysz. Bywało, że leżeli tam bez przytomności, by rano wstać dziarsko i odejść, do pracy albo do domu, dopić tę gleję w sobie. Albo kopulowali hałaśliwie. Zwłaszcza kobiety nie potrafiły zachować powściągliwości. Słuchaliśmy z Anną często ich przekleństw i chrapliwych, czułych okrzyków. Aż nie mogłem spać dłużej. Wargi miałem spękane, wyschnięte gardło, skórę na policzku twardą, nieczułą na dotyk. Zęby poruszały się w spulchnionych dziąsłach za każdym dotknięciem języka. Zlizywałem z dolnej wargi kropelki krwi. Usłyszałem szelest, jakby ktoś wycierał buty w leżącą pod drzwiami szmatę. To mogła być tylko ona. Uniosłem głowę. Ale nikt nie wszedł do środka. Przypomniała mi się tak nagle. Nieomal namacalnie. Zonanizowałem się szybkimi ruchami. Cztery razy. Z oczami otwartymi szeroko, głową odchyloną do tyłu. Widziałem podniszczoną poręcz kanapy. Bezsensowna, martwa czynność. Tylko rozwiała zjawę Anny. Zawsze obejmowała mnie mocno. Zawsze czułem na plecach jej dłonie przyłożone całą płaszczyzną. Najpierw nieruchome, później przesuwające się o kilka centymetrów, nieraz ledwo zauważalnie. W przeróżnych kierunkach. Wstałem ociężale. Opłukałem ręce, twarz. Zimna woda nie wywołała nawet lekkiego skurczu. Chleb i ser leżały na wierzchu, ser nadgryziony z jednej strony mysimi ząbkami. Nigdzie nie widziałem pomidorów. Musiałem je już zjeść. Nalałem wody do kubka. Wydarłem dwoma palcami kruchy miąższ z chleba, ułamałem kawał sera. Rozdrobniłem wszystko, jak mogłem najbardziej, i dopiero wtedy włożyłem do ust. Gryzłem ostrożnie, bolało. Ręce czuć było spermą, podobny zapach miał ser. Zemdliło mnie nagle. Złapałem się krawędzi stołu, krzesło upadło za moimi plecami. Połknąłem tylko parę kęsów. Twardy żołądek uderzył w podniebienie. Ukląkłem, pochyliłem głowę i przebiłem nią elastyczną powłokę: wleciałem w ciemność. Jestem wyczerpany, pomyślałem, gdy tylko wróciła mi świadomość. Stół od spodu miał skomplikowaną konstrukcję. Ale niestaranną, z elementów byle jak wykonanych. Na pewno dużo było tam rzeczy niepotrzebnych. Bałagan. Tylko po to, aby blat gładki miał swoją gładkość. Rozchorowałem się więc. Gorączkowałem chyba. W skroniach rozognione żyłki. Włożyłem na nagie ciało spodnie, buty i płaszcz. Wyszedłem z domu. Środek dnia. Ulice jakoś puste. Daleko, na zakręcie grupka ludzi. Tam knajpa. Piją wódkę, zagryzają galaretką wieprzową polaną octem. Udekorowaną zżółkłą, przywiędłą nacią pietruszki. Nie miałem zamiaru nigdzie iść. Nie miałem sił. Stanąłem w pobliżu bramy. Przyjechał zakurzony autobus, prawie szorując blachą po bruku. Warcząc sennie, matowo. Oddalił się jak zjawa. Z góry, z samego nieba, dochodził mnie bulgot i syk. Chmury podobne do zwałów czarnej gliny gęstniały nad moją głową. Niewiarygodnie szybko. Ludzie stojący przed knajpą zniknęli. Wiedziałem: zaraz zacznie padać deszcz. Mżawka, jak mleczna kurtyna, opadała przed moimi oczami. Nie było sensu tak stać. Napierało ze wszystkich stron, już w ciszy. Dławiącej bębenki w uszach ciszy. Cisza jest duszna, przypomniałem sobie. Milczenie jest oddechem w ciszy, napisałem kiedyś. Kaszlnąłem sucho, aż ból przeniknął do kręgosłupa. Deszcz lunął, gdy tylko wszedłem w chłód bramy. Pisałem. Każdego dnia wymuszałem z siebie, wyciskałem jak sok z wyschniętego owocu. Każde zdanie. Rzuciłem płaszcz na podłogę. Usiadłem przy stole, gdzie stał kubek z wodą. Miała smak rdzy i mułu. Jak smakuje muł, szlam. Błotnista maź. Stos wymiętych kartek dookoła stołu, krzesła. Kartki wydeptane pod stołem, gdzie przebierałem nogami. Niektóre w strzępach, chyba już stracone. Pisałem, każdego dnia zaczynałem od nowa. Kiedy już postanowiłem, odkładałem książkę albo kromkę chleba, torowałem drogę do krzesła, odsuwając zapisane papiery na bok nogą. Sadowiłem się w samym środku jak w gnieździe. Brałem czystą kartkę. Zawsze nową i czystą. Siedziałem bez ruchu, z przyłożonym długopisem, gotowy do zapisywania, siedziałem tak nieraz godzinami, czyhając na najwłaściwszą z przemykających we mnie myśli. Tę, którą przyłapałem, wyciągałem z nicości. Zaczynała wtedy bieg myśli nowych, już podporządkowanych ślamazarnemu procesowi pisania. Do chwili, gdy nie urwało się wszystko w połowie zdania. Rzucałem kartkę na podłogę. Odkładałem długopis, wstawałem zupełnie zamroczony, niewiele widząc, prócz szarej płaszczyzny plam bez głębi. Bezkształtnych plam. Zawsze wtedy czułem mrowienie podniebienia, odchrząkiwałem słodką flegmę. Smakowała jak zagęszczone mleko. Boleśnie pulsowały skronie, czułem, jak obrzmiewają monstrualnie. Żadnej poza tym myśli, żadnego sensu. Piłem herbatę, jadłem coś, byle co. Żułem zapamiętale. Chodziłem po pokoju. Czekałem na powrót Anny. Albo, było tak czasem: wracałem do stołu. Pisałem codziennie. Bardzo dużo nieraz. Chociaż nigdy nie udawało mi się za jednym zamachem zacząć coś i skończyć. Esej o rozbijaniu ściany, jaka wyrasta nadaremno przed każdym usiłowaniem pisania. O niemożliwości powstrzymania rodzaju ludzkiego od pisania, czegokolwiek, pisania tak nieodzownego dla umysłu, jak dla ciała wydalanie. W zupełnie okrutnych warunkach, na skrawkach starych gazet, pomiędzy wierszami drukowanego tekstu. Na dzień przed egzekucją, bez nadziei, że ktokolwiek przeczyta, ze świadomością, że zmięty świstek zostanie wdeptany w ziemię i zniknie w jej czeluściach, głupie, nieporadne, okupione wszelką możliwą ceną pisanie. Zostawienie po sobie bezradnych słów, odchodów myśli, raz na zawsze puszczona w ruch machina wydalania. Znużenie okrutne, znużenie w nogach. Okruchy chleba i sera, które odsuwam od siebie z wysiłkiem. Przyrosły, wtopiły się w blat stołu. Zdjąłem buty bez rozsznurowywania, poczłapałem na kanapę. Za oknem deszcz bił całą mocą, podmuchy wiatru rzucały metaliczne strugi o szybę. Niespodziewanie akordy rezonowały w pokoju. Leżałem w środku tej monotonnej muzyki. Jeszcze długo nie zabraknie mi czystych kartek. Miałem też spory zapas wkładów do długopisu i ołówków. Ze sto książek do przeczytania, dużo pracy. Taki ogrom. Ciemność prawie kompletna. Ogrom. Ledwo dostrzegałem zarysy mebli. Chciałem iść po omacku, zapachniał mi chlebowy miąższ, zdecydowałem jednak czekać do rana. Ręce trzymałem pod głową. Tak spałem cały dzień, całą noc, do południa. Wstałem. Sera niewiele zostało. Znów patrzyłem i patrzyłem na bałagan w kartkach. Jedna, niezwykle cienka, zapisana gęsto, leżała przewieszona przez oparcie krzesła. Drobnymi literkami piszę, gdy myśli dużo. Tak nieskończenie, myśli niecierpliwych, nieopanowanych, i śpieszę się. Bo nie miałbym czasu nawet na odłożenie kartki, na sięgnięcie po nową. Wody tylko dwa łyczki. Postawiłem kubek na podłodze przy kanapie. Otworzyłem szafę: kilka moich koszul, sweter, skarpetki. Białe podkoszulki pachniały świeżością. Przyłożyłem jeden do twarzy, wdychałem głęboko, przez nos: nabierałem siły. Z sufitu zwisała pajęczyna, lekko falowała. Podobna do czarnej pończochy. Na małej komódce zwiędłe kwiaty w wazoniku. Łebki złożyły aż na serwetce. Pęknięcie tynku na ścianie, jak błyskawica. Pionowa, z licznymi gałązkami, dokładny rysunek. Już od roku. W szufladzie komody szpulki nici Anny, pudełko z lekarstwami. Jakieś wyciśnięte tubki, w innej puste pudełka różnej wielkości, listy, dokumenty. Ważne pokwitowania. Serce załomotało w krtani: jest plastykowe pudełko po kremie. Otworzyłem je przy oknie. Jak najwięcej światła. Biała masa naznaczona licznymi maźnięciami palca, podobna do wzburzonego morza. Tak. Jest. Rzęsa pozostawiona w zużytym do połowy kremie, jej rzęsa. Stałem oniemiały. Jakbym zapadł w sen, tak na stojąco. Ledwo utrzymywałem równowagę na chybotliwej podłodze. Nabrałem na wskazujący palec białą porcję, rzęsa sterczała z niej wyraźnie, czarny maszt. Pudełko. Wyleciało z ręki. Wróciłem na kanapę. Rozsmarowałem krem na ustach grubą warstwą, rozprowadziłem na policzki. Nos, czoło. Nie wiedziałem, w którym miejscu na twarzy pozostała rzęsa Anny. Skóra mi od razu zmiękła, rozluźniłem się cały. Mogłem oddychać bez najmniejszego wysiłku. Zupełnie spokojny. Uśmiechnięty do siebie. Upojony. Oblizywałem wargi. Masowałem twarz całą dłonią, bezustannie. Jej rzęsa. Jej pięty zaczerwienione. Skóra miedzy palcami stóp co jakiś czas zaczynała się łuszczyć. Nie pomagały żadne płyny, moczenia, smarowania cuchnącymi maziami. Na plecach miała trzy punkciki ułożone w jednej linii. Co jakiś czas prosiła, abym wycisnął z nich tłustą, białą zawartość. Zawsze się nazbierało. Zasnąłem i widziałem jej majstra. Pochylał nade mną porowatą twarz z sinym, gnijącym nosem, dolną wargę miał wywiniętą, odsłaniała rzadkie pieńki zębów. Zbliżał twarz, pory w niej olbrzymiały, z ust buchał ciepły odór czosnku, piwa i lizolu. Nie dla siebie, wymamrotał. Ja byłem Anną. Zaczął mnie obmacywać twardymi, spracowanymi na pancerz łapami. Nie dla siebie, jęknął podekscytowany. Białka oczu podbiegły mu krwią. Z wywiniętej wargi zwisał biały sopel. Obmacywał piersi Anny, a czułem, jakie są duże. Zduszał je, aż bolało. Nic dla siebie, raz na zawsze to pamiętaj. Skapnęła na mnie jego ślina. Nagle stężał, z jego rozwartych ust wypłynęła gęsta fala. Wyprysnęła właściwie. Mocniej mnie zdusił. Zaraz drugie bluźnięcie. Wymiotował. I mówił wciąż, nieprzerwanie: Nic, nic, żadnego opierdalania. Zaczął bulgotać, z wyrazu twarzy odczytałem, że odczuwa coraz większą przyjemność. Wypływająca z niego ślina była zabarwiona krwią, nie odpadała od wargi. Rzucały nim niekontrolowane spazmy. Dwa paluchy wcisnął mi aż do gardła. Wił się, uderzając całym ciałem. Anna krzyczała, a on już tylko wierzgał nogami, bił pięściami na oślep, szarpał za ramiona, aż przebił mnie bolesnym ciosem, wbił się głęboko. Wtedy zacisnął ręce na mojej szyi, zamarł, usta miał zdeformowane przez zastygłą lawę, sinoczerwoną. Migotały w niej szkliste ziarenka. Sparaliżowany, bezwolny, pozwoliłem się zrzucić gdzieś w dół, ten sen trwał zaledwie kilka sekund. Otworzyłem oczy ze spokojem, jakbym tylko wymyślił sobie cały koszmar. Jej majster, jak opowiadała, był mały, drobny, kościsty. Przypominał szkielecik. Rzadkimi włosami zaczesywał placek łysiny, pielęgnował czarny wąsik. Ciągle zdejmował i wkładał okrągłe okulary wypełnione grubymi szkłami. Jedno ramię oprawek było z grubego drutu. Chował je do kieszeni, gdzie trzymał suwmiarkę, mały, wymięty notes i miętowe cukierki. Odwróciłem się na brzuch. Uciskała mnie metalowa klamra paska, nogawki krępowały ruchy: zdjąłem spodnie, wszedłem pod koc. Pachniał jeszcze zmęczeniem Anny. Ciepły, szorstki. Miała kilka bladych piegów na policzkach, tuż przy nosie. Nie, na karku, całą ich garść rozsypaną nieregularnie, i trzy czarne pieprzyki ułożone w linii prostej. Z każdego wyrastał krótki włosek. Owłosione wewnętrzne strony ud, stopy delikatne, łydki gładkie, wypolerowane. Brzuch miękki, płaski, pokryty białym mchem, podobny, ale bardziej delikatny meszek nad górną wargą. Plamka na dolnej wardze, lekko podpuchnięte oczy. Zawsze przymrużone, kilka wyraźnych piegów na czole, nie, oczy szeroko otwarte. Czujne, a jednocześnie łagodne, trzy kreski zmarszczek na czole. Nigdy się nie uśmiechała. Czy to możliwe, zawsze takie znużenie. Smutek, senność, mięśnie trochę zwiotczałe. Gdy odprężała się na moment, wyraz ciągłego oczekiwania, skupienia, tak często się śmiała. Przykładała wtedy jedną dłoń do ust, do całej twarzy, palce opierała o czubek nosa, odsłaniała białe zęby, trochę nierówne, po obu stronach nosa symetryczne plamy dużych piegów. Doskonale widocznych, nie, trzy wyraźne piegi ułożone na plecach w linii prostej. Jedna obok drugiej, trzy plamy, nie mogła ich zobaczyć. Dotykałem palcem tych miejsc, jej włosy pachniały. Nie były puszyste, pachniały mocno. Wszystkie kobiety na całym świecie kładą ręce na plecach mężczyzn, czasem je opuszczają niżej. Naciskają tuż nad biodrami, lekko zaginając koniuszkami palców. Mysz dreptająca po stole przystanęła na dwóch łapkach, rozejrzała się na wszystkie strony. Niedługo zabraknie dla niej pożywienia. Przestanie przychodzić. Czy to możliwe. Coraz wyraźniej czułem zapach Anny na kocu. Zapach ciepłego mleka, trochę mdławy, wilgotny. Zapach rumianku pod pachami, świeżo ściętej trawy, soczystej zieleni z jej łona. Zapach rozhulany w bezkształtną kałużę, wabiący ruchliwe owady. Śniła mi się w każdej razem spędzonej chwili. Wszystkie od razu jednocześnie. Pochylona nad parującym garnkiem, w poplamionym, połatanym fartuchu opinającym zawsze wysunięty do przodu brzuch. Wtedy jej ręce pachniały surową cebulą i ziemniakami. Usta miała lepkie od rosołu, palce pociemniałe od skrobania marchewki. Szła przez pokój balansując biodrami, jakby specjalnie. Za oknem dwa stłumione szepty, kobiecy śmiech, nerwowy. Wiatr rzucił o szybę liściem. Sufit nade mną wybrzuszył się, pękł z cichym chrzęstem. Wielki płat tynku spłynął wirując leniwie dookoła swej osi. Pozostała po nim jaśniejsza plama. Spadł obok kanapy, pękł na kilka kawałków. Głośno. Jakby pękła szyba. Nic już mi się nie uda napisać. Przy Annie mogłem. Teraz nawet jednego zdania. Mucha szła brzegiem koca. Poprzez moje palce, ułożone na jej drodze kłody. Obudził mnie błysk. Grzmot sypnął się ciężkimi kulami. Usiadłem z wysiłkiem, długo to trwało. Już nie mogłem tak swobodnie się poruszać. Szumiało we mnie, jakby krew płynęła wartkimi strumykami. Swędzenie trudne do zlokalizowania, mogłem je ukoić głębokim oddechem. Długi, ale urywany błysk pokazał mi nowy spadający z sufitu płat. Rozprysł się na stole. Obok lewej nogi przycupnęły trzy myszy. Odniosłem wrażenie, że zapisanych kartek jest więcej, niż było. Jedna leżała za krzesłem, a zawsze dbałem, aby krzesło wyznaczało granicę papierowego stosu. Kilka kartek na chwiejnym stoliku. Chyba że były to płaty tynku. Wielkie, zapisane. Szedłem, czepiając się mebli. Więc coś robiłem, długopis równo ułożony pod rzędem zdań. Pisałem. Chwyciłem kartkę całą garścią, zacząłem wracać na kanapę. Ale musiałem znaleźć inną drogę, bałem się teraz stracić choćby na chwilę oparcie. Szorowałem brzuchem po ścianie, strąciłem garnek i kuchenkę elektryczną. Jęknęło w niej, dotknąłem ręki Anny stojącej przy zlewie, była mokra. Ścisnęła mnie na chwilę. Mocowałem się z kurkiem. Był mocno zakręcony, w końcu ocucił mnie strumyk zimnej wody. Trzymałem głowę nisko, wytarłem twarz zmiętą kartką. Ruszyłem przed siebie, pochylony do przodu. Jak do ataku, prosto na kanapę. Poczekałem na błysk, żeby odczytać w plątaninie kresek imitującej napisane wyrazy: Czy to zresztą ma jakiekolwiek znaczenie. Niżej dostrzegłem jeszcze: Miała odejść, to ja wiedziałem. Że musi. Coś wędrowało po moim czole. Coś wielkości paznokcia, łaskotało. Niemy błysk. Próbowała się usprawiedliwić, nieomal zażądała, bym chciał jej usprawiedliwienia. Po omacku szukała przyczyny, byle jakiej. Nie mogła wiedzieć, dlaczego musi, chciała, żebym ja to wiedział, żebym zrozumiał ją ponad tymi słowami, ach tak, ponad słowami. Właśnie. Nic nie mogło być powiedziane. Nie zapomniałem przecież, że musi odejść. Nie zapomniałem o przemijaniu, nie upoiłem się trwaniem. Bez słów, bez tych słów. Zrzuciłem kartkę, nie czekając na błyski. Tyle na nich bezmyślnych zawijasów, bawiłem się chyba w wypisywanie tuszu. Nigdy przecież nie czytałem swoich napisań. To Anna mnie zmusiła. Szmer: zaczęły osuwać się zamienione w piach ściany. Z różnych stron, z ciemności, dobiegały mych uszu sypkie, krótkie omdlenia. Nie zechce odejść z fabryki. Już nie potrafi pracować w innym miejscu, inaczej. Tylko z początku opowiadała o niesamowitym dudnieniu, warkocie. Potem huk zniknął niepostrzeżenie. Podczas gotowania obiadu cerowała i zszywała moje koszule. Spodnie. Coraz trudniej oddychać. Noc nie miała końca. Myszy buszowały w papierach, przewróciły pod zlewem butelkę po mleku. Potoczyła się po podłodze do kanapy. Stuknęła głucho. Szedłem w ślad za nią na czworakach. Ale nie stałem tam, gdzie myślałem, że stoję. Przesuwałem chyba meble. Gdy upadłem bez sił na dywan, z przeciągłym jękiem otworzyły się drzwi szafy. Ona wróci, prędzej czy później. Tyle tu pozostawiała. Czołgam się, na plecach. Miałem chyba obtłuczone żebra, tak mnie bolały. Obmacałem zapadnięty brzuch. Być może wędruję teraz po suficie, zaraz dotrę do lampy. Później zejdę po ścianie w dół. Poczułem drzazgę wbitą pod paznokieć. Otworzyłem usta, wypchnąłem językiem zęby, położyłem je nieomal na dolnej wardze. Spadłem z kanapy w momencie, gdy spadłem z niej ciężko we śnie. Ręce i brzuch miałem otarte do krwi, krwiste smugi zobaczyłem też na ścianie. Lewa noga, skręcona, pokryta sinymi plamami, cała w strupach. Była bezwładna. Po suficie szedł pająk wielkości pięści. Przystanął, wbiegł momentalnie na ścianę. Posypały się grudy tynku. To on burzył cały mój pokój, przestawiał meble, hałasował. Stół zniknął pod papierami. Tam w kącie hulał wiatr. Niektóre kartki wirowały, podnosiły się bez żadnego powodu. Płynęły w powietrzu, unoszone lekkimi podmuchami. Ze stosu biegła ułożona z kartek ścieżka, aż do kanapy. Wchodziła na kanapę, drobne strumyki odbiegały pod szafę. Bezzasadnie prosto do ściany. Wszystkie zapisane. Na górnej wardze zaschnięta krew. Nos zatkany, obrzmiały. Miękki. Ustępował pod delikatnym naciskiem. Ścisnąłem go, ale tylko rozjuszyłem utajony ból. Stół zajęczał, szurnął przez pół pokoju. Gdy chwyciłem go nieporadnie, tracąc równowagę. Nie powinienem tak gwałtownie wstawać, tak bezwzględnie usiłować. Głowa opadała na wszystkie strony, nie panowałem nad ruchami rąk, ściana zaczęła walić się na mnie i wpadłem w otwartą szafę. Pospadały wieszaki. Zaraz zostałem wypchnięty mocnym uderzeniem. Za mną wyleciała papierowa lawina. Przygniotła mnie, z trudem się z niej wygrzebałem. Spomiędzy kartek wypełzały ruchliwe pająki, między nimi wiło się białe robactwo. Olbrzymie. Grube, pulsujące sznurki. Co to jest. Węże nieskończone. Oblepiały moje nogi, wpełzały na brzuch. Za nimi stado myszy. Z piskiem wskakiwały na piersi, kotłowały się wściekle. Ręce miałem sparaliżowane. Wykonywałem jakieś powolne ruchy. Bez świadomości. Płynąłem w tej gęstwinie. Nieomal martwy, starannym pismem Anny. Duże, okrągłe litery, zwyczaj podkręcania każdej ostatniej w zdaniu. Fantazyjnie, bez pośpiechu. Tak pisała. Z każdym dniem coraz bardziej martwy, zamknięty, cofający się w siebie. Otulony pancerzem z kartek, znikałem w ciszy, znikałem w ciemności. Nicość. Tak rzadko płakała, takie ważne były te łzy. Wiatr poruszył kilka papierów. Zaraz uderzył huragan, potoczył mnie z całym stosem. Zwinął w ciężki rulon. Zakołysał się żyrandol. Wiało od mojego stolika, spod niego wylatywały zapisane kartki. Całe ich stado, z furkotem. Z dzikim kwikiem. Biało dookoła, kartki jedna za drugą bijące mnie po twarzy, zatykające usta. Obudzę się, pomyślałem. W środku papierowego kopca, będę się czołgał. Próbował wydobyć na zewnątrz, ale kopiec nie pozwoli, nie wychylę nawet głowy. Zbłądzę w papierzyskach, prześlizgując się pomiędzy nimi jak robak. Leżałem bez czucia. Znów chrobot myszy pod podłogą. Mój oddech szeleścił sucho. Przyśniła mi się. Jak idzie po ulicy, smutna. Potrąca ją bez litości tłum. Śpieszący się do ważnych spraw, nie cierpiących zwłoki zadań. Zmęczona twarz, opuszczone kąciki ust. Nie reaguje zupełnie na uderzenia łokciami, odrzucające ją w bok pchnięcia barków. Przystaje co jakiś czas. Zagubiona zupełnie. Patrzy uważnie, aby rozpoznać otaczające ją domy. Ludzie przemykają jak cienie, bezkształtne smugi. Wszyscy bardzo zajęci. Pod pachami ściskają zniszczone aktówki albo zawiniątka z drugim śniadaniem. Wymachują rulonami gazet, gestykulując w czasie rozmowy. Twarze ziemiste, z niespłukanym od wczoraj brudem. Włosy sterczące nierówno, sztywne. Idzie do pracy, nie rozgląda się na boki, śpi. Bo najmniejsze zdarzenie wytrąci ją z transu, wtłoczy w mur najbliższego budynku. Snuje się w beznadziejnej, mglistej samotności. Już bez celu. Niepotrzebnie teraz. Bierze w rękę mały kawałek dwumilimetrowej grubości blachy. Podsuwa pod wiertło, pięć otworów. Pozornie bezładnych, ale w miejscach napunktowanych, odrzuca blachę. Sięga po inną. Nie może nawet, nie chce zapytać o sens. Przecież nie ma żadnego. Przez rzekę czerstwych, nieczułych twarzy wpływającą do fabrycznej bramy. Ale jest taka słaba. Pokazywała szare odciski na dłoniach. Bała się ulicy, domy padały przed nią, usiłowały przygnieść. Chodnik był oślizgły, furkoczące ciężarówki uderzały ją w plecy. Bezwzględnością stalowych zderzaków. Uciekała w najbliższą bramę, próbowała się schować. Nie odnalazłby jej teraz, bo gdzie szukać. A nie starczy jej siły. Nie wróci. Taka daleka droga. Dotknęła mnie przez warstwę kartek, szukała powolnymi ruchami. Głaszcząc papierzyska. Głaskała. Przecież pozwoliłeś wrócić. Ruszyłem ręką do niej. Chciałem. Ani odrobiny siły. Nawet ust otworzyć. Pozwoliłeś mi. Teraz na zawsze. Nie mogła mnie znaleźć w zmiętych papierach. Jej ręka, umorusana smarem. Odsunęła moją głowę. Szukała mnie głębiej. Sapiąc z wysiłku, przesunęła mnie. Przywaliła jeszcze większym stosem. Przetoczyła kilka metrów. Twarz miała białą, oczy wyblakłe. Wypłowiałe włosy, taka słaba. Czułem. Jej obecność. Chodziła po pokoju, zaczynała gotować obiad. Zapach jarzynowej zupy. Już wieczór. Westchnęła. Czekała na mnie. Żebym był. Westchnęła głęboko, ręce położyła na kolanach. W ogóle nie oddychałem. Już. Ciężar coraz trudniejszy do zniesienia. Przybywało kartek. Zgniatały moje ciało, bezlitośnie. Wyfruwały spod rozchybotanego stołu. Znikąd. Stado ptactwa, ale tu. Zupełna cisza. Oczu nie otwierałem. Od tak dawna. Miałem zamknięte, teraz bez sensu. Otworzyć je.

Zamiana

Leżał przy niej bez ruchu, czekał, aż zaśnie na tyle głęboko, by mógł wstać bez obawy, że ją obudzi. I pójść do kuchni. Tam zrobi sobie herbatę. W ulubionej pękniętej filiżance, która kiedyś, gdy stuknęło się w nią paznokciem, dźwięczała pięknie. Teraz wydawała już tylko matowe stęknięcia. Przerażające niezmiennie, taka była w nich zapowiedź nieuchronnego końca. Za każdym razem obiecywał sobie w duchu, że więcej nie będzie stukać, ale oczywiście nie umiał oprzeć się pokusie. Wizja filiżanki rozpryskującej się od leciutkiego pstryczka, herbaty wychlustującej na brzuch i spodnie (a tak przecież musiało się stać prędzej czy później, i z żadnego innego pojemnika herbata nie będzie mu już tak smakować, to oczywiste, i jednocześnie przygnębiające, z tej filiżanki popija bez mała dwanaście lat, ona jest teraz nieomal częścią jego organizmu), ta wizja małego wybuchu, eksplozji nie do opanowania, po którym zostanie we wskazującym zaciśniętym palcu lewej ręki cieniutkie filiżankowe ucho, wymodelowane tak, jak powinny być wymodelowane ucha wszystkich filiżanek świata, gdyby komukolwiek na tym zależało (ten palec oczywiście nie wystarczał, drugi łagodny dół ucha pozwalał środkowemu palcowi brać na siebie zasadniczy ciężar w dowolnym, zależnym od tysiąca spraw miejscu, a kciuk, swobodnie leżąc na górnej części ucha zawsze w jednym i tym samym miejscu, taką ucho miało konstrukcję doskonałą, umożliwiającą nawet różne wymyślne sposoby trzymania, choćby taki, że palec środkowy i serdeczny wjeżdżały pod filiżankę i trzymały ją od spodu, lekko rozstawione, co nadawało zwykłej czynności picia takiej wyjątkowej jeśli nie gracji, to na pewno maestrii, a to z powodu przedziwnych manipulacji, do jakich zmuszona zostaje cała ręka, łącznie z barkiem, nawet i szyją, i głową, nieomal pół ciała jest natychmiast zaangażowane do jednego łyka, kręgosłup wyprostowuje przygięty tułów, a stopy bezwiednie napinają się i wciskają w podeszwy kapci, trudno byłoby udawać w takiej chwili, że filiżanka to martwy przedmiot), wizja katastrofy nie powstrzymywała go jednak od postukiwania, trudno powiedzieć, żeby chciał doczekać wreszcie tego nieuchronnego wybuchu, niemniej był absolutnie przekonany, że w chwili kiedy się to stanie, filiżanka zadźwięczy pięknie po raz ostatni. Rozpadnie się ale jeszcze zadźwięczy. Leżał wsparty na łokciu, już go kłuło pod łopatką, ale wciąż jeszcze każdy nieostrożny gest mógł przerwać jej delikatną wędrówkę w tajemnicze odmęty snu. Niech sobie wędruje. Patrzył uważnie na jej twarz, jeszcze nie rozluźnioną, jeszcze napiętą i czujną. Oczy pod powiekami drgnęły, nic to jednak nie znaczyło. Wciąż nie zamykała drzwi, znał ją bardzo dobrze. Tyle lat. Zrobi sobie chyba też coś do jedzenia. Tak, czytał w jakiejś gazecie, że osoby, które odczuwają głód w stanie przygnębienia czy strachu, to indywidua z powikłaniami emocjonalnymi, z różnymi zahamowaniami, o których najczęściej nie mają zielonego pojęcia, potencjalni schizofrenicy, czyli zwyczajne głupki, palanty, no, może nie tak do końca zwyczajne, to palanty zbyt mocno przejmujące się drobiazgami tego świata, poza tym nic absolutnie nie wiedzące o swej palantowatości, dlatego wyolbrzymiające te drobiazgi, na które normalnym ludziom nawet splunąć się nie chce. Czytał o, jeśli dobrze sobie przypominał, regresie czy przywiązaniu do fazy oralnej, i nikomu potem się nie przyznał, że to właśnie tak jest. Próbował nawet walczyć z tymi napadami głodu, ale gdzie tam. Nie miał najmniejszej szansy. Więc kiedy już wstanie, wtedy usmaży też sobie może jajecznicę z dwóch jaj. Taką nie do końca ściętą, tyle żeby tylko białko z przezroczystego stało się mleczne… O, nie, tylko nie jajka! Aż podskoczył. Na szczęście ona już spała na dobre. Miała lekko rozchylone usta, skóra jej twarzy leżała bezwładnie, pory pootwierały się jak pyszczki maluśkich rybek, w gardle cicho gulgotało. Usiadł. Tylko nie jajka. Odechciało mu się jeść. Pomacał zwały swego baloniastego brzucha. Ostatnio tyle zmartwień i kłopotów, i roztył się straszliwie. Znów spojrzał na nią, pochylił głowę, przez chwilę czuł jej mleczno-kwaśny oddech. Śpi teraz tak, że mógłby nawet zapalić światło, włączyć radio i stepować na środku pokoju. Tylko akurat nie miał na to najmniejszej ochoty. Nie chciało mu się, nic mu się nie chciało. Taki stan. W gruncie rzeczy nie protestował nawet zbyt energicznie. Ale i tak by nie zmieniła swojej decyzji. Widział przecież ten jej nienawistny błysk oczu, zawsze miała takie oczy, kiedy zatracała się w jakimś wściekłym postanowieniu przeciwko sobie i całemu światu. A potem powiedziała, że jest już za stara, i też od razu poczuł się stary. Nic szczególnego mu nie dolegało, nie przytłaczał go ciężar lat, nie osaczały myśli o bezsensie dalszego życia, już skazanego na wygasanie (co jak co, ale apetyt na życie wzrasta z każdym kolejnym dniem, dość ma się tylko na początku, po pierwszej nieudanej miłości, gdzieś w okolicach drugiego potwornego kaca, trzeciej, czwartej zdrady kolejnego przyjaciela, później życie nie nabiera bynajmniej blasku, nie dochodzi się do wniosku, że gorzej być nie może, później jest gorzej, ale przychodzi na myśl, że tyle już złego minęło, więc na pewno będzie lepiej, wcale nie jest lepiej, pomijając te złudne chwile, podczas których nadmiar szczęścia dusi bardziej niż rzygowiny, nie szczęście, i ciągle jest gorzej, i coraz ponętniejsze jest to, co pozostało do przeżycia), ale poczuł się jednak stary gdzieś w nieokreślonym środku swojego umysłu (lub jaźni czy jak tam by tego nie nazwać, on sam nie bardzo mógł się zdecydować, czy było to uczucie gnieżdżące się w zakamarkach podświadomości, czy może pływające po kulistej bańce nadświadomości, gdy próbował jakoś uchwycić ten stan, to uczucie, nie mógł oprzeć się wrażeniu, że umiejscowione jest ono poza jego ciałem, zawieszone niewiele ponad trzydzieści centymetrów od miejsca, gdzie kończy się mostek i zaczyna miękka część brzucha, poza tym jest ciężkie i bryłowate, często odbicie tego ciężaru i bryłowatości dawało o sobie znać w środku, pomiędzy kiszkami, stąd powracające złudzenie, że to uczucie jest jednak w środku, ale chyba jednak było poza nim, w środku dawały o sobie znać jedynie konsekwencje grawitacji, ot co), to są takie zmęczenia, którym nie pomoże najdłuższy nawet odpoczynek, wie o tym każdy, kto krok za krokiem przemierzył kawał świata i teraz choćby nie wiadomo jak długo odpoczywał, nie wiadomo gdzie nogi trzymał, w czym je moczył, na zawsze pozostanie na nich cały trud, i już. A ten jej nienawistny wybuch w oczach dlatego też wydał mu się taki okrutny, że w ułamku sekundy, jak w rozświetlonym na moment pokoju, zobaczył identyczną scenę sprzed lat, kiedy to on zamknął się na wszelkie argumenty, nie i nie, po prostu, i zmusił ją, nie chcąc nawet słuchać, dokładnie tak jak ona teraz, bo całe życie mieli jeszcze przed sobą, szkoda było je marnować, tak wtedy czuł. Teraz ona czuła, że za późno, już za późno. Wyglądało to niemal na zemstę, lecz zemstą wcale być nie musiało. Tylko w nim różne nikczemne myśli judziły, podżegały, całą winę przypisując jej i tylko jej. Delikatnie wsunął rękę pod kołdrę myśląc jednocześnie o tym jak bardzo kiedyś ją kochał. Ona mnie też kochała, uświadomił sobie, a teraz… To jasne, całe to kochanie jest nieporozumieniem, są tylko różne błyski różnych części życia. Łóżkowych przyjemności, wieczornych rozmów, fascynacji tym czy tamtym. Kiedy skończyły się jeden po drugim tematy łączące ich i podniecające, wydawałoby się niezliczonymi różnicami, kiedy już dopasowali się do siebie idealnie, zniknęła nie wiadomo jak i gdzie ta cała urojona miłość, czy co tam właściwie było. Wolał o tym nie myśleć. Jeszcze by doszedł do wniosku, że już zaczęła się nieuchronna, jak przypuszczał, obopólna nienawiść, lepiej o tym nie myśleć. Przesunął dłonią po fałdach koszuli nocnej. Od jej ciała szło ciepło. Tak wielkie jak gdyby buchały prawdziwe kłęby pary. Jeszcze jej nie nienawidzę, odważył się pomyśleć, ale potem już tak, potem znienawidzę ją, jestem tego pewien. I ona wie o tym dobrze, tak. Tylko też jest już jej wszystko jedno. Trudno. Będzie, co będzie. Westchnęło mu się ciężko. Ona też westchnęła przez sen. Zamlaskała i poruszyła się, próbując się odwrócić do niego plecami. Przytrzymał ją za biodro. Chwilę ciągnęła jego dłoń, wreszcie stęknęła zniechęcona i wróciła na plecy. Odrzucił kołdrę. Koszulę miała zadartą, a ciało wilgotne. Prawie go parzyło. W ciemności, w bladym, świetle księżyca padającym przez niezasłonięte okno, wydała mu się przez moment taka, jak wtedy. gdy ją poznał. Gdy po raz pierwszy rozebrał i tak jak teraz oglądał w świetle, dającym żywemu ciału trupią urodę. Ona wtedy jednak drżała, jej brzuch podnosił się i opadał szybko. A kiedy się przysunął, rozchyliła powoli nogi, powoli, i nieomal usłyszał mocny, głęboki akord organowy, podszyty radosną fanfarą trąbek. Teraz dochodził jego uszu tylko oddech. Spała. Nie wiedząc zupełnie, że rozsuwa bezceremonialnie jej uda i lokuje się między nimi niezgrabnie, na klęczkach. Otaczało go teraz wilgotne i gorące do niemożliwości ciało, gorące powietrze, gęste i ciężkie, jakby oleiste, jakby kłaczaste, gąbczaste, bezustannie płynęło od strony brzucha. Przygniatało go do prześcieradła. Chwilami miał wrażenie, że toczą się po nim beczki, przez moment wydawało mu się nawet, że z jej brzucha zaczyna spływać wulkaniczna lawa. Na szczęście odnalazł delikatny zimny wiaterek. Wydobywał się spomiędzy jej nóg, z ciemności. Poczuł najpierw na czole, potem nadstawił nos. Jednostajny, delikatny strumień. Przypomniał sobie troskliwe dmuchnięcie w czoło. Przez całe życie ani raz nie przyszło mu do głowy to wspomnienie. Jak był malutki i matka odgarniała spocone włosy, i dmuchała. Teraz jednak to nie był oddech, tylko czyste (może dlatego, że chłodne, przywołujące na myśl wodę, jezioro albo niewielki wodospad) powietrze. Otworzył usta i pił je, jak mógłby pić wodę prosto z kranu. Po chwili wargi mu zdrętwiały, z kącika ust wypłynęła ślina, zęby mu tak ścierpły, jakby się najadł zielonych, ale soczystych jabłek. Wtedy uprzytomnił sobie, że jeżeli tak, jeżeli tam jest, a przecież jest, to na pewno go usłyszy. I przysunął się bliżej.

— Słyszysz mnie? — wyszeptał tak cicho, że sam siebie nie usłyszał. Powtórzył więc głośniej. I zaraz nadstawił ucha, napiął się cały, żeby wyłowić bodaj cichuteńki odzew. Lecz nic. Nawet pretekstu, by sobie wmówić. Może nawet dobrze. Cóż bowiem ma do powiedzenia, przecież nic, lub raczej niewiele. — Słyszysz mnie? — spytał jeszcze raz z takim naciskiem i zawziętością, jak ktoś, kto dobrze wie, że jest słyszany. Musi być słyszany. Co by tamtemu szkodziło odezwać się. Przyłożył ucho i usłyszał szum drzew. A spomiędzy szumu drzew wyprysnęły kropki pracującego w gęstwinie dzięcioła. A więc nie mylił się. Przez chwilę próbował ręką poszerzyć otwór, ale krzaki były tak splątane, że niewiele wskórał. Jakieś jeżyny czy inne licho, gałązki czepiały się palców, wbijały w skórę, a z listków pryskały naokoło kropelki wody. Nie ma chyba jednak takich krzaków, z których nie udałoby się w końcu wydostać. Coraz energiczniejszymi ruchami poszerzył otwór, splątana gęstwina, gdy raz uległa, nie miała już takiej zwartości, stawiała coraz mniejszy opór. Przecisnął się wreszcie. Nie uniknął przy tym zadrapań na twarzy i krótkiego bezładnego szamotania się z pnączami, które złapały go za rękaw. Wypadł na piaszczystą ścieżkę, która zbiegała w dół zawijasami pomiędzy kępami traw, paproci, tataraku, łopianów, karłowatych jabłonek z olbrzymimi jak dynie owocami i kolorowych kwiatów, rosnących w wiązankach z przybraniem.

Dopiero po chwili zobaczył, że obserwuje go krasnoludek, stojący dwa kroki przed nim, na zwalonym pniu. To znaczy tak mu się w pierwszym momencie wydawało, że krasnoludek, w rzeczywistości była to mała, ale o wiele za duża jak na krasnoludka, niezależnie od tego, czy ktoś wie, czy nie, ile krasnoludek może sobie mierzyć, istotka. Miała pucołowatą twarzyczkę przyozdobioną guzikowatym, chyba trochę za dużym nosem, zaciekawione oczka, tak niebieskie, że aż zielone, w ustach memłała pokaźnych rozmiarów źdźbło z dyndającym czerwonym listkiem w kształcie obwisłego serca. Ubrana była w pomarańczową nieomal przezroczystą koszulkę, sięgającą do kolan. I nic więcej. Dopiero gdy się przyjrzał, a istotka zeskoczyła za pień, spostrzegł przyczepione do koszulki, tam gdzie mogłyby wyrosnąć skrzydełka, najróżniejsze pióra.

— Poczekaj — zawołał, lecz za pniem już nikogo nie znalazł.

I w ogóle poruszał się jakoś niezdarnie, miał uczucie, że chodzi w kucki i musi wyprostować się, lecz był wyprostowany, a to niezwykłe wrażenie mogło się brać z otaczającego go chaosu. Z tego, że przy zwalonym pniu rosły mlecze większe od słoneczników, po prawej stronie zobaczył rodzinę kurek, przypominających gigantyczne pomniki sławiące piękną formę, nic więcej. A po lewej stronie, pomiędzy kaczeńcami, rosła wierzba nie większa od pudełka zapałek. Kiedy przystawił do niej oko, dojrzał wokół pnia maciupkie krzaczki, ścieżynkę we włoskowej trawie i kawałek szmaragdowego jeziorka. Resztę zakrywał liść.

— Bajka — szepnął. — Bajka.

Daleko w dole biegła czy też sunęła tuż nad ziemią istotka w pomarańczowej koszulce. Bał się o niej pomyśleć: dziecko, i myślał: istotka. Przecież dopóki się nie urodzi, nie jest tak naprawdę jeszcze dzieckiem… Zaczął biec w dół, na łeb na szyję, bo istotka znów zniknęła w zielonej gęstwinie, wyglądającej tak, jakby ktoś namalował ją kredkami, a tu i tam poprawił akwarelą. Ścieżka była śliska, zaczął zjeżdżać jak na nartach, wspaniałymi szusami, aż piach, będący może masłem lodowym, pryskał na niebieskie niebo. Zapaćkał je tak, że gdyby nie wiatr ubijający żółte plamy na pianę, z czego powstawały chmury, które już bez problemów dały się przegnać, chyba lunąłby deszcz.

Zobaczył istotkę siedzącą na urwistym brzegu jeziora, wielkiego jak ocean. Dał nura w trawę, złożył dłonie w dziób, głowę wcisnął między ręce, i pędził, wymijając drzewa, podskakując na niedostrzeżonych w porę kamieniach.

— Ej — krzyknął, wyhamowując z mocnym wyrzutem stóp tuż przy istotce — łowisz ryby?

Istotka udawała, że nic nie widzi i nic nie słyszy. Moczyła w wodzie witkę, przypominającą imitację bambusa. Usiadł obok. Z wody wychyliła się ryba ze złotymi ustami, uśmiechnęła się do niego i wróciła z powrotem. Poczuł się nieswojo i postanowił nie zadawać więcej istotce takich głupich pytań, po czym od razu wypalił:

— Jesteś chłopcem czy dziewczynką?

— Bo co? — mruknęła istotka.

— Chciałbym wiedzieć.

— A po co?

— No, hm — potarł nos, a z obu dziurek wyleciało stado karmazynowych much. Istotka wybuchnęła szalonym śmiechem. Być może to była jej sprawka, sztuka-magika.

O Boże, jęknął w duchu, podobna do mnie, podobna jak dwie krople wody, też miałem taki guzik zamiast nosa, teraz mam kartofel, ale na początku guzik, i śmiałem się tak, aż dźwięczały płuca, aż jaśniało dookoła, zupełnie tak samo, tak mi się wydaje, tak samo, chociaż kto to wie, jak śmiałem się przed urodzeniem.

Wbił jeszcze mocniej spojrzenie i po chwili odnalazł też podobieństwo żony. Chociaż to są przecież wymysły, całe to podobieństwo. Zobaczy je, kto chce zobaczyć. Ale mam zdjęcie, jak siedzę na kocyku i też mam taki pychol rozradowany. Poczuł, że jest spocony pod pachami.

— Słuchaj — pochylił się przymilnie — powiedz mi, czy jesteś chłopcem, czy dziewczynką.

Istotka potrząsnęła głową, biała czupryna nastroszyła się jak u groźnego lwa.

— A co byś wolał?

Na to pytanie w takiej sytuacji nic przecież nie można odpowiedzieć. A już z całą pewnością nie powinien przyznać się, że wszystko mu jedno. Ale skoro jednak się spotkali, bardzo by chciał wiedzieć. Teraz byłoby najwyższą głupotą, udręką do końca życia, gdyby się nie dowiedział.

— Wiesz co — rzekł z namysłem i znów chciał potrzeć nos, na szczęście zrezygnował w ostatniej chwili. Mimo to istotka, widząc ten gest, zachichotała. Tylko jak teraz to powiedzieć. Nigdy jeszcze nie użył tego wyrazu w stosunku do siebie, miał obawy, czy w ogóle uda mu się to wyartykułować. Przypomniało mu się surowe oblicze ojca, jego żółta cera, głębokie bruzdy po obu stronach nosa, mętne i ciągle nieobecne oczy. Przypomniał sobie, jak szczerze nienawidził go za pijackie czułości, polegające na ocieraniu się o jego twarz szorstkim, żwirowatym policzkiem. Z gęby cuchnęło mu wymiocinami, czasem cebulą, tytoniem czy zatęchłą piwniczną norą, zwłaszcza gdy wracał z knajpy, gdzie jadł gulasze i kotlety, i pił piwo. W te dni, kiedy był trzeźwy, co wcale nie znaczy, że rzadko, złościł się z byle powodu, z niczego, albo powodowany tajemnym jakimś szlachetnym impulsem postanawiał zająć się wychowaniem swojego jedynaka, co zawsze znaczyło tęgie lanie, bez względu na to, czy znalazł się jakiś powód, czy nie, już ty dobrze wiesz, za co, mówił po prostu i na odlew wymierzał karę ojcowską, żebyś na ludzi wyszedł, żebyś popamiętał moją rękę, tłukł w zapamiętaniu gdzie popadło, albo też czasem nie robił nic, siedział, dłubał w zębach, czasem unosił się na jednym pośladku i pierdział bez zażenowania, zawsze potem zadowolony i dumny, jak gdyby ustanawiał tym swoją wielkość. Nienawidził go, nienawidził, i teraz oto przyszła na niego kolej.

— Wiesz co — powtórzył — jestem twoim tatusiem.

Aż mu pociemniało w oczach.

Tymczasem istotka chyba niczego nie usłyszała. Siedziała zamyślona, wypatrując ryb pływających w kryształowej wodzie.

Być może wydawało mi się tylko, że powiedziałem, pomyślał. Albo powiedziałem za cicho. Ale istotka mruknęła wreszcie, zerkając na niego niepewnie:

— Przecież wiem.

— I nie chcesz ze mną rozmawiać?

Wzruszyła na to ramionami.

— Możemy rozmawiać. Ale po co?

— Mógłbym ci dużo opowiedzieć — mamrotał zasępiony, dobrze wiedział, że racja jest po jej stronie — ale skoro nie chcesz…

Istotka puściła patyk, wstała, wygładziła sukienkę. Poprzyczepiane pióra zatrzepotały spłoszone, przez chwilę usiłowały odlecieć.

— Ja tylko myślę — powiedziała — że chyba nie powinno cię tu być. Tatusiu — dodała po małej przerwie.

Zaczął chrząkać, bo stracił oddech.

— Tak, wiem, wiem, ale pomyślałem sobie, że zobaczę jak ci tu jest.

— Dobrze mi tu.

— I chciałem też ci się pokazać. Niektórym chłopczykom nie podobają się ich tatusiowie.

Istotka rozpromieniła się na te słowa.

— Ale ja jestem dziewczynką.

Z trudem ukrył swój tryumf, ledwo mógł zapanować nad radością, o mały włos, a zacząłby się drzeć wniebogłosy, a to by ją przecież strasznie przestraszyło. Więc tak to jest, myślał, jak się siedzi z córeczką nad jeziorem. Cóż za niezwykłe uczucie, strasznie miał ochotę wariować, fikać koziołki, grać na nosie, skakać jak żaba, a nawet udawać szykującego się do lotu ptaka.

Złapała go za koszulę.

— A córeczki kochają swoich tatusiów?

Zaśmiał się na to. Co za spryciula. Niby dała się podejść i zaraz taka wolta. Nie miał jednak odwagi przytulić jej do siebie.

— Więc, mówisz, dobrze ci tu.

— Tak, tak — kiwnęła główką — i dlatego przestraszyłam się na twój widok. Pomyślałam, że coś złego się musiało stać, bo przecież nic dobrego nie wróży taka wizyta.

— Ale nikt nie wie, że ja tu jestem. Powiedz mi, co tutaj robisz przez cały czas?

— Jestem sobie. Kąpię się albo fikołkuję w trawie. Bardzo mi się tu podoba.

— Mnie też się tu podoba — jeszcze raz się rozejrzał. Coś mu mówiło, że zna te krajobrazy. Jakby mieszkał kiedyś pośród nich albo, co bardziej prawdopodobne, śniło mu się, że mieszka. W oddali, dzięki niezwykłej przejrzystości powietrza, widać było olbrzymią górę, w połowie białą od śniegu. Nad samym jej czubkiem szła wyraźna pozioma kreska widnokręgu, tam morze stykało się z niebem, dalej były już tylko stalaktyty, ciała niebieskie, kuliste ale i podobne do kartoflanych placków, wisiały też firany utkane z gwiazd, komety z iskrzącymi ogonami wędrowały leniwie we wszystkie strony, tu i tam wybuchały race powstających innych światów, a najdalej jak tylko mógł wzrok sięgnąć, wirowały dziury, przez które można było przejść dalej, w inne życie, za niebo, za przestrzeń, gdzieś.

— Nie smutno ci, że jesteś sama?

— O, ja mam tutaj zwierzątka. Są pochowane pomiędzy drzewami, bo ty nie jesteś stąd. Niektórych to nawet w ogóle byś nie mógł zobaczyć. A inne, przeważnie fruwaki, to się takimi rzeczami nie przejmują, fruwają sobie i już. O tam, tam — pokazała palcem punkcik w przestworzach — to ptako-ryba, też lata. A poza tym, wiesz co, ja ci pokażę mój sekret, ale nie zdradzisz mnie?

Uderzył się otwartą dłonią w pierś.

— Przenigdy.

— Zobacz — wyjęła spomiędzy fałd koszulki, z jakiejś ukrytej kieszonki pudełko, niewiele większe niż kapsel od butelki pudełeczko, postawiła je na ziemi, przez chwilę manipulowała przy nim, posapując cicho, wreszcie jedna ze ścianek pudełka opadła bezwładnie, wzniecając malutkie kłębki kurzu.

Przez chwilę nic się nie działo, chociaż jak mógł wytężał wzrok. Dziewczynka poskrobała paznokciem wierzch pudełka, popukała delikatnie. Wewnątrz coś najwyraźniej się poruszyło, chociaż prawdę powiedziawszy, nie widział nic ani nie słyszał. Jednak dziewczynka od razu spojrzała na niego porozumiewawczo. Pochylił się jeszcze bardziej, jednak aż tak, by zajrzeć do środka, nie mógł. Na szczęście okazało się to niepotrzebne. Z pudełeczka wysunęła się gruba ruchliwa nitka, zaraz za nią cała reszta. Był to słoń, wielkością nie przekraczający fasolki. Wyszedł i pisnął trąbą wesoło, zdaje się, że początek melodii Krakowiaczek jeden. Po chwili pokazała się krowa, trochę większa od słonia, potem lew, jeszcze większy, aż dziwne, że mieścił się w tym pudełeczku, wreszcie wyszedł kudłaty pies, równie bezsensownej w porównaniu z innymi zwierzętami, wielkości. Pies przeciągnął się, usiadł i zaczął szczekać, jego szczeki niewiele się różniły od pików wydawanych przez zegarki elektroniczne.

— Najbardziej to kocham krówkę — zwierzyła się dziewczynka.

Pies zaczął się drapać po łbie. Z pudełeczka wypełzł jeszcze pokryty łuskami jaszczur, rozpostarł skrzydła, załopotał nimi dla higieny osobistej, dziobnął psa w ucho i schował się z powrotem. Pies pobiegł za nim, jak za dobrym przyjacielem.

— Wiesz co, tatusiu, bardzo bym chciała te zwierzątka zabrać ze sobą — zwierzyła się dziewczynka głosem tak niepewnym, że znać było w nim całą obawę przed przyszłym życiem. Przynajmniej on to tak odebrał.

— Gdzie? — zapytał, na wszelki wypadek udając nierozgarniętego.

— No tam, skąd ty przyszedłeś. Specjalnie wyszukałam takie maluśkie, może uda mi się jakoś je ze sobą wziąć. Uda mi się? Powinieneś to wiedzieć.

— Nigdy jeszcze żadnej dziewczynce się nie udało.

— Może nie próbowały — zgarnęła zwierzątka do pudełka małym palcem. Weszły do środka z godnością, przez chwilę chrobotały, układały się chyba na swoich miejscach. — Obiecałam im, że przemkniemy się razem, bo one są bardzo ciekawskie. Myślisz, że mi się uda?

— Oj, chyba nie. Tam jest zupełnie inaczej niż tutaj. Wszystko niby takie samo, a jednak nie takie.

— Więc jakie?

— Och, musiałbym ci długo tłumaczyć. Na przykład, na przykład, hm, na przykład ryby nie latają, a słonie są olbrzymie, może z czterdzieści, może z pięćdziesiąt razy większe ode mnie.

— Tak coś czułam — oświadczyła dziewczynka. — Pięćdziesiąt razy? To tu jest taki smok… No ale właśnie dlatego bym chciała te zwierzątka zabrać ze sobą…

— A może byś tu została, córeczko?

— Tutaj? Na zawsze? Przecież wiesz, że to niemożliwe.

— A gdyby było możliwe?

— To byś nie chciał, żebym się urodziła?

Udał obrażonego. Nic jednak nie powiedział. Dopiero po chwili, gdy pochrząkał i posapał trochę, wydukał niezbyt wyraźnie:

— Co ty wygadujesz. Mnie się po prostu bardzo tutaj podoba. Jest zupełnie inaczej niż u nas. Czuję na przykład, że każdy oddech syci mnie i poi, odrobinkę, tyle ile trzeba…

— Więc tam jest zupełnie inaczej — stwierdziła dziewczynka ze smutkiem. — I powietrze jest inne?

— Absolutnie. To tutaj to nie jest powietrze, to ambrozja.

— I tam powietrze nie syci i nie poi? Możesz mi chyba powiedzieć.

— Gdybym ci zaczął opowiadać, malutka, choćby najogólniej, popsułbym ci chyba resztki tego cudownego życia tutaj.

— Ale powiedz chociaż trochę. Jak tam jest.

— Tam żyje się ciężko. Bez przerwy odechciewa się wszystkiego, każdego gryzą troski, męczą choroby, wszyscy złoszczą się i nawet zabijają ze złości, a żeby jeść, to zabijają zwierzęta, i przez całe życie nie ma chwili odpoczynku, na dodatek nikt, choćby nie wiem jak się wytężał, nie rozumie po co właściwie żyje. Nie jest lekko. Ale nie mówię tego, by cię wystraszyć, córeczko, mimo wszystko każdy znajduje sobie jakąś namiastkę szczęścia. Tylko to wszystko jest niczym w porównaniu z życiem tutaj, naprawdę.

Tymczasem spomiędzy drzew zaczęły wyłazić lękliwie różne włochate, łuskowate i pierzaste stworzenia. Żadnego z nich nigdy na oczy nie widział. Niektóre wyglądały groźnie, większość raczej śmiesznie, zwłaszcza hybrydy utworzone ze zwierząt nie mających ze sobą nic wspólnego. Wszystkie wpatrywały się w niego ciekawie, przy czym każe zwierzę miało dokładnie takie same oczy, okrągłe, łagodne, krowie, czułe.

— Chyba nie skrzywdzą mnie — upewnił się na wszelki wypadek.

Dziewczynka uspokoiła go łagodnym uśmiechem. Potem zaczęła z niezwykłą zręcznością pleść na czubku głowy malutkie warkoczyki, których końce skręcała w ostre czubki i jak gdyby podwieszała na niewidzialnych nitkach.

— Skoro jest tak strasznie — szepnęła wreszcie — to właściwie po co mam się rodzić.

Nie mógł i nie chciał zostawić w niej takiego pomieszania i niejasności, wynikającej chyba z nazbyt ogólnikowego charakteru jego opowieści.

— Jednak w gruncie rzeczy ludzie się cieszą, że żyją. I dobrze im. Tylko niektórzy chcą umrzeć. Właściwie chyba każdy raz kiedyś, choćby jeden raz w życiu chce, umrzeć. Wydaje mu się, że nie da rady, coś tak jakby wspomnienie tych krajobrazów majaczy mu, ale niezbyt wyraźnie, dławi go żal i rozpacz, kiedy jednak jakoś przez to przejdzie, jest już silniejszy i bardziej chce żyć.

— To ja wiem — zawołała dziewczynka — ze mną jest tak samo. Ja też coraz bardziej chcę żyć, naprawdę. Jak byłam tu po raz pierwszy…

— Co? — krzyknął nieomal.

Stojące najbliżej zwierzęta spłoszyły się, niektóre załopotały skrzydłami, inne przywarły na moment do ziemi.

Dziewczynka zrobiła niewinną minkę.

— Pierwszy raz, o, kiedyś-kiedyś, już tu byłam i właściwie nie cieszyło mnie nic, nawet sobie myślałam, że to wszystko jest bez sensu. Zwierzaki mnie pocieszały, a ja przepędzałam je. I nagle niebo zrobiło się takie czerwone, pękło w poprzek, sflaczało, wisiały z góry brązowo-fioletowe frędzle, zaczął wiać tak zimny wiatr, że w jednej chwili wszystko zlodowaciało, a z tego pęknięcia wychlusnęła smoła, miejscami rzadka zwyczajna czarna woda, miejscami jednak pokryta skorupą, a ja miałam wrażenie, że ta smoła jest żywa, uciekałam przed nią w stronę tamtej góry, ale góra zniknęła w morzu, a morze zamarzło, na dodatek z takim wielkim przechyłem, że nie mogłam utrzymać równowagi i zaczęłam zjeżdżać w dół, na brzuchu, a smoła za mną i chwytała mnie za pięty, jak czarnymi łapami, miała na palcach takie włoski-przyssawki, co mnie chwyciła, to od razu wbijała igły aż do kości i od razu czułam, jak wchodzi we mnie mróz, do środka, kilka razy udało mi się wyrwać, coraz szybciej zjeżdżałam w dół, wkoło mnie już było zupełnie ciemno, wszystko pochłonęła smoła, i tylko ja jeszcze uciekałam, i bałam się, co będzie, jak dotrę do końca, wtedy nie będzie dokąd uciekać przed smołą, ale nigdzie nie dotarłam, to pochyłe morze prawdopodobnie w ogóle końca nie miało, smoła wreszcie mnie ucapiła, włoski-przyssawki wpiły się mocno i już nie mogłam wyszarpnąć nogi, zaraz poczułam, jak lodowacieję, przestałam pędzić w dół i smoła pochłonęła mnie w jednej chwili. Od razu.

— I co?

— I zupełna ciemność, czarno, zimno, już myślałam, że tak zostanę na zawsze.

— Cały czas byłaś w tej smole?

— Nie, nie — zaśmiała się niespodziewanie — w ciemności i chłodzie, bo smoła szybko się rozpłynęła, ale tak jakby razem ze mną, bo w ciemności nie czułam siebie w ogóle, wcale a wcale, jakby mnie nie było, poza tym, że wiedziałam, że jestem. Wtedy właśnie pomyślałam sobie, że dobrze by jednak było żyć. Ale to trwało długo i nawet byłam pewna, że tak zostanę w ciemności na wieki, to znaczy na zawsze. Chwilami nawet przestawałam myśleć, wtedy to już przestawałam w ogóle być, aż tu wreszcie pojawiła się biała kropeczka i zaczęłam płynąć do niej, coraz szybciej, płynęłam chyba tak przez rok, lecz już wiedziałam, że wszystko się kończy i mogłabym płynąć jeszcze dłużej, bo kropeczka bardzo powoli, ale stawała się jednak coraz większa, większa i większa, no i na koniec pojaśniała gwałtownie, rozbłysła, rozświetliła wszystko dookoła, i już tu byłam. Tu, gdzie przedtem.

— I wszystko tu dokładnie jest takie samo?

— Dokładnie, każda trawka i każdy zwierzaczek, więc się strasznie, strasznie ucieszyłam.

Popatrzył na nią bardzo uważnie, trochę spode łba, i ona od razu zaczęła go naśladować, dokładnie tak samo jak on wbiła się spojrzeniem, tyle, że na żarty.

— A skąd przyszłaś po raz pierwszy? — zapytał, dotykając czubkiem palca czubka jej guziczkowatego nosa. — Też z czarnej smoły?

Powtórzyła małym paluszkiem ten sam gest, a kiedy nacisnęła jego kartofel, rozległ się cichy klakson, i kilka zwierząt parsknęło śmiechem.

— Nie, na pewno nie z czarnej smoły, bo bym pamiętała. Smoła jest zimna i straszna, a ja nie pamiętam, skąd się wzięłam po raz pierwszy. Ale przecież skądś się musiałam wziąć. Tak sobie myślę, tatusiu, że przecież nie jestem znikąd.

Warkoczyki jej opadły, potem się podniosły. miał ochotę przytulić ją, ręce mu drgnęły, musiał nimi poruszyć, by jakoś rozładować napięcie, wstydził się tulić ją do siebie, nie wolno mu było tego robić, dobrze wiedział, czuł, ona by mu chyba nigdy nie wybaczyła, gdyby jej wyznał… po co jednak miałby mówić, nic to już nie zmieni. A przecież nie tylko synowie potrafią nienawidzić swoich ojców. Córki też stać na wszystkie odmiany nienawiści czy pogardy. Córki potrafią nienawidzić do śmierci, podczas gdy synowie czasem się opamiętują. Lepiej nic nie mówić, lepiej, żeby nic nie wiedziała, przynajmniej teraz.

I znów zapragnął ją przytulić, pocałować w czoło. A i tak wiedział, że to nad sobą się lituje, nad swoim marnym losem. Że też człowiek jest tak niedoskonały, tak ogłupiony przez życie, przez to, co wydaje mu się życiem, a jest tylko poplątanym, pomiętym, rzuconym byle jak, na stos, wyobrażeniem, potężnym wyobrażeniem, zwisającym nisko nad głową każdego, tak nisko, że nikt nie może chodzić wyprostowany. I tak mija rok za rokiem w tym przykurczu, w wyobrażeniu, które staje się jedną jedyną niemożliwą do zmiany naturą.

Zamknął oczy i przez chwilę myślał tylko o wdychanym powietrzu z tej niezwykłej krainy.

Ja musiałem gdzieś kiedyś to widzieć, bo chociaż nie pamiętam, to jednak poznaję, ta ścieżka biegnąca w dół, małe palemki nad jeziorem albo ten dąb z rozłożystą ciężką koroną, dającą taki zielony cień, z daleka widać, że można tam przeczekać najgorętsze dni półdrzemiąc, półmarząc o niczym. Gdyby taki dąb istniał w tamtym zewnętrznym świecie, gdyby w jego cieniu różni ludzie spędzali choćby tylko poobiednie sjesty, nie byłoby tyle nikczemności, tyle wściekłego zła. Nie byłoby takiego świata, gdyby rosły te dęby, ale kto to wie. Kto może wiedzieć. To już musi być, jak jest. Może zresztą nie musi, ale całemu światu przecież nie poradzę, nie ja. Może ktoś, może ktoś, ale przecież nie ja.

— A ty mówisz, tatusiu, że tam jest strasznie?

Westchnął, oparł się czołem o dłoń.

— Nie jest tak jak tu.

— Ale przecież nie można tu zostać na zawsze. Trzeba będzie się urodzić — dziewczynka wyraźnie posmutniała.

— Chyba niepotrzebnie cię wystraszyłem, córeczko — ośmielił się przygarnąć ją lekko. — Gdy tylko się urodzisz, wszyscy będą się tobą zachwycać, kołysać cię, karmić, wszyscy będą na twoje zawołanie.

— Więc nie jest tak źle, już się bałam, że będę samiuteńka jak palec.

— Ale niestety po jakimś czasie podrośniesz i choćbyś nie wiadomo jak się starała, zawsze coś ci się nie uda i wtedy wszyscy będą niezadowoleni.

— Więc jednak nie będzie tak wspaniale.

— Ciągle jednak będziesz rosła i w końcu nikogo nie będziesz musiała się już słuchać.

— Zupełnie jak tutaj!

— No, niezupełnie, sporo czasu i zdrowia stracisz, nim zorientujesz się w różnych ziemskich sprawkach.

— Jak to?

— Na przykład te przeklęte wojny. Ciągle, ciągle strzelają do ciebie, ucinają głowy, wysadzają w powietrze, i nawet jak wojny nie ma, nie udaje się o niej zapomnieć. Zdaje się, że ludzie bardzo by cierpieli, gdyby zapomnieli o wojnach. Właśnie dlatego cieszę się, że jesteś dziewczynką. Gdybyś była chłopcem, musiałabyś iść do wojska i uczyć się strzelać do ludzi.

— Nawet gdy nie ma wojny?

— Nawet. Każdy musi umieć zabijać, a gdy się już nauczy, to zostaje mu blizna, już nie jest taki jak był wcześniej. Twój przyszły narzeczony albo mąż też będzie musiał przez to przejść i boję się, że nie ma od tego ucieczki, tak jest od początku, odkąd tylko są ludzie.

— Więc raczej niewesoło.

— Jeżeli się o tym ciągle myśli. Bo tak na co dzień, przynajmniej teraz, kiedy wojny nie ma, jest przyjemnie. Tylko trzeba się martwić o pieniądze. Jak sięgam pamięcią zawsze z nimi było krucho, zawsze ciężko i wciąż coraz gorzej. Jednak wszyscy sobie jakoś radzą, naprawdę.

— Nic z tego nie rozumiem — dziewczynka powtórzyła, tym razem już sama, gest uważnego patrzenia spode łba. — A ty mi nie pomożesz?

— Na początku, tak. Później jednak, po jakimś czasie, człowiek umiera, a wtedy wszyscy, którzy go kochali, zostają zupełnie sami.

— Więc tam też jest czarna smoła! Więc po co się rodzić, po co się rodzić?

— Ale to chyba nie jest smoła, córeczko. Ci, którzy byli blisko, ale jeszcze nie umarli, mówią raczej o ciepłym i białym świetle. To zupełnie inaczej niż ta czarna, lodowata smoła. Mój Boże, kto wie, czy to właśnie nie jest cała tajemnica tego sensu.

— Jakiego znowu sensu?

— Bo, widzisz, to co najbardziej ludzi męczy, to wbrew pozorom nie te okropności, o których ci niepotrzebnie opowiadałem, zresztą one są jeszcze gorsze, takich spraw nie można oddać słowami, a jeśli już, to nie na chybcika, naprawdę jednak ludzi od niepamiętnych czasów gnębi wciąż jedna i ta sama myśl: po co właściwie żyją. Skoro jest tak ciężko i byle jak, i co by nie zrobić, życie wymyka się z rąk, to właściwie po co, po co. A to być może chodzi tylko o światło, to światło i ciepło, będące ostatecznym zaprzeczeniem mrozu i ciemności czającej się na początku.

— I co dalej?

— Dalej… dalej… Tego przecież nie mogę wiedzieć. Ale gdyby ludzie pamiętali wszystko, co działo się przed ich urodzeniem…

— Więc nie pamiętają?

Przygryzł wargi.

— Nie. Przecież ty też nie pamiętasz skąd jesteś.

— Ale smoły i ciemności nie zapomniałam jednak.

— Zapomnisz. O tym wszystkim tutaj — zatoczył ręką, dziewczynka bezwiednie popatrzyła dookoła — też zapomnisz.

— Ach tak — uderzyła piąstką w kolano — więc ja nie chcę się urodzić. Będę bardzo nieszczęśliwa, gdy zapomnę — w jej rękach znów pojawiło się pudełeczko. Słonik wyszedł na jej dłoń, zapiszczał i schował się. W pudełeczku wrzało, jak gdyby zwierzaczki wszystko słyszały. — I one też by chciały zostać ze mną. Wiesz co, tatusiu, urodzę się, jeśli pozwolisz zabrać mi je ze sobą. One doskonale potrafią schować się w fałdach koszuli. Nikt nie zauważy, naprawdę.

— Przecież dobrze wiesz, że to nie ode mnie zależy. Niestety, nie ode mnie.

— To może byś je teraz zabrał ze sobą, jak będziesz wracać, a kiedy się urodzę, to mi je oddasz.

Oczy mu błysnęły.

— To już jest bardziej realne.

Dziewczynka podskoczyła.

— Tak, czuję, że to może się udać. Wiedziałam, że mi pomożesz. Hura, hura! — podskoczyła i na moment zawisła w powietrzu. Pióra na jej plecach zatrzepotały, nastroszyły się, a dziewczynka zaczęła szybować z rozpostartymi rękami, zataczając dookoła niego niewielkie elipsy.

Zamachał do niej, żeby już wylądowała. Zrobiła to z takim impetem, że koszulka zadarła się, odsłaniając nagie ciałko tuż przed jego oczami.

— Jesteśmy bardzo podobni do siebie, malutka — powiedział, kiedy już usiadła przy nim.

Przygładził niezręcznie jej włosy. Wydawało mu się, że gdy przesuwa po nich palcami wydają cichy dźwięk skrzypiec.

— Wiem. Ale ty nie jesteś dziewczynką. I masz zupełnie inną twarz. Powinieneś umyć ją w tym jeziorku, wtedy zniknęłyby z ciebie te brudy, i te dziurki, i nie byłbyś taki szary, spróbuj.

— To jest świetna myśl! — zawołał.

Przyklęknął, ochlapał się. Poczuł przerażony, że skóra spływa mu z twarzy, klei się do dłoni, ciągnie jak guma.

— Jeszcze, jeszcze — krzyczała dziewczynka.

Więc zanurzył twarz w jeziorze. Odważył się nawet otworzyć pod wodą oczy. Z dna patrzył na niego zielonkawy potwór z trzema wyłupiastymi oczami. Przestraszyłby się, gdyby nie to, że potwór puścił do niego oczko i jednocześnie różową banieczkę. Okiem. Po czym oderwał z dna kawałek gliny i wrzucił ją sobie do paszczy. A do jego nozdrzy dotarł wtedy aromat wanilii, owoców róży, świeżych jabłek i prażonych ziaren sezamu. Spróbował napić się wody, która nie dość, że smakowała lepiej niż gazowany kompot morelowy, z wyraźnie wyczuwalną domieszką wódki, to jeszcze w dodatku można nią było oddychać.

— Bajka — powiedział do potwora.

A ten ułożył paszczę w okrągły niur i odpowiedział:

— Bajka, ale prawdziwa.

Wyciągnął głowę, odgarnął mokre włosy.

— Och, teraz wyglądasz zupełnie dobrze — krzyknęła dziewczynka. Dookoła siedziały stłoczone zwierzaki i kiwały potakująco głowami.

— Zupełnie inaczej! — zadudnił akordem smok z pięcioma głowami.

— Zupełnie, zupełnie — piszczały w górze latające cudaki.

To bardzo dobrze, przyznał w duchu. Cudowne jezioro umocniło go w postanowieniu, a ponadto dało mu do ręki coś w rodzaju oręża.

— Ale co będzie — powiedział cicho do dziewczynki — jeżeli twoje zwierzaki nie będą mogły tam żyć?

Otworzyła szeroko oczy i czekała na wyjaśnienia.

— Tam jednak nie ma takiego potwora, takiej wody, to zupełnie inny świat i zwierzaczki mogą po prostu umrzeć.

— Oj, nie! — krzyknęła — tego bym nie chciała.

— Chyba raczej nie powinienem brać ich ze sobą. Myślę, córeczko, że nigdzie im nie będzie tak dobrze, jak tutaj.

— I one tu zostaną na zawsze, a ja będę całe życie do nich tęsknić.

I to chyba też jest odpowiedź na pytanie, za czym tak każdy człowiek tęskni, tęskni nie wiedząc właściwie do czego i do kogo, a to chodzi o całą tę bajkę, prawdziwą, zupełnie prawdziwą, lecz już nieosiągalną.

— Z drugiej strony — powiedział nieco ochryple, bo już musiał bardzo panować nad tym, co mówi, jak każdy, kto kłamie — mogę się mylić. Może zwierzęta będą się czuły całkiem dobrze i będą razem z tobą rosły.

— I będziemy tak jak tu sobie rozmawiać.

— Tego nikt nie wie. Ale… hm, ja mam świetny pomysł. Naprawdę super.

— Naprawdę super?

Potwór wynurzył się z jeziora, rozdziawił paszczę, zabulgotał i wypuścił na zewnątrz srebrzystego gryfa, który od razu wzbił się w przestworza, potrząsając przy tym łbem, jak ktoś, kto zbyt długo spał i teraz szybko chce dojść do siebie.

Dziewczynka patrzyła wyczekująco i nawet dotykała językiem górnej wargi. Wziął ją na ręce.

— Wiesz, co zrobimy? — wyszeptał prosto do ucha.

Szybko odszukała jego ucho, bezceremonialnie przekręciła mu głowę i odpowiedziała takim samym szeptem.

— Nie wiem. Co?

— Zamienimy się.

Popatrzyła na niego jakby zawiedziona, a po chwili tak, jakby dobrze wiedziała o jego podstępie i tylko szukała wystarczająco logicznych słów, by go zdemaskować. Ale nie. Okazało się, że po prostu nic a nic nie rozumie.

— Zamienimy się na chwilkę — zaczął tłumaczyć. — Ja tu zostanę na jakiś czas zamiast ciebie, zostanę jako ty, a ty wyjdziesz jako ja i zobaczysz, jak tam jest, i od razu weźmiesz swoje zwierzątka, zobaczysz jak się będą czuły, a gdy tylko zaczną chorować, zaraz możesz wrócić, ja cały czas będę tu siedział nad jeziorem. Pomoczę sobie nogi.

— Ale jak to będzie — powiedziała dziewczynka niepewnie. — Nikt mnie nie pozna?

— Na pewno nikt nie pozna — pochylił się nad wodą — zobacz jacy jesteśmy do siebie podobni. I wiesz co? Jak ci tam nie będzie dobrze, to wrócisz i wtedy pomyślimy nad tym, jak by tu zrobić, żebyś została tutaj na zawsze.

— Ee, to nie będzie możliwe.

— Ale pomyślimy. Nigdy nie wiadomo, co można wymyślić, kiedy się bardzo mocno myśli.

— Dobrze — postanowiła po chwili. — To idę.

— Tylko pamiętaj. Na początku musisz być bardzo cichutko, bo jeszcze wszyscy śpią. A potem tylko obserwuj, do niczego się nie mieszaj, nawet nie staraj się za bardzo zrozumieć, wszystko i tak potoczy się swoją drogą, ty tylko próbuj wczuć się w życie, patrz, jakie ono jest, i najlepiej nikomu nie mów o swoich zwierzaczkach, obserwuj je, rozmawiaj sobie z nimi, ale nikomu nie pokazuj.

— Nawet mamusi?

Dotarli do krzaków, przez które przedarł się do tej bajkowej krainy.

— Raczej nikomu.

— Dlaczego? — zaniepokoiła się.

Tylko się nie wycofuj, powtarzał w duchu, wszystko idzie tak dobrze.

— Tego nie umiem ci wytłumaczyć. Ale chyba sama to zrozumiesz, jak już będziesz tam.

Pochyliła się i spojrzała na niego z dołu, badawczo, nie po dziecięcemu.

— Coś przede mną ukrywasz.

Tak, ukrywam, ale przecież ci nie powiem, pomyślał z rozpaczą, a zaraz potem przyszło mu na myśl, że ona umie czytać w myślach.

— Umiesz czytać w myślach?

— A co pomyślałeś?

— Więc nie umiesz.

— Nie.

— Więc dlaczego uważasz, że coś ukrywam?

— A ty umiesz czytać w myślach?

— Nie znamy swoich myśli, córeczko, i zawsze możemy powiedzieć, że coś ukrywamy.

Dziewczynka wydęła usteczka.

— Och, ja tylko się przestraszyłam, a ty od razu tak się wymądrzasz. To tacy są tatusiowie?

— Niestety — mruknął. I jeszcze ciszej, tak jednak, żeby usłyszała, dodał: — Córeczki też nie zawsze są takie, jak trzeba.

— Aha — pokiwała głową ze zrozumieniem — rozumiem.

Znów otworzyła pudełeczko.

— Idziemy, zwierzaczki.

Ze środka dobył się cienki, nie mniej donośny gromadny okrzyk, który szybko przemienił się w gwar, dało się słyszeć szczekanie, wycie, pisk, radosny śpiew, brzęk kieliszków, a nawet delikatne uderzenia w struny gitary elektrycznej.

— Cicho, cicho — syknęła dziewczynka. — Absolutna cisza. Przekradamy się.

W pudełeczku cisza strzeliła z głuchym jękiem.

— Więc idę — oświadczyła dziewczynka jeszcze raz, właściwie już do siebie.

Pokazał jej miejsce, przez które się przedarł.

Zajrzała tam, weszła do połowy i powiedziała:

— Dziwnie pachnie.

— Pamiętaj, że się przekradasz, więc mów ciszej.

— No to idę — złapała się za głowę, pokręciła nią, jakby poddając się niesłyszalnej dla niego wesołej melodii, wreszcie weszła na czworakach w krzaki. — Ciemno tu — szepnęła przez ramię.

— Tego się nie bój. To normalne.

— Wcale się nie boję. Ale dziwny zapach. — Pociągnęła głośno nosem i zniknęła.

Zaraz jednak jej pychol pojawił się na powrót.

Zacisnęła usteczka, dotknęła ich czubkiem palca wskazującego, wreszcie zapytała, strojąc niewinne minki:

— Nie gniewasz się za te muchy, co wyleciały ci z nosa?

— Więc jednak to była twoja sprawka.

— Chyba moja. Ale nawet nie przypuszczałam, że tak mi się uda.

— Nie gniewam się — oświadczył uroczyście. Bo też się nie gniewał. Już o tym zapomniał.

Pychol jeszcze przez chwilę trwał w bezruchu.

— Myślisz, że nikt nie zauważy?

Przeczytałeś bezpłatny fragment.
Kup książkę, aby przeczytać do końca.