E-book
7.88
drukowana A5
58.11
Sekret Marioli i Arlety

Bezpłatny fragment - Sekret Marioli i Arlety


Objętość:
302 str.
ISBN:
978-83-293-0132-9
E-book
za 7.88
drukowana A5
za 58.11

SEKRET MARIOLI I ARLETY

Powieść o miłości, pamięci i tajemnicy

PROLOG — SKRZYNKA

Monachium, październik 2026 roku

Andrzej odkładał porządki w szafie Marioli od trzech miesięcy. Wystarczyło uchylić drzwi, żeby poczuć jej perfumy: lekko kwiatowe, z ostrą nutą, którą zawsze uważał za zbyt mocną. Teraz szukał tego zapachu jak śladu, który mógłby go zaprowadzić do niej z powrotem.

Na półce stała suszarka, trzy okrągłe szczotki i niewielka butelka lakieru. Mariola nawet w najgorszym dniu potrafiła powiedzieć: „Niech się wali świat, ale ja z taką grzywką nigdzie nie idę”. Andrzej uśmiechnął się mimo woli. Znał ten upór przez czterdzieści jeden lat.

Za pudełkiem z apaszkami znalazł drewnianą skrzynkę. Nie była duża, za to zaskakująco ciężka. Na wieczku ktoś wyrył dwie litery: M i A. W środku szuflady z biżuterią leżał kluczyk przewiązany czerwoną nitką.

Zamek ustąpił z suchym trzaskiem.

Na wierzchu spoczywały koperty. Każda miała datę: 1996, 2001, 2006, 2011, 2016, 2021. Pod nimi leżała jeszcze jedna, niedomknięta, z rokiem 2026. Obok mały notes i zdjęcie dwóch kobiet na plaży. Mariola, brunetka, śmiała się prosto do obiektywu. Arleta, blondynka, trzymała ją za rękę.

Andrzej rozpoznał tę fotografię. A raczej był pewien, że ją rozpoznaje. Pamiętał, jak żona wróciła z urlopu i opowiadała o słońcu, kiepskiej kawie i Arlecie, która zgubiła klapki. Nigdy nie wspomniała, kto zrobił zdjęcie.

Otworzył pierwszą kopertę.

Fotografie były starannie ułożone. Portrety, zdjęcia wykonane przy oknie, potem akty. Mariola patrzyła w obiektyw z charakterystyczną pewnością siebie, jakby nawet przed aparatem nie pozwalała nikomu decydować, jaka powinna być. Na kolejnych fotografiach obie kobiety stały blisko, obejmowały się, całowały.

Andrzej poczuł nagłe zimno.

— Co to, do cholery, jest? — powiedział do pustego pokoju.

Na odwrocie jednej odbitki znalazł napis: „Mojej blondynce. Kiedyś śmiałyśmy się, że będziemy fotografować, jak się starzejemy. Nie wiedziałyśmy, że przy okazji zatrzymamy całe nasze życie. M.”

Usiadł na brzegu łóżka. W głowie miał tysiąc pytań, ale jedno wracało uporczywie: jak to możliwe, że patrzył na te dwie kobiety przez tyle lat i niczego nie widział?

Arletę znał od obozu dla uchodźców. Była obecna przy urodzinach, świętach, rodzinnych kłótniach, przeprowadzkach. Mariola dzwoniła do niej z każdą dobrą wiadomością. I z każdą złą. Andrzej czasami żartował, że Arleta zna jego żonę lepiej niż on sam.

Wtedy był to tylko żart.

Wybrał numer, który znał na pamięć.

— Arleta? — zapytał, kiedy odebrała.

— Andrzej? Coś się stało?

— Znalazłem skrzynkę.

Cisza po drugiej stronie trwała tak długo, że usłyszał szum połączenia.

— Jaką skrzynkę? — zapytała wreszcie, choć głos już ją zdradził.

— Nie rób ze mnie idioty. Zdjęcia. Wasze zdjęcia. Przyjedź.

— Andrzej…

— Przyjedź, proszę. Nie chcę tego załatwiać przez telefon.

Przyjechała przed wieczorem. Miała sześćdziesiąt cztery lata. Jasne włosy nosiła teraz krócej niż dawniej, ale poruszała się z tą samą energią, którą zapamiętał z pierwszych lat w Niemczech. Na widok skrzynki zatrzymała się w progu.

— Wiedziałaś, że ją znajdę? — spytał.

— Nie wiedziałam, co Mariola postanowiła z nią zrobić.

— A co miała postanowić? Ukryć przede mną jeszcze następne trzydzieści lat?

Arleta zdjęła płaszcz, ale nie usiadła.

— Masz prawo być wściekły.

— Nie pytam o moje prawa. Pytam, kim dla siebie byłyście.

Spojrzała na fotografię, którą położył na stole. Dwie młode kobiety, uśmiechnięte i nieco zawstydzone, obejmowały się na tle jasnej zasłony.

— Kochałyśmy się, Andrzej — powiedziała.

— Jak przyjaciółki?

— Nie tylko.

W pokoju tykał zegar. Andrzej miał wrażenie, że słyszy każde uderzenie osobno.

— Od kiedy?

— To nie stało się jednego dnia. Najpierw byłyśmy przyjaciółkami. Potem, w dziewięćdziesiątym szóstym, coś się zmieniło. A w następnym roku wiedziałyśmy już, że to miłość.

— I ja przez cały ten czas byłem jej mężem.

— Tak.

— Sypiałyście ze sobą?

Arleta nie odwróciła wzroku.

— Tak. Byłyśmy parą również w tym sensie. Nie chcę cię okłamywać, ale nie będę opowiadała o szczegółach, które należały do nas.

Andrzej wstał i podszedł do okna. Na ulicy ktoś ciągnął walizkę po mokrym chodniku. Zwykły wieczór. Zwykłe życie, które nagle przestało być zwykłe.

— Kochała mnie? — zapytał tak cicho, że Arleta ledwo usłyszała.

— Tak. Mówiła mi o tym. Czasem mnie to bolało, ale wiedziałam, że nie kłamie.

— Więc jak mogła…

Nie dokończył. Nie chciał, żeby Arleta mu tłumaczyła jego małżeństwo. Nie chciał też usłyszeć łatwego usprawiedliwienia.

— Nie wiem, czy kiedykolwiek zrozumiem — powiedział.

— Ja też nie rozumiałam wszystkiego — odparła Arleta. — Bywałam zazdrosna. Kłóciłyśmy się. Próbowałyśmy ustalić, co wolno nam obiecywać, skoro obie miałyśmy swoje życie. Ale ona nie była dla mnie przygodą.

Andrzej dotknął notesu. Na pierwszej stronie Mariola napisała: „Pierwsza sesja. Arleta powiedziała, że za pięć lat sprawdzimy, jak się starzejemy. Ja powiedziałam, że najpierw muszę iść do fryzjera”.

Roześmiał się krótko, bez radości.

— To cała Mariola.

— Tak — szepnęła Arleta. — Cała ona.

Przez chwilę oboje patrzyli na fotografię. Andrzej widział zdradę i lata przemilczeń. Arleta widziała kobietę, której już nie mogła objąć. Oboje widzieli Mariolę — i żadnemu nie wystarczało to, co zostało na papierze.

— Opowiesz mi? — zapytał w końcu Andrzej. — Nie dzisiaj wszystkiego. Ale od początku.

Arleta powoli usiadła.

— Od początku? To muszę wrócić do października osiemdziesiątego piątego. Do obozowego korytarza. Mariola miała wtedy dwadzieścia siedem lat i była przekonana, że bez porządnej fryzury nie da się zacząć nowego życia.

Andrzej spojrzał na nią po raz pierwszy bez gniewu.

— Pamiętam.

— A ja siedziałam z Marcinem na kolanach. Nie miałam pojęcia, że ta brunetka z Krakowa zmieni całe moje życie.

Za oknem zapadał zmierzch. Arleta otworzyła pierwszą kopertę i zaczęła mówić.

Rozdział II — Pierwsze sekrety

Zima 1985/1986 roku • Obóz dla uchodźców w Niemczech

Pierwszy śnieg spadł nocą, cicho i bez ostrzeżenia. Rano obozowe baraki wyglądały niemal łagodnie: dachy przykryła biel, błoto na ścieżkach zniknęło, a za oknami rozciągał się krajobraz, który Marioli przypominał zimowe poranki w Krakowie. Tylko język dobiegający z korytarza był obcy, a zapach kawy zbożowej nie miał nic wspólnego z domem.

Mariola stała przed małym lustrem, usiłując nadać swoim ciemnym włosom właściwą objętość. Przed wyjazdem z Polski obiecała sobie, że nie pozwoli trudnym warunkom odebrać jej poczucia własnej wartości. W obozie nie było salonu fryzjerskiego, ale miała suszarkę, okrągłą szczotkę i upór godny lepszej sprawy.

— Mamo, po co tak długo się czeszesz? — spytała Dominika, która siedziała na łóżku z książką.

— Żebyś miała w rodzinie przynajmniej jedną kobietę z porządną fryzurą.

— Ja też jestem kobietą!

— Oczywiście, moja droga. I dlatego po śniadaniu uczeszemy również ciebie.

Sabrina spała jeszcze w łóżeczku, z jedną dłonią przy policzku. Andrzej wyszedł wcześnie załatwiać sprawy urzędowe. Mariola lubiła te krótkie chwile spokoju, zanim zaczynał się dzień pełen kolejek, papierów i niepewności.

W drzwi zapukano trzy razy, szybko i stanowczo.

— Wejść! — zawołała.

Arleta wsunęła głowę do środka. Jej blond włosy były wilgotne od śniegu, a policzki czerwone od mrozu.

— Oczywiście. Świat może się walić, ale ty musisz mieć grzywkę jak z żurnala.

— Zazdrościsz mi talentu — odparła Mariola. — A gdzie Marcin?

— U sąsiadki na dziesięć minut. Przyniosłam ci prawdziwą kawę. Zdobycz wojenna.

— Arleta, wyjdę za ciebie za mąż.

— Za późno. Masz już jednego męża i, z tego co wiem, nie zawsze ci wystarcza.

Mariola obejrzała się na Dominikę.

— Kochanie, zanieś pani Halinie tę książkę, którą pożyczyłaś. I zapytaj, czy ma dla nas trochę cukru.

Kiedy dziewczynka wyszła, Mariola zamknęła drzwi i spojrzała na przyjaciółkę z udawaną surowością.

— Przy dzieciach uważaj na język.

— Masz rację. Przepraszam. Ale przyznaj, że sama prosiłaś się o ten żart.

Rozlały kawę do dwóch niedobranych kubków. Arleta usiadła przy stoliku, a Mariola naprzeciwko niej. Od kilku tygodni piły razem kawę niemal codziennie. Początkowo rozmawiały o sprawach praktycznych: gdzie zdobyć pieluchy, jak dostać się do lekarza, czy przyjdą jakieś wiadomości o mieszkaniach. Z czasem zaczęły opowiadać sobie to, czego nie mówiły nikomu innemu.

— Dzisiaj rano śnił mi się Wrocław — powiedziała Arleta. — Moja ulica, tramwaj, piekarnia na rogu. Obudziłam się i przez sekundę myślałam, że wszystko jest jak dawniej.

— Tęsknisz?

— Za miastem tak. Za tamtym życiem nie. Najgorsze, że człowiek potrafi tęsknić nawet za czymś, przed czym uciekł.

Mariola nie odpowiedziała od razu. Znała już część historii Arlety: mąż, alkohol, awantury, obietnice poprawy, które nigdy nie trwały długo. Nie wypytywała o szczegóły. Wiedziała, że przyjaciółka opowie je wtedy, gdy będzie gotowa.

— A ja tęsknię za zapachem mieszkania mojej mamy — przyznała. — I za tym, że mogłam wsiąść w tramwaj, pójść do fryzjera, kupić gazetę. Tutaj nawet zwykłe sprawy wymagają planu.

— Tęsknisz też za Darkiem?

Mariola uniosła wzrok. Arleta wypowiedziała to imię cicho, jakby sprawdzała, czy wolno jej do niego wracać.

— Tak — odpowiedziała po chwili. — Za nim też.

— Wybacz, jeśli nie powinnam pytać.

— Możesz. Tylko nie oczekuj prostych odpowiedzi.

Przez chwilę słuchały kroków na korytarzu. Gdzieś płakało dziecko, ktoś zawołał po niemiecku. Mariola obracała kubek w dłoniach.

— Darek pojawił się w moim życiu w osiemdziesiątym roku. Na początku myślałam, że to zauroczenie, które samo minie. Wiesz, takie głupie przyspieszone bicie serca, kiedy ktoś wchodzi do pokoju.

— I nie minęło?

— Nie. Właśnie w tym problem.

— A Andrzej?

— Andrzeja kocham. Naprawdę. Jest dobrym ojcem. Znam jego wady, on zna moje. Tylko że miłość do jednej osoby nie sprawiła, że przestałam czuć cokolwiek do drugiej.

Arleta wpatrywała się w nią bez potępienia. To było dla Marioli nowe doświadczenie. W Krakowie nauczyła się ukrywać romans pod starannie ułożonymi zdaniami i zwykłymi codziennymi gestami. Tutaj po raz pierwszy mogła nazwać swoją sprzeczność na głos.

— To musi być męczące — powiedziała Arleta.

— Jest. I czasami sama siebie za to nie znoszę.

— Nie pytałam, żeby cię osądzać. Chciałam wiedzieć, jak to jest kochać dwóch ludzi.

— Jak chodzić po dwóch różnych domach i w każdym zostawiać kawałek siebie.

Arleta spuściła oczy.

— Ja po tym, co przeszłam, nie wiem nawet, czy potrafię jeszcze komuś zaufać.

— Potrafisz. Tylko nie musisz się spieszyć.

— Łatwo ci mówić, ty zawsze jesteś taka pewna siebie.

— To fryzura — odparła Mariola. — Jak człowiek ma dobrze ułożone włosy, może udawać, że całe życie też ma poukładane.

Arleta roześmiała się, a potem niespodziewanie ścisnęła dłoń przyjaciółki.

— Dobrze, że cię spotkałam.

— Ja ciebie też, blondyneczko.

Po południu poszły razem z dziećmi do świetlicy. Dominika natychmiast znalazła koleżankę, Sabrina próbowała zabrać Marcinowi drewniany samochodzik, a Mariola i Arleta usiadły pod oknem. Rozmawiały o niemieckich sklepach, cenach i o tym, że obie chciałyby kiedyś mieć kuchnię z prawdziwym stołem, przy którym można przyjmować gości.

— Ja chcę też dużego lustra — oznajmiła Mariola.

— Oczywiście.

— I szafy. Nie zamierzam całe życie trzymać sukienek w walizce.

— A ja chcę drzwi, które mogę zamknąć i mieć pewność, że nikt nie zacznie za nimi wrzeszczeć.

Mariola odwróciła się do niej. Arleta patrzyła na bawiącego się Marcina, ale jej uśmiech zniknął.

— Będziesz miała takie drzwi — powiedziała Mariola.

— Skąd wiesz?

— Bo będę ci o tym przypominać, dopóki ich nie dostaniesz.

Wieczorem Andrzej wrócił zmęczony, lecz w lepszym humorze. Dowiedział się, że rodzina może zostać przeniesiona do innego ośrodka. Nic nie było pewne, ale pierwszy raz od wielu dni przyniósł jakąś konkretną wiadomość.

— A Arleta? — spytała Mariola, kiedy dzieci zasnęły. — Czy ją też mogą przenieść?

Andrzej wzruszył ramionami.

— Nie wiem. Każda sprawa jest rozpatrywana osobno.

Mariola usiadła na łóżku i nagle poczuła niepokój. Zaledwie kilka tygodni wcześniej nie znała tej dziewczyny z Wrocławia. Teraz myśl, że mogłyby trafić do różnych miast, wydawała się nieznośna.

— Chciałabym, żebyśmy zostały blisko siebie — powiedziała.

— Polubiłyście się, co?

— Bardzo.

Andrzej pocałował ją w czoło.

— To dobrze. Tutaj człowiek potrzebuje przyjaciół.

Nie wiedział, jak wiele znaczyły dla Marioli te słowa.

Kilka dni później Arleta zapukała do jej pokoju późnym wieczorem. Miała zaczerwienione oczy i trzymała w ręku list.

— Przyszedł z Polski — powiedziała.

Mariola od razu zrozumiała, od kogo.

— Od męża?

Arleta skinęła głową.

— Pisze, że się zmienił. Że już nie pije. Że powinnam wrócić z Marcinem. A na końcu, że jeśli nie wrócę, będę tego żałować.

— Cholerny drań — powiedziała Mariola cicho.

— Wiem. A mimo to przez chwilę pomyślałam, że może rzeczywiście będzie inaczej.

Mariola zrobiła jej miejsce obok siebie.

— Możesz mieć wątpliwości. To nie znaczy, że musisz wracać.

— Boję się, że nie dam sobie rady sama.

— Nie jesteś sama.

Arleta spojrzała na nią, jakby te cztery słowa miały większą wagę niż wszystkie zapewnienia, które słyszała wcześniej.

— Ty naprawdę tak myślisz?

— Tak. A jeśli jutro znowu będziesz się bała, przyjdziesz i powiem ci to jeszcze raz.

Arleta objęła ją mocno. Mariola poczuła zapach jej szamponu i zimnego powietrza, które przyniosła ze sobą z korytarza. Nie było w tym uścisku niczego, co potrafiłyby wtedy nazwać inaczej niż wdzięcznością i przyjaźnią. A jednak obie zapamiętały tę chwilę.

— Słuchaj — powiedziała Mariola, odsuwając się odrobinę. — Mam propozycję.

— Z tobą to nigdy nie wiadomo, czy się cieszyć, czy uciekać.

— Raz w tygodniu robimy wieczór tylko dla siebie. Kawa, czasem wino, żadnego gadania o urzędach. Możemy mówić o wszystkim. O facetach, o marzeniach, nawet o tym, co nas zawstydza.

— Bez udawania?

— Bez udawania.

— I bez oceniania?

— Postaram się. Ale jak zrobisz coś głupiego, to ci powiem.

Arleta roześmiała się przez łzy.

— Umowa.

Podały sobie ręce, jakby zawierały ważny kontrakt. Potem Arleta położyła głowę na ramieniu Marioli, a ta delikatnie pogładziła jej blond włosy.

Za oknem śnieg zaczął padać ponownie. Obóz pogrążał się w ciszy, przerywanej odległym trzaskaniem drzwi i szumem rur. Żadna z kobiet nie wiedziała, gdzie będzie mieszkała za rok. Nie wiedziały też, że kiedyś będą wspominać ten ciasny pokój z większą czułością niż niejedno eleganckie mieszkanie.

Wiedziały tylko jedno: od tej zimy miały kogoś, komu mogły powiedzieć prawdę.

ROZDZIAŁ III — Dwa autobusy, cholera jasna

Luty 1986 roku. Obóz dla uchodźców budził się przed świtem: najpierw stukały rury, potem trzaskały drzwi, a wreszcie korytarz wypełniał zapach słabej kawy i mokrych płaszczy. Mariola obudziła się wcześniej niż zwykle. Sabrina spała jeszcze zwinięta pod kocem, Dominika oddychała miarowo na sąsiednim łóżku, a Andrzej szukał po omacku skarpetek.

— Znowu przed lustrem? — mruknął, widząc żonę z okrągłą szczotką w ręku.

— Znowu w tych samych skarpetkach? — odparła. — Każdy ma swoje przyzwyczajenia.

Uśmiechnął się, pocałował ją w policzek i wyszedł po gorącą wodę. Mariola poprawiła ciemną grzywkę. Przyjechała tu z Krakowa, z dwójką dzieci, walizką ubrań i poczuciem, że jej życie zostało przecięte na pół. Fryzura była jedną z niewielu rzeczy, nad którymi nadal panowała.

Arleta zapukała, zanim zegar pokazał ósmą. Trzymała Marcina na biodrze, a pod pachą miała złożoną gazetę.

— Ratuj. Ten mały terrorysta nie pozwolił mi przespać nawet czterech godzin.

— To nie terrorysta, tylko przyszły dyrektor — powiedziała Mariola i wyciągnęła ręce po chłopca. — Wejdź, blondyneczko. Kawę jeszcze mamy.

— A ty oczywiście wyglądasz, jakbyś wybierała się na randkę.

— Z tobą. Tylko nie mów Andrzejowi, bo będzie zazdrosny o moje loki.

Obie roześmiały się tak głośno, że Dominika przewróciła się na drugi bok i burknęła, żeby były ciszej.

Przyjaźń między nimi nabierała własnego rytmu. Arleta wiedziała już, że Mariola przed trudną rozmową poprawia włosy. Mariola nauczyła się rozpoznawać, kiedy śmiech Arlety jest prawdziwy, a kiedy ma tylko przykryć zmęczenie. Codziennie po południu spotykały się w świetlicy albo przy oknie na końcu korytarza. Dzieci budowały zamki z klocków, a one próbowały zbudować z niepewnych informacji obraz przyszłości.

— Podobno przydziały mieszkań mogą potrwać miesiącami — powiedziała Arleta.

— Niech trwają. Byleśmy w końcu miały własną kuchnię.

— I łazienkę, do której nikt nie puka po trzech minutach.

— A ja marzę o porządnym lustrze — przyznała Mariola.

— Wiem. O lustrze wielkim jak drzwi i o fryzjerze, który zrozumie twoją grzywkę.

— Śmiej się. Zobaczysz, jeszcze cię kiedyś uczeszę tak, że nie poznasz samej siebie.

Arleta odchyliła głowę. Jej jasne włosy, trochę niesforne od wilgoci, opadły na ramiona.

— Tylko mi nie zrób z głowy hełmu.

— Nie obrażaj mojego talentu.

Mariola sięgnęła po szczotkę, którą nosiła w torebce, i bez ceremonii zaczęła układać przyjaciółce przedziałek. Arleta siedziała spokojnie, z przymkniętymi oczami.

— Masz delikatne włosy — zauważyła Mariola. — Nie potrzebujesz tyle lakieru.

— A ty zawsze musisz mieć ostatnie słowo?

— Nie. Czasem mam przedostatnie i ostatnie.

Któregoś piątku Andrzej zabrał dziewczynki na spotkanie organizowane dla rodzin. Marcin zasnął wcześniej, a Arleta przyszła do Marioli z małą butelką wina, którą kupiła za odłożone pieniądze. Za oknem wiatr rzucał deszczem o szybę.

— Dzisiaj nie będziemy mówić o dokumentach — oznajmiła Arleta.

— Doskonały pomysł. Ani o kolejkach, ani o tym, czy jutro dostaniemy masło.

— Porozmawiajmy o tym, kim byłyśmy, zanim trafiłyśmy tutaj.

Mariola nalała po odrobinie wina do dwóch różnych szklanek.

— Ja byłam kobietą, która uważała, że zawsze wie, co robi — powiedziała.

— A teraz?

— Teraz też tak uważam. Tylko coraz częściej okazuje się, że nie mam racji.

Arleta przyjrzała jej się uważnie.

— Myślisz o Darku?

Mariola zastygła. Imię, wypowiedziane tak zwyczajnie, nagle wypełniło pokój.

— Czasami. W Polsce był jak drugi świat. Przy nim nie musiałam być rozsądna. Ale nie chcę, żebyś myślała, że Andrzej jest mi obojętny.

— Nie myślę. Widziałam, jak na niego patrzysz.

— Kocham go. I właśnie dlatego nie potrafię sobie wszystkiego poukładać. Wiem, że go krzywdzę, nawet jeśli o niczym nie wie.

— A Darek wie, jak bardzo ci na nim zależy?

— Chyba wie. Chociaż ludzie słyszą czasem tylko to, co im wygodne.

Arleta obracała szklankę w dłoniach.

— Z moim mężem było odwrotnie. Przez lata próbowałam wmówić sobie, że jego obietnice coś znaczą. Że jak mówi „ostatni raz”, to rzeczywiście ostatni. W końcu zrozumiałam, że muszę ratować siebie i Marcina.

— Dobrze, że wyjechałaś.

— Wiesz, czego mi najbardziej brakuje? Nie mężczyzny. Tego, żeby ktoś zapytał, czego ja chcę, i naprawdę poczekał na odpowiedź.

Mariola odstawiła szklankę.

— To ja pytam. Czego chcesz, Arleta?

Blondynka długo milczała.

— Spokoju. Własnego klucza do drzwi. I może kiedyś kogoś, przy kim nie będę musiała się bać.

— To wcale nie jest mało.

— A ty czego chcesz?

Mariola uśmiechnęła się smutno.

— Żeby moje dzieci były bezpieczne. Żeby Andrzej znalazł pracę. Żebym nie musiała wybierać między tym, co słuszne, a tym, co czuję.

— Ostatnie może być najtrudniejsze.

— Cholernie trudne.

Nazajutrz Arleta przyniosła zdjęcie sprzed wyjazdu. Stała na nim przed kamienicą we Wrocławiu, w jasnej bluzce i spódnicy, z włosami rozświetlonymi słońcem.

— Patrz, jaka byłam pewna siebie — powiedziała.

Mariola wzięła fotografię ostrożnie, jakby była czymś kruchym.

— Nadal jesteś. Tylko teraz musisz sobie o tym przypomnieć.

— Ty wszystko potrafisz powiedzieć tak, jakby było proste.

— Bo jeśli zacznę mówić, że życie jest do dupy, to obie usiądziemy i będziemy płakać.

— Czasami można popłakać.

— Można. Ale potem trzeba wstać i zrobić kawę.

Arleta uśmiechnęła się. Po chwili wyjęła z kieszeni mały grzebień.

— To dla ciebie. Widziałam w sklepie i pomyślałam, że twoja wielka fryzjerska kariera wymaga nowych narzędzi.

Mariola obejrzała prezent. Grzebień był zwyczajny, bordowy, tani. Mimo to ścisnęło ją w gardle.

— Głupia jesteś — powiedziała cicho. — Przecież sama ledwo wiążesz koniec z końcem.

— I co z tego? Przyjaciółce nie wolno zrobić prezentu?

Mariola objęła ją mocno. Przez chwilę żadna się nie odzywała.

— Dziękuję — wyszeptała brunetka. — Naprawdę.

— Nie przyzwyczajaj się. Następny prezent dostaniesz na pięćdziesiątkę.

— To za dwadzieścia trzy lata. Zapiszę sobie.

Wiosna przychodziła powoli. Na podwórzu dzieci zaczęły bawić się bez grubych kurtek, a obie kobiety coraz częściej wychodziły na długie spacery. Rozmawiały o dawnych miłościach, o ubraniach, o tym, czy można zacząć wszystko od nowa. Niekiedy żartowały bezwstydnie z mężczyzn i własnych romantycznych pomyłek; innym razem wracały do wspomnień, których nie potrafiły opowiedzieć nikomu innemu.

Pewnego popołudnia Mariola zapytała:

— Arleta, jak już dostaniemy mieszkania, będziesz do mnie przychodzić?

— Co za głupie pytanie.

— Pytam poważnie. Tutaj jesteśmy obok siebie. Potem mogą nas rozrzucić po całym mieście.

— To będę jeździć autobusem.

— A jeśli będzie daleko?

— To dwoma autobusami, cholera jasna.

Mariola wybuchnęła śmiechem, lecz w oczach miała łzy.

— Dobrze. Trzymam cię za słowo.

— I słusznie. Już się mnie tak łatwo nie pozbędziesz.

Przez okno świetlicy widać było Marcina, który próbował dogonić Sabrinę. Dominika wołała do nich, żeby nie biegali po kałużach. Mariola obserwowała dzieci i czuła, że w tym obcym miejscu wydarzyło się coś, czego nie planowała: znalazła człowieka, przed którym nie musiała udawać.

Nie nazywała tego jeszcze wielką miłością. Nie miała nawet powodu, żeby tak o tym myśleć. Była to przyjaźń — codzienna, czasem hałaśliwa, czasem milcząca, zbudowana z filiżanek kawy, pożyczonych grzebieni i rozmów prowadzonych długo po zgaszeniu światła.

Kiedy tego wieczoru Arleta odprowadziła ją pod drzwi pokoju, zatrzymała się jeszcze na chwilę.

— Mariola?

— Co?

— Dobrze, że cię poznałam.

Brunetka poprawiła grzywkę, jak zawsze wtedy, gdy wzruszenie odbierało jej słowa.

— Ja ciebie też, blondyneczko. Ja ciebie też.

Za drzwiami Andrzej czytał Dominice bajkę. Mariola weszła cicho, pocałowała Sabrinę w czoło i odłożyła bordowy grzebień obok lusterka. Postanowiła go zachować. Jeszcze nie wiedziała, jak wiele przedmiotów i wspomnień z tej przyjaźni będzie kiedyś przechowywać przez całe życie.

Zima 1985/1986 roku • Obóz dla uchodźców w Niemczech

Pierwszy śnieg spadł nocą, cicho i bez ostrzeżenia. Rano obozowe baraki wyglądały niemal łagodnie: dachy przykryła biel, błoto na ścieżkach zniknęło, a za oknami rozciągał się krajobraz, który Marioli przypominał zimowe poranki w Krakowie. Tylko język dobiegający z korytarza był obcy, a zapach kawy zbożowej nie miał nic wspólnego z domem.

Mariola stała przed małym lustrem, usiłując nadać swoim ciemnym włosom właściwą objętość. Przed wyjazdem z Polski obiecała sobie, że nie pozwoli trudnym warunkom odebrać jej poczucia własnej wartości. W obozie nie było salonu fryzjerskiego, ale miała suszarkę, okrągłą szczotkę i upór godny lepszej sprawy.

— Mamo, po co tak długo się czeszesz? — spytała Dominika, która siedziała na łóżku z książką.

— Żebyś miała w rodzinie przynajmniej jedną kobietę z porządną fryzurą.

— Ja też jestem kobietą!

— Oczywiście, moja droga. I dlatego po śniadaniu uczeszemy również ciebie.

Sabrina spała jeszcze w łóżeczku, z jedną dłonią przy policzku. Andrzej wyszedł wcześnie załatwiać sprawy urzędowe. Mariola lubiła te krótkie chwile spokoju, zanim zaczynał się dzień pełen kolejek, papierów i niepewności.

W drzwi zapukano trzy razy, szybko i stanowczo.

— Wejść! — zawołała.

Arleta wsunęła głowę do środka. Jej blond włosy były wilgotne od śniegu, a policzki czerwone od mrozu.

— Oczywiście. Świat może się walić, ale ty musisz mieć grzywkę jak z żurnala.

— Zazdrościsz mi talentu — odparła Mariola. — A gdzie Marcin?

— U sąsiadki na dziesięć minut. Przyniosłam ci prawdziwą kawę. Zdobycz wojenna.

— Arleta, wyjdę za ciebie za mąż.

— Za późno. Masz już jednego męża i, z tego co wiem, nie zawsze ci wystarcza.

Mariola obejrzała się na Dominikę.

— Kochanie, zanieś pani Halinie tę książkę, którą pożyczyłaś. I zapytaj, czy ma dla nas trochę cukru.

Kiedy dziewczynka wyszła, Mariola zamknęła drzwi i spojrzała na przyjaciółkę z udawaną surowością.

— Przy dzieciach uważaj na język.

— Masz rację. Przepraszam. Ale przyznaj, że sama prosiłaś się o ten żart.

Rozlały kawę do dwóch niedobranych kubków. Arleta usiadła przy stoliku, a Mariola naprzeciwko niej. Od kilku tygodni piły razem kawę niemal codziennie. Początkowo rozmawiały o sprawach praktycznych: gdzie zdobyć pieluchy, jak dostać się do lekarza, czy przyjdą jakieś wiadomości o mieszkaniach. Z czasem zaczęły opowiadać sobie to, czego nie mówiły nikomu innemu.

— Dzisiaj rano śnił mi się Wrocław — powiedziała Arleta. — Moja ulica, tramwaj, piekarnia na rogu. Obudziłam się i przez sekundę myślałam, że wszystko jest jak dawniej.

— Tęsknisz?

— Za miastem tak. Za tamtym życiem nie. Najgorsze, że człowiek potrafi tęsknić nawet za czymś, przed czym uciekł.

Mariola nie odpowiedziała od razu. Znała już część historii Arlety: mąż, alkohol, awantury, obietnice poprawy, które nigdy nie trwały długo. Nie wypytywała o szczegóły. Wiedziała, że przyjaciółka opowie je wtedy, gdy będzie gotowa.

— A ja tęsknię za zapachem mieszkania mojej mamy — przyznała. — I za tym, że mogłam wsiąść w tramwaj, pójść do fryzjera, kupić gazetę. Tutaj nawet zwykłe sprawy wymagają planu.

— Tęsknisz też za Darkiem?

Mariola uniosła wzrok. Arleta wypowiedziała to imię cicho, jakby sprawdzała, czy wolno jej do niego wracać.

— Tak — odpowiedziała po chwili. — Za nim też.

— Wybacz, jeśli nie powinnam pytać.

— Możesz. Tylko nie oczekuj prostych odpowiedzi.

Przez chwilę słuchały kroków na korytarzu. Gdzieś płakało dziecko, ktoś zawołał po niemiecku. Mariola obracała kubek w dłoniach.

— Darek pojawił się w moim życiu w osiemdziesiątym roku. Na początku myślałam, że to zauroczenie, które samo minie. Wiesz, takie głupie przyspieszone bicie serca, kiedy ktoś wchodzi do pokoju.

— I nie minęło?

— Nie. Właśnie w tym problem.

— A Andrzej?

— Andrzeja kocham. Naprawdę. Jest dobrym ojcem. Znam jego wady, on zna moje. Tylko że miłość do jednej osoby nie sprawiła, że przestałam czuć cokolwiek do drugiej.

Arleta wpatrywała się w nią bez potępienia. To było dla Marioli nowe doświadczenie. W Krakowie nauczyła się ukrywać romans pod starannie ułożonymi zdaniami i zwykłymi codziennymi gestami. Tutaj po raz pierwszy mogła nazwać swoją sprzeczność na głos.

— To musi być męczące — powiedziała Arleta.

— Jest. I czasami sama siebie za to nie znoszę.

— Nie pytałam, żeby cię osądzać. Chciałam wiedzieć, jak to jest kochać dwóch ludzi.

— Jak chodzić po dwóch różnych domach i w każdym zostawiać kawałek siebie.

Arleta spuściła oczy.

— Ja po tym, co przeszłam, nie wiem nawet, czy potrafię jeszcze komuś zaufać.

— Potrafisz. Tylko nie musisz się spieszyć.

— Łatwo ci mówić, ty zawsze jesteś taka pewna siebie.

— To fryzura — odparła Mariola. — Jak człowiek ma dobrze ułożone włosy, może udawać, że całe życie też ma poukładane.

Arleta roześmiała się, a potem niespodziewanie ścisnęła dłoń przyjaciółki.

— Dobrze, że cię spotkałam.

— Ja ciebie też, blondyneczko.

Po południu poszły razem z dziećmi do świetlicy. Dominika natychmiast znalazła koleżankę, Sabrina próbowała zabrać Marcinowi drewniany samochodzik, a Mariola i Arleta usiadły pod oknem. Rozmawiały o niemieckich sklepach, cenach i o tym, że obie chciałyby kiedyś mieć kuchnię z prawdziwym stołem, przy którym można przyjmować gości.

— Ja chcę też dużego lustra — oznajmiła Mariola.

— Oczywiście.

— I szafy. Nie zamierzam całe życie trzymać sukienek w walizce.

— A ja chcę drzwi, które mogę zamknąć i mieć pewność, że nikt nie zacznie za nimi wrzeszczeć.

Mariola odwróciła się do niej. Arleta patrzyła na bawiącego się Marcina, ale jej uśmiech zniknął.

— Będziesz miała takie drzwi — powiedziała Mariola.

— Skąd wiesz?

— Bo będę ci o tym przypominać, dopóki ich nie dostaniesz.

Wieczorem Andrzej wrócił zmęczony, lecz w lepszym humorze. Dowiedział się, że rodzina może zostać przeniesiona do innego ośrodka. Nic nie było pewne, ale pierwszy raz od wielu dni przyniósł jakąś konkretną wiadomość.

— A Arleta? — spytała Mariola, kiedy dzieci zasnęły. — Czy ją też mogą przenieść?

Andrzej wzruszył ramionami.

— Nie wiem. Każda sprawa jest rozpatrywana osobno.

Mariola usiadła na łóżku i nagle poczuła niepokój. Zaledwie kilka tygodni wcześniej nie znała tej dziewczyny z Wrocławia. Teraz myśl, że mogłyby trafić do różnych miast, wydawała się nieznośna.

— Chciałabym, żebyśmy zostały blisko siebie — powiedziała.

— Polubiłyście się, co?

— Bardzo.

Andrzej pocałował ją w czoło.

— To dobrze. Tutaj człowiek potrzebuje przyjaciół.

Nie wiedział, jak wiele znaczyły dla Marioli te słowa.

Kilka dni później Arleta zapukała do jej pokoju późnym wieczorem. Miała zaczerwienione oczy i trzymała w ręku list.

— Przyszedł z Polski — powiedziała.

Mariola od razu zrozumiała, od kogo.

— Od męża?

Arleta skinęła głową.

— Pisze, że się zmienił. Że już nie pije. Że powinnam wrócić z Marcinem. A na końcu, że jeśli nie wrócę, będę tego żałować.

— Cholerny drań — powiedziała Mariola cicho.

— Wiem. A mimo to przez chwilę pomyślałam, że może rzeczywiście będzie inaczej.

Mariola zrobiła jej miejsce obok siebie.

— Możesz mieć wątpliwości. To nie znaczy, że musisz wracać.

— Boję się, że nie dam sobie rady sama.

— Nie jesteś sama.

Arleta spojrzała na nią, jakby te cztery słowa miały większą wagę niż wszystkie zapewnienia, które słyszała wcześniej.

— Ty naprawdę tak myślisz?

— Tak. A jeśli jutro znowu będziesz się bała, przyjdziesz i powiem ci to jeszcze raz.

Arleta objęła ją mocno. Mariola poczuła zapach jej szamponu i zimnego powietrza, które przyniosła ze sobą z korytarza. Nie było w tym uścisku niczego, co potrafiłyby wtedy nazwać inaczej niż wdzięcznością i przyjaźnią. A jednak obie zapamiętały tę chwilę.

— Słuchaj — powiedziała Mariola, odsuwając się odrobinę. — Mam propozycję.

— Z tobą to nigdy nie wiadomo, czy się cieszyć, czy uciekać.

— Raz w tygodniu robimy wieczór tylko dla siebie. Kawa, czasem wino, żadnego gadania o urzędach. Możemy mówić o wszystkim. O facetach, o marzeniach, nawet o tym, co nas zawstydza.

— Bez udawania?

— Bez udawania.

— I bez oceniania?

— Postaram się. Ale jak zrobisz coś głupiego, to ci powiem.

Arleta roześmiała się przez łzy.

— Umowa.

Podały sobie ręce, jakby zawierały ważny kontrakt. Potem Arleta położyła głowę na ramieniu Marioli, a ta delikatnie pogładziła jej blond włosy.

Za oknem śnieg zaczął padać ponownie. Obóz pogrążał się w ciszy, przerywanej odległym trzaskaniem drzwi i szumem rur. Żadna z kobiet nie wiedziała, gdzie będzie mieszkała za rok. Nie wiedziały też, że kiedyś będą wspominać ten ciasny pokój z większą czułością niż niejedno eleganckie mieszkanie.

Wiedziały tylko jedno: od tej zimy miały kogoś, komu mogły powiedzieć prawdę.

ROZDZIAŁ IV — Przy mnie możesz być sobą

Wiosną 1986 roku obóz pachniał mokrą ziemią, detergentem i kawą gotowaną w metalowych kubkach. Deszcz przestawał padać tylko po to, żeby za godzinę zacząć od nowa. Na tablicy ogłoszeń pojawiały się kolejne kartki po niemiecku, a mieszkańcy zbierali się pod nimi i zgadywali, czy tym razem chodzi o dokumenty, lekarza, czy przenosiny.

Mariola miała własny sposób na niepewność: każdego ranka ubierała się tak, jakby wybierała się do miasta, w którym czeka na nią coś przyjemnego. Tego dnia włożyła granatową spódnicę, jasną bluzkę i zaczęła walczyć ze swoją grzywką. Suszarka, kupiona jeszcze w Krakowie, buczała głośniej niż powinna.

— Ty naprawdę nie potrafisz wyjść bez tego przedstawienia? — zapytał Andrzej, próbując zapiąć Sabrinie bucik.

— Potrafię. Tylko po co miałabym? — odpowiedziała. — Jak człowiek przestaje o siebie dbać, to potem zaczyna wierzyć, że już nic od niego nie zależy.

— A zależy?

Mariola odłożyła szczotkę. Spojrzała na męża w lustrze i na moment straciła ochotę do żartów.

— Nie wiem, Andrzej. Ale przynajmniej o grzywce jeszcze decyduję sama.

Uśmiechnął się do niej zmęczony. Wzięła od niego Sabrinę, pocałowała małą w policzek i pomogła zapiąć bucik. To był jeden z tych drobnych gestów, w których ich małżeństwo wciąż pozostawało pewne i ciepłe, mimo wszystkich niepokojów.

Na korytarzu czekała Arleta z Marcinem. Blond włosy miała związane niedbale z tyłu głowy, a w ręku trzymała list.

— Mam wiadomość z Wrocławia — powiedziała bez powitania.

Mariola od razu spoważniała.

— Od kogo?

— Od ciotki. Mój mąż znowu wypytywał, gdzie jestem. Podobno mówi, że się zmienił.

— A ty w to wierzysz?

— Nie. Ale kiedy czytam takie rzeczy, robi mi się niedobrze. Jakby wystarczyło kilka słów, żeby wymazać wszystko, co było.

Mariola otworzyła drzwi do świetlicy i wskazała jej krzesło.

— Siadaj. Zrobimy kawę. I nie będziesz tego czytać sama.

Arleta rozłożyła kartkę na stole. Nie płakała, choć jej dłonie drżały. Mariola nie próbowała mówić, że wszystko będzie dobrze. Wiedziała, jak puste bywają takie zapewnienia.

— Najbardziej wkurza mnie, że wciąż potrafi mi popsuć cały dzień — powiedziała Arleta.

— To nie znaczy, że ma nad tobą władzę. To znaczy, że pamiętasz.

— Mądrala z Krakowa.

— Do usług. Za poradę należy się pół papierosa.

Arleta parsknęła śmiechem. Ten śmiech przyniósł Marioli ulgę większą, niż chciała przyznać.

Kilka dni później Mariola namówiła Arletę na wyprawę do miasta. Chciała obejrzeć witryny sklepów i znaleźć niedrogi zakład fryzjerski. Arleta miała kupić Marcinowi skarpetki, a w rzeczywistości potrzebowała kilku godzin, podczas których nikt nie pytałby jej o papiery i przeszłość.

Pojechały autobusem. Mariola przez całą drogę komentowała ubrania przechodniów i fryzury kobiet stojących na przystankach.

— Zobacz tę krótką fryzurę. Takie cięcie zrobiłabym sobie od razu — powiedziała.

— Ty co tydzień chcesz inną głowę.

— Nie głowę, tylko włosy. Głowa jest świetna.

— Skromność też masz świetną.

Przy wystawie sklepu odzieżowego zatrzymały się na dłużej. Na manekinie wisiała czerwona sukienka z szerokim paskiem. Mariola przyłożyła dłoń do szyby.

— W takiej poszłabym z Andrzejem na tańce.

— A on lubi tańczyć?

— Niespecjalnie. Ale lubi patrzeć, jak ja tańczę.

Arleta uśmiechnęła się.

— Ty go naprawdę kochasz, prawda?

— Tak — odpowiedziała Mariola bez wahania.

— A jednak opowiedziałaś mi o Darku.

Mariola obejrzała się, czy ktoś ich nie słucha. Na ulicy mijały je obce twarze; nikt nie zwracał uwagi na dwie Polki rozmawiające pod sklepem.

— Bo jedno nie wymazuje drugiego. Nie umiem ci tego ładniej wytłumaczyć.

— Nie musisz ładniej. Chcę tylko rozumieć.

Usiadły później w małej kawiarni. Mariola wyjęła z torebki fotografię zrobioną w Polsce przed wyjazdem. Andrzej trzymał na niej Sabrinę, Dominika stała przed nimi, a Mariola śmiała się do obiektywu.

— Kiedy patrzę na to zdjęcie, widzę wszystko, co chcę ochronić — powiedziała. — A kiedy myślę o Darku, przypomina mi się inna część mnie. Ta, która nie umiała żyć spokojnie.

— A teraz umiesz?

— Cholera wie.

Arleta zamieszała kawę, choć cukier dawno się rozpuścił.

— Wiesz, co jest dla mnie dziwne? Ja po swoim małżeństwie myślałam, że już nigdy nikomu nie zaufam. A przy tobie mówię rzeczy, których nawet sama przed sobą nie wypowiadałam.

— To dobrze czy źle?

— Chyba dobrze. Tylko czasem mnie to przeraża.

Mariola przesunęła dłoń przez stolik i przykryła nią palce Arlety.

— Mnie też czasami przeraża, ile o mnie wiesz. Ale jakoś nie zamierzam przestać ci opowiadać.

W drodze powrotnej rozpadało się na dobre. Biegły od przystanku do budynku, osłaniając torby płaszczami. Arleta śmiała się tak mocno, że zgubiła jedną skarpetkę z zakupionego kompletu. Mariola zawróciła po nią w kałużę.

— Zostaw, do diabła! — wołała Arleta.

— Nie po to jechałyśmy przez pół miasta, żeby twój syn chodził w jednej!

Wróciły przemoczone, ale rozbawione. Andrzej otworzył im drzwi i popatrzył na ich mokre włosy.

— Wyglądacie, jakbyście przepłynęły rzekę.

— Za to Marcin będzie miał skarpetki — oznajmiła triumfalnie Mariola.

— A fryzjer? — spytał.

— Nie znalazłam dobrego. To tragedia, ale jakoś przeżyję.

Wieczorem, kiedy dzieci już spały, Arleta przyniosła do pokoju Marioli grzebień i małą butelkę lakieru do włosów. Andrzej wyszedł na zebranie dotyczące pracy i dokumentów. Kobiety usiadły przy lusterku, a Mariola zaczęła pokazywać Arlecie, jak unosić włosy u nasady.

— Nie ciągnij tak — zaprotestowała Arleta.

— Piękno wymaga cierpliwości.

— Ty wymagasz cierpliwości.

Mariola roześmiała się i oddała jej grzebień.

— To teraz ty spróbuj na mnie.

Arleta stanęła za jej krzesłem. Powoli rozdzieliła ciemne pasma, przyjrzała się odbiciu obu twarzy w lustrze. Mariola nagle poczuła się zaskakująco spokojna. Nie dlatego, że ktoś układał jej włosy, lecz dlatego, że nie musiała nic mówić. Arleta wiedziała, kiedy żartować, a kiedy zostawić ciszę w spokoju.

— Myślisz czasem o tym, co będzie za rok? — spytała Arleta.

— Codziennie.

— A za pięć?

— Rzadziej. Nie mam aż tak bujnej wyobraźni.

— Ja chciałabym mieć normalne mieszkanie. Pokój dla Marcina. Pracę. I przyjaciółkę, do której mogłabym zadzwonić nawet w środku nocy.

Mariola spojrzała na nią w lustrze.

— Tę ostatnią rzecz już masz.

— Nawet jeśli zadzwonię o trzeciej?

— O trzeciej będę cię przeklinać. Ale odbiorę.

Arleta pochyliła się i oparła policzek na jej głowie, ostrożnie, żeby nie zniszczyć fryzury. Mariola objęła jej rękę. Gest był prosty, niewinny, a jednak obie zapamiętały go na długo.

Później rozmawiały o mężczyznach. Arleta przyznała, że nie chce rezygnować z miłości ani z bliskości tylko dlatego, że pierwszy mąż ją skrzywdził. Mariola opowiedziała, jak bardzo różni się czułość Andrzeja od niecierpliwego temperamentu Darka. Mówiły bez pruderyjnych uników, czasem dosadnie, lecz coraz częściej przerywały sobie pytaniami nie o szczegóły, a o uczucia.

— A czego ty właściwie potrzebujesz? — zapytała Mariola.

— Żeby ktoś mnie słuchał, zanim zacznie mówić, jaka powinnam być.

— To chyba rozsądne.

— I żeby mnie nie traktował jak własności.

Mariola pokiwała głową.

— To też.

— A ty?

Mariola długo się zastanawiała.

— Chciałabym nie musieć wybierać między wszystkimi wersjami siebie. Żoną, matką, kobietą, która lubi być podziwiana. Jakbym miała prawo być tylko jedną naraz.

— Przy mnie możesz być wszystkimi — powiedziała Arleta.

Słowa zawisły między nimi. Mariola odwróciła się od lustra i spojrzała przyjaciółce w oczy.

— Wiem. I właśnie dlatego jesteś dla mnie taka ważna.

W maju przyszła wiadomość o kolejnym spotkaniu z urzędnikiem. W obozie zaczęto mówić, że niektóre rodziny otrzymają mieszkania wcześniej, inne później, a przyjaciółki mogą trafić na przeciwległe krańce miasta.

Arleta przyniosła tę plotkę Marioli z miną człowieka, który już spodziewa się najgorszego.

— A jeśli nas rozdzielą? — zapytała.

Mariola podniosła wzrok znad listy zakupów.

— Przecież już ci mówiłam: będziesz jeździć dwoma autobusami.

— A jeśli trzema?

— To trzema. Tylko uprzedź, żebym zdążyła zrobić kawę.

Arleta roześmiała się, ale zaraz spoważniała.

— Mówię serio.

— Ja też. Nie obiecam ci, że zawsze będzie łatwo. Obiecam, że nie pozwolę, żeby adres zdecydował za nas.

Tego wieczoru Mariola schowała do szuflady małą fotografię, na której stały razem z Arletą przed budynkiem obozu. Jedna ciemnowłosa, druga jasnowłosa, obie w płaszczach za dużych na ciepły majowy dzień. Zdjęcie było nieostre. Na brzegu widać było kawałek dłoni Dominiki, która najwyraźniej poruszyła aparatem.

Mariola obejrzała fotografię jeszcze raz. Nie wiedziała, gdzie będzie mieszkała za rok ani jak potoczy się jej małżeństwo. Wiedziała natomiast, że ta uśmiechnięta blondynka stała się częścią jej codzienności równie naturalną jak poranna kawa i wieczorne czesanie włosów.

Złożyła zdjęcie do koperty, ale jej nie zakleiła. Chciała móc do niego wracać.

ROZDZIAŁ V — Gdybyś miała zły dzień

W czerwcu 1986 roku w obozie pachniało mokrym betonem, gotowaną kapustą i tanim proszkiem do prania. Mariola twierdziła, że człowiek może przywyknąć do wszystkiego oprócz wspólnej łazienki i braku porządnego lustra. Arleta odpowiadała, że lustro akurat nie jest im potrzebne, bo i tak Mariola co rano ogląda się w szybie okiennej.

— Bo szyba nie kłamie — mówiła Mariola, przeczesując szczotką ciemne włosy. — A poza tym, jak człowiek zacznie wyglądać jak nieszczęście, to w końcu sam w nie uwierzy.

— Ty nawet na koniec świata zabrałabyś lakier do włosów.

— Dwa lakiery. Jeden na wilgoć.

Arleta śmiała się tak głośno, że mały Marcin podnosił głowę znad klocków. Dominika, która od kilku tygodni z upodobaniem bawiła się w nauczycielkę, kazała mu wracać do budowania wieży. Sabrina tymczasem cierpliwie układała w rządku trzy czerwone guziki, jakby była to najważniejsza praca na świecie.

Dzieci dawały kobietom powód, żeby widywać się codziennie. Ale obie wiedziały już, że nawet gdyby dzieci nie było, znalazłyby pretekst. Jedna miała dodatkową kawę, druga zdobyła gazetę po polsku. Jedna potrzebowała towarzystwa w drodze do urzędu, druga koniecznie musiała opowiedzieć, co usłyszała przez telefon.

Tego dnia Mariola miała list z Polski. Koperta była cienka, pismo znajome. Zobaczywszy ją, Arleta od razu przestała się uśmiechać.

— Od Darka?

— Tak.

— I co pisze?

— Że tęskni. Że pyta, kiedy przyjadę. Jakby można było po prostu wsiąść w autobus i znaleźć się w Krakowie.

Mariola wsunęła kartkę z powrotem do koperty. Nie chciała, by Andrzej znalazł ją przypadkiem między rachunkami. Nie chciała też kłamać Arlecie, choć czasem miała wrażenie, że każda szczera odpowiedź robi w jej życiu nową szczelinę.

— Ty go naprawdę kochasz — powiedziała Arleta.

— Tak. I Andrzeja też. Możesz powiedzieć, że jestem beznadziejna.

— Nie powiem. Ale nie rozumiem, jak ty to wszystko w sobie mieścisz.

— Ja też nie zawsze rozumiem.

Arleta usiadła na brzegu łóżka. W świetle padającym z okna jej blond włosy wydawały się niemal srebrne.

— Kiedy uciekłam od męża, myślałam, że już nigdy nikomu nie zaufam. A teraz czasem mam ochotę pójść na randkę. Nie dlatego, że szukam nowego męża. Chcę tylko pamiętać, że jestem młoda.

— To idź. Masz dwadzieścia cztery lata, dziewczyno. Nie jesteś skazana na samotność.

— Łatwo ci mówić. Ty masz Andrzeja.

— Mam też dwie córki, pranie, gotowanie i wieczne pytanie, gdzie są skarpetki. Nie idealizuj małżeństwa.

— A jednak wracasz do niego każdego wieczoru.

Mariola zastanowiła się, zanim odpowiedziała.

— Bo to mój dom. Nawet jeśli chwilami nie wiem, gdzie właściwie ten dom jest.

Po południu wybrały się do miasta. Andrzej obiecał zająć się dziećmi przez dwie godziny. Mariola miała tylko kupić szampon, ale po drodze wypatrzyła w witrynie salonu fryzjerskiego fotografię modelki z krótką, mocno cieniowaną fryzurą.

— Popatrz, Arleta. To jest coś.

— Nie mów, że znowu chcesz obciąć włosy.

— Chcę się zastanowić.

— Ty nad włosami zastanawiasz się więcej niż nad polityką.

— Polityka nie poprawi mi humoru przed lustrem.

Przystanęły przed szybą. Mariola uniosła ciemne pasmo przy skroni, a Arleta stanęła za nią i ostrożnie wygładziła niesforny kosmyk.

— Wiesz co? — powiedziała blondynka. — Zostaw je jeszcze trochę dłuższe. Ładnie ci w takich.

— To ma być rada fryzjerska czy komplement?

— Jedno i drugie.

Mariola spojrzała na odbicie przyjaciółki. Przez krótką chwilę widziała je obie w tej samej szybie: swoją ciemną głowę i jasne włosy Arlety, ich twarze pochylone blisko siebie. Obraz wydał jej się dziwnie znajomy, jak fotografia, którą ktoś zrobił dawno temu, choć przecież nie istniała.

— Dobrze, blondyneczko. Dziś nie ścinam.

W kawiarni kupiły po jednej kawie, chociaż cena wydała się Marioli skandaliczna. Usiadły przy stoliku najdalej od drzwi. Arleta opowiadała o niemieckim chłopaku, który zagadnął ją dzień wcześniej na przystanku. Miał na imię Thomas, mówił powoli i wyraźnie, a kiedy zobaczył, że nie rozumie wszystkiego, zaczął rysować na odwrocie biletu.

— I co narysował? — zainteresowała się Mariola.

— Filiżankę. Chciał mnie zaprosić na kawę.

— Romantyk. Przynajmniej nie narysował kiełbasy.

— Mariola!

— No co? Niemcy też mają swoje symbole narodowe.

Śmiały się długo. Potem Arleta przyznała, że dała Thomasowi numer telefonu do wspólnej świetlicy.

— Boję się, że zadzwoni — powiedziała.

— A ja myślę, że boisz się, że nie zadzwoni.

Arleta spuściła wzrok i uśmiechnęła się do filiżanki.

— Ty mnie za dobrze znasz.

— Nie. Dopiero się uczę.

Kiedy wracały, rozpadało się na dobre. Biegły od jednego zadaszenia do drugiego, ślizgając się na mokrym chodniku. Arleta zgubiła na moment torbę, Mariola złapała ją za rękaw i obie, zdyszane, schowały się pod daszkiem przystanku.

— Wyglądam jak zmokła kura — stwierdziła Mariola, dotykając grzywki.

— Jak bardzo elegancka zmokła kura.

— Śmiej się, śmiej. Ty masz włosy, które schną same. Moje będą sterczeć we wszystkie strony.

Arleta zdjęła z jej policzka kroplę deszczu. Gest był prosty i szybki. Mariola nawet nie zdążyła go skomentować. Zapamiętała jednak, że ktoś zrobił dla niej coś tak czułego bez żadnej prośby.

Wieczorem Andrzej był zmęczony. Sabrina marudziła, Dominika obraziła się o niewyjaśnioną sprawę z zeszytem, a w pokoju panował chaos. Mariola nakarmiła dziewczynki, posprzątała kubki i dopiero po dziewiątej znalazła chwilę dla siebie.

Arleta zapukała cicho. Przyniosła pożyczoną książkę i małą torebkę cukierków dla dzieci na następny dzień.

— Nie przeszkadzam?

— Nie. Wchodź, zanim zmienię zdanie i każę ci zmywać naczynia.

Usiadły przy oknie. Z korytarza dobiegały odgłosy rozmów, ktoś ściszał radio, ktoś inny szukał zgubionego klucza. Mariola przyglądała się Arlecie, która obracała w palcach papierową osłonkę cukierka.

— Myślisz o Thomasie?

— Trochę. A ty o Darku?

— Trochę bardziej, niż powinnam.

— Wiesz, czasami chciałabym mieć twoją pewność siebie.

— To tylko fryzura, Arleta. Pod spodem jestem tak samo pogubiona jak wszyscy.

— Nie wierzę.

— To uwierz. Boję się, że Darek zapomni. Boję się, że Andrzej coś odkryje. Boję się, że dzieci będą miały mi kiedyś za złe ten cały wyjazd. A najbardziej boję się, że któregoś dnia będę miała pięćdziesiąt lat i pomyślę, że całe życie tylko się bałam.

Arleta położyła dłoń na jej ręce.

— Przy mnie nie musisz udawać odważnej.

Mariola odwróciła głowę. W pokoju było duszno, ale od uchylonego okna ciągnęło chłodem.

— Ty też nie musisz — odpowiedziała.

Przez kilka minut rozmawiały już tylko o zwykłych rzeczach: o pracy, którą chciałyby znaleźć, o większym mieszkaniu, o przedszkolu dla najmłodszych. Zanim Arleta wyszła, Mariola wyciągnęła z szuflady niewielki notes.

— Zapisz mi tutaj swój numer, ten do świetlicy. I adres, jeśli nas kiedyś przeniosą.

— Przecież widujemy się codziennie.

— Dzisiaj tak. A jutro? Z nimi nigdy nic nie wiadomo.

Arleta zapisała numer starannie, drukowanymi cyframi. Pod spodem dopisała: „Gdybyś miała zły dzień, szukaj mnie”.

Mariola przeczytała zdanie i zamknęła notes.

— Niepotrzebnie to napisałaś.

— Dlaczego?

— Bo teraz będę cię szukać bez przerwy.

Arleta uśmiechnęła się, poprawiła pasek torebki i wyszła na korytarz. Mariola jeszcze długo słyszała jej kroki. Potem zgasiła lampkę, położyła się obok Andrzeja i pomyślała, że w obcym kraju zaczyna wreszcie mieć kogoś, do kogo może pójść nie tylko wtedy, gdy czegoś potrzebuje, ale również wtedy, gdy nie potrafi nazwać własnego smutku.

Nazajutrz rano Arleta zadzwoniła do świetlicy. Thomas zaprosił ją na niedzielny spacer. Zanim odpowiedziała, spojrzała przez okno na drogę prowadzącą do budynku Marioli. Wiedziała już, komu pierwszemu opowie tę wiadomość.

Rozdział VI — Spinka do włosów

Mariola od rana walczyła z grzywką. W niewielkim lusterku zawieszonym nad umywalką widziała przede wszystkim własne zmęczenie, choć za nic w świecie nie przyznałaby tego głośno. Szczotka, suszarka i odrobina lakieru przywiezionego jeszcze z Krakowa stanowiły jej prywatny zestaw ratunkowy.

— Mamo, Arleta przyszła! — zawołała Dominika zza drzwi.

— Niech wejdzie. I niech mi nikt nie mówi, że wyglądam jak strach na wróble.

Arleta pojawiła się w progu z Marcinem na ręku i torbą pełną zakupów. Jasne włosy miała związane niedbale z tyłu głowy. Przyjrzała się Marioli, a potem wybuchnęła śmiechem.

— Co ty sobie zrobiłaś?

— Próbuję wyglądać jak człowiek. W przeciwieństwie do ciebie, która wstaje z łóżka i od razu jest gotowa do zdjęcia.

— To zróbmy zdjęcie. Będziesz miała pamiątkę swojej wojny z grzywką.

— Cholera jasna, Arleta, jesteś okropna.

Arleta odstawiła zakupy i pocałowała ją w policzek na powitanie. Gest był zwyczajny, codzienny, ale Mariola pomyślała, że w ostatnich miesiącach przyzwyczaiła się do niego bardziej niż do porannej kawy.

— Mam wiadomość — oznajmiła Arleta. — Zaproponowali mi kilka godzin pracy przy sprzątaniu. Nic wielkiego, ale może wreszcie będę miała trochę własnych pieniędzy.

— To jest wielka wiadomość. Usiądź, zrobię kawę.

— Najpierw powiedz, czy Andrzej jest w domu.

— Wyszedł załatwiać papiery. A co? Chcesz mnie porwać?

— Chciałam cię poprosić, żebyś popilnowała Marcina w czwartek. Ale porwanie brzmi lepiej.

Mariola spojrzała na chłopca, który już próbował dobrać się do pudełka z kredkami Sabriny.

— Jasne, że go popilnuję. Tylko uprzedzam: przy moich dziewczynach nauczy się rządzić całym światem.

Usiadły przy stole. Za oknem padał deszcz, a na korytarzu ktoś głośno przesuwał walizkę. Obóz nigdy nie milkł całkowicie. Zawsze było słychać czyjeś kroki, płacz dziecka, rozmowę w obcym języku, trzask zamykanych drzwi.

— Czasem mam dosyć tego miejsca — powiedziała Arleta. — Chciałabym mieć zwykłą kuchnię, własny stół i święty spokój.

— Ja też. Ale najbardziej chciałabym wiedzieć, gdzie będziemy mieszkać za rok. Nie chcę, żeby Dominika ciągle pytała, kiedy wrócimy do domu.

— Co jej odpowiadasz?

— Że dom jest tam, gdzie jesteśmy razem. Ładne zdanie, prawda? Tylko czasem sama w nie nie wierzę.

Arleta sięgnęła przez stół i ścisnęła jej dłoń.

— Ja wierzę. Przynajmniej próbuję.

Po południu, kiedy dzieci zajęły się zabawą, wyszły na krótki spacer. Mariola włożyła ciemny płaszcz i poprawiła włosy w szybie drzwi wejściowych.

— Ty naprawdę nie potrafisz przejść obok lustra — zauważyła Arleta.

— Potrafię. Ale po co miałabym marnować okazję?

Szły powoli wzdłuż mokrej ulicy. Mariola opowiadała o Krakowie, o zapachu pieczywa z piekarni niedaleko rodzinnego mieszkania, o Barbarze, która zawsze potrafiła powiedzieć jej coś niemiłego z miłością w głosie. Arleta wspominała Wrocław i pierwszą pracę, którą podjęła jeszcze przed urodzeniem Marcina.

— A Darek? — zapytała nagle Arleta.

Mariola spojrzała na nią ostrożnie.

— Co Darek?

— Pisze?

— Czasem. Ostatnio rzadziej.

— Tęsknisz?

— Tak. I jestem na siebie zła, że tęsknię. Mam przecież Andrzeja. Dobrego męża. A mimo to czasami przypomina mi się Darek i wszystko robi się skomplikowane.

— Nie musisz mi tłumaczyć, że człowiek bywa skomplikowany. Ja przez lata mówiłam sobie, że mój mąż się zmieni. Wierzyłam w to, choć codziennie widziałam coś innego.

— Nie porównuj tego. Ty ratowałaś siebie i Marcina.

— Wiem. Ale chodzi mi o to, że serce nie zawsze słucha rozumu.

Mariola przystanęła przy wystawie sklepu z ubraniami. Na manekinie wisiała granatowa sukienka z szerokim paskiem.

— Zobacz, jaka piękna.

— Ty nawet przy rozmowie o złamanym sercu znajdziesz sukienkę.

— Życie musi mieć jakieś przyjemności.

Wieczorem Andrzej wrócił zmęczony. Arleta pomogła Marioli przygotować kolację, potem zabrała Marcina do swojego pokoju. Zanim wyszła, zatrzymała się w drzwiach.

— Przyjdź jutro, jeśli będziesz miała chwilę. Chciałabym ci coś pokazać.

— Co takiego?

— Niespodzianka.

— Nie lubię niespodzianek, których nie mogę kontrolować.

— Właśnie dlatego ci się przyda.

Następnego dnia Mariola przyszła z małym pudełkiem ciastek. Arleta czekała przy stole, na którym rozłożyła kilka odbitek fotograficznych otrzymanych od znajomej. Były to zwykłe zdjęcia z obozowego pikniku: dzieci z balonami, kobiety przy plastikowych stolikach, mężczyźni grający w karty.

— Spójrz na siebie — powiedziała Arleta, wskazując jedną z fotografii.

Mariola przyjrzała się uważnie. Stała na niej z Sabriną na biodrze, rozśmiana, z włosami rozwianymi przez wiatr.

— Wyglądam fatalnie. Grzywka mi sterczy.

— Wyglądasz szczęśliwie.

Mariola zamilkła.

— Wiesz, co jest z tobą najtrudniejsze? — zapytała po chwili Arleta. — Zawsze widzisz najpierw to, co trzeba poprawić.

— A ty?

— Ja widzę kobietę, która pomaga mi przetrwać najgorszy rok mojego życia.

Mariola odłożyła zdjęcie. W gardle poczuła nagły ucisk.

— Nie mów tak, bo zaraz się rozkleję.

— To się rozklej. Przecież nie musisz zawsze być twarda.

Przez chwilę siedziały w ciszy. Potem Mariola wzięła fotografię jeszcze raz.

— Dobra. Może nie wyglądam aż tak źle.

— Wiedziałam, że cię przekonam.

— Ale następnym razem uprzedź mnie, że ktoś robi zdjęcia. Ułożę włosy.

Arleta zaśmiała się serdecznie. Mariola śmiała się razem z nią, a potem schowała odbitkę do torebki, jakby była czymś cenniejszym niż wszystkie listy, które przywiozła z Polski.

Kilka tygodni później Arleta dostała pierwszą wypłatę. Kupiła Marcinowi ciepłe buty, sobie używany sweter, a Marioli niewielką spinkę do włosów.

— Zwariowałaś? — zapytała Mariola, obracając prezent w palcach. — Powinnaś oszczędzać.

— Oszczędzam. Ale chciałam ci coś dać.

— Za pilnowanie Marcina nie bierze się pieniędzy.

— To nie zapłata. To podziękowanie za to, że jesteś.

Mariola przypięła spinkę przed lustrem.

— Pasuje?

— Bardzo.

— W takim razie będę ją nosić.

W tamtym okresie żadna z nich nie zastanawiała się jeszcze, jak długo potrwa ich znajomość. Liczyły dni do kolejnych decyzji urzędników, tygodnie do wiadomości z Polski i miesiące do własnego mieszkania. Nie wiedziały, gdzie znajdą się za rok. Wiedziały tylko, że kiedy jednej z nich zdarzy się gorszy dzień, druga przyjdzie z kawą, papierosem, żartem albo po prostu usiądzie obok.

Pewnego wieczoru Mariola zapisała na odwrocie fotografii z pikniku kilka słów: „Nie wszystko trzeba poprawiać. Czasami wystarczy zapamiętać”. Wsunęła zdjęcie do koperty między rodzinne pamiątki. Nie mogła przewidzieć, że wiele lat później właśnie fotografie staną się najwierniejszym świadectwem jej życia.

Rozdział VII — Z początkiem

W niedzielę Mariola obudziła się wcześniej niż reszta rodziny. Przez chwilę słuchała spokojnego oddechu Andrzeja i szelestu pościeli dobiegającego z łóżka dziewczynek. W pokoju było chłodno. Na parapecie stał kubek z zaschniętą resztką kawy, a na krześle wisiała bluzka, którą poprzedniego wieczoru starannie wyprasowała. Wstała, narzuciła sweter i podeszła do lusterka.

Włosy sterczały jej we wszystkie strony. Zmarszczyła nos.

— No pięknie. Jeszcze tylko miotły brakuje — mruknęła.

— Co mówisz? — odezwał się sennie Andrzej.

— Że mam na głowie katastrofę narodową.

— To ogłoś stan wyjątkowy i daj ludziom spać.

Uśmiechnęła się do jego odbicia. Lubiła takie poranki, nawet w obozowym pokoju, gdzie nic nie należało do nich na dobre. Andrzej bywał uparty, czasem nieznośnie praktyczny, ale znał jej żarty i potrafił je przyjmować bez obrazy. Pocałowała go w czoło, po czym zaczęła rozczesywać ciemne włosy.

Przed południem przyszła Arleta. Marcin trzymał ją za rękę, a w drugiej ściskała papierową torbę.

— Mam coś dla ciebie — oznajmiła.

— Jeżeli znowu przyniosłaś te niemieckie herbatniki, to nie ręczę za siebie.

— Gorzej. Przyniosłam propozycję.

Wyjęła z torby gazetę z ogłoszeniami i rozłożyła ją na stole. Na marginesie czerwonym długopisem zakreśliła adres niewielkiego zakładu fryzjerskiego.

— Szukają kogoś do pomocy. Sprzątanie, podawanie rzeczy, może z czasem coś więcej. Pomyślałam o tobie.

Mariola uniosła brwi.

— O mnie? Przecież ja nie znam dobrze niemieckiego.

— Ale znasz się na włosach lepiej niż połowa ludzi, których spotkałam. I potrafisz dogadać się nawet z zepsutym automatem do kawy.

— Automat przynajmniej nie poprawia mojej gramatyki.

Arleta roześmiała się, lecz Mariola znów spojrzała na ogłoszenie. Praca wydawała się odległa jak własne mieszkanie: coś, o czym mówiło się przy kawie, ale czego nie wypadało jeszcze dotykać, żeby nie zapeszyć.

— Pójdziemy razem? — spytała Arleta. — Ja też chcę zapytać o pracę. Nie musimy całego życia czekać na czyjąś decyzję.

— A dzieci?

— Ustalimy dyżury. Ty zajmiesz się Marcinem, kiedy ja będę miała sprawę, a ja dziewczynkami, kiedy ty pójdziesz do fryzjera. Już tak robimy, tylko bez wielkich słów.

Mariola popatrzyła na nią uważnie.

— Ty naprawdę wszystko sobie poukładałaś.

— Nie wszystko. Tylko dzisiejszy dzień. Na jutro jeszcze nie mam siły.

Po południu wyszły na spacer. Dzieci biegły kilka kroków przed nimi; Dominika pilnowała, żeby Sabrina nie weszła w kałużę, choć sama co chwila skakała w największe. Marcin usiłował ją naśladować. Arleta złapała go za kaptur w ostatniej chwili.

— Chłopie, zostaw trochę błota dla innych!

— Mamo! — zaprotestował.

— Widzisz? — Mariola wskazała malucha. — Charakter po tobie.

— Oby tylko nie gust do mężczyzn.

Obie parsknęły śmiechem. Potem szły chwilę w milczeniu, obserwując dzieci. Arleta od dawna nie wyglądała tak spokojnie. Mariola wiedziała jednak, że to spokój wypracowany, nie dany raz na zawsze.

— Śnił mi się wczoraj mój mąż — powiedziała nagle Arleta. — Stał pod drzwiami i krzyczał, żebym wracała.

Mariola przystanęła.

— Powiedziałaś komuś?

— Tobie mówię.

— To za mało, jeśli naprawdę się boisz. Możemy porozmawiać z kimś z opieki w obozie. Zapytać, co zrobić, gdyby próbował cię odnaleźć.

— Nie chcę znowu być tą biedną Arletą, której wszyscy współczują.

— To nie musisz. Możesz być Arletą, która załatwia sprawy. I przeklina, kiedy ktoś ją wkurzy.

— To drugie umiem znakomicie.

— Pierwszego też się nauczysz.

Arleta wsunęła rękę pod ramię przyjaciółki. Mariola nie odsunęła się. Szły tak do końca alejki, wśród mokrych liści i odgłosów dziecięcych kłótni.

Wieczorem Andrzej zabrał Dominikę na spotkanie z innymi rodzinami, a Sabrina zasnęła wcześnie. Arleta przyszła sama, zostawiwszy Marcina pod opieką znajomej sąsiadki na krótki czas. Mariola postawiła na stole kawę i dwie szklanki wody.

— Masz pół godziny — oznajmiła Arleta. — Potem lecę po małego.

— To mów szybko. Co u twojego przystojniaka z pralni?

— Nie ma żadnego mojego przystojniaka.

— A ten, który nosił ci torbę?

— Niósł ją, bo urwało mi się ucho. Nie rób ze mnie bohaterki romansu.

— A szkoda. Mogłabyś przynajmniej opowiedzieć mi coś ciekawego.

Arleta oparła łokcie na stole.

— A ty? Znowu czekasz na list od Darka?

Mariola spojrzała w stronę drzwi, choć wiedziała, że nikt ich nie słucha.

— Czekam. I jestem na siebie wściekła, że czekam.

— Przecież mówiłaś, że go kochasz.

— Kocham. Ale to nie jest takie proste. Kiedy jestem tutaj, myślę o nim. Kiedy jestem z Andrzejem, też potrafię być szczęśliwa. Czasem czuję się, jakbym miała dwa życia i żadne nie chciało ustąpić drugiemu.

— A czego ty właściwie chcesz?

Mariola zamieszała kawę, choć cukier dawno się rozpuścił.

— Chciałabym choć przez tydzień nie musieć niczego ukrywać. I żeby nikt przeze mnie nie cierpiał. Głupie, prawda?

— Nie głupie. Tylko niemożliwe bez trudnych decyzji.

— Aleś ty dzisiaj mądra.

— Mam taki dzień. Jutro znowu będę gadać głupoty.

Mariola podniosła wzrok.

— A ty? Tęsknisz za bliskością z kimś?

Arleta nie odpowiedziała od razu.

— Tęsknię za tym, żeby ktoś mnie zapytał, czy dobrze się czuję, zanim zacznie mówić, czego sam potrzebuje. Żeby nie trzeba było zgadywać nastroju po dźwięku klucza w zamku. Żeby móc powiedzieć „nie” i nie bać się następnego dnia.

Mariola wyciągnęła dłoń przez stół i ścisnęła jej palce.

— Zasługujesz na to.

— Ty też. Nawet jeżeli czasem robisz straszny bałagan w swoim życiu.

— Wiem. Cholera, jak ja dobrze wiem.

Przez chwilę trzymały się za ręce. Nie było w tym nic, co wymagałoby nazwania. Była tylko ulga, że można wypowiedzieć na głos zdanie, którego nie dałoby się powiedzieć nikomu innemu.

Kiedy Arleta zbierała się do wyjścia, Mariola zdjęła z półki małe pudełko. W środku leżała granatowa spinka do włosów.

— Pożyczam ci — powiedziała. — Będzie pasowała do twojego swetra.

— A ty bez niej przeżyjesz?

— Mam jeszcze trzy. Nie dramatyzuj.

Arleta przypięła jasne pasmo nad uchem i przejrzała się w lusterku.

— Jak wyglądam?

— Jak kobieta, która powinna wreszcie zacząć robić coś dla siebie.

— A ty jak kobieta, która powinna posłuchać własnej rady.

Mariola roześmiała się, lecz słowa zostały z nią dłużej niż żart.

Nazajutrz poszły razem pod wskazany w gazecie adres. Zakład fryzjerski pachniał lakierem, szamponem i gorącym powietrzem suszarek. Za szybą stały zdjęcia modelek o fryzurach, które Mariola natychmiast zaczęła oceniać.

— Tej po lewej za mocno podnieśli grzywkę — szepnęła.

— Jeszcze nie weszłyśmy, a ty już poprawiasz personel.

— Bo ktoś musi.

W środku okazało się, że ogłoszenie jest już nieaktualne. Mariola poczuła znajome ukłucie rozczarowania. Przygotowała w głowie całe przemówienie, przećwiczyła kilka niemieckich zdań, a teraz nie miała nawet okazji ich użyć.

Właścicielka salonu, starsza kobieta w okularach, zauważyła jednak, jak Mariola przygląda się wystawie. Zapytała coś powoli. Mariola odpowiedziała nieporadnie, wskazując na własną grzywkę. Kobieta uśmiechnęła się, podała kartkę i poprosiła o numer kontaktowy na przyszłość.

Na ulicy Arleta niemal podskakiwała.

— Widzisz? Zostawiłaś namiary!

— Nie dostałam pracy.

— Ale weszłaś i zapytałaś. Jeszcze tydzień temu mówiłaś, że nie ma sensu.

Mariola poprawiła kołnierz płaszcza.

— A ty co załatwiłaś?

— Adres kursu językowego. Mają nam powiedzieć, czy są miejsca.

— Czyli obie wracamy z niczym.

— Nie z niczym. Z początkiem.

Mariola zerknęła na przyjaciółkę. Na blond włosach Arlety błysnęła granatowa spinka.

— Wiesz, że jesteś nieznośna?

— Wiem. Ale dobrze ci ze mną.

— Niestety, bardzo dobrze.

Wracały do obozu autobusem, stojąc obok siebie w tłoku. Mariola przytrzymywała torbę, Arleta ściskała kartkę z adresem kursu. Za oknem przesuwały się nieznane ulice, które powoli przestawały być całkiem obce.

Po raz pierwszy od wielu miesięcy Mariola pomyślała, że przyszłość nie musi być tylko czymś, na co się czeka. Może być także czymś, do czego idzie się razem, choćby na początek pod drzwi salonu fryzjerskiego, z niedoskonałym niemieckim i odwagą pożyczoną od przyjaciółki.

Rozdział VIII — Dobrze ci ze mną

W poniedziałek rano Mariola znalazła pod drzwiami pokoju kartkę złożoną na cztery. Na jednej stronie ktoś napisał po niemiecku godzinę spotkania, na drugiej, drobnymi literami: „Pani z salonu prosi, żeby przyszła pani w środę”.

Przeczytała zdanie trzy razy. Potem weszła do środka, odłożyła kartkę na stół i natychmiast zaczęła szukać szczotki.

— Andrzej, gdzie jest moja okrągła szczotka?

— Dzień dobry tobie również — odpowiedział mąż znad kubka herbaty.

— Nie żartuj, mam ważną sprawę.

— Wszystkie twoje sprawy są ważne, jeśli dotyczą włosów.

Mariola znalazła szczotkę w torbie Sabriny, między drewnianym klockiem a jedną dziecięcą skarpetką. Podniosła ją triumfalnie.

— W środę idę do salonu. Może dostanę pracę.

Andrzej odłożył kubek.

— Naprawdę? Przecież mówiłaś, że nie mają miejsca.

— Nie mają. Ale chcą porozmawiać. To nie to samo co praca, wiem. Nie musisz mi przypominać.

— Nie zamierzałem. Cieszę się.

Powiedział to prosto, bez żartu, i Mariola przez chwilę poczuła wyrzuty sumienia. Był zmęczony, szukał zajęcia, a ona ostatnio reagowała na każde jego pytanie, jakby było przesłuchaniem. Podeszła do niego i pocałowała go w policzek.

— Przepraszam. Jestem zdenerwowana.

— Wiem. Tylko nie próbuj przed rozmową obcinać sobie grzywki. Ostatnio przez dwa dni przeklinałaś lustro.

— Przeklinałam nożyczki, nie lustro. Jest różnica.

W południe przyszła Arleta. Marcin zasnął w wózku, a ona wniosła do pokoju zapach chłodnego powietrza i tanią kawę kupioną w sklepie za rogiem.

— Mam wiadomość — powiedziała Mariola, zanim przyjaciółka zdjęła płaszcz.

— Jeśli znowu zmieniłaś fryzurę, to widzę.

— Salon chce ze mną rozmawiać.

Arleta objęła ją tak mocno, że Mariola niemal upuściła kartkę.

— A nie mówiłam? Cholera, wiedziałam!

— Nie dostałam jeszcze pracy.

— Wiem. Ale pozwól mi się cieszyć, uparta kobieto.

Usiadły przy oknie. Mariola rozłożyła przed Arletą kartkę i zaczęła ćwiczyć zdania po niemiecku. Arleta poprawiała wymowę, choć sama nie zawsze była pewna, czy mówi dobrze. Po trzeciej próbie obie wybuchnęły śmiechem.

— Jeśli będę tak mówić, każą mi zamiatać chodnik — jęknęła Mariola.

— To zamieciesz go elegancko. Z najlepszą fryzurą w całym mieście.

— Ty sobie żartujesz, a ja naprawdę się boję.

Arleta spoważniała.

— Wiem. Ja też boję się kursu. Że usiądę między ludźmi, którzy wszystko rozumieją, i wyjdę na idiotkę.

— Ty? Nigdy.

— Widzisz, jaka jesteś mądra, kiedy chodzi o kogoś innego?

Mariola spojrzała na przyjaciółkę i uśmiechnęła się niechętnie. Arleta miała rację. Zawsze łatwiej było jej dodawać odwagi innym niż samej sobie.

Wieczorem, gdy dzieci wreszcie zasnęły, Mariola wyjęła z walizki niebieską bluzkę. Była jedną z niewielu rzeczy, które udało jej się przywieźć z Krakowa bez zagnieceń i plam. Rozłożyła ją na łóżku i przez dłuższą chwilę wygładzała rękawy.

— Będziesz w niej wyglądała pięknie — powiedział Andrzej.

— Nie chcę wyglądać pięknie. Chcę wyglądać tak, żeby ktoś mi zaufał.

— Jedno drugiemu nie przeszkadza.

Mariola odwróciła się do niego. Pomyślała o Darku, o listach schowanych głęboko w kosmetyczce i o tym, jak osobliwie można rozdzielić własne życie na części, które nigdy nie powinny się spotkać. Andrzej stał przy stole i składał dziecięce ubranka. Był jej bliski w sposób, którego żaden sekret nie potrafił wymazać. A jednak istniały rzeczy, których mu nie mówiła.

— Co tak patrzysz? — zapytał.

— Nic. Dobrze, że jesteś.

Przytulił ją bez słowa.

W środę Arleta przyszła wcześniej, niż się umówiły. Miała na sobie jasny sweter i ciemną spódnicę, a blond włosy spięła granatową spinką, którą Mariola pożyczyła jej kilka tygodni wcześniej.

— Nie oddałaś mi spinki — zauważyła Mariola.

— Oddam, kiedy dostaniesz pracę.

— Czyli zamierzasz ją ukraść na zawsze?

— Bardzo możliwe.

Pojechały razem. W autobusie Mariola milczała, patrząc na własne odbicie w szybie. Arleta opowiadała o Marcinie, który rano próbował nakarmić pluszowego misia kaszą, i o sąsiadce, która uparcie zwracała się do niej niewłaściwym imieniem. Mariola słuchała tylko połową uwagi.

Przed salonem zatrzymała się.

— Nie wejdę.

— Wejdziesz.

— Arleta, ja tam nie pasuję.

— Jeszcze pięć minut temu pasowałaś. Co się zmieniło?

— Zobaczyłam drzwi.

Arleta stanęła naprzeciwko niej.

— Posłuchaj. W obozie potrafisz kłócić się z urzędnikiem, który ma trzy pieczątki i uważa się za króla świata. Potrafisz zorganizować jedzenie dla pięciorga dzieci, kiedy w kuchni jest jedna patelnia. A teraz boisz się kobiety z grzebieniem?

Mariola parsknęła śmiechem.

— Jak ty to mówisz, brzmi idiotycznie.

— Bo trochę jest. Idź. Ja tu będę.

Właścicielka salonu miała siwe włosy obcięte krótko i dłonie, które poruszały się szybko, nawet kiedy rozmawiała. Zapytała Mariolę o doświadczenie, o znajomość języka i o to, czy może przychodzić na kilka godzin dziennie. Mariola odpowiedziała tak dobrze, jak umiała. Kiedy zabrakło jej słowa, pokazała gestem, o co chodzi, a kobieta skinęła głową.

Nie obiecała etatu. Zaproponowała próbny dzień pomocy przy porządkach i przygotowywaniu stanowisk, pod warunkiem uzgodnienia formalności dotyczących pracy.

Mariola wyszła z salonu z twarzą rozpaloną z emocji.

— I co? — zapytała Arleta.

— Mam przyjść jeszcze raz.

— Czyli?

— Czyli nic pewnego. Ale chcą mnie zobaczyć przy pracy.

Arleta uniosła ręce do góry, jakby wygrała na loterii.

— No widzisz!

— Nie krzycz na ulicy.

— Będę krzyczeć, bo jestem dumna.

Mariola chwyciła ją pod ramię. Przeszły kilka kroków, po czym zatrzymały się przy wystawie sklepu z sukienkami. W szybie odbijały się obie: brunetka o starannie wymodelowanych włosach i blondynka ze spinką, która miała być tylko pożyczona.

— Wyglądamy jak dwie kobiety, które wiedzą, dokąd idą — powiedziała Arleta.

— A wiemy?

— Nie. Ale przynajmniej idziemy.

W drodze powrotnej kupiły dwa ciastka. Jedno Mariola schowała dla Dominiki, drugie Arleta podzieliła na trzy części, żeby starczyło dla Marcina i Sabriny. Same zjadły okruszki z papierowej torebki.

— Wiesz, co mnie wkurza? — odezwała się nagle Mariola.

— Tylko jedna rzecz? To będzie krótka rozmowa.

— Że wszyscy pytają, czy jesteśmy zadowolone, czy dzieci mają co jeść, czy mężowie znaleźli zajęcie. A nikt nie pyta, czego my same chcemy.

Arleta zmarszczyła brwi.

— To czego chcesz?

— Własnych pieniędzy. Ładnego mieszkania. Żeby Dominika nie bała się nowej szkoły. Żeby Sabrina miała swoje zabawki. I żeby ktoś czasem spojrzał na mnie nie jak na matkę, która musi wszystko załatwić.

— Ja na ciebie tak nie patrzę.

— Wiem.

— Dla mnie jesteś Mariolą. Tą, która potrafi pięć minut rozmawiać o grzywce, a potem pół nocy słuchać cudzych kłopotów.

Mariola ścisnęła jej dłoń.

— A ty jesteś tą wariatką, która umie powiedzieć dokładnie to, czego człowiek potrzebuje.

W obozie czekała na nie wiadomość o nowym terminie spotkania w sprawie mieszkań. Na korytarzu zebrało się kilka rodzin, każda z własnymi nadziejami i plotkami. Ktoś twierdził, że przeprowadzki zaczną się niedługo. Ktoś inny przekonywał, że nic z tego nie będzie.

Arleta stała obok Marioli i czytała kartkę przypiętą do tablicy.

— A jeśli nas rozdzielą? — zapytała cicho.

— Przecież od początku wiedziałyśmy, że nie będziemy tu mieszkać wiecznie.

— Wiem. Ale przyzwyczaiłam się, że wystarczy przejść korytarz i jesteś.

Mariola nie odpowiedziała od razu. Sama przyzwyczaiła się do stukania Arlety w drzwi, do jej śmiechu i do tego, że w trudniejszy dzień nie musiała szukać słów przez telefon ani pisać listu. Wystarczało otworzyć drzwi.

— To będziemy do siebie jeździć — powiedziała w końcu. — Autobusami, tramwajami, choćby trzema przesiadkami.

— A jeśli dostaniemy mieszkania na dwóch końcach miasta?

— To będziemy narzekać na komunikację. W tym jesteśmy świetne.

Arleta roześmiała się, ale w jej oczach pozostał cień smutku.

Późnym wieczorem Mariola znalazła pod poduszką Dominiki mały rysunek. Były na nim dwie kobiety trzymające się za ręce, troje dzieci i wielkie żółte słońce. Nad jedną postacią córka napisała „MAMA”, nad drugą „CIOCIA ARLETA”.

— Dlaczego narysowałaś nas razem? — zapytała Mariola.

— Bo zawsze jesteście razem — odpowiedziała Dominika, jakby wyjaśniała coś oczywistego.

Mariola powiesiła rysunek nad stołem. Kiedy następnego dnia zobaczyła go Arleta, długo nic nie mówiła.

— Podoba ci się? — zapytała Mariola.

— Bardzo.

— To dobrze. Tylko nie płacz, bo zaraz ja zacznę.

Arleta uśmiechnęła się przez łzy.

— Głupia jesteś.

— Wiem. Ale dobrze ci ze mną.

— Bardzo dobrze — odpowiedziała Arleta.

I tym razem żadna z nich nie obróciła tych słów w żart.

Rozdział IX — Dwa autobusy między nami

Koperta leżała na parapecie od samego rana. Mariola zobaczyła ją dopiero wtedy, kiedy wróciła z pralni z koszem wilgotnych dziecięcych ubrań. Biały papier, urzędowy nadruk, jej nazwisko wypisane czarnymi literami. Od razu wiedziała, że nie jest to list od Darka. Tamte przychodziły w innych kopertach, a przede wszystkim wywoływały w niej inne drżenie.

— Andrzej! — zawołała. — Chodź tu na chwilę!

Mąż wyszedł z łazienki z ręcznikiem przewieszonym przez ramię.

— Co się stało?

— Przyszło pismo.

— To otwórz.

— Łatwo ci powiedzieć. A jeśli znowu każą nam czekać?

Andrzej wziął kopertę, ale oddał ją żonie.

— Ty zawsze pierwsza czytasz ważne rzeczy.

Mariola rozerwała brzeg paznokciem. Znała już wystarczająco dużo niemieckich słów, żeby zrozumieć sens. Przydział mieszkania. Termin spotkania. Adres. Dwie sypialnie, pokój dzienny, kuchnia. Przeczytała jeszcze raz, jakby urzędowy druk mógł nagle zmienić zdanie.

— Mamy mieszkanie — powiedziała cicho.

Andrzej uśmiechnął się szeroko, objął ją i podniósł odrobinę nad podłogę.

— Mamy własne drzwi!

— Wynajęte, nie własne — poprawiła go odruchowo.

— Nasze. Takie, które można zamknąć i nie słuchać przez ścianę dziesięciu rodzin.

Mariola roześmiała się, ale zaraz spojrzała na korytarz. Pierwszą osobą, której chciała opowiedzieć o wiadomości, była Arleta.

Znalazła ją przy automacie z napojami. Blondynka trzymała Marcina za rękę i przekonywała go, że czekolada nie zastąpi obiadu.

— Arleta! — Mariola prawie biegła. — Dostaliśmy!

— Co dostaliście?

— Mieszkanie, kobieto! Prawdziwe mieszkanie!

Arleta przytuliła ją mocno. Marcin, ściśnięty między ich płaszczami, zaprotestował głośno.

— No, pięknie! — powiedziała Arleta. — Wiedziałam, że się uda.

Mariola odsunęła się na długość ramion. Znała ten uśmiech. Był szczery, ale za nim kryło się coś jeszcze.

— A u ciebie?

— Cisza.

— To się zmieni.

— Pewnie. Tylko nie wiadomo kiedy.

— Jak będę miała kuchnię, będziesz pierwszą osobą, której zrobię kawę. Nawet przed Andrzejem.

— On będzie zachwycony.

— Andrzej przeżył już moje pomysły z trwałą ondulacją. Przeżyje i to.

Tego wieczoru Mariola nie potrafiła zasnąć. Liczyła szafki, których jeszcze nie widziała, zastanawiała się, gdzie postawi łóżeczko Sabriny i czy okno w salonie będzie dość duże, żeby suszyć włosy przy dziennym świetle. Obok niej Andrzej oddychał równo. W pewnym momencie przyciągnął ją do siebie.

— Cieszysz się? — mruknął sennie.

— Bardzo.

— A wyglądasz, jakbyś się martwiła.

— Myślę o Arlecie.

— Będziecie się odwiedzać.

— Wiem. Tylko tutaj mogę zapukać do niej w kapciach. Potem trzeba będzie planować.

— Ty? Planować? — Andrzej uśmiechnął się w ciemności. — Przecież i tak zrobisz po swojemu.

Pocałował ją w skroń. Mariola wtuliła się w niego z wdzięcznością. Kochała tę znajomą bliskość, jego ciepło i sposób, w jaki potrafił rozbroić jej niepokój jednym zdaniem. A jednak myśl o wyprowadzce miała w sobie mały, ostry haczyk.

Następnego dnia obie kobiety wybrały się obejrzeć mieszkanie. Andrzej pracował dorywczo, a Arleta zgodziła się towarzyszyć przyjaciółce i pomóc z dziećmi. Jechały dwoma autobusami, z wózkiem, torbą pieluch i Dominiką, która co kilka przystanków pytała, czy to już.

— Jeżeli jeszcze raz zapytasz, wysiądziemy i zamieszkamy na przystanku — powiedziała Mariola.

— Mamo, przecież żartujesz.

— Oczywiście. Na przystanku nie ma lustra.

Arleta wybuchnęła śmiechem.

Budynek stał przy spokojnej ulicy. Nie był piękny: szara elewacja, schody ze startymi krawędziami, rowery przy poręczy. Ale na drugim piętrze czekały drzwi z numerem, który Mariola zapamiętała natychmiast.

W środku pachniało świeżą farbą i pustką. Dominika pobiegła wybrać swój pokój. Sabrina zasnęła w wózku. Marcin usiadł na podłodze i zaczął turlać samochodzik.

— Popatrz — powiedziała Mariola, stając przy oknie. — Tu postawię stół. A tutaj komodę. I wielkie lustro.

— Wiedziałam, że lustro będzie najważniejsze.

— Nie najważniejsze. Ale w pierwszej trójce.

Arleta przeszła do kuchni. Była niewielka, lecz miała własne okno. Dotknęła parapetu i odwróciła się do Marioli.

— Będziesz tu szczęśliwa.

— Będę, jeśli będziesz przyjeżdżać.

— Mariola, nie możesz uzależniać szczęścia od mojego biletu autobusowego.

— Mogę. Jestem dorosła i sama decyduję, od czego uzależniam swoje szczęście.

Arleta uśmiechnęła się, ale nie odpowiedziała. Mariola zauważyła, że blondynka ogląda mieszkanie z mieszaniną zachwytu i zazdrości. Nie tej złośliwej, tylko bolesnej: ktoś już docierał do brzegu, a ona wciąż stała na środku rzeki.

Kiedy dzieci zajęły się zabawą, usiadły na podłodze w pustym salonie.

— Powiedz prawdę — zaczęła Mariola. — Jest ci przykro.

— Trochę. Nie dlatego, że wy dostaliście. Cieszę się. Tylko nagle dotarło do mnie, że pewnego dnia każdy z nas stąd wyjedzie. I już nie będziemy rodziną z jednego korytarza.

— Będziemy rodziną z dwóch adresów.

— Ładnie to brzmi.

— Bo jestem cholernie utalentowana literacko.

— Ty przede wszystkim jesteś cholernie uparta.

Mariola oparła głowę o ścianę.

— W Krakowie też miałam przyjaciółki. Z jedną chodziłam do fryzjera, z inną na kawę. Ale z tobą mogę siedzieć na gołej podłodze i nie muszę niczego wymyślać, żeby było dobrze.

Arleta spojrzała na nią uważnie.

— Bo ja cię znam również wtedy, kiedy nie masz pomalowanych ust i krzyczysz na wszystkich z niewyspania.

— Nie krzyczę na wszystkich.

— Nie. Tylko na tych, których kochasz.

Mariola trąciła ją ramieniem.

— To uważaj, bo jesteś następna.

Po kilku dniach zaczęło się pakowanie. W obozowym pokoju powstały stosy ubrań, garnków i książek. Dominika pilnowała, żeby jej zeszyty trafiły do osobnej torby, Sabrina wyciągała z kartonów to, co Mariola właśnie do nich wkładała. Andrzej zdobył używany stół i dwa krzesła. Mariola znalazła w sklepie tanią zasłonę i przez pół godziny przekonywała samą siebie, że jej kolor jest elegancki, a nie po prostu brązowy.

Arleta pomagała codziennie po południu. Raz przyniosła pudełko filiżanek, innym razem wieszak i małą roślinę doniczkową.

— Żebyś miała coś żywego, na co nie trzeba krzyczeć — powiedziała.

— Na kwiaty też można krzyczeć. Zwłaszcza jeśli nie rosną.

W ostatni wieczór przed przeprowadzką dzieci zasnęły wcześniej niż zwykle. Andrzej poszedł pożyczyć dodatkowe koce. Mariola i Arleta siedziały na dwóch walizkach, popijając herbatę z kubków, które jeszcze nie zostały spakowane.

— A co z tym twoim znajomym? — zapytała Mariola.

— Którym?

— Tym, który miał cię zabrać na kolację, a potem trzy dni nie zadzwonił.

— Zadzwonił wczoraj.

— I?

— Powiedział, że był zajęty.

— Oczywiście. Mężczyźni zawsze są zajęci, kiedy trzeba się wytłumaczyć.

— Zaprosił mnie na sobotę.

— Pójdziesz?

— Chyba tak. Lubię go. Tylko nie chcę znowu znaleźć się w sytuacji, w której czyjeś humory rządzą całym moim życiem.

Mariola odłożyła kubek.

— To mu powiedz od razu. Żadnego zgadywania, żadnego czekania przy telefonie. Masz prawo chcieć czułości i masz prawo powiedzieć, kiedy coś ci nie pasuje.

— Łatwo ci mówić. Masz Andrzeja.

Mariola spojrzała na nią z ukosa.

— Mam Andrzeja. I mam też swoje komplikacje, o których wiesz tylko ty.

— Darek?

— Darek.

Przez chwilę słuchały szumu instalacji grzewczej.

— Napisał? — zapytała Arleta.

— Niedawno. Pytał, kiedy przyjedziemy do Polski. Odpisałam, że jeszcze nie wiem.

— A chciałabyś go zobaczyć?

— Bardzo. I jednocześnie czasami mam ochotę powiedzieć mu, żeby dał mi święty spokój.

— To brzmi jak miłość albo wielki kłopot.

— U mnie zwykle jedno i drugie.

Arleta nie oceniała. To właśnie Mariola ceniła w niej najbardziej. Mogła przyznać się do sprzecznych uczuć i nie usłyszeć od razu wyroku.

— Nie boisz się, że kiedyś wszystko wyjdzie na jaw? — spytała Arleta.

— Boję. Nie chcę zranić Andrzeja. Wiem też, że samo milczenie niczego nie naprawia.

— A jednak milczysz.

— Tak. I nie jestem z tego dumna.

Arleta sięgnęła po jej dłoń.

— Nie musisz przede mną udawać, że zawsze wiesz, co robisz.

— Dzięki Bogu. Bo najczęściej nie wiem.

Rano padał deszcz. Wynajęty samochód dostawczy spóźnił się prawie godzinę, a Andrzej pokłócił się z kierowcą o schody. Mariola stała pośrodku zamieszania, z Sabriną na ręku i mokrą grzywką przyklejoną do czoła.

— Niech to szlag! — powiedziała. — Człowiek raz w życiu przeprowadza się do normalnego mieszkania i od razu wygląda jak zmokła kura.

Arleta wyjęła z torebki mały grzebień.

— Proszę. Ratunek dla honoru Krakowa.

— Ty naprawdę myślisz o wszystkim.

— Nie. Tylko o tobie i o tym, żebyś przestała marudzić.

W nowym mieszkaniu kartony zajęły niemal całą podłogę. Dzieci natychmiast zaczęły odkrywać echo w pustych pokojach. Andrzej ustawił stół, a Mariola otworzyła okno, wpuszczając chłodne powietrze.

Arleta została do wieczora. Pomogła pościelić łóżka, poukładać naczynia i znaleźć zaginioną piżamę Marcina. Kiedy miała wychodzić, Mariola odprowadziła ją na klatkę schodową.

— Zadzwoń, jak dotrzesz.

— Mariola, nie jadę na koniec świata.

— Dla mnie dwa autobusy to koniec świata.

— W takim razie będę wracać z końca świata regularnie.

Mariola objęła ją. Uścisk trwał dłużej niż zwykle, bo obie wiedziały, że od jutra nic już nie będzie tak proste jak przejście przez korytarz.

— Nie zniknij mi — powiedziała cicho Mariola.

— Nie zamierzam.

— Obiecujesz?

— Obiecuję. A ty obiecaj, że nie będziesz czekać, aż sama się odezwę.

— Kochana, będę cię nękać telefonami.

— Tego właśnie się spodziewam.

Arleta zeszła kilka stopni, potem odwróciła się i pomachała. Mariola stała w drzwiach, dopóki nie ucichły jej kroki.

W mieszkaniu Andrzej rozkładał koce na kanapie. Dominika opowiadała Sabrinie, gdzie od jutra będą trzymać zabawki. Był to dobry wieczór, pierwszy naprawdę własny wieczór ich rodziny. Mariola czuła wdzięczność, zmęczenie i radość. A pod nimi drobny smutek, którego nie chciała przed nikim ukrywać.

Następnego popołudnia telefon zadzwonił dokładnie wtedy, kiedy próbowała ułożyć włosy przed nowym lustrem.

— Halo?

— Czy dodzwoniłam się do najmodniejszej uchodźczyni w całych Niemczech? — odezwała się Arleta.

— To zależy. Czy masz jakieś plotki?

— Mam. Dostałam pismo. Wygląda na to, że też będę miała mieszkanie.

Mariola usiadła na krześle.

— Arleta! No wreszcie! Gdzie?

Arleta podała nazwę ulicy. Mariola chwyciła kartkę i zaczęła kreślić trasę autobusów, choć nie znała jeszcze wszystkich przystanków.

— Dwa autobusy — oznajmiła po chwili.

— Co?

— Dwa autobusy między nami. To przecież żadna odległość.

Arleta roześmiała się po drugiej stronie słuchawki.

— Widzisz? Mówiłam, że sobie poradzimy.

Mariola spojrzała na małą roślinę stojącą na parapecie. Zielone listki były jeszcze delikatne, ale trzymały się prosto.

— Poradzimy — odpowiedziała. — A w sobotę przyjeżdżasz na kawę. I nie przyjmuję odmowy.

— Nawet gdybym miała randkę?

— To przyprowadź faceta. Zobaczymy, czy zasługuje na moją przyjaciółkę.

— Ty jesteś niemożliwa.

— Wiem. I właśnie dlatego mnie lubisz.

Kiedy odłożyła słuchawkę, Mariola przez chwilę siedziała bez ruchu. Za ścianą śmiały się dziewczynki. W kuchni Andrzej nucił pod nosem, szukając czajnika. Nowe życie zaczynało nabierać kształtów. A w jego środku wciąż było miejsce dla Arlety, nawet jeśli odtąd dzieliły je dwa autobusy.

Rozdział X — Dwa mieszkania, jedna przyjaźń

Wiadomość przyszła w zwyczajnej, szarej kopercie. Mariola najpierw pomyślała, że to kolejne wezwanie do urzędu, następny formularz albo prośba o dokument, którego nikt nie umiał im wcześniej wymienić. Dopiero kiedy przeczytała pierwsze zdanie, usiadła na brzegu łóżka.

— Andrzej! — zawołała. — Chodź tu natychmiast!

Mąż stanął w drzwiach z Sabriną na rękach.

— Co się stało?

— Mieszkanie. Dostaliśmy mieszkanie.

Przez moment nie powiedział nic. Potem postawił córkę na podłodze i wziął od Marioli pismo, jakby dopiero jego własne oczy mogły potwierdzić to, co usłyszał.

— Dwa pokoje — przeczytał powoli. — Kuchnia, łazienka. I klucze mamy odebrać w przyszłym tygodniu.

Mariola śmiała się i płakała jednocześnie. Dominika przybiegła z korytarza, przekonana, że stało się coś strasznego. Kiedy zrozumiała, o co chodzi, zapytała tylko:

— A będę miała własne łóżko?

— Będziesz miała nawet własną półkę na książki — obiecała matka.

Dopiero wieczorem, kiedy radość nieco przycichła, Mariola pomyślała o Arlecie. Przez prawie dwa lata widywały się codziennie. Wystarczało przejść korytarzem, zapukać albo po prostu zawołać przez uchylone drzwi. Co będzie, kiedy między nimi znajdą się ulice, przystanki i obowiązki?

Nazajutrz przyszła do przyjaciółki z kopertą w ręku.

— Nie patrz tak na mnie — powiedziała od progu. — Nie wygrałam na loterii.

Arleta przeczytała pismo i uśmiechnęła się szeroko.

— Mariola, to wspaniale!

Objęła ją mocno, a potem odsunęła na długość ramion.

— Ale masz minę, jakby ci ktoś powiedział, że wyjeżdżasz na koniec świata.

— Bo trochę tak się czuję.

— Daj spokój. Dostajesz normalne mieszkanie. Wreszcie będziecie mogli zamknąć drzwi i mieć święty spokój.

— A ty?

Arleta wzruszyła ramionami.

— Ja jeszcze poczekam. Może tydzień, może pół roku. Zobaczymy.

Mariola od razu usłyszała w jej głosie coś, czego Arleta próbowała nie pokazać. Znała już ten ton: lekki, żartobliwy, odrobinę za szybki. Tak mówiła zawsze, kiedy chciała ukryć rozczarowanie.

— Nie będę udawała, że się nie cieszę — powiedziała Mariola. — Ale ciebie mi będzie brakowało.

— Mnie też. Zwłaszcza twoich kazań o włosach.

— To nie kazania. To edukacja estetyczna.

— Jasne. A ja przez dwa lata nie zdałam ani jednego egzaminu.

Mariola wyjęła z kieszeni grzebień i poprawiła Arlecie kosmyk blond włosów.

— Bo jesteś niecierpliwa. Pięć minut przed lustrem i już uciekasz.

— Za to ty mogłabyś rozmawiać z własnym odbiciem przez godzinę.

— Przynajmniej mam inteligentne towarzystwo.

Śmiały się długo, trochę głośniej niż zwykle.

Przeprowadzka okazała się mniej romantyczna, niż Mariola sobie wyobrażała. Mieszkanie pachniało świeżą farbą i starym drewnem. W kuchni brakowało kilku szafek, na podłodze leżały kartony, a w salonie stał jeden pożyczony stół. Andrzej z uporem próbował zmontować łóżko, choć instrukcja była po niemiecku i najwyraźniej obraziła jego poczucie godności.

— Daj to — powiedziała Mariola po trzeciej nieudanej próbie.

— Sam sobie poradzę.

— Oczywiście. Tylko nie wiem, czy przed emeryturą.

Kiedy zjawiła się Arleta z Marcinem i torbą kanapek, Andrzej podniósł głowę znad śrubek.

— Nareszcie ktoś normalny.

— To zależy, kogo pytasz — odpowiedziała Arleta. — Gdzie mam postawić jedzenie?

Przez kilka godzin nosiły książki, przecierały półki, rozwieszały zasłony i pilnowały dzieci, które odkryły, że puste kartony nadają się znakomicie na domki. Arleta bez pytania umyła okno w kuchni. Mariola próbowała protestować, ale usłyszała:

— Zamknij się i podaj mi ścierkę. Od tego masz przyjaciółkę.

Późnym popołudniem Andrzej zabrał dzieci na spacer, żeby kobiety mogły dokończyć porządki. Zostały same w salonie. Słońce wpadało przez niedomyte jeszcze szyby, a na parapecie stały dwa kubki z wystygłą kawą.

— No i jesteś u siebie — powiedziała Arleta.

Mariola rozejrzała się po pustych ścianach.

— Dziwnie. W obozie wszystko było cudze. Tutaj też meble są w większości pożyczone, ale przynajmniej mogę sama zdecydować, gdzie postawię kwiatka.

— I gdzie powiesisz lustro. To najważniejsze.

— Oczywiście, że najważniejsze.

Arleta podeszła do okna. Mariola stanęła obok niej.

— Słuchaj — zaczęła brunetka. — Nie chcę, żebyśmy teraz stały się takimi znajomymi, które dzwonią do siebie na święta.

— Nie przesadzaj.

— Mówię poważnie. Wiesz, jak to bywa. Najpierw przeprowadzka, potem praca, dzieci, tysiąc spraw. Człowiek nawet nie zauważa, kiedy mija pół roku.

Arleta odwróciła się ku niej.

— To nie pozwolimy, żeby minęło.

— Obiecujesz?

— Obiecuję. A jeśli będziesz mnie zaniedbywać, przyjadę i zrobię ci awanturę pod drzwiami.

— Z tobą to całkiem możliwe.

— I nie pomoże ci nawet najpiękniejsza fryzura w Niemczech.

Mariola ujęła jej dłoń. Ten gest był już między nimi czymś zwyczajnym. Tak samo jak wspólne zakupy, pożyczane swetry czy rozmowy, które zaczynały się od przepisu na zupę, a kończyły na najbardziej osobistych sprawach.

— Przyjeżdżaj, kiedy tylko chcesz — powiedziała. — Bez zapowiedzi. Nawet gdybym miała bałagan.

— Ty? Bałagan? To chyba musiałby się świat skończyć.

Kilka tygodni później także Arleta dostała własne mieszkanie. Niewielkie, ale jasne, z balkonem wychodzącym na podwórko. Mariola przyjechała pomagać w przeprowadzce z takim zapałem, jakby urządzała drugi dom dla siebie.

— Ta komoda musi stać tutaj — zarządziła.

— A jeśli ja chcę ją pod drugą ścianą?

— To będziesz popełniała błąd we własnym mieszkaniu. Masz do tego pełne prawo.

— Dziękuję łaskawie.

Kiedy Marcin zasnął, usiadły na podłodze, opierając plecy o kanapę. Na stole stała butelka niedrogiego wina, a wokół piętrzyły się torby z ubraniami.

— Pamiętasz nasz pierwszy papieros? — zapytała Arleta.

— Pół papierosa — poprawiła Mariola. — Byłaś skąpa.

— Byłam biedna.

— Ja też. A zachowywałam się, jakbym miała pół Krakowa w kieszeni.

— Nadal się tak zachowujesz.

Mariola zaśmiała się, po czym nagle spoważniała.

— Wiesz, czego się wtedy bałam? Że tutaj już nigdy nie będę miała nikogo naprawdę bliskiego. Że całe życie zostawiłam w Polsce.

— A teraz?

— Teraz mam ciebie.

Arleta spuściła wzrok na kieliszek.

— Ja też tak mam. Kiedy coś mi się wydarzy, pierwsza myśl jest zawsze taka: muszę powiedzieć Marioli.

— Nawet kiedy chodzi o faceta?

— Zwłaszcza wtedy.

— No właśnie. Opowiadaj. Co z tym, którego poznałaś niedawno?

Arleta westchnęła teatralnie.

— Przystojny. Umie tańczyć. I uważa, że skoro zaprosił mnie dwa razy na kolację, to może już planować moje życie.

— O nie. Tego ci nie życzę.

— Powiedziałam mu, że nie szukam nowego właściciela.

— I co on na to?

— Obraził się. Chyba pierwszy raz usłyszał od kobiety słowo „nie”.

Mariola skinęła głową.

— Po tym, co przeszłaś, masz prawo wybierać. Nie musisz nikomu niczego udowadniać.

— A ty? — Arleta spojrzała na nią uważnie. — Dalej myślisz o Darku?

Mariola przez chwilę obracała kieliszek w palcach.

— Tak. Czasem bardzo. A potem wracam do domu, patrzę na Andrzeja i dzieci i czuję się tak, jakbym prowadziła dwa życia.

— Kochasz ich obu, prawda?

— Tak. I to jest najbardziej popieprzone w całej historii.

Arleta nie odpowiedziała od razu.

— Nie będę cię osądzać — powiedziała w końcu. — Ale chyba kiedyś będziesz musiała zdecydować, jak długo możesz żyć z taką tajemnicą.

— Wiem.

— Nie mówię tego, żeby cię zranić.

— Wiem, kochana. Właśnie dlatego mogę z tobą o tym rozmawiać.

Przez chwilę słuchały odgłosów podwórka. Gdzieś na dole zatrzasnęły się drzwi samochodu. W mieszkaniu pachniało kurzem, winem i świeżo rozpakowaną pościelą.

— Chciałabym kiedyś pojechać z tobą na wakacje — powiedziała nagle Arleta.

— Z dziećmi?

— Nie. Same. Ty i ja. Bez gotowania, bez prasowania, bez sprawdzania, czy ktoś odrobił lekcje.

Mariola spojrzała na nią z rozbawieniem.

— A kto wtedy będzie pilnował twoich pomysłów?

— Nikt. I o to chodzi.

— Gdzie byś chciała pojechać?

— Nad morze. Gdzie jest ciepło, ludzie siedzą do późna w kawiarniach i nikt nas nie zna.

Mariola wyobraziła sobie słońce, hotelowy balkon i Arletę śmiejącą się przy stoliku. Wydało jej się to odległe jak podróż na księżyc.

— Kiedyś pojedziemy — powiedziała.

— Trzymam cię za słowo.

Niedługo potem znalazły własny rytm. W środy rozmawiały przez telefon, w soboty spotykały się na kawę, a w nagłych przypadkach żadna nie patrzyła na zegarek. Kiedy Sabrina zachorowała i Mariola nie spała pół nocy, Arleta zjawiła się rano z zakupami. Kiedy Arleta dostała przykre pismo z urzędu, Mariola usiadła przy jej stole i pomagała układać odpowiedź, choć niemieckie słowa wciąż potrafiły obie doprowadzić do szału.

Pewnego listopadowego wieczoru Mariola wróciła od Arlety później, niż zamierzała. Andrzej siedział w kuchni z gazetą.

— Dobrze się bawiłyście? — zapytał.

— Jak zawsze.

— Wy naprawdę potraficie rozmawiać godzinami.

— Bo mamy o czym.

— Czasem myślę, że Arleta wie o tobie więcej niż ja.

Mariola zdjęła płaszcz. Przez ułamek sekundy zrobiło jej się nieswojo, lecz Andrzej powiedział to bez pretensji, prawie z uśmiechem.

— O pewnych rzeczach kobiety rozmawiają inaczej — odparła.

— Pewnie tak.

Podszedł i pocałował ją w czoło. Mariola objęła go mocno. Kochała tego człowieka, jego spokojny głos, troskę o dzieci i cierpliwość, której nieraz nadużywała. A jednak w jej życiu były także sprawy, których nie umiała mu opowiedzieć.

W łazience rozpuściła włosy i przyjrzała się odbiciu. Na półce leżała jasna spinka podarowana jej przez Arletę. Wzięła ją do ręki i uśmiechnęła się.

Nazajutrz zadzwoniła do przyjaciółki jeszcze przed południem.

— Arleta, słuchaj. W sobotę przyjeżdżasz do mnie. Zrobimy kolację, posiedzimy i pogadamy.

— A co będziemy świętować?

— To, że mamy już swoje mieszkania i nadal jesteśmy takimi samymi wariatkami.

— W takim razie przyniosę wino.

— A ja pójdę do fryzjera.

— Mariola, na kolację ze mną?

— Zwłaszcza na kolację z tobą, blondyneczko.

Arleta roześmiała się po drugiej stronie słuchawki. Mariola odłożyła aparat i przez chwilę stała w kuchni, patrząc na słoneczny prostokąt na podłodze. Ich codzienność zmieniła się nieodwracalnie. Nie mogła już zapukać do Arlety w środku nocy, przechodząc kilka kroków korytarzem. Musiała zaplanować drogę, wsiąść do autobusu, czasem poczekać na przesiadkę. A jednak nie miała wrażenia, że oddaliły się od siebie choćby o centymetr.

Rozdział XI — Własne klucze

Pierwszą rzeczą, którą Mariola zauważyła w mieszkaniu Arlety, był zapach świeżo malowanej ściany. Drugą — cisza. Nie ta obozowa, nigdy do końca prawdziwa, w której za drzwiami ktoś płakał, śmiał się albo kłócił o miejsce przy kuchence. Tutaj cisza miała własne cztery kąty i klucz, który Arleta nosiła na czerwonej tasiemce.

— No i co? — spytała Arleta, rozkładając ręce. — Pałac czy nora?

— Zależy, czy zamierzasz mnie tu karmić.

— Mam chleb, masło i musztardę.

— Pałac — orzekła Mariola. — Tylko królowa musi się nauczyć robić zakupy.

Arleta roześmiała się, a potem oparła się plecami o framugę. Wyglądała na zmęczoną. Na stole leżały papiery z urzędu, na parapecie dwie szklanki, a w kącie stała torba, której od trzech dni nie miała siły rozpakować. Marcin spał w pokoju obok. Wreszcie miał własne łóżko, choć na razie bez porządnej narzuty.

Mariola przywiozła w siatce garnek, dwa talerze i zasłonki. Te ostatnie kupiła za pieniądze odłożone na nową bluzkę. Andrzej pokręcił głową, kiedy zobaczył rachunek, ale nie powiedział nic więcej. Wiedział już, że z Mariolą nie wygra się sporu, jeśli w grę wchodzi Arleta.

— Przecież mówiłam, żebyś nic nie kupowała — mruknęła blondynka.

— A ja mówiłam, żebyś nie wierzyła we wszystko, co mówię.

Przyłożyły zasłonkę do okna. Była za długa, więc Mariola wspięła się na krzesło, a Arleta stanęła obok, gotowa ją złapać. Przez chwilę kłóciły się o to, czy wzór w drobne niebieskie kwiatki jest ładny, czy przypomina fartuch pielęgniarki. W końcu obie uznały, że okno wygląda lepiej, a mieszkanie przestaje być przypadkowym pokojem z meblami.

— Kiedy tu weszłam pierwszy raz, bałam się — przyznała Arleta, schodząc z krzesła. — W obozie zawsze ktoś był. Nawet jak miałam dość ludzi, to byli. A tutaj zamknęłam drzwi i pomyślałam: teraz już naprawdę jestem sama.

Mariola poprawiła materiał na karniszu.

— Nie jesteś.

— Wiem. Tylko człowiek czasem wie jedno, a czuje drugie.

Tego zdania Mariola nie skomentowała. Znała je aż za dobrze.

W swoim mieszkaniu miała Andrzeja, Dominikę i Sabrinę, niekończące się pranie, zabawki pod stołem i kalendarz pełen terminów. Nikt rozsądny nie nazwałby jej samotną. A jednak bywały wieczory, kiedy mąż zasypiał przed telewizorem, dziewczynki oddychały już równo w łóżkach, a ona stała przy oknie i myślała o Krakowie. O ulicach, których zapach pamiętała lepiej niż nazwy. O Barbarze. O matce. I o Darku, którego głos wracał do niej w najmniej odpowiednich chwilach.

Nie powiedziała o tym Arlecie. Nie od razu.

Zamiast tego otworzyła siatkę i wyciągnęła niewielką paczkę kawy.

— Na nowe życie — oznajmiła.

— Na stare przyzwyczajenia — poprawiła Arleta. — Bo bez kawy obie jesteśmy nieznośne.

Woda zagotowała się w pożyczonym czajniku. Piły z dwóch niepasujących do siebie kubków, siedząc na podłodze, bo stół zastawiony był papierami. Arleta pokazała jej umowę najmu. Mariola udawała, że rozumie wszystkie niemieckie słowa, dopóki nie natrafiła na zdanie, którego nie potrafiła nawet wymówić.

— To chyba znaczy, że nie wolno trzymać wielbłąda — stwierdziła.

— Szkoda. Już miałam jednego zamawiać.

Śmiały się tak głośno, że Marcin obudził się i zaspany stanął w drzwiach. Arleta podniosła go na ręce, a Mariola zobaczyła, jak chłopiec wtula twarz w jej szyję. W obozie Arleta często sprawiała wrażenie kobiety gotowej rzucić się na cały świat z pięściami. Przy synu stawała się cicha, cierpliwa, zupełnie inna. Mariola lubiła patrzeć na tę zmianę.

Niedługo później zaczęły układać plan. Nie wielki, na całe życie, tylko na następny tydzień. Kto odbierze dzieci, kiedy Arleta będzie dłużej pracowała. W który dzień pojadą razem po używaną szafkę. Kiedy Mariola ma czas przyjść i pomóc przy kuchni. Dwa mieszkania oddzielały od siebie przystanki autobusowe, ale obie zachowywały się tak, jakby dzielił je ocean.

— W środę nie mogę — powiedziała Mariola. — Andrzej ma coś załatwić, muszę zostać z dziewczynkami.

— To w czwartek.

— W czwartek ty pracujesz.

— Po pracy.

— Będziesz padać z nóg.

— To mnie podniesiesz.

Mariola spojrzała na nią ponad kubkiem. Ten rodzaj odpowiedzi Arleta rzucała od niechcenia, a jednak potrafił zostać w głowie na cały dzień.

Wieczorem, gdy wróciła do domu, Andrzej siedział przy stole z rozłożoną gazetą. Dominika opowiadała mu coś z przejęciem, Sabrina próbowała wepchnąć klocek do kieszeni jego koszuli.

— Jak tam u Arlety? — spytał, nie odrywając wzroku od tekstu.

— Powoli robi się przytulnie. Trzeba jej jeszcze lampy i czegoś do przedpokoju.

— Tobie też by się przydała lampa do przedpokoju. Ta nasza mruga od tygodnia.

— Nasza ma jeszcze czas — odparła.

Andrzej odłożył gazetę i popatrzył na żonę z rozbawieniem.

— Jak ona kiedyś kupi dom, to ty pierwsza będziesz wybierać dachówki.

— A ty będziesz je wnosił — powiedziała Mariola i pocałowała go w policzek.

Nie było w tym kłamstwa. Lubiła ten domowy gwar. Lubiła Andrzeja, kiedy żartował, kiedy pomagał dziewczynkom odrabiać lekcje, kiedy bez słowa stawiał przed nią herbatę. Ich małżeństwo nie było wydmuszką. Było życiem, które wspólnie budowali, ze wszystkimi kłótniami, czułością i rachunkami. Tym trudniej było Marioli przyznać przed sobą, że w jej sercu mieszczą się sprawy, których nie umiała uporządkować.

Kilka dni później Arleta zjawiła się u niej bez zapowiedzi. Miała na sobie jasny płaszcz, który znalazła w sklepie z używaną odzieżą, i fryzurę wyraźnie krótszą niż poprzednio. Blond włosy kończyły się tuż nad ramionami.

— No? — spytała, obracając się w progu.

Mariola zmrużyła oczy, jak zawodowa fryzjerka oceniająca nieudany eksperyment.

— Kto ci to zrobił?

— Kobieta za rogiem. Tanio.

— Widać.

— Ty bezczelna małpo!

— Chodź tutaj.

Posadziła Arletę na krześle przy oknie, przyniosła grzebień i niewielkie nożyczki. Arleta protestowała tylko przez pierwszą minutę. Potem siedziała spokojnie, podczas gdy Mariola wyrównywała kosmyki i układała grzywkę na bok.

— Nie ruszaj się — mruknęła brunetka.

— Jak mam się nie ruszać, kiedy łaskoczesz mnie po karku?

— Jak będziesz gadać, to wyjdzie ci fryzura na jeża.

— Może i dobrze. Żaden facet nie będzie się czepiał.

Mariola zatrzymała rękę.

— Ktoś się czepia?

Arleta wzruszyła ramionami. Od jakiegoś czasu spotykała mężczyznę poznanego przez znajomych z pracy. Miał na imię Peter, mówił powoli po niemiecku, kiedy widział, że nie nadąża, i umiał rozśmieszyć Marcina. Na początku Arleta opowiadała o nim chętnie. Ostatnio mniej.

— Nie. Po prostu wczoraj spytał, czy zamierzam w końcu zachowywać się poważnie.

— A co zrobiłaś?

— Powiedziałam, że nie mam takich planów.

Mariola parsknęła śmiechem, ale zaraz spoważniała.

— A tak naprawdę?

— Tak naprawdę nie wiem, czego on chce. Chyba żebym była wdzięczna za każdą godzinę, którą mi poświęca.

— To mu powiedz, żeby sam sobie był wdzięczny.

Arleta spojrzała na odbicie Marioli w szybie. Przez moment milczała.

— Przy tobie wszystko wydaje się proste.

— Bo ja nie muszę podejmować twoich decyzji.

— Nie. Bo nie próbujesz mnie poprawiać.

Mariola uniosła nożyczki.

— Właśnie poprawiam ci włosy.

Obie wybuchnęły śmiechem. Tylko że po chwili śmiech ucichł, a Mariola dalej delikatnie rozczesywała blond pasma. W lustrze ich spojrzenia spotkały się na dłużej, niż wymagała fryzura. Żadna nie odwróciła wzroku od razu.

— Gotowe — powiedziała w końcu Mariola.

Arleta wstała, przejrzała się i dotknęła grzywki.

— Teraz wyglądam jak człowiek.

— Wyglądałaś jak człowiek wcześniej. Teraz wyglądasz jak człowiek, który nie dał się oskubać za darmo.

— Ile jestem winna?

— Zrobisz mi kiedyś przysługę.

— Jaką?

— Jeszcze nie wiem.

To był ich stary żart. Odkładały na później drobne przysługi, których nigdy nie rozliczały.

W sobotę wybrały się na targ. Mariola zabrała Dominikę, Arleta — Marcina, a Sabrina została z Andrzejem, który obiecał jej spacer i lody, choć pogoda wcale nie zachęcała do jedzenia lodów. Targ pachniał pieczywem, mokrymi kartonami i kwiatami. Wśród stoisk z używanymi naczyniami znalazły niewielką lampę z kremowym abażurem. Arleta targowała się z niemieckim sprzedawcą tak zawzięcie, że Mariola musiała odwrócić twarz, żeby nie parsknąć.

— Pięć marek — oznajmiła Arleta triumfalnie, kiedy odeszły.

— A zaczynał od sześciu.

— Zawsze coś.

— Za ten wysiłek powinnaś dostać medal.

— Wystarczy mi ciastko.

Kupiły po kawałku drożdżowego placka. Dzieci jadły przy ławce, rozsypując okruszki na płaszcze. Dominika, coraz śmielsza w niemieckim, poprawiła wymowę jednego słowa, które Mariola przekręcała od miesięcy. Matka udała oburzenie.

— Patrzcie ją, pani profesor!

— Tak się mówi, mamo — odpowiedziała dziewczynka z dumą.

Arleta pochyliła się do Marioli.

— Jeszcze trochę i będziemy prosić dzieci, żeby nam tłumaczyły całe życie.

— Już prosimy. Tylko udajemy, że nie.

W drodze powrotnej Marcin zasnął Arlecie na ramieniu. Mariola przejęła torbę z lampą, Dominika niosła papierową paczkę z ciastem dla Andrzeja. Autobus szarpał na zakrętach, a za szybą przesuwały się ulice, które powoli przestawały być obce.

— Myślisz, że zostaniemy tu na zawsze? — spytała nagle Arleta.

Mariola spojrzała na domy z czerwonymi dachami.

— Nie wiem. Jeszcze niedawno myślałam, że za miesiąc wrócimy do Polski.

— A teraz?

— Teraz Dominika poprawia mój niemiecki, a Sabrina pewnie niedługo zacznie śnić w tym języku.

Arleta pokiwała głową.

— Marcin też. Czasem mówi słowo, którego nie znam. I tak się na mnie patrzy, jakbym to ja była przyjezdna.

— Jesteśmy przyjezdne — odparła Mariola łagodnie. — Ale to nie znaczy, że nie możemy tu mieć swojego miejsca.

Przy rozstaniu na przystanku Arleta objęła ją jedną ręką, drugą podtrzymując śpiącego syna. Uścisk był krótki i niezgrabny, ale Mariola poczuła w nim coś więcej niż podziękowanie za pomoc przy zakupach. Jakby Arleta sprawdzała, czy wszystko, co sobie obiecały w obozie, nadal obowiązuje poza jego murami.

— Wpadnij we wtorek — powiedziała blondynka.

— Przecież widzimy się w poniedziałek.

— To też wpadnij we wtorek.

— Zachłanna jesteś.

— Od dawna.

Mariola odprowadziła ją wzrokiem, dopóki nie zniknęła za rogiem.

Tego samego wieczoru zadzwoniła do Polski. Połączenie trzeszczało, a głos Barbary dochodził z opóźnieniem. Rozmawiały o matce, o dzieciach, o tym, czy Mariola przyjedzie latem. Potem siostra ściszyła głos.

— Darek pytał, kiedy będziesz.

Mariola usiadła na brzegu łóżka.

— Co mu powiedziałaś?

— Że nie wiem. Mariola, on naprawdę pytał.

W korytarzu Andrzej próbował przekonać Sabrinę, że pora spać. Mała protestowała z całych sił. Mariola zamknęła oczy. Miała ochotę jednocześnie się uśmiechnąć i rozpłakać.

— Powiedz mu, że dam znać — wyszeptała.

Po odłożeniu słuchawki długo siedziała bez ruchu. Darek należał do świata, z którego wyjechała, ale który nie przestawał jej wzywać. Nie był niewinnym wspomnieniem. Był wyborem powtarzanym latami, tajemnicą cięższą od walizki, którą przywiozła z Krakowa. Wiedziała, że kiedy znów znajdzie się w Polsce, będzie musiała zdecydować, czy chce go zobaczyć. I wiedziała, że prawdopodobnie już zdecydowała.

Następnego ranka spotkała Arletę przed sklepem. Blondynka od razu dostrzegła, że coś jest nie tak.

— Masz minę, jakby ci ktoś ukradł wszystkie oszczędności.

— Nie przesadzaj.

— To powiedz.

Mariola przez chwilę udawała zainteresowanie wystawą z butami. Potem opowiedziała o telefonie. Nie wszystko. Tyle, ile umiała wypowiedzieć na głos.

Arleta nie przerwała ani razu.

— I pojedziesz? — zapytała dopiero na końcu.

— Do Polski na pewno. Do niego… nie wiem.

— Wiesz — powiedziała Arleta bez złośliwości.

Mariola spojrzała na nią ostro.

— Nie musisz mnie osądzać.

— Nie osądzam. Tylko znam cię trochę.

— Nie znasz wszystkiego.

— To prawda.

To krótkie przyznanie rozbroiło Mariolę bardziej niż jakikolwiek wyrzut. Stały obok sklepu, a ludzie omijali je z zakupami. Arleta wsunęła dłonie głęboko do kieszeni płaszcza.

— Nie musisz mi mówić niczego, czego nie chcesz — dodała. — Ale nie mów mi, że czegoś nie czujesz, kiedy aż cię od tego trzęsie.

Mariola odwróciła wzrok. Miała ochotę powiedzieć przyjaciółce, że czasem właśnie tego się boi: że Arleta widzi zbyt wiele. Że potrafi nazwać rzeczy, które ona sama ukrywa pod żartem, fryzurą, nową sukienką i głośnym śmiechem.

— Chodź na kawę — powiedziała zamiast tego.

— U mnie czy u ciebie?

— U ciebie. Masz nową lampę. Trzeba ją podziwiać.

Poszły razem. W mieszkaniu Arlety zasłonki poruszały się lekko od uchylonego okna, a kremowa lampa stała na szafce, jakby od zawsze była na swoim miejscu. Marcin układał klocki na dywanie. Mariola zdjęła płaszcz, odwiesiła go na haczyk i poczuła zaskakujący spokój.

Arleta postawiła wodę na kawę. Nie wracała do Darka. Nie pytała, co Mariola zrobi, gdy przyjdzie lato. Po prostu podała jej kubek i usiadła obok, tak blisko, że ich ramiona lekko się stykały.

— Wiesz co? — odezwała się Mariola.

— Co?

— Dobrze, że masz to mieszkanie.

— Bo mam lampę za pięć marek?

— Bo wiem, gdzie cię znaleźć.

Arleta uśmiechnęła się, ale nie obróciła tego w żart.

— Zawsze będziesz wiedziała — powiedziała.

Mariola spojrzała na nią. Za oknem jechał autobus, jeden z tych, którymi od miesięcy mierzyły odległość między swoimi domami. Kiedyś obie myślały, że bliskość oznacza mieszkanie drzwi w drzwi, wspólny korytarz, codzienne spotkania wymuszone przez ciasnotę. Teraz uczyły się czegoś trudniejszego: że można mieć własne życie, własne klucze i własne sekrety, a mimo to codziennie wybierać drogę do drugiej osoby.

Arleta sięgnęła po cukierniczkę.

— Dwie łyżeczki?

— Jedną. Postanowiłam być rozsądna.

— Ty?

— Na próbę.

— To potrwa do jutra.

Mariola roześmiała się i odsunęła kubek, żeby Arleta nie wsypała jej cukru na przekór. Na chwilę wszystko stało się zwyczajne: kawa, śmiech, dziecięce klocki rozsypane pod stołem. Nie wiedziały jeszcze, jak wiele lat będą pamiętać takie popołudnia. Ani jak często to, co najważniejsze, zaczyna się właśnie od rzeczy, które nie wyglądają na początek niczego.

Rozdział XII — Zielona bluzka

Arleta rozpoznała kroki Marioli na schodach, zanim ta zdążyła zapukać. Najpierw szybki stuk obcasów, potem krótkie zatrzymanie na półpiętrze, jakby właścicielka tych butów musiała poprawić torbę albo włosy. I wreszcie trzy uderzenia w drzwi, zawsze takie same: dwa zdecydowane, trzecie niecierpliwe.

— Otwieraj, bo mi ręce odpadną!

Arleta odsunęła zasuwkę. Mariola stała z dwiema siatkami zakupów, w czerwonym płaszczu, którego nie dało się pomylić z żadnym innym, i z miną kobiety właśnie wracającej ze zwycięskiej wyprawy.

— Co ty znowu nakupiłaś?

— Przyszłość — odparła Mariola i weszła do środka. — A konkretnie: zasłony, rajstopy i trzy jogurty przecenione o połowę. Przyszłość bywa kwaśna.

— Zasłony do mojego mieszkania?

— Do twojego. Nie patrz tak. Te stare są smutniejsze od wiadomości z Polski.

Arleta zamknęła drzwi i przez chwilę obserwowała, jak przyjaciółka rozkłada zakupy na kuchennym stole. Mariola potrafiła wejść do cudzego mieszkania tak, jakby wnosiła ze sobą światło. Bywała męcząca, głośna i przekonana o własnej racji. Arleta wiedziała już, że właśnie wtedy najtrudniej się na nią gniewać.

— Nie mam pieniędzy na twoje pomysły — powiedziała.

— Dlatego zapłaciłam ja. Oddasz mi, kiedy zostaniesz dyrektorką banku.

— To poczekasz długo.

— Jestem cierpliwa.

— Ty? Mariola, błagam.

Obie się roześmiały. Marcin, siedzący na podłodze przy samochodzikach, uniósł głowę i zawołał „Ciocia!”. Mariola natychmiast przykucnęła, pozwoliła mu pocałować się w policzek, a potem zapytała z powagą, czy wszystkie auta w jego garażu mają aktualny przegląd. Chłopiec nie zrozumiał pytania, ale uznał, że jest zabawne.

Odkąd zamieszkały osobno, ich spotkania wymagały odrobiny planowania. Trzeba było uwzględniać autobusy, szkołę Dominiki, przedszkole Sabriny, godziny pracy Andrzeja i dorywcze zajęcia Arlety. A jednak niemal zawsze znajdowały sposób, żeby się zobaczyć. Czasem wystarczało pół godziny przy kawie. Czasem jedno przychodziło do drugiego tylko po to, by opowiedzieć rzecz, której nie chciało się mówić przez telefon.

Tego popołudnia Arleta miała wiadomość. Trzymała ją w sobie od rana, choć papier leżał na lodówce, przyciśnięty magnesem w kształcie jabłka.

— Dostałam odpowiedź — powiedziała, kiedy Marcin wrócił do zabawy.

Mariola odwróciła się od zasłon.

— Od kogo?

— Z pralni. Chcą, żebym przyszła na rozmowę.

Przez moment w kuchni panowała cisza. Potem Mariola rzuciła się do lodówki, przeczytała pismo od początku do końca, choć połowę niemieckich słów musiała sobie tłumaczyć z kontekstu.

— No i widzisz! — wykrzyknęła. — Mówiłam ci, że trzeba próbować.

— Jeszcze mnie nie przyjęli.

— Ale zaprosili. To już coś. Kiedy idziesz?

— W czwartek rano.

— To w środę wieczorem przyjdę i przećwiczymy rozmowę.

— Twój niemiecki jest niewiele lepszy od mojego.

— Ale mam lepszą minę. Będę udawać kierowniczkę.

Arleta złożyła pismo i wygładziła palcem jego krawędź. Nie chciała przyznać, jak bardzo zależy jej na tej pracy. W obozie każda zarobiona marka była doraźnym ratunkiem. Teraz, we własnym mieszkaniu, pieniądze oznaczały coś więcej: możliwość powiedzenia „sama sobie poradzę” i naprawdę w to uwierzyć.

— Boję się, że nie zrozumiem pytania — wyznała.

Mariola przestała żartować.

— To poprosisz, żeby powtórzyli. Nie musisz rozumieć wszystkiego za pierwszym razem.

— Ty zawsze tak mówisz, jakby wszystko było proste.

— Bo jak powiem, że jest trudne, to co nam z tego przyjdzie?

Arleta spojrzała na nią z ukosa.

— Czasem chciałabym mieć połowę twojej bezczelności.

— Mogę ci pożyczyć. Na czwartek. Tylko oddaj przed weekendem, bo sama będę potrzebować.

Wieczorem rozciągnęły nowe zasłony na podłodze. Były kremowe, z drobnym wzorem, który z daleka przypominał rozsypane liście. Mariola twierdziła, że rozjaśnią pokój. Arleta podejrzewała, że przyjaciółka wybrała je dlatego, że pasowały do lampy kupionej kiedyś za pięć marek.

— Stań na krześle — zarządziła Mariola.

— Dlaczego ja?

— Bo jestem gościem.

— Jesteś gościem, który przyniósł mi robotę.

— Widzisz? Już mówisz po niemiecku: organizacja pracy.

Przez następne dwadzieścia minut walczyły z karniszem. Jedna trzymała krzesło, druga usiłowała trafić żabką w niewidoczny zaczep. Marcin podawał im niewłaściwe przedmioty: łyżkę, klocek, skarpetkę. Kiedy wreszcie zasłony zawisły, obie cofnęły się pod ścianę i przyjrzały rezultatowi.

— Krzywo — oznajmiła Arleta.

— Mieszkanie jest krzywe. Zasłony są idealne.

— Lewa strona wisi niżej.

Mariola przymrużyła oczy.

— No dobrze, trochę. Ale w życiu nie chodzi o to, żeby wszystko wisiało równo.

Arleta chciała odpowiedzieć, że od Marioli można by oczekiwać właśnie takiej filozofii. Zamiast tego patrzyła, jak przyjaciółka poprawia włosy w odbiciu ciemnej szyby. Niedawno skróciła je przy twarzy i teraz niesforne pasma wymykały się spod spinek. Mariola poprawiała je odruchowo, z troską niemal czułą. Arleta pomyślała, że zna ten gest lepiej niż własne odbicie.

W środę rzeczywiście urządziły próbę rozmowy. Mariola usiadła za stołem z ołówkiem i przybrała surową minę.

— Guten Morgen. Wie heißen Sie?

— Arleta — odparła tamta.

— Nazwisko, pani kandydatko. W pralni mają dużo Arlet.

— W Niemczech? Wątpię.

— Nie dyskutować z kierowniczką.

Arleta przedstawiła się pełnym imieniem i nazwiskiem. Mariola zapytała o doświadczenie, godziny pracy i opiekę nad dzieckiem. Gdy zabrakło jej słownictwa, przechodziła na polski, a Arleta wybuchała śmiechem.

— Pani kierowniczka jest z Krakowa? — spytała.

— Pani kierowniczka jest międzynarodowa.

— Pani kierowniczka mówi „prasować” po niemiecku?

Mariola zajrzała do słownika.

— Za chwilę będzie mówić.

Ćwiczyły tak długo, aż Marcin zasnął na kanapie. Za oknem zapalały się światła sąsiednich mieszkań. Z klatki schodowej dochodził zapach gotowanej kapusty, ktoś na górze przesuwał meble. Zwykły wieczór, którego żadna z nich nie nazwałaby ważnym. A jednak Arleta, powtarzając po raz kolejny zdanie o swojej dyspozycyjności, nagle poczuła, że naprawdę może dostać tę pracę.

— Wystarczy — powiedziała Mariola i zamknęła słownik. — Znasz odpowiedzi. Teraz musisz tylko uwierzyć, że masz prawo tam siedzieć.

— Łatwo ci mówić.

— Nie, niełatwo. Ja też czasem boję się otworzyć usta. Tylko robię to, zanim strach zdąży mnie dogonić.

Arleta popatrzyła na nią uważniej. Mariola rzadko przyznawała się do lęku. Wolała obracać go w żart, zagadywać, przykrywać kolorem płaszcza albo nową fryzurą.

— A czego ty się boisz? — zapytała.

Mariola przez chwilę obracała ołówek w palcach.

— Że kiedyś ktoś mi powie, że nie mogę mieć wszystkiego, co kocham.

— Wszystkiego?

— Domu. Andrzeja. Dziewczynek. Tego, co zostało w Polsce. I tego, co mam tutaj.

Arleta wiedziała, że ostatnie słowa mogą oznaczać wiele rzeczy. Wiedziała również, że w Polsce jest Darek, o którym Mariola mówiła raz bezwstydnie, a raz tak, jakby każde jego imię kosztowało ją wysiłek.

— Nie da się być w dwóch miejscach naraz — powiedziała cicho.

— Wiem. Ale można się w dwóch miejscach czuć potrzebnym.

Nie ciągnęły rozmowy. Mariola wstała, zebrała kubki i zaczęła je myć, choć Arleta protestowała. Potem założyła płaszcz, zawiązała szalik i jeszcze raz obejrzała zasłony.

— Jutro zadzwonisz od razu po rozmowie.

— Jeżeli znajdę telefon.

— Znajdziesz. A jeśli nie, przyjedziesz. Będę czekała.

W czwartek Arleta wyszła z domu w granatowej spódnicy i białej bluzce. Marcin został pod opieką sąsiadki, starszej Niemki, która mówiła szybko i gestykulowała jeszcze szybciej. Przed wejściem do pralni Arleta przystanęła, wygładziła materiał na biodrach i przypomniała sobie głos Marioli: masz prawo tam siedzieć.

Rozmowa nie poszła idealnie. Dwa razy poprosiła o powtórzenie pytania. Raz pomyliła słowo oznaczające zmianę z wyrazem, którego nie znała. Kierowniczka miała krótkie siwe włosy i spojrzenie tak przenikliwe, że Arleta przez pierwsze minuty nie potrafiła odgadnąć, czy ją lubi. Potem kobieta zapytała o dziecko, a Arleta odpowiedziała już bez wahania. Opowiedziała o Marcinie, o porankach, o tym, że umie pracować szybko i dokładnie.

Kiedy wyszła na ulicę, powietrze wydawało jej się lżejsze. Nie miała jeszcze decyzji, ale nikt jej nie wyśmiał. Nikt nie powiedział, że jest za słaba, za obca albo że powinna wrócić tam, skąd przyjechała. Kierowniczka obiecała zadzwonić w przyszłym tygodniu.

Arleta nie wróciła od razu do domu. Pojechała do Marioli.

Drzwi otworzyła Dominika, już na tyle duża, żeby samodzielnie oceniać gości.

— Mama mówiła, że przyjdziesz — oznajmiła. — Ale nie mówiła, czy dostałaś pracę.

— Jeszcze nie wiem.

— To po co przyszłaś?

— Żeby jej powiedzieć, że jeszcze nie wiem.

Dziewczynka zastanowiła się nad tą odpowiedzią, po czym wzruszyła ramionami i wpuściła ją do środka. Z kuchni dobiegł głos Marioli:

— Domka, nie przesłuchuj ludzi na progu!

Mariola stała przy garnku, z włosami spiętymi wysoko, w fartuchu, który miał na kieszeni wyblakły napis po niemiecku. Gdy zobaczyła Arletę, odstawiła łyżkę.

— No?

— Nie wyrzucili mnie.

— To już sukces.

— Powiedzieli, że zadzwonią.

Mariola podeszła i objęła ją mocno. Był to krótki, serdeczny uścisk, taki, jaki mogłyby sobie dać dwie przyjaciółki po trudnym dniu. Arleta poczuła jednak, że napięcie trzymane od rana w ramionach nagle puszcza.

— Jestem z ciebie dumna — powiedziała Mariola.

— Jeszcze niczego nie dostałam.

— Dostałaś coś ważniejszego. Poszłaś.

Dominika patrzyła na nie z korytarza.

— A teraz będzie ciocia jadła z nami? — zapytała.

— Oczywiście — odpowiedziała Mariola, zanim Arleta zdążyła zaprotestować. — Dzisiaj świętujemy odwagę.

Andrzej wrócił później, zmęczony i zziębnięty. Ucieszył się na widok Arlety, zapytał o rozmowę i natychmiast zaczął wyliczać, jakie dokumenty mogą być potrzebne do zatrudnienia. Mariola przewróciła oczami.

— Andrzej, ona przyszła na obiad, nie do urzędu.

— Chcę tylko pomóc.

— Wiem. Dlatego cię lubimy.

— Ty mnie nawet kochasz, o ile dobrze pamiętam.

— Zależy, czy wyniesiesz śmieci.

Andrzej pocałował ją w skroń i sięgnął po worek stojący przy drzwiach. Arleta przyglądała się im z czymś, co nie było zazdrością. Raczej zdumieniem, że małżeństwo może wyglądać właśnie tak: jak rozmowa pełna drobnych złośliwości, pod którymi bez przerwy płynie czułość. Jej własne wspomnienia małżeństwa miały inny zapach i inne dźwięki. Trzask drzwi, rozlane piwo, ciszę po awanturze.

Po kolacji, kiedy Andrzej pomagał dziewczynkom w kąpieli, Arleta i Mariola zostały same przy stole. Za oknem mżył deszcz.

— Dobrze na was patrzeć — powiedziała Arleta.

— Na kogo?

— Na ciebie i Andrzeja.

Mariola odsunęła talerz.

— Nie zawsze jest tak pięknie.

— Nie musi. Wystarczy, że nie boisz się, kiedy on wraca do domu.

Mariola spoważniała. Przez chwilę słychać było tylko wodę w łazience i śmiech Sabriny.

— Nie powinnaś była przez to przechodzić — powiedziała.

— A jednak przeszłam.

— I jesteś tutaj.

— Dzięki sobie. I trochę dzięki tobie.

— Trochę? — Mariola uniosła brwi.

— Nie psuj mi poważnej chwili.

Mariola wyciągnęła rękę ponad stołem i ścisnęła jej palce. Nie było w tym nic teatralnego. Właśnie dlatego Arleta zapamiętała ten gest.

Telefon zadzwonił we wtorek, kiedy Arleta próbowała naprawić obluzowaną rączkę w kuchennej szafce. Kierowniczka pralni mówiła wolno, jakby pamiętała trudności kandydatki. Zaproponowała jej pracę na próbę, trzy poranki w tygodniu. Arleta powtórzyła datę rozpoczęcia, podziękowała i odłożyła słuchawkę.

Potem usiadła na podłodze obok otwartej szafki. Nie płakała. Patrzyła na śrubokręt leżący przy kolanie i próbowała oswoić jedno proste zdanie: mam pracę.

Pierwszą osobą, do której zadzwoniła, była Mariola.

— No? — odezwał się znajomy głos.

— Przyjęli mnie.

Po drugiej stronie zapadła cisza, tak krótka, że niemal niezauważalna.

— Wiedziałam! — krzyknęła Mariola tak głośno, że Arleta odsunęła słuchawkę od ucha. — Wiedziałam, cholera jasna!

— Ciszej, bo ogłuchnę.

— Nie mogę ciszej. Dzisiaj kupuję ci ciasto.

— Nie wydawaj pieniędzy.

— Nie zaczynaj. Zasłużyłaś.

W sobotę spotkały się na małym targu. Mariola przyszła z Sabriną, która uparcie chciała iść sama, choć jej krótkie nogi nie nadążały za dorosłymi. Arleta przyprowadziła Marcina. Kupowały jabłka, porównywały ceny sera i przystawały przy stoiskach z ubraniami, których na razie nie zamierzały kupować.

— Jak dostanę pierwszą wypłatę, oddam ci za zasłony — powiedziała Arleta.

— Nie oddasz.

— Mariola.

— Kupisz sobie coś ładnego. I niech to nie będzie garnek.

— Potrzebuję garnka.

— Właśnie dlatego mówię, że nie garnek.

Przy stoisku z używanymi sukienkami Mariola wyciągnęła granatową, z wąską talią i drobnymi guzikami.

— Przymierz.

— Na ulicy?

— Nie rozbieraj się do naga, Arleta. Przyłóż do siebie.

Arleta posłuchała. Mariola odsunęła się o krok, oceniła krój i pokręciła głową.

— Za grzeczna. Wyglądasz jak nauczycielka, która każe dzieciom przepisywać regulamin.

— A ty jak kobieta, którą z tego regulaminu wyrzucono.

— I bardzo dobrze. Szukamy dalej.

Znalazły w końcu zieloną bluzkę. Arleta nie była pewna koloru, ale Mariola powiedziała, że pasuje do jej jasnych włosów. Sprzedawczyni obniżyła cenę o dwie marki. Arleta zapłaciła z pieniędzy odłożonych na drobne przyjemności i schowała zakup do torby, jakby niosła coś kruchego.

W drodze na przystanek Sabrina zmęczyła się i poprosiła na ręce. Mariola wzięła ją bez słowa. Marcin szedł obok Arlety, opowiadając o ciężarówce, którą widział przy ulicy. Dwie kobiety, dwoje dzieci, siatki z targu. Nic, co przyciągałoby spojrzenia przechodniów.

— Wiesz, o czym myślałam? — odezwała się Arleta.

— O garnku.

— Nie. O tym, że już nie liczę dni do powrotu do Polski.

Mariola zwolniła kroku.

— Ja czasem liczę.

— Wiem.

— Ale coraz częściej myślę o tym, co będzie tutaj. Dominika ma szkołę, Sabrina zaczyna mówić po niemiecku szybciej ode mnie. Andrzej też się urządza. I ty masz pracę.

— Czyli zostajemy?

Mariola spojrzała na córkę, która zasypiała jej na ramieniu.

— Chyba już zostałyśmy. Tylko jeszcze nie zawsze mamy odwagę to powiedzieć.

Autobus podjechał, zanim zdążyły dokończyć rozmowę. W środku było tłoczno. Mariola usiadła z Sabriną przy oknie, Arleta stanęła obok z Marcinem. Na zakręcie pojazd szarpnął, a Arleta chwyciła oparcie siedzenia. Mariola bez zastanowienia podtrzymała jej łokieć.

— Uważaj — mruknęła.

— Uważam.

— Wiem. Ale ja też mogę.

Arleta spojrzała na jej dłoń, która po chwili wróciła na kolana śpiącej dziewczynki. Były sobie bliskie od lat, a mimo to zdarzały się chwile, kiedy zwykła troska wydawała się czymś większym, choć żadna nie umiałaby jeszcze tego nazwać.

Kilka dni później Arleta stanęła przed lustrem w zielonej bluzce. Pierwszy tydzień w pralni miała za sobą. Bolały ją plecy, dłonie pachniały proszkiem, a niemieckie polecenia wciąż mieszały się jej w głowie. Ale wracała do domu zmęczona w sposób, który dawał satysfakcję.

Na stole leżała kartka od Marioli, zostawiona podczas krótkiej wizyty. Napisana szybko, trochę krzywo, bo Mariola nigdy nie miała cierpliwości do równych liter: „Nie zapomnij, że w niedzielę robimy obiad. I załóż tę zieloną bluzkę. Wyglądasz w niej jak ktoś, kto wie, czego chce”.

Arleta przeczytała wiadomość jeszcze raz. Potem wsunęła ją do szuflady między rachunki i dokumenty. Nie dlatego, że była ważniejsza od innych kartek. Właśnie dlatego, że chciała mieć pod ręką dowód czegoś tak zwyczajnego: ktoś na nią czekał, ktoś zauważał jej małe zwycięstwa, ktoś wiedział, jaki kolor dobrze wygląda przy jej twarzy.

W niedzielę założyła zieloną bluzkę. Przed wyjściem poprawiła włosy i spojrzała na zasłony, które wciąż wisiały trochę krzywo. Nie poprawiła ich. Niech wiszą, pomyślała. Nie wszystko musi być idealne, żeby było na swoim miejscu.

A potem wzięła Marcina za rękę, zamknęła drzwi własnym kluczem i poszła na autobus do Marioli.

Rozdział XIII — Dwa sygnały

Mariola zauważyła kopertę dopiero wtedy, gdy opróżniała kieszenie płaszcza przed praniem. Była zagięta na rogu, lekko wilgotna od deszczu, z polskim znaczkiem i pismem, które rozpoznałaby nawet w ciemności.

Nie otworzyła jej od razu. Postawiła czajnik, zebrała ze stołu okruszki po śniadaniu, odsunęła kubek Sabriny. Dominika siedziała na dywanie i czytała na głos niemieckie słowa, kalecząc je z uporem, który Mariola odziedziczyła po własnej matce.

— Mamo, co to znaczy «vielleicht»?

— Może — odpowiedziała Mariola.

— A może co?

— Po prostu może, kochanie. Takie słowo, które niczego nie obiecuje.

Dziewczynka wzruszyła ramionami i wróciła do książki. Mariola schowała kopertę pod gazetę. Darek pisał rzadko, lecz kiedy już pisał, jego listy potrafiły popsuć jej cały dzień albo nadać mu smak, którego później wstydziła się przed samą sobą.

Andrzej wyszedł wcześnie. Miał rozmowę w sprawie dodatkowych godzin i przed wyjściem pocałował ją w policzek, pachnący kremem po goleniu. Zatrzymał się jeszcze w drzwiach.

— Nie zapomnij o tym piśmie ze szkoły Dominiki.

— Pamiętam.

— I nie denerwuj się. Załatwimy to.

Powiedział «załatwimy» tak, jak mówił o wszystkim: o rachunkach, urzędach, brakujących pieniądzach. Mariola kochała w nim tę pewność. Bywały jednak chwile, kiedy czuła, że jej własne życie składa się z rzeczy, których Andrzej nigdy nie będzie mógł za nią załatwić.

Kiedy dzieci poszły do sąsiadki na godzinę, rozcięła kopertę nożem do chleba. Darek pisał o pracy, o korkach w Krakowie, o rodzinie. Dopiero na drugiej stronie przeszedł do niej. Wspominał jej ostatnią wizytę, jej śmiech na schodach, to, jak poprawiała włosy w lustrze. Pytał, kiedy znów przyjedzie. «Nie umiem cię wykreślić», napisał.

— No to mamy problem — mruknęła do pustej kuchni.

Złożyła list na cztery i wsunęła do pudełka po herbacie, za torebki mięty. Przez chwilę patrzyła na swoje odbicie w szybie. Włosy miała spięte niedbale, a na ramieniu rozciągnięty sweter. W tej kobiecie Darek widział kogoś zupełnie innego niż ona sama o poranku.

Telefon zadzwonił tak nagle, że aż drgnęła.

— Ty żyjesz? — zapytała Arleta zamiast powitania.

— Zależy, kto pyta.

— Ja. A ja mam dzisiaj dzień do dupy i potrzebuję twojej twarzy.

Mariola uśmiechnęła się wbrew sobie.

— Co się stało?

— Nic wielkiego. Marcin zalał sąsiadom łazienkę, pani z administracji patrzyła na mnie, jakbym osobiście wymyśliła wodę, a w pracy ktoś powiedział, że mój niemiecki jest «uroczy». Wiesz, co znaczy «uroczy» w takim tonie?

— Że chciał dostać ścierką?

— Dokładnie. Przyjdziesz?

— Przyjdę. Tylko najpierw muszę odebrać dzieci.

— Weź je. Marcin będzie szczęśliwy. Ja też.

W mieszkaniu Arlety pachniało mokrymi ręcznikami i kawą. Na kaloryferze suszyła się mała niebieska piżama, a pod drzwiami łazienki leżał zwinięty dywanik. Arleta stała pośrodku kuchni z włosami zebranymi w niedbały kucyk i miną człowieka, który za chwilę albo wybuchnie śmiechem, albo rzuci talerzem.

— Proszę bardzo — powiedziała, rozkładając ręce. — Królestwo katastrof.

— Ładne królestwo. Tylko trochę mokre.

Dzieci pobiegły do pokoju. Mariola odstawiła torbę z bułkami i bez pytania zaczęła wycierać blat.

— Zostaw. Zaprosiłam cię na kawę, nie do roboty.

— Jedno drugiego nie wyklucza.

— Ty zawsze musisz wszystko ratować?

Mariola spojrzała na nią znad ścierki.

— Nie wszystko. Niektóre rzeczy psuję całkiem porządnie.

Arleta usiadła. Znała już ten ton. Nie pytała od razu. W ich przyjaźni zdążyło powstać miejsce na milczenie, które nie było karą ani obrazą.

Po kawie wyszły z dziećmi na spacer. Powietrze było chłodne, ale w oknach piekarni pojawiły się pierwsze kolorowe dekoracje. Sabrina trzymała Mariolę za rękę i co chwilę żądała, żeby pokazać jej psa, choć żaden pies nie przechodził. Dominika z Marcinem kłócili się o patyk, który oboje uznali za miecz.

— Myślisz czasem o tym, że już nie wrócimy? — spytała Arleta.

— Do Polski?

— Tak. Nie na wakacje. Tak naprawdę.

Mariola długo nie odpowiadała.

— Czasem myślę, że wrócę jutro. A potem idę do sklepu i rozumiem, co mówi kasjerka. I robi mi się jakoś głupio, bo cieszę się z takiej małej rzeczy.

— To nie jest mała rzecz.

— Wiem. Tylko w Polsce wszystko było znajome. Nawet to, czego nie znosiłam.

Arleta przytaknęła. Zatrzymały się przy ławce, żeby poprawić Sabrinie szalik.

— Ja nie tęsknię za swoim dawnym mieszkaniem — powiedziała cicho. — Za tym, co było w środku, już na pewno nie. Ale za Wrocławiem czasem tak. Za ulicami, za głupim kioskiem pod domem. Dziwne, nie?

— Wcale nie.

— Tutaj mam własny klucz. Nikt mi go nie zabierze. A jednak nieraz budzę się i przez chwilę nie wiem, gdzie jestem.

Mariola ścisnęła jej przedramię.

— Jesteś tutaj. I masz mnie dwa autobusy stąd.

— Trzy, kiedy ten cholerny pierwszy się spóźnia.

Roześmiały się, a Dominika obejrzała się na nie z wyraźną dezaprobatą, jakby matki powinny zachowywać się poważniej.

Wróciły późnym popołudniem. Dzieci dostały kakao, a kobiety usiadły przy kuchennym stole. Arleta wyjęła z szuflady niewielki notes. Na okładce widniała róża, trochę już starta.

— Zaczęłam spisywać wydatki — powiedziała. — Bo zawsze pod koniec miesiąca pieniądze znikają. Patrz: czynsz, jedzenie, buty Marcina, bilety. A tutaj…

Pokazała puste miejsce.

— Tutaj miały być przyjemności.

— Bardzo rozsądna rubryka.

— Pusta od trzech miesięcy.

Mariola sięgnęła po długopis i wpisała: «Kawa z Mariolą — bezcenna».

— Wariatka — powiedziała Arleta, ale nie zabrała notesu.

— Zapisz jeszcze fryzjera. Chociaż raz na jakiś czas.

— Ciebie stać na takie pomysły. Ja sama podcinam końcówki nad wanną.

— Widziałam. I właśnie dlatego mówię o fryzjerze.

Arleta rzuciła w nią zmiętą serwetką.

— Bezczelna jesteś.

— Od urodzenia.

Przez następny kwadrans oglądały w niemieckim magazynie zdjęcia fryzur. Mariola z zachwytem wskazywała krótkie, odważne cięcia, Arleta broniła swoich długich blond włosów jak rodzinnego majątku.

— Tobie by pasowało — stwierdziła Mariola, przykładając magazyn do twarzy przyjaciółki.

— Nie. Będę wyglądać jak nauczycielka od matematyki.

— Bardzo ładna nauczycielka.

— Nie próbuj mnie przekupić komplementami.

Mariola cofnęła gazetę, lecz przez sekundę nadal patrzyła. Arleta miała na policzku drobną smugę kakao, pewnie od pocałunku Marcina. Mariola starła ją kciukiem, zupełnie odruchowo.

— Masz tutaj.

— Dzięki — powiedziała Arleta ciszej niż zwykle.

Gest trwał krócej niż mrugnięcie. A jednak po nim obie przez chwilę szukały czegoś do powiedzenia. Mariola pierwsza odwróciła wzrok i zaczęła opowiadać o piśmie ze szkoły Dominiki. Wrócił zwyczajny hałas kuchni, łyżeczka stuknęła o filiżankę, Marcin zawołał z pokoju, że ktoś zabrał mu samochodzik.

Dopiero gdy dzieci zasnęły na rozłożonym kocu podczas oglądania bajki, Arleta zapytała:

— Co cię dzisiaj gryzło, kiedy przyszłaś?

Mariola spojrzała w stronę pokoju.

— List z Polski.

— Od niego?

Nie musiała mówić imienia. Arleta znała historię Darka w kawałkach: z urwanych zdań, z westchnień po telefonach, z milczenia, które pojawiało się czasem przed podróżą do Krakowa.

— Tak.

— I co?

— Że tęskni. Że pamięta. Że chce mnie zobaczyć.

— A ty?

— Też pamiętam.

Arleta oparła łokcie na stole.

— Nie zapytam, czy go kochasz. Już mi mówiłaś.

— To zapytaj o coś łatwiejszego.

— Dobrze. Jesteś szczęśliwa?

Mariola parsknęła krótkim, pozbawionym radości śmiechem.

— To ma być łatwiejsze?

— Próbuję.

Przeczytałeś bezpłatny fragment.
Kup książkę, aby przeczytać do końca.
E-book
za 7.88
drukowana A5
za 58.11