Bezpłatny fragment - Sekret Marioli i Arlety

SEKRET MARIOLI I ARLETY

PROLOG — SKRZYNKA

Trzy miesiące po pogrzebie Marioli Andrzej wciąż zostawiał dla niej miejsce przy kuchennym stole. Nie robił tego świadomie. Po prostu stawiał dwa kubki, zanim przypominał sobie, że drugi pozostanie nietknięty. Dopiero wtedy odkładał go na suszarkę i patrzył przez okno na gruszę, którą Mariola fotografowała każdej wiosny.

Skrzynkę znalazł znacznie wcześniej, kilkanaście dni po pogrzebie. Szukał dokumentów medycznych, o które poprosiła Sabrina, i natrafił na ciemne drewno, list zaadresowany do niego, fotografie. Nie był to już sekret, który mógł rozwiązać jednym pytaniem. O miłości Marioli do Arlety wiedział od lat. Mimo to fotografie odsłoniły przed nim całe osobne życie: nie tyle kłamstwo, ile tysiące godzin, podczas których obie kobiety widziały świat bez niego.

Teraz skrzynka stała na biurku. Arleta poprosiła, by nie wyrzucał niczego, dopóki wspólnie nie zdecydują, co powinno zostać dla córek. Nie prosiła o zdjęcia dla siebie. Andrzej zrozumiał, że boi się ich dotknąć tak samo jak on.

Na wieku leżała metalowa spinka. Pamiętał ją z dawnych czasów: Mariola upinała nią ciemne włosy przed wyjściem do pracy, a później szukała jej w całym mieszkaniu. Dopiero niedawno usłyszał, że Arleta podarowała ją w osiemdziesiątym szóstym. Zwyczajny przedmiot przetrwał wszystko, czego nie zdołały zachować w słowach.

W środku znajdowało się sześć kopert: 1996, 2001, 2006, 2011, 2016 i 2021. Każda przechowywała zdjęcia z ich prywatnych sesji. Siódma, oznaczona rokiem 2026, była inna. Mieściła pojedynczą odbitkę, zrobioną w ostatnich tygodniach życia Marioli. Andrzej długo nie potrafił na nią spojrzeć. Wiedział już, ile kosztowało obie kobiety to zdjęcie.

Na fotografii siedziały obok siebie, starsze, zmęczone, wciąż uparte. Arleta obejmowała Mariolę, a Mariola opierała głowę na jej ramieniu. Nie było w tym geście niczego, co należałoby wyjaśniać. Andrzej poczuł ból, ale nie był to już ten sam ból, który towarzyszył mu po otwarciu skrzynki. Raczej żal, że nie można zapytać Marioli, czy była szczęśliwa aż do końca.

Telefon zadzwonił, kiedy wkładał odbitkę do koperty.

— Andrzej? — odezwała się Arleta. — Dominika mówiła, że chciałeś ze mną porozmawiać.

— Chciałem. O tej ostatniej fotografii.

Po drugiej stronie zapadła cisza.

— Mogę przyjechać — powiedziała wreszcie.

— Przyjedź. Zrobię herbatę.

— Mariola powiedziałaby, że znowu parzysz ją za długo.

Andrzej nieoczekiwanie się uśmiechnął.

— A ty powiedziałabyś, że mam to gdzieś.

— Bo mam — odparła Arleta, a potem odchrząknęła. — Za godzinę będę.

Kiedy odłożył słuchawkę, wyjął z szuflady dwa kubki. Tym razem nie odstawił żadnego. W kuchni zaczęła się gotować woda, a on po raz pierwszy od wielu tygodni nie czuł, że przygotowanie herbaty dla dwóch osób jest pomyłką.

ROZDZIAŁ I — KAWA ZA DWIE MARKI

Mariola nie zamierzała płakać przy automacie z kawą. Mogła płakać w nocy, gdy dzieci spały, albo pod prysznicem, gdzie szum wody zagłuszał wszystko. Ale nie na korytarzu, między tablicą ogłoszeń a drzwiami do świetlicy, w obecności obcych ludzi. Miała dwadzieścia siedem lat, dwoje dzieci, męża, który od rana próbował dowiedzieć się czegoś w urzędzie, i tyle dumy, żeby nie pozwolić Niemcom oglądać swojego rozpaczy.

Automat połknął jej dwie marki i nie wydał niczego.

— No pięknie — powiedziała po polsku. — Nawet kawa tutaj ma mnie w dupie.

— Trzeba go kopnąć z lewej — odezwał się za nią kobiecy głos. — Z prawej nie działa.

Mariola obejrzała się. W drzwiach stała blondynka z małym chłopcem na biodrze. Miała niedbale związane włosy, spraną kurtkę i spojrzenie kogoś, kto już dawno przestał przepraszać za własne istnienie.

— Poważnie?

— Jak najbardziej. Ale delikatnie, bo portier potem robi awanturę.

Blondynka postawiła chłopca na ziemi, podeszła do automatu i uderzyła go otwartą dłonią pod panelem. Maszyna zacharczała. Do plastikowego kubka zaczęła płynąć kawa.

— Proszę. Technika zachodnia. Wymaga polskiej ręki.

Mariola roześmiała się tak niespodziewanie, że sama była tym zaskoczona.

— Jestem Mariola.

— Arleta. A ten mały bandyta to Marcin. Nie dotykaj, synu, bo jeszcze nam oboje prąd odetną.

Chłopiec przyjrzał się Marioli z powagą, po czym schował się za nogą matki.

— Mam dwie dziewczynki — powiedziała Mariola. — Dominikę i Sabrinę. Zostały z sąsiadką na piętrze. Wyszłam tylko po kawę i już zaczęłam żałować.

— To chodź ze mną do świetlicy. Tam przynajmniej można usiąść. Chyba że boisz się blondynek.

— Tylko tych, które biją automaty.

— To akurat słusznie.

Świetlica miała cztery stoły, telewizor ustawiony zbyt wysoko i okno wychodzące na parking. Na parapecie stała doniczka z rośliną, której nikt nie potrafił nazwać. Mariola usiadła tyłem do drzwi, żeby nie widzieć kolejnych osób niosących dokumenty. Arleta posadziła Marcina przy stoliku i wyjęła z torby mały samochodzik bez jednego koła.

— Długo tu jesteś? — zapytała Mariola.

— Wystarczająco, żeby wiedzieć, gdzie nie dają się oszukać przy wymianie pieniędzy. Za krótko, żeby przestać budzić się ze strachem.

— My dopiero przyjechaliśmy.

— Widać.

— Po czym?

— Po tym, że jeszcze próbujesz rozumieć wszystkie kartki na tablicy.

Mariola odruchowo poprawiła grzywkę. Arleta zauważyła gest i uśmiechnęła się szeroko.

— O, a to co? W obozie też trzeba wyglądać jak na dancing?

— Trzeba wyglądać jak człowiek. Nie przyjechałam tu po to, żeby od razu zdziczeć.

— Z taką fryzurą to ci nie grozi.

— To był komplement?

— Jeszcze nie zdecydowałam.

Rozmowa szła im łatwiej, niż Mariola chciała przyznać. W Polsce, kiedy spotykała obcą kobietę, zaczynała od pogody, dzieci i cen w sklepach. Tutaj po dziesięciu minutach wiedziała, że Arleta pochodzi z Wrocławia, uciekła z synem od męża, który pił i potrafił zamienić zwykły wieczór w piekło, a do Niemiec przyjechała z jedną walizką. Arleta mówiła o tym bez łez. Dopiero kiedy Marcin upuścił samochodzik i odruchowo skulił ramiona na dźwięk uderzenia, twarz matki na moment zesztywniała.

Mariola podniosła zabawkę.

— Nic się nie stało, kochanie — powiedziała do chłopca. — Samochód tylko zrobił wypadek.

Marcin spojrzał na nią nieufnie.

— Tata krzyczał, jak coś spadło — wyjaśniła cicho Arleta.

Mariola nie wiedziała, co odpowiedzieć. Podała chłopcu samochodzik, a potem postawiła przed nim pusty kubek, żeby miał garaż.

— U nas Andrzej czasem krzyczy, kiedy nie może znaleźć kluczy — powiedziała. — Ale najczęściej dlatego, że sam je gdzieś położył.

— To już inna historia.

— Tak. Inna.

Arleta przyjrzała się jej uważniej.

— A ty? Skąd jesteś?

— Ostatnio z Tychów. Wcześniej bywało różnie. Rodzina w Krakowie, sprawy w Krakowie… Całe życie w drodze, a teraz jeszcze dalej.

— Masz tam kogoś, za kim szczególnie tęsknisz?

Pytanie było zwyczajne, ale Mariola poczuła je jak dotknięcie siniaka. Pomyślała o Darku, o jego dłoniach na kierownicy, o sposobie, w jaki wypowiadał jej imię. Potem o Andrzeju, który rano zawiązywał Sabrinie szalik i obiecywał, że znajdzie im mieszkanie. Nie była gotowa opowiedzieć nowo poznanej kobiecie, jak wiele rzeczy potrafiła pomieścić w jednym sercu.

— Za Polską — odpowiedziała. — Za tym, że wiedziałam, co będzie jutro.

— A wiedziałaś?

Mariola popatrzyła na nią. Arleta nie pytała złośliwie.

— Nie — przyznała. — Ale łatwiej było udawać.

Marcin zsunął się z krzesła i pobiegł do kąta, gdzie ktoś zostawił pudełko klocków. Arleta śledziła go wzrokiem. Mariola zauważyła, że blondynka sprawdza co kilka sekund, czy chłopiec jest bezpieczny, nawet kiedy rozmawia.

— Mogę cię o coś zapytać? — powiedziała.

— Możesz. Nie obiecuję, że odpowiem grzecznie.

— Dlaczego zdecydowałaś się wyjechać właśnie teraz?

Arleta przez chwilę milczała. Potem odstawiła kubek.

— Bo któregoś wieczoru mój mąż wrócił pijany, a Marcin schował się pod stołem, zanim tamten zdążył otworzyć usta. I ja pomyślałam: jeśli zostanę, nauczę własne dziecko bać się odgłosu klucza w zamku. Nie chciałam tego. Tylko tyle i aż tyle.

Mariola nie sięgnęła po jej rękę. Jeszcze nie wiedziała, czy Arleta lubi, kiedy ktoś ją pociesza dotykiem.

— Dobrze zrobiłaś — powiedziała.

— Wiem. Tylko wiedzieć i nie bać się to dwie różne rzeczy.

W drzwiach pojawił się wysoki mężczyzna z teczką. Mariola od razu rozpoznała Andrzeja. Wyglądał na zmęczonego; koszula wysunęła mu się ze spodni, a na czole miał tę znajomą zmarszczkę, która pojawiała się po rozmowach z urzędnikami.

— Tutaj jesteś — powiedział. — Szukam cię od dziesięciu minut.

— Wreszcie znalazłam kawę, która nie smakuje jak kara za grzechy. Andrzej, poznaj Arletę. Arleta, mój mąż.

Andrzej podał jej rękę.

— Miło mi. Żona już zdążyła zrobić zamieszanie?

— Tylko pobiła automat — odpowiedziała Arleta. — Ale sprawiedliwie, bo wcześniej ją okradł.

— To brzmi jak Mariola.

Pochylił się i pocałował żonę w skroń. Był to gest tak codzienny, że Mariola nawet nie przerwała mieszania kawy. Arleta zobaczyła jednak, jak Mariola odruchowo oparła na chwilę dłoń na jego nadgarstku. Między nimi była bliskość, której nie trzeba było nikomu tłumaczyć.

— Są jakieś wiadomości? — zapytała Mariola.

— Niewiele. Mamy czekać. W poniedziałek znowu spróbuję.

— Czyli wszystko po staremu.

— Na razie.

Andrzej spojrzał na Marcina i zapytał, ile chłopiec ma lat. Rozmawiali jeszcze chwilę o dzieciach i dokumentach. Kiedy wyszedł, Mariola odprowadziła go wzrokiem. Arleta zauważyła to, ale nic nie powiedziała.

— Dobry człowiek — odezwała się w końcu.

— Jest dobry — przyznała Mariola. — Czasem aż mnie tym denerwuje.

— To możesz go komuś pożyczyć. Na dwa dni, do skręcania mebli.

— Nie ma mowy. Meble skręca fatalnie.

Śmiały się, dopóki Marcin nie zażądał czegoś do jedzenia. Arleta wyjęła z torby bułkę i podzieliła ją na trzy części. Jedną podała Marioli.

— Nie jestem głodna.

— To nie jedz. Ale weź. Może zgłodniejesz, zanim trafisz do swojego pałacu.

Mariola przyjęła kawałek pieczywa. Pomyślała, że od przyjazdu wszyscy czegoś od niej chcieli: dokumentów, podpisów, odpowiedzi, cierpliwości. Arleta była pierwszą osobą, która dała jej coś bez pytania, czy na to zasłużyła.

Po południu spotkały się ponownie, tym razem przy schodach. Mariola szukała pralni, Arleta niosła worek dziecięcych ubrań.

— Znowu ty — powiedziała blondynka. — Śledzisz mnie?

— Oczywiście. Mam listę podejrzanych Polek i ty jesteś na pierwszym miejscu.

— To chodź. Pokażę ci, gdzie jest pralka, która nie zjada skarpetek. A przynajmniej zjada tylko jedną z pary.

W pralni panował zaduch. Mariola patrzyła, jak Arleta bez namysłu rozdziela ubrania, wybiera program i tłumaczy jej oznaczenia na pokrętle. Jeszcze rano ta kobieta była obca. Teraz wydawała się kimś, przy kim można bez wstydu przyznać, że nie rozumie się nawet instrukcji na ścianie.

— Ty zawsze jesteś taka pewna siebie? — zapytała Mariola.

— Nie. Po prostu kiedy się boję, gadam więcej. A kiedy bardzo się boję, przeklinam.

— To już wiem, skąd te wszystkie cholery.

— Poczekaj, aż naprawdę się zdenerwuję.

Mariola oparła się o blat. Włosy opadły jej na twarz. Sięgnęła po spinkę, ale nie mogła znaleźć jej w torebce.

— Szlag. Zgubiłam jedyną porządną.

Arleta odpięła z własnych włosów prostą metalową klamrę.

— Masz.

— Nie, nie będę ci zabierać.

— Nie zabierasz. Pożyczam. Włosy ci wchodzą do oczu i zaraz wpadniesz do tej pralki.

Mariola przyjęła spinkę. Metal był jeszcze ciepły od dłoni Arlety. Zapięła nią ciemne pasmo nad uchem.

— Jak wyglądam?

Arleta przyjrzała się jej bez pośpiechu.

— Jak kobieta, która nawet w obozowej pralni próbuje wszystkim pokazać, że ma klasę.

— Czyli pięknie.

— Nie przesadzaj, brunetko. Jeszcze ci się w głowie przewróci.

— Za późno.

Tego wieczoru Mariola wróciła do pokoju z wypranymi ubraniami i spinką we włosach. Dominika siedziała na łóżku, czytając książkę, Sabrina zasypiała przy Andrzeju. Mąż zapytał, skąd wzięła nową ozdobę.

— Od Arlety — odpowiedziała. — Poznałam dziś fajną dziewczynę.

— Widziałem. Dobrze wam się rozmawiało.

— Bardzo dobrze.

Andrzej uśmiechnął się i wrócił do czytania córce. Mariola zdjęła spinkę, obejrzała ją w świetle lampki i położyła obok szczotki. Był to zwykły przedmiot, tani i trochę porysowany. Nie miała pojęcia, że za czterdzieści jeden lat jej mąż weźmie go do ręki i spróbuje zrozumieć historię, której początku właśnie był świadkiem.

Na razie Mariola myślała tylko o jutrzejszej kawie. I o tym, że dawno nie śmiała się tak swobodnie z kimś poznanym tego samego dnia.

ROZDZIAŁ II — Dwa autobusy, cholera jasna

Zima 1985/1986 roku

Śnieg pojawił się nad ranem. Nie spadło go wiele, ale wystarczyło, żeby obozowe podwórze straciło na kilka godzin swój zwykły kolor. Mariola patrzyła przez okno, trzymając w dłoni szczotkę do włosów. Na parapecie stał kubek z wystygłą kawą, a obok niego metalowa spinka, którą Arleta pożyczyła jej pierwszego dnia znajomości.

— Mamo, znowu nie możesz się uczesać? — spytała Dominika, która od kwadransa szukała drugiej rękawiczki.

— Mogę. Tylko nie zamierzam robić tego byle jak.

— Przecież idziemy tylko na śniadanie.

— Właśnie. Nigdy nie wiadomo, kogo człowiek spotka przy marmoladzie.

Andrzej, siedzący na łóżku z Sabriną na kolanach, parsknął śmiechem. Miał na sobie sweter, który Mariola cerowała już dwa razy. W Polsce nie znosił załatwiania spraw w urzędach; tutaj każdy dzień zaczynał od pytania, w jakiej kolejce będzie dziś stał.

— Spotkasz panią Halinę i kucharkę. Obie już widziały twoją grzywkę.

— To nie powód, żeby je rozczarować.

Pocałowała go w policzek. Andrzej przytrzymał ją na chwilę za rękę.

— Dzisiaj spróbuję dowiedzieć się czegoś o mieszkaniach. Może wreszcie będziemy wiedzieć, na czym stoimy.

— Dowiedz się. I nie daj się spławić pierwszemu urzędnikowi.

— Tak jest, pani kierownik.

Byli zmęczeni, oboje. W nocy Sabrina kaszlała, Dominika śniła o szkole w Polsce, a przez ścianę ktoś do późna słuchał radia. Mimo to rano potrafili się jeszcze przekomarzać. Mariola uważała tę zdolność za jedną z niewielu rzeczy, których emigracja im nie odebrała.

Arleta czekała przy automacie z kawą. Trzymała Marcina za rękę, a jej jasne włosy sterczały spod czapki w kilku kierunkach.

— No proszę. Księżniczka już wstała. Myślałam, że dopiero po południu skończysz układać ten cholerny hełm.

— A ja myślałam, że przyjdziesz z komplementem.

— Przyniosłam coś lepszego. Prawdziwą kawę. Z paczki, nie z tej brązowej kałuży.

Mariola spojrzała na nią z uznaniem.

— Arleta, ty mnie kiedyś doprowadzisz do zguby.

— Byle z kofeiną.

Znalazły wolny stolik w świetlicy. Dzieci natychmiast zajęły się drewnianymi klockami, choć Sabrina bardziej interesowała się przewracaniem budowli niż ich stawianiem. Mariola obserwowała ją kątem oka, jednocześnie rozrywając małą saszetkę cukru na dwie części.

— Nie musisz się dzielić — powiedziała Arleta.

— Wiem. Właśnie dlatego to robię.

Przez pierwsze tygodnie rozmawiały przede wszystkim o obozie. Kto ma dobry numer do tłumacza, gdzie można kupić niedrogie buty, jak długo trzeba czekać na wizytę u lekarza. Teraz coraz częściej zostawały przy stoliku, kiedy wszystkie praktyczne tematy były już wyczerpane.

— Wiesz, czego mi brakuje? — spytała Arleta. — Własnych drzwi. Takich, które zamknę i będę wiedziała, że nikt za nimi nie zacznie wrzeszczeć.

Mariola nie odpowiedziała żartem. Znała już zarys historii męża Arlety: picie, awantury, przeprosiny, po których wszystko zaczynało się od nowa. Znała też ten szczególny sposób, w jaki Arleta milkła, gdy ktoś podnosił głos na korytarzu.

— Będziesz miała te drzwi — powiedziała.

— Skąd możesz wiedzieć?

— Nie mogę. Ale mogę ci pomóc o nie zawalczyć.

Arleta wpatrywała się w dno kubka.

— Ty wszystko mówisz tak, jakbyś wydawała rozkazy światu.

— Świat mnie nie słucha. Więc ćwiczę na tobie.

— Bezczelna jesteś.

— A ty nadal tu siedzisz.

Arleta uśmiechnęła się, ale po chwili spoważniała.

— Wczoraj dostałam list. Od niego.

Mariola odsunęła kubek.

— Chcesz powiedzieć, co napisał?

— Że nie pije. Że zrozumiał. Że Marcin potrzebuje ojca. A potem, że jeśli nie wrócę, to będę żałować. Jakby groźba była najlepszym sposobem na odzyskanie żony.

— Drań.

— Właśnie. A najgorsze, że przez chwilę chciałam mu uwierzyć. Nie dlatego, że za nim tęsknię. Chciałam uwierzyć, że to wszystko wreszcie ma jakiś sens.

Mariola położyła dłoń na jej ręce. Nie ścisnęła mocno. Po prostu została tak przez chwilę.

— To, że się zawahałaś, nie znaczy, że musisz wracać.

— Wiem. Tylko czasem wiedzieć to za mało.

— To przyjdź wtedy do mnie. Będę ci przypominać.

— Nawet jeśli będę cię budzić o trzeciej w nocy?

— O trzeciej cię zwyzywam. O trzeciej pięć zrobię kawę.

Arleta roześmiała się tak gwałtownie, że Marcin podniósł głowę znad klocków. Potem spojrzała na Mariolę inaczej: nie jak na kobietę, która umie wszystko załatwić, lecz jak na kogoś, przy kim można przez moment przestać udawać odwagę.

Kilka dni później Mariola poszła z Andrzejem na spotkanie w sprawie przeniesienia. Urzędnik mówił powoli, lecz jego niemiecki nadal brzmiał dla niej jak zamknięte drzwi. Andrzej notował adresy i terminy, a ona wypatrywała na formularzach słów, które już rozpoznawała. Kiedy wrócili, miała w głowie jeden szczegół.

— Mogą nas wysłać do innego miasta — powiedziała Arlecie wieczorem.

Stały w pralni, tej samej, w której poznały się przy zepsutej suszarce. W metalowych bębnach wirowały ubrania, a powietrze było ciężkie od wilgoci.

— Was? — Arleta przestała składać koszulę Marcina.

— Naszą rodzinę. Nic pewnego. Andrzej mówi, że może za miesiąc, może za pół roku.

— A mnie?

— Nie wiem.

Przez chwilę słyszały tylko pracujące maszyny. Arleta złożyła koszulę jeszcze raz, choć była już równo ułożona.

— No to pięknie. Ledwo znalazłam jedną normalną kobietę w tym całym pieprzonym obozie i już mają ją wywieźć.

— Normalną? Mnie? To bardzo pochopna ocena.

— Nie zmieniaj tematu.

Mariola oparła się biodrem o blat.

— Nie zmieniam. Tylko nie zamierzam rozpaczać nad czymś, czego jeszcze nie wiemy.

— A jeśli dostaniecie mieszkanie daleko?

— Będziesz przyjeżdżać.

— Czym? Samolotem?

— Autobusem.

— A jeśli trzeba będzie się przesiąść?

— To dwoma autobusami.

— A jeśli trzema?

— Arleta, do cholery, choćby czterema. Przecież nie przestanę cię znać dlatego, że jakiś urzędnik postawi pieczątkę.

Arleta odłożyła koszulę. Uśmiechnęła się dopiero wtedy, gdy Mariola wyciągnęła rękę i poprawiła jej kołnierz.

— Ty naprawdę jesteś taka uparta?

— Jeszcze bardziej, niż myślisz.

— To dobrze. Bo ja też.

Tego samego tygodnia wybrały się do miasta. Andrzej zajął się dziećmi, a one pojechały autobusem, żeby kupić skarpetki dla Marcina i szampon, na który Mariola uparła się po zobaczeniu reklamy. Po drodze zatrzymały się przed witryną sklepu z sukienkami. Na manekinie wisiała czerwona kreacja z szerokim paskiem.

— W takiej poszłabym z Andrzejem na tańce — oznajmiła Mariola.

— A on lubi tańczyć?

— Lubi patrzeć, jak ja tańczę. To już połowa sukcesu.

Arleta przyjrzała się jej odbiciu w szybie.

— Ty go naprawdę kochasz.

— Tak. Dlaczego pytasz?

— Bo kiedy o nim mówisz, masz inny głos.

Mariola odwróciła się od wystawy. Przez chwilę szukała odpowiedzi, która nie zabrzmiałaby jak obrona przed oskarżeniem, którego Arleta przecież nie postawiła.

— Andrzej jest moim domem — powiedziała wreszcie. — Nawet jeśli teraz mieszkamy w jednym pokoju z dwójką dzieci i szafą, która się nie domyka.

— To ładne.

— Nie mów nikomu. Jeszcze uznają, że jestem sentymentalna.

Kupiły skarpetki i szampon, ale na kawę zostało im niewiele pieniędzy. Usiadły więc na ławce przy przystanku, dzieląc się bułką z serem. Mariola rozpięła płaszcz, bo zrobiło jej się gorąco od szybkiego marszu. Arleta podała jej serwetkę.

— Masz okruszki na bluzce.

— Gdzie?

— Tutaj. Nie ruszaj się.

Strzepnęła je z materiału i natychmiast cofnęła rękę. Gest był zwyczajny, ale Mariola zauważyła, że Arleta na sekundę straciła wątek. Zaraz potem zaczęła opowiadać o kasjerce, która potraktowała je jak dwie głupie cudzoziemki. Mariola pozwoliła jej mówić. Nie wszystko, co człowiek zauważy, trzeba od razu nazywać.

Kiedy wróciły, Andrzej stał w progu z Sabriną na rękach. Dziewczynka miała na twarzy ślady dżemu.

— Udały się zakupy? — zapytał.

— Mamy skarpetki, szampon i nowe wiadomości o niemieckich cenach — odparła Mariola. — Wszystkie złe.

— Czyli dzień udany.

Arleta pożegnała się i poszła po Marcina. Mariola patrzyła za nią jeszcze chwilę, aż blond włosy zniknęły za zakrętem korytarza. Potem weszła do pokoju, odebrała od Andrzeja Sabrinę i pocałowała męża w usta. Przytulił ją z wdzięcznością człowieka, który cały dzień był sam z dziećmi.

Wieczorem, gdy wszyscy zasnęli, Mariola znalazła w kieszeni płaszcza paragon z kawiarni, do której nie weszły. Na odwrocie Arleta nabazgrała długopisem: „Dwa autobusy, cholera jasna”. Mariola uśmiechnęła się i wsunęła kartkę między strony notesu. Nie myślała o tym jak o pamiątce wielkiej historii. Chciała tylko zachować dowód, że ktoś potrafił rozśmieszyć ją w dniu, w którym tak bardzo bała się przyszłości.

ROZDZIAŁ III — Wieczór bez udawania

W marcu obóz zaczął przeciekać. Woda spływała po ścianie wspólnej łazienki, pod oknem świetlicy ustawiono wiadro, a ktoś przykleił do drzwi pralni kartkę z niemieckim napisem, którego nikt nie umiał dokładnie przetłumaczyć. Mariola twierdziła, że budynek jest obrażony na wiosnę.

Arleta miała gorszy humor. Od dwóch tygodni czekała na odpowiedź w sprawie mieszkania i codziennie zaglądała do skrzynki pocztowej, choć listonosz przychodził o stałej porze. Gdy Mariola zastała ją rano przy oknie, od razu zobaczyła, że coś jest nie tak.

— Co się stało?

— Nic.

— Znam już to twoje „nic”. Zwykle oznacza trzy problemy i jednego faceta, którego należałoby kopnąć w dupę.

— Tym razem tylko trzy problemy.

Mariola postawiła przed nią kubek kawy. Arleta przyjęła go bez uśmiechu.

— Marcin znowu pytał o ojca — powiedziała. — Nie o tego z listów. O prawdziwego. Takiego, który przychodzi na przedstawienie i pamięta, ile syn ma lat.

— Co mu powiedziałaś?

— Że tata jest daleko. Nie umiałam powiedzieć więcej.

— Może na razie tyle wystarczy.

— A jeśli kiedyś uzna, że to moja wina?

Mariola usiadła obok niej.

— Może zadać ci trudne pytania. Dzieci to potrafią. Ale nie będziesz go chronić, wracając do człowieka, przy którym się bałaś.

Arleta spojrzała na nią z irytacją.

— Nie musisz zawsze mieć gotowej odpowiedzi.

— Nie mam. To tylko zdanie, w które wierzę.

Przez chwilę siedziały w milczeniu. Mariola znała ten rodzaj bezsilności: można zrobić śniadanie, wyprać dziecku ubrania, znaleźć lekarza, ale nie da się jednym ruchem naprawić całej przeszłości.

— Przyjdź wieczorem — zaproponowała. — Andrzej zabierze dziewczynki do znajomych. Będziemy miały godzinę spokoju.

— I będziesz mnie pocieszać?

— Nie. Będziemy pić wino i mówić źle o ludziach, którzy na to zasłużyli.

— To brzmi znacznie lepiej.

Wieczorem Arleta przyniosła małą butelkę czerwonego wina i paczkę słonych paluszków. Mariola wyciągnęła z szafy dwa kieliszki, które przywiozła z Polski owinięte w ręczniki. Jeden miał odpryśnięty brzeg.

— Który chcesz? — zapytała.

— Ten cały. Jeszcze nie zasłużyłam, żebyś mnie okaleczyła.

— Niewdzięczna.

Usiadły przy stole. W pokoju pachniało mydłem i lakierem do włosów. Za oknem zapadał zmierzch; gdzieś na korytarzu dziecko wołało matkę, a z sąsiedniego pokoju dochodziły odgłosy telewizora.

— Ustalmy zasady — powiedziała Mariola. — Przez godzinę nie rozmawiamy o urzędach, dokumentach ani o tym, czy w stołówce jutro znowu będzie kapusta.

— A o mężczyznach?

— O mężczyznach wolno. Zwłaszcza źle.

— O kobietach?

Mariola uniosła brwi.

— Jeśli masz jakąś ciekawą historię, nie będę protestować.

Arleta parsknęła śmiechem.

— Ty się niczego nie boisz, prawda?

— Boję się. Tylko nie lubię, kiedy strach prowadzi rozmowę za mnie.

Zaczęły od wspomnień. Arleta opowiadała o Wrocławiu: o tramwaju, który zawsze uciekał jej sprzed nosa, o piekarni przy ulicy, na której mieszkała jako dziewczynka, i o pierwszej pracy. Mariola słuchała, wyobrażając sobie tę młodszą Arletę, jeszcze nieznającą człowieka, z którym później tak długo próbowała ułożyć życie.

— A ty? — zapytała blondynka. — Jaka byłaś przed Andrzejem?

— Okropna.

— W to akurat wierzę.

— Wszędzie musiałam być pierwsza. Na zabawie, w rozmowie, w podejmowaniu decyzji. Mama mówiła, że kiedyś ktoś mnie za to porządnie ustawi.

— I ustawił?

— Nie. Andrzej miał więcej rozumu. Nauczył się wybierać bitwy.

— A ty?

— Ja nadal walczę o wszystko. Nawet o miejsce na półce.

Roześmiały się. Potem Arleta zapytała o małżeństwo. Nie z ciekawości plotkarki, lecz ostrożnie, jakby dotykała przedmiotu, który mógł się rozpaść.

— Jak poznałaś, że to ten człowiek?

Mariola długo obracała kieliszek.

— Nie poznałam. Nie było żadnej muzyki ani błysku. Po prostu któregoś dnia zorientowałam się, że kiedy dzieje się coś dobrego, chcę najpierw powiedzieć Andrzejowi. A kiedy jest źle, szukam jego ręki.

— Brzmi jak miłość.

— Bo to jest miłość.

Arleta przyjęła odpowiedź bez komentarza. Mariola ceniła to w niej coraz bardziej: potrafiła być wulgarna i bezczelna, a jednak nie wyśmiewała rzeczy, które ktoś wypowiadał serio.

— A ty? — spytała Mariola. — Chcesz jeszcze kogoś poznać?

— Chcę. Tylko nie wiem, czy umiem. Jak jakiś mężczyzna jest dla mnie miły, najpierw myślę, co będzie chciał w zamian.

— Nie wszyscy są tacy jak twój mąż.

— Wiem to głową. Reszta mnie jeszcze nie dostała wiadomości.

Mariola pochyliła się i napełniła jej kieliszek do połowy.

— To nie musisz się spieszyć.

— Ty zawsze jesteś taka pewna tego, co robić?

— Nie. Ale bardzo przekonująco udaję.

Wtedy Arleta opowiedziała jej o jednym z ostatnich wieczorów w Polsce. Nie wdawała się w szczegóły, nie musiała. Wystarczyło kilka zdań o kluczu obracanym w zamku, o Marcinie budzącym się od hałasu i o poranku, kiedy zdecydowała, że więcej nie będzie czekać na cudzą poprawę.

Mariola nie przerywała. Dopiero kiedy Arleta skończyła, powiedziała:

— Dobrze, że wyjechałaś.

— Wszyscy to mówią.

— Ja nie mówię, że było łatwo. Mówię, że dobrze.

Arleta przetarła oczy rękawem.

— Cholera. Miał być wieczór bez płaczu.

— Niczego takiego nie ustalałyśmy. Tylko bez kapusty i urzędów.

— W takim razie jeszcze zdążę się skompromitować.

— Przy mnie możesz.

Te trzy słowa zostały z nimi dłużej niż reszta rozmowy. Mariola wstała, żeby przynieść chusteczki. Arleta złapała ją za nadgarstek.

— Nie idź jeszcze.

Mariola usiadła z powrotem. Arleta przez moment trzymała jej rękę, po czym wypuściła ją z lekkim zakłopotaniem.

— Przepraszam. Robię się sentymentalna po dwóch łykach.

— To dobrze, że nie kupiłaś całej skrzynki wina.

Arleta uśmiechnęła się, ale jej spojrzenie zatrzymało się na twarzy Marioli. Brunetka miała na policzku niewielką smugę pudru, której nie rozprowadziła rano. Arleta wskazała ją palcem.

— Masz tu coś.

— Gdzie?

— Poczekaj.

Starła smugę kciukiem. Mariola zamarła na sekundę, bardziej z zaskoczenia niż z czegokolwiek innego. Arleta natychmiast cofnęła rękę.

— Gotowe. Możesz znów podbijać świat.

— Na dziś wystarczy mi ten pokój.

Nie powiedziały nic więcej. Kiedy Andrzej wrócił z dziewczynkami, Arleta pomagała już składać kieliszki do szafki. Mariola przedstawiła mu ich wieczór jako bardzo udaną naradę w sprawie złego humoru.

— I jakie wnioski? — spytał.

— Że jutro robimy kawę — powiedziała Arleta.

— To doprawdy przełomowe.

— Nie każdy musi rozumieć wielką politykę — odparła Mariola.

Kilka dni później Arleta zaprosiła Mariolę na spacer za obóz. Szły wzdłuż niskiego ogrodzenia, mijając drzewa, które dopiero zaczynały wypuszczać pąki. Na pobliskiej drodze samochody mijały się z jednostajnym szumem. Obie miały na sobie płaszcze, choć słońce grzało już wyraźnie.

— Myślałam o tym naszym wieczorze — zaczęła Arleta.

— O winie? Było paskudne.

— O tym, że powiedziałam ci więcej niż komukolwiek od dawna.

— Nie musisz się z tego tłumaczyć.

— Nie tłumaczę się. Chcę tylko wiedzieć, czy cię tym nie obciążyłam.

Mariola zatrzymała się.

— Arleta, nie jestem porcelanowa. Jeśli coś będzie dla mnie za trudne, powiem. A na razie dobrze mi z tym, że mi ufasz.

— Ja nie zawsze umiem być łatwa.

— Ja też nie. Andrzej może zaświadczyć na piśmie.

Ruszyły dalej. Po chwili Mariola wyjęła z kieszeni metalową spinkę.

— Wciąż ją mam — powiedziała.

— Widzę. Nawet jej nie oddałaś, złodziejko.

— Mówiłaś, że pożyczasz. Nie ustaliłyśmy terminu zwrotu.

— To może być najdłuższa pożyczka w historii Niemiec.

Mariola wsunęła spinkę we włosy i odwróciła głowę.

— Pasuje?

Arleta poprawiła ją delikatnie, tak żeby nie ciągnąć ciemnych pasm.

— Pasuje. Tylko nie zgub.

— Nie zgubię.

Wieczorem Mariola wróciła do Andrzeja i córek. Pomogła Dominice z zadaniem, utuliła Sabrinę, a potem usiadła z mężem przy oknie. Andrzej opowiadał o nowej możliwości pracy, jeszcze niepewnej, ale obiecującej. Słuchała go uważnie. Kiedy zmęczony oparł głowę na jej ramieniu, pogładziła go po włosach.

Jej życie nie rozdzieliło się tego dnia na dwie części. Nie wydarzyło się nic, co można by nazwać początkiem romansu. Był mąż, którego kochała, były dzieci, o które się troszczyła, i była Arleta, która coraz częściej pojawiała się w jej myślach nie dlatego, że potrzebowała pomocy, lecz dlatego, że Mariola chciała usłyszeć jej śmiech.

Następnego ranka spotkały się przy automacie z kawą. Arleta spojrzała na spinkę w ciemnych włosach Marioli i uśmiechnęła się szeroko.

— Znowu ją nosisz.

— A co, brzydka?

— Nie. Po prostu dobrze wygląda na tobie coś mojego.

Mariola popatrzyła na nią uważniej. Arleta już sięgała po dwa kubki, jakby nie powiedziała nic szczególnego.

— To chodź, blondyneczko — odparła Mariola. — Zobaczymy, co dziś wymyśli nam ten pieprzony świat.

ROZDZIAŁ IV — Nie pozwolę, żeby adres zdecydował

Na tablicy ogłoszeń wisiała nowa kartka. Przyklejono ją krzywo, a mimo to w ciągu kwadransa zgromadziło się pod nią kilkanaście osób. Każdy chciał przeczytać własną przyszłość z tych samych urzędowych zdań.

Mariola przyszła po śniadaniu. Dominika trzymała ją za rękę, Sabrina marudziła w wózku, a Andrzej, zniecierpliwiony, próbował przebić się przez tłum.

— Podobno będą przenosić rodziny — powiedział, wracając z kartką pełną notatek. — Nie wszystkich naraz. Musimy czekać na wezwanie.

— Dokąd?

— Jeszcze nie wiadomo.

Mariola spojrzała na nazwiska zapisane pod nagłówkiem. Nie było wśród nich Arlety.

— A osoby samotnie wychowujące dzieci?

— Mariola, nie mogę odpowiadać za urząd. Sam nie wiem, co zrobią z nami.

Nie podniósł głosu. Tym bardziej poczuła, że niepotrzebnie naciska. Andrzej od tygodni załatwiał sprawy, których nie rozumiał do końca nawet tłumacz. Uczył się słów związanych z pracą, mieszkaniem i zasiłkiem. Wieczorami zasypiał z dokumentami na kolanach.

— Wiem — powiedziała i dotknęła jego rękawa. — Przepraszam.

— Chciałbym już wiedzieć, gdzie postawimy stół — odparł. — Nawet najbrzydszy stół świata. Byle nasz.

W tym samym momencie zobaczyła Arletę, która szła korytarzem z Marcinem. Blondynka dostrzegła ich miny i od razu się zatrzymała.

— Co się stało? Wyglądacie, jakbyście przeczytali własne wyroki.

— Może dostaniemy mieszkanie — wyjaśniła Mariola.

— To chyba dobrze.

— Nie wiem gdzie.

Arleta zrozumiała bez dalszych pytań. Podniosła Marcina wyżej na biodrze.

— Najpierw niech wam dadzą klucze. Potem będziemy przeklinać odległość.

— Ty wszystko obracasz w żart.

— Nie wszystko. Ale jak zacznę teraz płakać, ten mały też zacznie, a wtedy będzie dopiero koncert.

Marcin, jakby na potwierdzenie, złapał ją za włosy.

— Ała, do cholery! Widzisz? Już ćwiczy.

Mariola roześmiała się mimo niepokoju.

Kilka dni później dostała list od matki. Papier pachniał starym mieszkaniem tylko w jej wyobraźni; naprawdę pachniał kurzem i pocztą. Matka pytała o dziewczynki, o pracę Andrzeja, o niemieckie sklepy. Na końcu dopisała, że w Polsce lato zapowiada się upalne i że ogródek sąsiadki już zakwitł.

Mariola czytała list przy otwartym oknie. Myślała o miejscu, z którego wyjechała, i o tym, jak szybko codzienność zaczynała zastępować wspomnienia. Kiedyś potrafiłaby powiedzieć, co o tej porze robią znajomi w Polsce. Teraz nie wiedziała nawet, kto z kim jeszcze rozmawia.

Arleta przyszła wieczorem, kiedy Andrzej poszedł z dziewczynkami na spacer. Przyniosła pomidory kupione na targu i dwa ciastka zawinięte w serwetkę.

— Nie pytaj, ile kosztowały — powiedziała od progu. — Zrobiłam głupotę i zamierzam ją zjeść.

— Podzielimy na pół?

— Ciastka czy głupotę?

— Jedno i drugie.

Usiadły przy stole. Mariola podała list, ale Arleta go nie wzięła.

— Przeczytaj mi, jeśli chcesz. Nie będę zaglądać w cudze słowa.

Mariola przeczytała kilka zdań. Przy wzmiance o ogródku głos jej się załamał.

— To śmieszne — powiedziała. — Nie płakałam, kiedy wyjeżdżaliśmy, a teraz rozkleja mnie jakaś grządka z kwiatami.

— Wcale nie śmieszne. Czasem człowiek wytrzymuje wielkie rzeczy, a dobija go pomidor.

— Ty akurat przyniosłaś dwa.

— No właśnie. Uważaj, bo jestem niebezpieczna.

Mariola odłożyła kartkę. Przez chwilę patrzyła na dłonie Arlety. Miała krótkie paznokcie, jeden zadrapany palec i ślad po długopisie na kciuku. Niewiele rzeczy w obozie było stałych, ale te dłonie potrafiła już rozpoznać bez patrzenia na twarz.

— Boję się, że nas rozdzielą — powiedziała wreszcie.

— Wiem.

— Nie chcę zaczynać jeszcze raz. Poznawać nowych ludzi, tłumaczyć im, dlaczego Dominika płacze, kiedy słyszy podniesiony głos, i dlaczego ja zawsze sprawdzam, czy zamknęłam drzwi.

— Nie będziesz musiała zaczynać ze mną od nowa.

— Skąd ta pewność?

Arleta oparła łokcie na stole.

— Bo ja też nie mam ochoty szukać drugiej takiej wariatki, która przez dwadzieścia minut wybiera szczotkę do włosów, a potem oddaje mi ostatnią kawę.

— To był tylko jeden raz.

— Kłamiesz. Były trzy.

Mariola uśmiechnęła się, ale nie odwróciła wzroku.

— Obiecaj mi coś poważnie.

— Słucham.

— Jeśli trafię daleko, nie pozwól, żebyśmy się rozeszły po cichu. Ludzie tak robią. Najpierw nie mają czasu, potem głupio im zadzwonić, a po roku już nie wiedzą, co powiedzieć.

Arleta wyciągnęła rękę przez stół.

— Obiecuję. Nawet jeśli będę musiała jechać trzema autobusami i jednym pieprzonym tramwajem.

Mariola ujęła jej dłoń.

— Tylko nie zgub się po drodze.

— Nie zgubię. Mam dobry kierunek.

Później rozmawiały o rzeczach mniej poważnych. Arleta opowiadała o kobiecie z sąsiedniego pokoju, która próbowała sprzedać jej cudowny krem na zmarszczki. Mariola oburzyła się, że w ich wieku ktoś już myśli o zmarszczkach.

— Ty byś kupiła — stwierdziła Arleta.

— Oczywiście. Ale najpierw sprawdziłabym skład.

— A potem posmarowałabyś nim mnie, żeby zobaczyć, czy nie uczula.

— Przyjaźń wymaga poświęceń.

W połowie czerwca Andrzej dostał propozycję rozmowy w sprawie pracy. Nie była to posada, o jakiej marzył, lecz dawała nadzieję na własne pieniądze. Tego wieczoru Mariola wyprasowała mu koszulę tak starannie, że narzekał, iż boi się w niej oddychać.

— Jak cię przyjmą, kupimy dziewczynkom porządne łóżka — powiedziała.

— A tobie lustro do samej podłogi.

— Nie przesadzaj. Wystarczy do połowy.

Przytulił ją od tyłu. Przez chwilę stali razem w ciasnym pokoju, a ona opierała się o jego pierś, słuchając znajomego oddechu. Nie było w tym nic niepewnego. Z Andrzejem dzieliła życie, którego ciężaru nie chciała nikomu oddawać.

— Martwisz się? — spytał.

— Trochę.

— O mieszkanie?

— O wszystko.

Odwrócił ją do siebie i pocałował w czoło.

— Poradzimy sobie.

Chciała mu wierzyć. W większości spraw wierzyła bez trudu.

Pod koniec miesiąca Mariola i Arleta pojechały do miasta, żeby kupić buty dla dzieci. W sklepie Marcin uparł się na czerwone, choć były za małe, a Sabrina próbowała wejść pod regał. Mariola, klęcząc przy córce, nagle zaczęła się śmiać.

— Wyobraź sobie, że kiedyś będą dorosłe i będą nam mówiły, jak mamy żyć.

— Marcin już próbuje — odparła Arleta. — Na razie wydaje rozkazy po swojemu.

Po zakupach usiadły na ławce przed dworcem. Przechodnie mijali je szybko, obojętni na ich polszczyznę. Mariola wyjęła z torebki spinkę, tę samą metalową, którą Arleta dała jej kilka miesięcy wcześniej. Wsunęła ją w ciemne włosy.

— Znowu ją nosisz — zauważyła Arleta.

— Bo dobrze trzyma.

— Tylko dlatego?

— A masz lepszy powód?

Arleta przyjrzała jej się uważnie.

— Wyglądasz w niej, jakbyś wszystko miała pod kontrolą.

— To bardzo pożyteczna spinka. Oszukuje nawet ciebie.

— Mnie nie tak łatwo oszukać, brunetko.

Mariola chciała odpowiedzieć żartem, ale nie znalazła słów. Arleta pochyliła się i poprawiła spinkę, odsuwając pasmo włosów znad jej ucha. Zrobiła to zwyczajnie, tak jak robi się coś dla przyjaciółki. Mariola jednak zapamiętała ciepło jej palców.

Wieczorem na tablicy pojawiła się kolejna lista. Tym razem nazwisko Andrzeja było na niej wyraźne. Mieli zgłosić się w urzędzie za dwa tygodnie.

— No to zaczyna się — powiedział, kiedy wrócił do pokoju.

Mariola popatrzyła na niego, na śpiącą Sabrinę i na Dominikę, która rysowała dom z wielkim kominem. Powinna czuć wyłącznie ulgę. Czuła ją, lecz obok ulgi znalazło się miejsce na strach.

Następnego ranka poszła prosto do Arlety.

— Mamy termin.

— To świetnie.

— A ty?

— Nic jeszcze nie dostałam.

Przez moment stały naprzeciwko siebie w korytarzu. Potem Arleta wzruszyła ramionami.

— Nie rób takiej miny. Jeszcze nie wyjechałaś na drugi koniec świata.

— Nie o to chodzi.

— Wiem, o co. Ale posłuchaj: nie pozwolę, żeby adres zdecydował za nas.

Mariola przytuliła ją tak mocno, że Arleta aż wypuściła powietrze.

— Uważaj, bo mi żebra połamiesz.

— To nie żartuj z takich rzeczy.

— Dobrze. Nie żartuję.

Kiedy się odsunęły, obie miały wilgotne oczy. Za ich plecami ktoś głośno przeklinał zepsuty automat z kawą. Świat nadal składał się z tych samych drobnych trudności. Tyle że od tego dnia miały już konkretny powód, by bać się rozstania.

ROZDZIAŁ V — Klucz, który pasuje

W mieszkaniu pachniało świeżą farbą, kurzem i czymś obcym, czego Mariola nie potrafiła nazwać. Dwa pokoje, niewielka kuchnia, łazienka z wanną. Andrzej wszedł pierwszy, niosąc walizkę, a Dominika pobiegła od razu do okna.

— Mamo, stąd widać drzewa!

— Z naszego poprzedniego pokoju też było widać drzewa — przypomniał Andrzej.

— Ale te są nasze — odparła dziewczynka z powagą.

Mariola odłożyła torbę. Nie miała ochoty poprawiać córki. Sama patrzyła na klucz leżący na dłoni, jakby był dowodem czegoś niemożliwego. Mogła zamknąć drzwi i nikt obcy nie wejdzie bez pukania. Mogła zostawić szczotkę w łazience. Mogła wreszcie zdecydować, o której zrobi kawę.

— Podoba ci się? — zapytał Andrzej.

— Bardziej niż myślisz.

Objęła go za szyję i pocałowała. Zaskoczony roześmiał się, po czym przyciągnął ją do siebie. Sabrina zaczęła protestować, że też chce przytulania, więc chwilę później cała czwórka stała pośrodku pustego pokoju, śmiejąc się i przepychając.

Pierwszą noc spędzili na materacach. Rano Mariola obudziła się wcześnie, choć nikt nie hałasował za ścianą. Usiadła w kuchni z kubkiem kawy i słuchała ciszy. Była tak niezwykła, że poczuła się nieswojo.

Brakowało jej Arlety.

W obozie mogła zapukać do sąsiednich drzwi, zanim zdążyła zapomnieć, co chciała powiedzieć. Teraz miała tylko adres zapisany na kartce i numer telefonu do wspólnej budki w ośrodku. Arleta nadal czekała na decyzję urzędników.

Po śniadaniu Mariola poszła na pocztę. Kupiła znaczek, choć mogła zadzwonić. Chciała, żeby Arleta dostała coś, co da się schować do kieszeni.

„Mamy wannę i okno na drzewa. Nie mam jeszcze stołu, więc jeśli przyjedziesz, będziemy piły kawę na podłodze. Znalazłam przystanek. Jeden autobus, potem drugi. Widzisz? Już ćwiczę twoją trasę. M.”

Napisała to na kartce z widokiem Monachium, choć widok był ładniejszy niż ulica, przy której zamieszkali. Po namyśle dopisała: „Spinka jest ze mną”.

Przez pierwsze tygodnie urządzanie mieszkania pochłaniało każdą wolną godzinę. Andrzej wracał zmęczony z pracy, ale przynosił wiadomości o tanich meblach i używanej lodówce. Mariola nauczyła się odczytywać ceny z ogłoszeń. Dominika rozpoczęła naukę w nowej szkole, Sabrina domagała się nieustannie uwagi, a wieczorami wszyscy czworo zasypiali szybciej niż w obozie.

Arleta zadzwoniła w środę. Mariola usłyszała jej głos i od razu usiadła na podłodze przy telefonie, jakby kolana nagle odmówiły posłuszeństwa.

— Halo, piękna pani z własną wanną — odezwała się blondynka. — Czy przyjmuje pani ubogich krewnych?

— Przyjmuje. Pod warunkiem, że przywiozą kawę.

— Bezczelna. Dopiero co dostałaś mieszkanie i już stawiasz warunki.

— A co u ciebie?

Po drugiej stronie zapadła krótka cisza.

— Nadal czekamy. Marcin ma katar, sąsiadka chrapie jak traktor, a ja mam ochotę komuś powiedzieć, żeby się odpieprzył.

— Możesz mnie.

— Ciebie nie chcę. Ty jesteś moją ulubioną brunetką.

Mariola poczuła nagłe ukłucie tęsknoty.

— Przyjedź w sobotę. Andrzej odbierze cię z dworca.

— Nie trzeba. Sama znajdę.

— Arleta, proszę.

— Dobrze. Ale niech nie patrzy na mnie jak na zgubioną paczkę.

W sobotę od rana padało. Mariola piekła ciasto z jabłkami w piekarniku, którego jeszcze nie rozumiała, więc pierwszą porcję przypaliła. Drugą uratowała, zeskrobując nożem ciemny spód. Andrzej przyprowadził Arletę i Marcina tuż po południu.

— No proszę! — zawołała Arleta od progu. — Prawdziwe mieszkanie. I nikt nie stoi w kolejce do kibla.

— Arleta! — Mariola spojrzała znacząco na dzieci.

— Do łazienki — poprawiła się blondynka. — Widzisz, jaka jestem kulturalna?

Marcin pobiegł do dziewczynek. Andrzej zabrał dzieci do pokoju i pokazał im kupione na targu drewniane klocki. Kobiety zostały w kuchni.

Arleta przyglądała się wszystkiemu z przesadną uwagą: filiżankom, firance, starym krzesłom.

— Masz nawet miejsce na swoje szczotki — zauważyła.

— Trzy. Jedna jeszcze w walizce.

— Niech zgadnę: marzysz o czwartej.

— O dużym lustrze. Nie zapominaj.

Arleta roześmiała się, ale zaraz spoważniała.

— Dobrze ci tutaj.

— Dobrze — przyznała Mariola. — Tylko ciebie nie ma za ścianą.

— Nie możesz mieć wszystkiego.

— Wiem. Ale mogę się upierać.

Usiadły przy stole kupionym dwa dni wcześniej. Arleta dotknęła jego krawędzi.

— Pamiętasz, jak mówiłyśmy o kuchni z prawdziwym stołem?

— Pamiętam.

— No to masz.

— Ty też będziesz miała.

— Może.

Mariola położyła dłoń na jej ręce.

— Na pewno.

Arleta nie odsunęła dłoni, lecz spojrzała na nią uważnie.

— Nie obiecuj mi rzeczy, na które nie masz wpływu.

Mariola poczuła, że trafiła na coś ważnego.

— Masz rację. Nie mogę tego obiecać.

— Ale możesz obiecać, że kiedyś znowu usiądziemy przy takim stole.

— To mogę.

Wspólne popołudnie minęło szybko. Andrzej opowiadał o pracy, Arleta o urzędniczce, która trzykrotnie kazała jej przynieść ten sam dokument. Dzieci rozrzuciły klocki po całym pokoju. Po kolacji Mariola pokazała Arlecie łazienkę.

— Popatrz. Wanna. Drzwi się zamykają. Można być człowiekiem.

— Cholera, zazdroszczę ci — przyznała Arleta bez żartu.

Mariola chciała powiedzieć coś pocieszającego, ale przypomniała sobie wcześniejszą rozmowę. Zamiast tego otworzyła szafkę.

— Zostawiłam ci tutaj ręcznik. Na następny raz.

Arleta spojrzała na starannie złożony niebieski materiał.

— A jeśli następnego razu długo nie będzie?

— To ręcznik poczeka.

Arleta dotknęła go opuszkami palców, jakby nie był zwyczajnym ręcznikiem, lecz zaproszeniem do miejsca, w którym wolno jej zostać.

Po wyjeździe gości Mariola znalazła na stole pustą paczkę po kawie i mały liścik. „Nie przypalaj następnego ciasta. A jeśli przypalisz, i tak przyjadę. A.” Schowała kartkę do szuflady obok grzebienia i spinki.

Jesienią Arleta wreszcie dostała przydział. Mieszkanie było skromniejsze i położone daleko od Marioli, ale miało własne drzwi i niewielki pokój dla Marcina. Zadzwoniła natychmiast.

— Zgadnij, co mam.

— Nowego faceta?

— Lepiej. Klucz.

Mariola usiadła na krześle.

— Naprawdę?

— Naprawdę. I mogę go przekręcić od środka. Trzy razy sprawdziłam.

— Arleta…

— Nie płacz, bo zaraz ja zacznę. A muszę jeszcze rozpakować garnek.

Tydzień później Mariola przyjechała z dwiema torbami zakupów i bukietem tanich chryzantem. W mieszkaniu Arlety było zimno, na parapecie stała jedna doniczka, a Marcin spał po południu na nowym łóżku.

— Przyniosłam ci kwiaty — powiedziała Mariola. — Żebyś nie zapomniała, że jesteś panią domu.

— Pani domu ma pęknięty talerz i trzy widelce.

— Od czegoś trzeba zacząć.

Razem rozpakowały zakupy. Mariola ustawiła talerze, Arleta zawiesiła firankę. Kiedy skończyły, stanęły w progu kuchni i oglądały swoje dzieło.

— Krzywo wisi — powiedziała Arleta.

— Firanka czy ja?

— Obie.

Mariola wyciągnęła rękę po młotek, ale Arleta złapała ją za nadgarstek.

— Zostaw. Pierwszy raz od lat coś wisi krzywo i nikomu nie muszę się z tego tłumaczyć.

Mariola opuściła rękę.

— To niech wisi.

W listopadzie przyjechała ponownie. Tym razem sama. Andrzej został z dziewczynkami i powiedział, żeby wróciła, kiedy będzie miała ochotę. Była mu wdzięczna za tę swobodę. Wiedziała, że nie każdy mąż przyjąłby z takim spokojem jej potrzebę spędzania czasu z przyjaciółką.

Arleta zrobiła kolację: jajka, chleb, sałatkę z ogórków. Potem usiadły na dywanie z winem w dwóch różnych szklankach.

— Jak na wielkie przyjęcie, trochę biednie — zauważyła Arleta.

— Nie marudź. W obozie takie menu uznałybyśmy za luksus.

— W obozie uznałybyśmy za luksus zamykane drzwi.

— A teraz?

Arleta rozejrzała się po pokoju.

— Teraz luksusem jest to, że nie muszę nikogo prosić o pozwolenie, żeby zaprosić cię na noc.

Mariola uniosła brwi.

— To zaproszenie?

— Jeśli chcesz. Marcin śpi, mam dodatkowy koc. Możemy gadać do rana jak dwie idiotki.

— Andrzej wie, że mogę zostać dłużej.

— Więc zostań.

Rozmawiały o dzieciach, o pracy, o Niemcach, których zwyczaje nadal je dziwiły. Później zeszło na samotność. Arleta przyznała, że kiedy Marcin zasypia, czasami przez godzinę siedzi bez ruchu i nasłuchuje, czy ktoś nie wraca pijany do domu. Choć wiedziała, że nikt taki nie przyjdzie.

— To się kiedyś skończy? — zapytała.

Mariola zastanowiła się.

— Nie wiem. Ale może któregoś dnia usłyszysz kroki na schodach i nie pomyślisz o nim. Pomyślisz, że to sąsiadka wraca z zakupami.

— A jeśli nie?

— To wtedy zadzwonisz do mnie.

Arleta pokiwała głową. Uśmiechnęła się blado.

— Ty chyba naprawdę odbierzesz o trzeciej w nocy.

— Będę kląć, ale odbiorę.

— Za to cię lubię.

— Tylko za to?

— Nie. Jeszcze za twoją nieznośną pewność siebie. I za to, że kiedy mówisz „zostanę”, naprawdę zostajesz.

Mariola poczuła, że powinna coś odpowiedzieć. Zamiast tego przesunęła się bliżej i objęła Arletę ramieniem. Blondynka oparła głowę o jej bark.

Nie było w tym geście pośpiechu. Obie miały za sobą zbyt wiele niepewnych obietnic, by potrzebować kolejnej. Za oknem jechał ostatni autobus, światła przesunęły się po suficie i zniknęły.

— Wiesz, co jest dziwne? — odezwała się po chwili Arleta.

— Co?

— Jeszcze rok temu nie znałam cię wcale. A dziś, kiedy dzieje się coś dobrego, chcę najpierw powiedzieć tobie.

— Ja też tak mam.

— Andrzej się nie obraża?

Mariola spojrzała w ciemne okno.

— Andrzej wie, że jesteś mi bliska. Cieszy się, że nie jestem tutaj sama.

— Dobry z niego człowiek.

— Tak.

Wypowiedziała to bez wahania. Nie zamierzała udawać, że jej małżeństwo jest nieszczęśliwe, tylko po to, żeby wyjaśnić własną potrzebę tej przyjaźni.

Arleta uniosła głowę.

— Nie musisz mi niczego tłumaczyć, Mariola.

— Wiem.

— Ale jeśli kiedyś będziesz chciała, to posłucham.

Mariola uśmiechnęła się i poprawiła kosmyk jasnych włosów, który opadł Arlecie na oczy.

— Ty też nie musisz mi niczego udowadniać.

Spały tej nocy osobno: Arleta w swoim łóżku, Mariola na rozkładanym materacu. Jeszcze długo rozmawiały w ciemności, aż głosy zrobiły się senne. Przed zaśnięciem Arleta powiedziała:

— Brunetko?

— No?

— Dobrze, że przyjechałaś.

— Mówiłam, że przyjadę.

— Wiem. Właśnie o to chodzi.

Nazajutrz rano Mariola znalazła swoją metalową spinkę na stoliku. Musiała ją odłożyć wieczorem, kiedy rozpuszczała włosy. Arleta wzięła ją do ręki i podała przyjaciółce.

— Nie zapomnij. Bez niej nie trafisz do domu.

— Do domu trafię — odparła Mariola. — Ale bez niej mogłabym nie trafić z powrotem do ciebie.

Arleta spojrzała na nią zaskoczona, po czym wybuchnęła śmiechem.

— Ale ty potrafisz gadać, cholera jasna.

Mariola wsunęła spinkę we włosy. Za godzinę miała autobus, potem drugi, a wieczorem czekali na nią Andrzej, Dominika i Sabrina. Wszystko było na swoim miejscu. A jednak w nowym mieszkaniu Arlety znalazła się jeszcze jedna część jej życia, której nie chciała stracić.

ROZDZIAŁ VI — Własny adres

Kiedy Mariola wróciła od Arlety, Andrzej stał przy kuchennym blacie i kroił chleb. Sabrina siedziała na podłodze, układając z drewnianych klocków coś, co miało być domem. Dominika odrabiała lekcje przy stole, z językiem wysuniętym z wysiłku. W mieszkaniu pachniało cebulą i mydłem. Mariola zatrzymała się na progu, uderzona zwyczajnością tego widoku.

— I jak u Arlety? — zapytał Andrzej, nie odwracając się od deski.

— Ma już zasłony. Krzywo powieszone, ale twierdzi, że tak ma być.

— To po co jechałaś taki kawał drogi? Nie mogłaś jej pomóc?

— Próbowałam. Powiedziała, że jak jeszcze raz poprawię jej firankę, to mnie wyrzuci.

Andrzej roześmiał się i podał jej kromkę chleba. Mariola ugryzła ją, zanim zdjęła płaszcz. Nie pytał, o czym rozmawiały do późna. Lubił Arletę. Wiedział, że jego żona przy tej kobiecie potrafi odetchnąć po całym tygodniu zajmowania się dziećmi, urzędami i domem.

— Dzwonili z warsztatu — powiedział. — Mogę przyjść jutro na rozmowę.

— Andrzej! I mówisz mi o tym dopiero teraz?

Pocałowała go mocno w policzek, zostawiając ślad szminki. Od razu sięgnął po ścierkę.

— Nie wycieraj! — oburzyła się. — To na szczęście.

— Jeśli szef zobaczy, że przyszedłem z pocałunkiem na twarzy, może uznać, że nie potrzebuję pracy.

— To mu powiesz, że masz żonę, która nie pozwala ci się poddawać.

Wieczorem przyszywała mu guzik do koszuli. Andrzej opowiadał o człowieku, z którym rozmawiał w urzędzie, a ona co jakiś czas zadawała pytanie. Kiedy dzieci zasnęły, usiadł obok niej i położył dłoń na jej kolanie.

— Jesteś ostatnio spokojniejsza — zauważył.

— Naprawdę?

— Tak. W obozie ciągle chodziłaś jak napięta struna. Teraz częściej się śmiejesz.

— Mamy własne drzwi. Mogę je zamknąć, kiedy chcę.

— I własne lustro — dodał.

— Przede wszystkim lustro.

Oparła głowę o jego ramię. Kochała ten moment, kiedy nie musieli już niczego załatwiać. Andrzej nie był człowiekiem wielkich deklaracji. Był człowiekiem, który wstawał wcześniej, żeby dzieci miały śniadanie, i pamiętał, że żona nie znosi zimnej kawy. Mariola wiedziała, ile to znaczy. Wiedziała również, że człowiek potrafi być wdzięczny za własne życie i mimo to pragnąć, by istniało w nim jeszcze coś więcej. Nie umiała tego wyjaśnić nawet sobie.

Nazajutrz zadzwoniła do Arlety z budki telefonicznej. Monety znikały szybko, dlatego od razu przeszła do rzeczy.

— Andrzej ma rozmowę o pracę.

— To świetnie! A ty co, już zaplanowałaś, na co wydasz jego pierwszą pensję?

— Na porządny fotel do salonu.

— Kłamiesz. Na fryzjera.

— Na fryzjera też. Słuchaj, w sobotę możesz przyjechać z Marcinem? Zrobimy obiad.

— Mogę. Tylko nie każ mi jeść twojej zupy z zeszłego tygodnia.

— Bezczelna jesteś.

— Wiem. Dlatego mnie lubisz.

Mariola uśmiechnęła się do słuchawki. Zauważyła to starsza kobieta stojąca za nią w kolejce. Mariola odwróciła wzrok, jakby uśmiech był czymś, co należało schować.

W sobotę Arleta przyjechała z Marcinem i wielką torbą jabłek. Miała na sobie jasny sweter i ciemną spódnicę, a włosy związała w koński ogon. Sabrina rzuciła się na chłopca tak gwałtownie, że oboje przewrócili się na dywan. Arleta odstawiła torbę i przyjrzała się kuchni.

— No proszę. Pani domu. Nawet obrus wyprasowany.

— A ty nawet butów nie wytarłaś.

— Przyjechałam tu dla twojego uroku, nie dla regulaminu.

Przy obiedzie Andrzej opowiadał o nowej pracy. Został przyjęty na okres próbny. Dominika pytała, czy teraz kupią rower. Marcin domagał się dokładki ziemniaków. Arleta żartowała z niemieckiego, którym Andrzej próbował posługiwać się w warsztacie. Mariola patrzyła na nich i przez chwilę miała wrażenie, że wszystkie elementy jej życia mieszczą się przy jednym stole, bez żadnej sprzeczności.

Po jedzeniu Andrzej zabrał dzieci na plac zabaw. Arleta została, żeby pomóc ze zmywaniem.

— Daj spokój, jesteś gościem — powiedziała Mariola.

— Gościem? Po tym, ile razy ratowałam cię kawą? Jestem już prawie rodziną.

Stanęły obok siebie przy zlewie. Mariola myła talerze, Arleta wycierała. Przez otwarte okno dochodził odgłos piłki odbijającej się o mur.

— Dobrze wam razem — powiedziała Arleta po chwili.

— Mnie i Andrzejowi?

— Tak. Widać to.

Mariola podała jej mokry talerz.

— Jest dobrym mężem.

— Wiem. Nie musisz mówić tego tak, jakbyś się tłumaczyła.

— Nie tłumaczę się.

— To czemu się zdenerwowałaś?

Mariola zamknęła kran. Woda jeszcze przez moment kapała do stalowego zlewu.

— Bo czasem mam wrażenie, że wszyscy oczekują ode mnie jednej prostej odpowiedzi. Czy jestem szczęśliwa? Tak. Czy czegoś mi brakuje? Też tak. I co ja mam z tym zrobić?

Arleta oparła biodro o szafkę.

— Na razie możesz podać mi ściereczkę. Resztę świata naprawimy później.

Mariola roześmiała się, choć nie miała na to ochoty. Arleta umiała przerwać rozmowę w chwili, kiedy dalsze słowa zrobiłyby się zbyt ciężkie.

Kiedy zmywanie było skończone, usiadły przy stole. Arleta wyjęła z torebki złożoną kartkę. Było to ogłoszenie o kursie języka niemieckiego dla kobiet szukających pracy.

— Myślałam, żeby się zapisać — powiedziała. — Marcin mógłby zostać u sąsiadki. Ale boję się, że niczego nie zrozumiem.

— Ty? Przecież potrafisz kłócić się z urzędnikiem, nawet kiedy nie znasz słów.

— Właśnie. Kiedyś powiedziałam mu, że potrzebuję mieszkania, a wyszło, że proszę o śledzie.

— Może dlatego tak długo czekałaś.

Arleta wybuchnęła śmiechem. Potem spoważniała.

— Chcę mieć własne pieniądze. Nie chcę już nigdy prosić mężczyzny o zgodę na kupno butów dla dziecka.

— To idź na ten kurs. Będę cię przepytywać.

— A jak nie zdam?

— To będę cię przepytywać jeszcze raz.

Arleta spojrzała na nią uważnie.

— Ty naprawdę potrafisz być uparta jak cholera.

— Dopiero zauważyłaś?

Po południu, kiedy Andrzej wrócił z dziećmi, Arleta musiała zdążyć na autobus. Mariola odprowadziła ją do przystanku. Powietrze było chłodne, pachniało mokrymi liśćmi. Przy ławce stał mężczyzna z gazetą; dalej dwie dziewczynki skakały przez kałużę.

— Dobrze było u was — powiedziała Arleta.

— Przyjedź za tydzień.

— Nie będę wam siedzieć na głowie co sobotę.

— Kto ci powiedział, że siedzisz nam na głowie?

— Nikt. Po prostu czasem myślę, że ty masz swój dom, a ja próbuję sobie kawałek tego domu pożyczyć.

Mariola chwyciła ją za rękaw.

— Nie pożyczasz. Masz u nas miejsce. Rozumiesz?

Arleta popatrzyła na jej dłoń. Potem na twarz.

— Rozumiem, brunetko.

Autobus nadjechał z sykiem hamulców. Arleta wskoczyła na stopień, odwróciła się i pomachała. Mariola stała, dopóki pojazd nie zniknął za zakrętem. Dopiero wtedy wróciła do domu. Na stole czekała filiżanka, z której Arleta piła kawę. Mariola podniosła ją i uśmiechnęła się do siebie, zanim włożyła ją do zlewu.

ROZDZIAŁ VII — List, którego nie wysłała

Pierwszy prawdziwy mróz skuł szyby w mieszkaniu Arlety. Rano trzeba było długo czekać, aż kaloryfer zacznie grzać. Marcin budził się z czerwonym nosem i domagał się herbaty, zanim jeszcze otworzył oczy. Arleta mówiła, że niemiecka zima jest jak urzędnik: zimna, uparta i nieprzekupna.

Na kurs językowy chodziła trzy razy w tygodniu. W zeszycie miała starannie wypisane słówka, obok których dopisywała polskie skojarzenia. Kiedy Mariola przyjeżdżała w odwiedziny, Arleta kazała jej odpytywać się z rodzajników.

— Der Tisch — zaczęła Mariola.

— Stół. Łatwizna.

— Die Tür.

— Drzwi.

— Das Fenster.

— Okno. Daj coś trudniejszego.

— Die Geduld.

Arleta zmarszczyła brwi.

— Co to za świństwo?

— Cierpliwość.

— To tego nie mam. Następne.

Mariola wybuchnęła śmiechem. Siedziały przy kuchennym stole, między zeszytami a talerzem z kromkami chleba. Za ścianą sąsiad słuchał radia. Marcin bawił się na dywanie i co chwilę podnosił samochodzik, żeby pokazać, jak szybko potrafi jechać.

— Wiesz, że mogłabyś być nauczycielką? — powiedziała Arleta.

— Nie mam do tego cierpliwości.

— Właśnie dlatego. Dzieci od razu by cię słuchały.

— Moje własne jakoś nie słuchają.

— Bo znają cię za dobrze.

Mariola zamknęła zeszyt. Od kilku dni nosiła w torebce list z Polski, złożony na cztery części. Nie powiedziała o nim Andrzejowi. Sama świadomość, że kartka leży blisko, sprawiała, że co chwilę sprawdzała zamek torebki.

— Coś cię gryzie — zauważyła Arleta.

— Skąd wiesz?

— Kiedy się martwisz, poprawiasz włosy, choć są już idealne. Dziś zrobiłaś to chyba dwadzieścia razy.

Mariola spojrzała na lustro wiszące nad kredensem. Rzeczywiście, grzywka była na swoim miejscu.

— Dostałam list — powiedziała.

— Z domu?

— Z Polski.

Arleta nie zapytała od kogo. Poczekała, aż Mariola sama wyjmie kopertę. Na papierze widniał krakowski stempel pocztowy. W środku było kilka zdań napisanych drobnym, pochyłym pismem.

— Od kogoś, z kim nie umiałam się pożegnać — wyjaśniła Mariola.

Arleta przyjęła to bez komentarza. W tamtych miesiącach nauczyły się już, że przyjaźń nie daje prawa do każdej odpowiedzi.

— Chcesz mi przeczytać?

— Nie. Chyba nie. Chcę tylko wiedzieć, czy powinnam odpisać.

— A co chcesz mu powiedzieć?

Mariola rozłożyła list na stole, ale nie przesunęła go w stronę Arlety.

— Że nie można ciągle żyć tak, jakby nic się nie zmieniło. Że ja tu mam dzieci, męża, nowe życie. Że tęsknota nie jest biletem, który pozwala wrócić do przeszłości.

— To może właśnie to napisz.

— A jeśli nie potrafię tego zakończyć?

Arleta oparła łokcie na stole.

— Nie będę ci mówić, co masz zrobić. Ale nie pisz czegoś tylko dlatego, że boisz się ciszy.

Mariola długo patrzyła na kopertę. Potem wsunęła ją z powrotem do torebki.

— Wiesz, co jest najgorsze? — zapytała. — Że człowiek potrafi skrzywdzić kogoś, kogo naprawdę kocha. I jeszcze przez długi czas udawać przed sobą, że wszystko ma pod kontrolą.

— Wiem coś o tym, jak wygląda życie z człowiekiem, który nie umie przestać kłamać — odpowiedziała Arleta. — Ale nie chcę cię do niego porównywać. Ty przynajmniej wiesz, że coś jest nie tak.

— To mało pocieszające.

— Nie jestem od pocieszania na zamówienie. Jestem od tego, żebyś nie musiała siedzieć sama z tym listem.

Mariola spojrzała na nią z wdzięcznością.

— Jesteś czasami strasznie bezczelna.

— A ty strasznie dramatyczna. Pasujemy do siebie jako przyjaciółki.

Później poszły z Marcinem na spacer. Śnieg skrzypiał pod butami. W parku stała zamarznięta fontanna, a na ławce ktoś zostawił pojedynczą rękawiczkę. Arleta opowiadała o kobiecie z kursu, która przyjechała z Jugosławii i miała zwyczaj przynosić na zajęcia ciasto. Mariola słuchała, pozwalając, by rozmowa o zwykłych sprawach rozluźniła coś w jej piersi.

Przed sklepem Arleta zatrzymała się przy witrynie. Leżały tam rękawiczki, szaliki i ozdobne spinki do włosów. Jedna z nich, metalowa, z niewielkim niebieskim kamieniem, przyciągnęła wzrok Marioli.

— Ta jest ładna — powiedziała.

— Dla ciebie wszystko, co można wpiąć we włosy, jest ładne.

— Nieprawda. Tamta wygląda jak klamra od walizki.

Arleta przyjrzała się spince. Kosztowała więcej, niż zamierzała wydać na drobiazg, więc nic nie powiedziała. Weszły do sklepu po chleb i mleko. Mariola poszła po masło, a Arleta wróciła na chwilę do lady z ozdobami.

Dwa tygodnie później przyjechała do Marioli na niedzielną kawę. Andrzej reperował szafkę w przedpokoju. Dominika uczyła Sabrinę nowej piosenki, choć młodsza siostra uporczywie zmieniała słowa. W mieszkaniu panował taki hałas, że Arleta musiała dwa razy powtórzyć powitanie.

— Boże, tutaj jest jak na dworcu — oznajmiła.

— Sama chciałaś przyjechać — odparła Mariola.

— Tak, ale nie wiedziałam, że bilet obejmuje koncert.

Po obiedzie Andrzej wyszedł z dziewczynkami po zakupy. Arleta została, udając, że musi jeszcze wypić herbatę. Kiedy drzwi się zamknęły, wyjęła z torebki małe papierowe pudełko.

— Co to? — zapytała Mariola.

— Otwórz, to się dowiesz. Nie każ mi robić z tego przedstawienia.

W środku leżała metalowa spinka z niebieskim kamieniem.

Mariola przez chwilę milczała.

— Arleta, przecież to było drogie.

— Nie przesadzaj. Nie sprzedałam nerki.

— Mówię poważnie.

— Ja też. Zobaczyłam, jak na nią patrzyłaś. I pomyślałam, że skoro od miesięcy poprawiasz mi humor, mogę chociaż raz poprawić ci fryzurę.

Mariola wyjęła spinkę i podeszła do lustra. Wsunęła ją w ciemne włosy, tuż nad uchem. Metal był chłodny, ale po chwili ogrzał się od skóry.

— Jak wyglądam?

— Jak kobieta, która za chwilę każe mi zrobić sobie zdjęcie.

— Świetny pomysł.

Arleta roześmiała się, ale poszła po aparat. Mariola ustawiła się przy oknie, odwróciła lekko głowę i uniosła brodę.

— Nie tak sztywno — powiedziała Arleta zza aparatu.

— Przecież stoję normalnie.

— Stoisz jak kandydatka na burmistrza. Uśmiechnij się.

— To opowiedz coś śmiesznego.

— Twoja grzywka kosztuje więcej czasu niż całe moje wykształcenie.

Mariola parsknęła śmiechem dokładnie w chwili, kiedy Arleta nacisnęła spust migawki.

— No i zepsułaś zdjęcie!

— Przeciwnie. Wreszcie wyglądasz jak ty.

Kiedy później usiadły z kawą, Mariola odruchowo dotknęła spinki. Arleta zauważyła ten gest, lecz nic nie powiedziała.

— Mam coś jeszcze — odezwała się po chwili Mariola.

Wyjęła z szuflady kopertę i kartkę zapisaną z obu stron. List, o którym rozmawiały w grudniu, leżał teraz w jej domu, nadal niewysłany.

— Napisałam go — powiedziała. — Ale nie wiem, czy go wyślę.

— To po co go napisałaś?

— Żeby sprawdzić, co naprawdę myślę. Kiedy piszę, trudniej mi udawać.

Arleta nie sięgnęła po kartkę.

— I co odkryłaś?

Mariola odłożyła list na stół.

— Że chcę, żeby moje życie tutaj było prawdziwe. Nie tylko przeczekane. Że nie chcę każdego ranka budzić się w Niemczech, a w myślach ciągle wracać do Polski.

— To brzmi rozsądnie.

— Nie powiedziałam, że umiem tak żyć.

— Nikt nie wymaga, żebyś umiała od razu.

Przez chwilę siedziały w ciszy. Za oknem padał śnieg, ale w pokoju było ciepło. Mariola wzięła list i schowała go do szuflady. Nie podjęła ostatecznej decyzji. Arleta nie próbowała jej ponaglać.

— Zostaniesz do kolacji? — zapytała Mariola.

— Jeśli nie będziesz mnie znowu częstować tą okropną zupą.

— Dzisiaj są naleśniki.

— To zostanę. Dla naleśników, rzecz jasna.

— Oczywiście. Nie dla mnie.

Arleta uśmiechnęła się szeroko.

— Ty jesteś dodatkiem do naleśników, brunetko.

Mariola rzuciła w nią ścierką. Arleta złapała ją w locie i obie zaczęły się śmiać. Kiedy Andrzej wrócił z dziećmi, zastał je przy stole, z czerwonymi policzkami i zupełnie niezdolne do wyjaśnienia, co tak je rozbawiło.

Wieczorem, już po wyjściu Arlety, Mariola zdjęła spinkę i położyła ją na nocnym stoliku. Andrzej zauważył błysk metalu.

— Nowa?

— Od Arlety.

— Ładna. Pasuje ci.

Mariola spojrzała na męża. Podszedł i pocałował ją w skroń, dokładnie tam, gdzie przed chwilą tkwiła ozdoba.

— Dobrze, że macie siebie — powiedział.

— Tak — odpowiedziała.

Nie było w tym kłamstwa. Właśnie dlatego te słowa zostały z nią na długo. Następnego ranka wpięła spinkę we włosy przed wyjściem po zakupy. List nadal leżał w szufladzie, a za oknem sypał śnieg. Jej życie nie stało się prostsze. Miało jednak własny adres, własny rytm i ludzi, których nie chciała stracić.

Rozdział VIII — Zapach jej perfum

Arleta stała przy oknie, kiedy Mariola weszła do mieszkania. Nawet się nie odwróciła.

— No, nareszcie, cholera. Myślałam, że już nie przyjdziesz.

— Gdybym nie przyszła, zadzwoniłabym.

— Telefon może się zepsuć. Autobus może się spóźnić. A ty możesz spotkać po drodze sklep z lustrami i zniknąć na pół dnia.

Mariola zamknęła drzwi biodrem, ponieważ w obu rękach niosła torby. Z jednej wystawał por, z drugiej papierowa paczka kawy. Na szyi miała bordowy szalik, którego Arleta nie widziała wcześniej. Ciemne włosy przy skroniach były wilgotne od deszczu.

— To jest wdzięczność za zakupy? — zapytała. — Zostawiłam Andrzeja z dziewczynkami, przesiadłam się dwa razy i przywiozłam ci kawę, której podobno nigdzie nie można dostać.

— Powiedziałam, że myślałam, że nie przyjdziesz. Nie powiedziałam, że się nie cieszę.

Arleta wreszcie odwróciła głowę. Uśmiechnęła się krzywo, a Mariola zauważyła pod jej oczami ciemne półkola.

— Nie spałaś?

— Marcin kaszlał. A jak zasnął, sąsiad z góry postanowił przesuwać szafę. O trzeciej w nocy. Przysięgam, że kiedyś pójdę tam i wsadzę mu tę szafę w dupę.

— Najpierw wypij kawę. Potem opracujemy plan.

Mariola zdjęła płaszcz i powiesiła go na haczyku. Mieszkanie Arlety wciąż wydawało jej się nowe, choć przyjaciółka mieszkała tu już od kilku miesięcy. W przedpokoju stała wąska szafka na buty, przy której Marcin uparcie zostawiał samochodziki. W kuchni krzesła nie pasowały do stołu, ale były własne. Arleta mogła zamknąć drzwi i nie bać się, że ktoś za nimi zacznie krzyczeć.

— Gdzie młody?

— U pani Ireny. Wzięła go na godzinę, bo chciała pokazać wnuczce, jak się gra w chińczyka. Będzie z tego wojna, zobaczysz.

— Czyli mamy godzinę spokoju.

— Aż całą. Możemy załatwić wszystkie problemy świata.

Mariola postawiła czajnik. Arleta usiadła na blacie kuchennym, choć Mariola wielokrotnie mówiła jej, że od tego blat się wygnie. Teraz także zamierzała zwrócić jej uwagę, lecz zrezygnowała. Zamiast tego wyjęła z torby małe pudełko.

— Co to?

— Otwórz.

W środku leżały dwie szklanki z grubego szkła, ozdobione niebieskimi kwiatami. Nie były eleganckie. Mariola znalazła je na wyprzedaży, ale właśnie dlatego je kupiła: przypominały jej kubki z obozu, tylko były ładniejsze i miały zostać z nimi na dłużej.

Arleta wzięła jedną do ręki.

— Po co wydajesz na mnie pieniądze?

— Bo mam ochotę. I nie patrz tak, jakbym przyniosła ci samochód.

— Znam cię. Od szklanek zaczynasz, potem kupisz mi meble, a na końcu każesz mi płacić czynsz za przyjaźń.

— Czynsz już płacisz. W kawie i plotkach.

Arleta odstawiła szkło bardzo ostrożnie.

— Dziękuję, Mariola.

To, jak wypowiedziała jej imię, było inne niż zwykle. Bez żartu, bez przekleństwa, bez tej ostrości, którą Arleta zasłaniała wzruszenie. Mariola nagle poczuła potrzebę, by coś zrobić z rękami. Sięgnęła po filiżanki, choć przed chwilą postawiła je na stole.

— A ty czym się dziś tak wyperfumowałaś? — zapytała Arleta.

— Nie wyperfumowałam się. To nowy krem.

— Pachniesz jak cały sklep z kosmetykami.

— Czyli dobrze?

— Nie powiedziałam, że źle.

Mariola odwróciła się do niej z łyżeczką w dłoni.

— Z tobą człowiek nigdy nie wie, czy dostaje komplement, czy obelgę.

— Zależy, na co zasłużył.

Kiedy kawa była gotowa, usiadły przy oknie. Deszcz spływał po szybie cienkimi ścieżkami. Na podwórzu dwaj chłopcy kłócili się o piłkę, a kobieta w zielonym płaszczu próbowała złożyć parasol pod drzwiami klatki.

— Andrzej dostał propozycję dodatkowych zmian — powiedziała Mariola. — Cieszy się, bo będzie trochę więcej pieniędzy. Ja też się cieszę. A jednocześnie myślę, że znów będę go widywać tylko wieczorami.

— Powiedziałaś mu to?

— Powiedziałam. Odpowiedział, że przecież nie na zawsze.

— Może ma rację.

— Może. Ale wiesz, jak jest. Najpierw człowiek mówi „na chwilę”, a potem mija rok.

Arleta pokiwała głową. Wiedziała, że Mariola nie skarży się na męża. Kiedy o nim mówiła, w jej głosie było ciepło, którego Arleta nigdy nie słyszała we własnym domu. To ciepło czasem ją uspokajało, a czasem budziło zazdrość o coś, czego sama nie miała.

— Zadzwoń do niego później — poradziła. — Powiedz, że masz ochotę wyjść z nim gdzieś bez dzieci.

— I zostawić je komu?

— Mnie, idiotko.

— Masz Marcina.

— Troje dzieci to już prawie to samo co dwoje. Jedno więcej nie zrobi różnicy.

— To zdanie wypowiedziała kobieta, która jeszcze rano chciała udusić sąsiada szafą.

— Sąsiad nie jest dzieckiem. Powinien wiedzieć, kiedy należy spać.

Mariola roześmiała się i oparła łokcie na stole. Przez chwilę rozmawiały o niczym: o nowych zasłonach u pani Ireny, o nauczycielce Dominiki, o tym, że Sabrina nauczyła się mówić po niemiecku słowa, których Mariola nie rozumiała. Potem Arleta zapytała:

— A co z tym listem?

Mariola przestała mieszać kawę.

— Jakim listem?

— Tym, którego nie wysłałaś. Nie udawaj, że zapomniałam.

Mariola spojrzała na podwórze. O liście do Darka rozmawiały poprzedniej zimy. Wtedy powiedziała, że może najlepiej byłoby napisać wszystko i zakończyć sprawę. Później podarła trzy kartki i żadnej nie włożyła do koperty.

— Nadal leży w szufladzie — przyznała.

— A ty nadal nie wiesz, co chcesz mu powiedzieć?

— Wiem. Tylko nie wiem, czy to prawda.

— Co takiego?

— Że potrafię bez niego żyć.

Arleta nie odpowiedziała od razu. Przesunęła palcem po niebieskim kwiatku na szklance.

— Potrafisz — powiedziała w końcu. — Pytanie, czy chcesz.

Mariola zacisnęła usta.

— Ty to zawsze umiesz człowieka dobić jednym zdaniem.

— Nie dobijam cię. Nie chcę tylko słuchać, jak sama siebie oszukujesz.

— Andrzeja też kocham.

— Wiem. Nie musisz mi tego powtarzać za każdym razem, kiedy mówimy o Darku.

W pokoju zrobiło się cicho. Mariola poczuła nagły wstyd, choć Arleta nie powiedziała nic okrutnego. Wstydziła się nie samego romansu, lecz tego, że potrafiła z taką łatwością opowiadać przyjaciółce o miłości i jednocześnie ukrywać przed mężem całą jej drugą stronę.

— Przepraszam — odezwała się Arleta. — Nie chciałam cię pouczać.

— Wiem. Po prostu czasem chciałabym, żeby ktoś mi powiedział, co robić.

— A posłuchałabyś?

— Nie.

— No właśnie, cholera.

Obie wybuchnęły śmiechem. Arleta wstała, żeby przynieść cukier, choć żadna go nie potrzebowała. Przechodząc za krzesłem Marioli, położyła jej na moment dłonie na ramionach.

— Nie musisz wszystkiego rozwiązać dzisiaj — powiedziała.

Mariola uniosła rękę i przykryła jedną z jej dłoni własną. Ciepło tego gestu zaskoczyło ją bardziej niż słowa. Nie odsunęła się. Arleta również nie cofnęła rąk od razu.

Kiedy wreszcie się rozdzieliły, Mariola sięgnęła po torebkę.

— Mam jeszcze coś. Ale nie śmiej się.

Wyjęła małe lusterko w plastikowej oprawce. Z tyłu przykleiła krzywo wycięte zdjęcie z obozu, to samo, na którym stały w za dużych płaszczach.

— Bo ciągle mówiłaś, że nie masz lustra, w którym można zobaczyć całą twarz — wyjaśniła.

Arleta spojrzała na fotografię, potem na Mariolę.

— Wiesz, że to najgłupszy prezent, jaki dostałam?

— Wiem.

— I chyba najlepszy.

Objęła przyjaciółkę tak nagle, że krzesło zaskrzypiało. Mariola odpowiedziała uściskiem. Poczuła przy policzku jasne włosy Arlety i zapach mydła. Pomyślała, że przyjaźń jest czasem dziwnie cielesna: zna się czyjś krok na schodach, sposób oddychania po płaczu, temperaturę dłoni. Niczego z tego nie da się zapisać w liście.

— Dobra — mruknęła Arleta, odsuwając się. — Bo jeszcze się rozkleję, a potem będziesz mi wypominać.

— Będę. Przez całe życie.

— Wiedziałam, że nie należy ci ufać.

Pukanie do drzwi przerwało rozmowę. Marcin wrócił od pani Ireny z triumfalną miną i informacją, że wygrał trzy razy, choć starsza kobieta za jego plecami pokazywała na palcach tylko jeden raz. Mariola uklękła, żeby poprawić chłopcu szalik. Arleta patrzyła, jak jej syn bez wahania opowiada Marioli o pionkach i kostce.

Wieczorem Mariola wróciła do domu później, niż zamierzała. Andrzej siedział przy stole i reperował kabel od lampki. Dominika odrabiała zadanie, Sabrina usnęła na kanapie z pluszowym królikiem pod pachą.

— Jak Arleta? — zapytał.

— Zmęczona. Marcin kaszlał całą noc.

— A ty?

— Ja? Dobrze.

Andrzej przyjrzał się jej uważnie.

— Wyglądasz na szczęśliwą.

Mariola zdjęła szalik. W mieszkaniu pachniało kolacją i rozgrzanym kurzem od lampki.

— Bo jestem — odpowiedziała.

Podeszła do niego, objęła go od tyłu i pocałowała w policzek. Andrzej odłożył śrubokręt, przytrzymał jej rękę i powiedział, że w niedzielę mogą zabrać dziewczynki do parku, jeśli nie będzie padać. Mariola zgodziła się bez wahania.

Dopiero później, kiedy stała przed lustrem i wyjmowała spinkę z włosów, przypomniała sobie dłonie Arlety na ramionach. Nie wiedziała, dlaczego pamięta ten drobiazg tak wyraźnie. Nie próbowała tego nazywać. Schowała spinkę do szuflady, obok listu, którego wciąż nie wysłała.

Rozdział IX — Nie wszystko trzeba mówić

W niedzielę rano Andrzej obudził się pierwszy i nastawił wodę na herbatę. Mariola usłyszała brzęk łyżeczek, lecz przez chwilę leżała jeszcze z zamkniętymi oczami. Za oknem było jasno. Na podwórzu ktoś trzepał dywan, a Sabrina śpiewała w swoim pokoju piosenkę, której nauczyła się w przedszkolu.

— Wstawaj, śpiochu — zawołał Andrzej z kuchni. — Obiecałaś park.

— Obiecałam, że pójdziemy, jeśli nie będzie padać.

— Nie pada.

— To bardzo nieodpowiedzialne ze strony pogody.

Weszła do kuchni w szlafroku. Andrzej postawił przed nią kubek i odsunął krzesło. Miał podkrążone oczy po dodatkowej zmianie, ale był w dobrym humorze. Mariola patrzyła, jak kroi chleb nierówno, zostawiając jedną kromkę grubą jak podeszwa, drugą przezroczystą.

— Daj to — powiedziała, zabierając mu nóż. — Ty powinieneś mieć zakaz zbliżania się do pieczywa.

— A ty zakaz krytykowania męża przed śniadaniem.

Pocałował ją w skroń. Mariola oparła na chwilę głowę o jego ramię. Kochała tę zwyczajność: kubki, niedoskonałe kromki, dzieci wołające z pokoju. Nie była to miłość złożona z wielkich słów. Miała zapach herbaty i mokrych kurtek schnących przy kaloryferze.

W parku Dominika próbowała jeździć na rowerze bez trzymania kierownicy. Andrzej biegł obok, gotowy ją złapać, a Mariola z Sabriną siedziały na ławce. Młodsza dziewczynka pokazywała matce liście i upierała się, że każdy ma inny charakter. Mariola słuchała z powagą, jakiej nie poświęcała nawet urzędnikom.

— Ten jest zły — powiedziała Sabrina, wskazując brązowy, podziurawiony liść.

— Dlaczego?

— Bo jest brzydki.

— Brzydki nie znaczy zły. Może miał trudny dzień.

Sabrina zastanowiła się.

— To go wezmę do domu.

Mariola wsunęła liść do kieszeni płaszcza. Wtedy zobaczyła przy alejce kobietę o jasnych włosach, która szła z małym chłopcem za rękę. Przez ułamek sekundy była pewna, że to Arleta. Podniosła rękę, ale nieznajoma odwróciła głowę i Mariola zobaczyła obcą twarz.

— Kogo wypatrujesz? — zapytał Andrzej, wracając z Dominiką.

— Nikogo. Myślałam, że widzę Arletę.

— Ona też powinna z nami czasem chodzić. Marcin miałby towarzystwo.

— Zaproszę ją następnym razem.

— Zaproś. Lubię, kiedy przychodzi. W domu od razu robi się głośniej.

Mariola roześmiała się. Andrzej naprawdę lubił Arletę, choć czasem kręcił głową na jej przekleństwa i niecierpliwość. Potrafili się droczyć przy stole, a kiedy Arleta potrzebowała pomocy przy ciężkiej szafie, to właśnie Andrzej przyszedł z narzędziami i nie pozwolił jej niczego dźwigać.

Po południu odwiedzili ich sąsiedzi. Mariola przygotowała ciasto z jabłkami, Dominika nakryła do stołu, a Sabrina ukryła pod serwetką znaleziony liść, żeby „nie był samotny”. Rozmowa zeszła na pracę, ceny mieszkań i trudności z niemieckimi urzędami. Mariola odpowiadała, śmiała się, dolewała herbaty. Wszystko wyglądało tak, jak powinno.

Dopiero gdy goście wyszli, zadzwonił telefon.

— Mariola? — usłyszała głos Arlety. — Możesz mówić?

— Mogę. Co się stało?

— Nic strasznego. Tylko mam dość. Marcin rozlał sok na dokumenty, pralka znowu nie odwirowała, a pani Irena stwierdziła, że powinnam znaleźć sobie porządnego mężczyznę, bo dziecko potrzebuje ojca.

— Powiedziałaś jej, co o tym myślisz?

— Nie wszystko. Jeszcze chcę mieć z kim zostawiać Marcina.

Mariola oparła się o ścianę w przedpokoju.

— Przyjedź jutro. Zrobimy pranie u mnie. A pani Irenie możesz powiedzieć, że porządnych mężczyzn nie rozdają razem z proszkiem do prania.

— Właśnie za to cię lubię.

— Za pralkę?

— Za to, że najpierw się śmiejesz, a potem naprawdę pomagasz.

Mariola chciała odpowiedzieć żartem, lecz nie znalazła żadnego. Z kuchni dochodził głos Andrzeja, który pytał, gdzie odłożyła cukiernicę.

— Muszę kończyć — powiedziała. — Do jutra, blondyneczko.

— Do jutra. I nie zapomnij, że obiecałaś mi pomóc z papierami.

— Nie zapomnę.

Nazajutrz Arleta zjawiła się z torbą prania, teczką dokumentów i Marcinem, który od progu zapytał, czy może pobawić się samochodzikiem Sabriny. Mariola od razu zaprowadziła go do pokoju dziewczynek. Arleta została w kuchni i przyglądała się półce z przyprawami.

— Ty nawet sól masz ustawioną według wzrostu.

— Ktoś musi utrzymywać cywilizację.

— U mnie sól stoi obok gwoździ. I jakoś żyję.

— To wyjaśnia smak twojej zupy.

— Uważaj, bo przestanę ci gotować.

Mariola otworzyła pralkę i zaczęła wkładać ubrania. Arleta podała jej mokry ręcznik. Kiedy ich palce się zetknęły, obie odruchowo spojrzały na siebie, a potem na ręcznik. Nic szczególnego się nie wydarzyło. Mariola jednak poczuła się tak, jakby ktoś na moment zatrzymał rozmowę w połowie zdania.

— Co? — zapytała Arleta.

— Nic. Zastanawiam się, czy ten materiał nie puści koloru.

— Mariola, to biały ręcznik.

— No właśnie. Nigdy nie wiadomo.

Arleta prychnęła śmiechem i usiadła przy stole z dokumentami. Mariola przez godzinę pomagała jej wypełniać formularze. Sprawdzały każde niemieckie słowo, porównywały daty, kłóciły się o to, czy urzędnik będzie potrafił odczytać pismo Arlety.

— Masz charakter pisma jak lekarz po trzech piwach — oznajmiła Mariola.

— A ty piszesz tak starannie, jakbyś flirtowała z papierem.

— Może flirtuję. Przynajmniej papier mnie nie obraża.

— Papier cię nie zna.

Kiedy skończyły, dzieci bawiły się już w sąsiednim pokoju w sklep. Dominika sprzedawała guziki, Sabrina była klientką, a Marcin pilnował kasy z pudełka po butach. Arleta słuchała przez chwilę ich poważnych negocjacji.

— Pomyśl — powiedziała cicho. — Oni kiedyś będą dorośli. Będą mieli własne mieszkania, własne kłopoty. Może nawet nie będą pamiętać tego obozu.

— My będziemy pamiętać za nich.

— A ty myślisz, że za dwadzieścia lat nadal będziemy tak siedzieć przy stole?

Mariola odłożyła długopis.

— Mam nadzieję. Tylko stół będzie większy.

— A ty będziesz miała więcej lakieru do włosów.

— I ty będziesz bardziej bezczelna.

— To już chyba niemożliwe.

Przez chwilę milczały. Mariola zauważyła, że Arleta obraca w palcach metalową spinkę. Była to ta sama spinka, którą podarowała jej zimą, gdy ciemne pasma wciąż wpadały Marioli do oczu. Mariola przypięła ją rano, a teraz zdjęła, bo uciskała ją przy skroni.

— Nie zgub jej — powiedziała Arleta.

— Nie zgubię.

— Mówię poważnie. Znalazłam ją w małym sklepie, kiedy nie miałam prawie pieniędzy. Wydała mi się do ciebie podobna.

— Metalowa i uparta?

— Niby zwyczajna, ale nie sposób jej przeoczyć.

Mariola przyjrzała się spince. Nigdy nie myślała o niej w ten sposób.

— Ty naprawdę potrafisz powiedzieć coś ładnego, kiedy chcesz.

— Tylko nie rozpowiadaj. Stracę reputację.

Po obiedzie Arleta pomogła posprzątać. Andrzej wrócił wcześniej i zastał je przy zlewie, śmiejące się z tego, że Mariola stłukła talerz, choć przed chwilą pouczała Arletę o ostrożności.

— Co tu się dzieje? — zapytał.

— Twoja żona walczy z porcelaną — odpowiedziała Arleta. — Na razie przegrywa.

Andrzej spojrzał na rozbite kawałki.

— Ten talerz i tak był wyszczerbiony.

— Widzisz? — Mariola wskazała na męża. — To się nazywa lojalność.

— To się nazywa ślepota — odparła Arleta.

Usiedli potem we troje przy stole. Andrzej opowiadał o pracy, Arleta o swoim sąsiedzie z szafą, a Mariola przyniosła resztę ciasta. Przez godzinę wszystko było proste. Nie trzeba było niczego ukrywać, bo jeszcze nie było między nimi niczego, co potrafiłyby nazwać tajemnicą. Była tylko bliskość, której każda z kobiet przypisywała inne znaczenie zależnie od dnia.

Wieczorem, kiedy Arleta zbierała się do wyjścia, Mariola odprowadziła ją na klatkę schodową. Marcin stał już na dole i liczył stopnie, gubiąc się przy siedemnastym.

— Dzięki za pranie — powiedziała Arleta. — I za papiery.

— Nie ma za co.

— Jest. Tylko ty nie umiesz przyjmować podziękowań.

Mariola poprawiła jej kołnierz, który zawinął się pod szalikiem.

— W takim razie dziękuję za to, że przychodzisz.

Arleta spoważniała.

— Nawet gdybym miała jechać trzema autobusami, pamiętasz?

— Pamiętam.

— To dobrze.

Zeszła dwa stopnie, po czym obejrzała się jeszcze raz.

— Mariola, a gdybyś kiedyś miała zły dzień i nie chciała o nim mówić Andrzejowi, możesz zadzwonić do mnie. Nie musisz mieć żadnego powodu.

— Ty też.

— Ja dzwonię bez powodu co drugi dzień.

— I właśnie dlatego rachunki mamy takie wysokie.

Arleta pokazała jej język i zeszła na dół. Mariola została na półpiętrze, dopóki drzwi klatki się nie zamknęły. Potem wróciła do mieszkania. Andrzej układał dzieci do snu, w kuchni schnęły talerze, a na stole leżała spinka.

Wzięła ją do ręki i przez chwilę przyglądała się metalowemu zapięciu. Zastanawiała się, ile można powiedzieć drugiemu człowiekowi, zanim słowa zaczną zmieniać życie. I ile można przemilczeć, żeby życie pozostało takie samo.

Schowała spinkę do pudełka z biżuterią. Następnego ranka miała znów przypiąć nią włosy.

Rozdział X — Niedzielny obiad

W niedzielę Mariola wstała przed wszystkimi, choć obiecała sobie, że przynajmniej raz w tygodniu nie będzie się spieszyć. W kuchni pachniało cebulą, pieprzem i świeżo umytą podłogą. Na parapecie stały dwie doniczki, z których jedna od tygodni usychała, druga zaś rosła tak bujnie, jakby chciała zająć całe okno. Mariola uważała, że w tym zestawieniu jest jakaś złośliwa prawda o jej życiu.

Andrzej pojawił się w drzwiach w rozpiętej koszuli.

— Goście przychodzą dopiero po południu. Dlaczego już gotujesz?

— Bo ziemniaki nie obiorą się od patrzenia. A ty, zamiast pytać, przynieś z piwnicy dodatkowe krzesła.

— Mogę najpierw dostać kawę?

— Możesz. Ale będę ci wypominać.

Podszedł i objął ją od tyłu. Nie przestała kroić marchewki, lecz na chwilę oparła się o jego pierś. W tym geście było wszystko, co przez lata zbudowali: zmęczenie, znajomość swoich przyzwyczajeń, zaufanie do tego, że drugie zostanie, kiedy dzień zrobi się trudny.

— Ładnie pachniesz — powiedział.

— To cebula.

— Nie cebula.

Odwróciła głowę i pocałowała go krótko. Dopiero kiedy wyszedł, spojrzała na zegar. Arleta miała przyjechać z Marcinem za trzy godziny. Nie wiedziała, dlaczego właśnie tę godzinę wyczekiwała bardziej niż całego obiadu.

Dominika pomogła nakryć do stołu, narzekając, że Sabrina znowu dostała łatwiejsze zadanie. Mariola rozstrzygnęła spór w sposób, który uważała za sprawiedliwy: kazała jednej rozłożyć talerze, drugiej sztućce, a potem obu przestać się kłócić. Z pokoju dobiegł śmiech Andrzeja. Dziewczynki natychmiast pobiegły do niego na skargę.

Kiedy rozległ się dzwonek, Mariola miała na sobie ciemnozieloną sukienkę i metalową spinkę we włosach. Arleta zauważyła ją, zanim zdjęła płaszcz.

— O, proszę. Moja spinka awansowała do niedzielnego stroju.

— Nie twoja, tylko moja. Podarowałaś mi ją.

— I teraz muszę oglądać, jak nosisz ją lepiej ode mnie. Życie jest niesprawiedliwe.

Marcin wpadł do mieszkania z samochodzikiem w dłoni. Sabrina powitała go tak głośno, że Andrzej wyszedł z kuchni sprawdzić, czy nikomu nic się nie stało. Arleta podała gospodarzom ciasto, które lekko przechyliło się w pudełku podczas jazdy autobusem.

— Wygląda, jakby ktoś na nim usiadł — powiedziała.

— Będzie smakować tak samo — zapewnił Andrzej.

— Widzisz? — zwróciła się do Marioli. — Twój mąż ma dobre serce. Albo bardzo niski próg wymagań.

Przy stole rozmawiali o pracy, szkołach, cenach i o tym, czy lepiej kupić używany samochód, czy nadal odkładać pieniądze. Andrzej opowiadał o koledze, który z uporem uczył go niemieckich zwrotów, lecz sam mylił polskie słowa. Arleta śmiała się najgłośniej, Mariola zaś przyglądała się im obojgu. Lubiła, że Andrzej i Arleta umieli ze sobą rozmawiać. Dzięki temu wszystko wydawało się prostsze, bardziej naturalne.

Po obiedzie mężczyzna zabrał dzieci na plac zabaw. Zaproponował to sam, widząc stertę naczyń i dwie kobiety, które od rana prawie nie miały chwili dla siebie.

— Macie godzinę spokoju — oznajmił, zapinając Sabrinie kurtkę.

— Godzina? — Arleta uniosła brwi. — Toż to prawdziwe luksusy.

Kiedy zamknęły się drzwi, w mieszkaniu zapadła cisza tak nagła, że obie przez moment stały nieruchomo.

— Nie pamiętam, kiedy ostatnio było tak cicho — powiedziała Mariola.

— Nie wywołuj wilka z lasu. Jeszcze wrócą po zapomniane rękawiczki.

Zaczęły zmywać. Mariola myła talerze, Arleta wycierała. W pewnej chwili blondynka odłożyła ścierkę i wskazała spinkę.

— Odwróć się.

— Po co?

— Bo wystaje ci kosmyk i wygląda, jakbyś miała na głowie antenę.

— Bezczelna jesteś.

— Wiem. Odwracaj się.

Mariola posłuchała. Arleta stanęła za nią i poprawiła zapięcie, zbierając palcami ciemne włosy. Jej dłonie były chłodne od wody. Mariola poczuła dotyk na karku i znieruchomiała. Nie było w nim nic niezwykłego. Już nieraz czesały się nawzajem, poprawiały kołnierze, podawały sobie kosmetyki. Tym razem jednak cisza sprawiła, że zwyczajny gest stał się trudny do zignorowania.

— Gotowe — powiedziała Arleta, ale nie cofnęła dłoni od razu.

— Dziękuję.

— Co ci jest? Nagle taka grzeczna?

Mariola obróciła się. Stały blisko, po obu stronach wąskiego przejścia między stołem a zlewem.

— Nic mi nie jest.

— Kłamiesz jak z nut.

— To może powiedz, co według ciebie mi jest.

Arleta spojrzała jej prosto w oczy. Przez chwilę miała minę, jakby chciała odpowiedzieć czymś równie zuchwałym jak zawsze, ale żart nie przyszedł.

— Jesteś zmęczona — powiedziała w końcu. — I chyba czasem myślisz, że jak przestaniesz wszystkim dowodzić, to cały dom się rozpadnie.

Mariola opuściła wzrok.

— Ktoś musi pamiętać o rachunkach, obiedzie, ubraniach dzieci.

— Wiem. Ale nie musisz udawać, że zawsze ci to wystarcza.

Za oknem przejechał autobus. Mariola odsunęła się, żeby postawić ostatni talerz na suszarce.

— A tobie wystarcza twoje życie? — spytała.

— Czasem. Czasem mam ochotę rzucić wszystko i pojechać gdzieś, gdzie nikt nie zna mojego nazwiska.

— Z Marcinem?

— Oczywiście. Co to za pytanie?

— Chciałam usłyszeć odpowiedź.

Arleta wytarła dłonie. W jej twarzy pojawiło się coś poważniejszego.

— Nie zamierzam już nikomu pozwalać decydować za mnie. Ani byłemu mężowi, ani urzędnikowi, ani jakiemuś facetowi, który uważa, że samotna kobieta powinna być wdzięczna za każde zainteresowanie.

— Dobrze.

— A ty? Kiedy ostatnio zrobiłaś coś tylko dla siebie?

Mariola chciała odpowiedzieć, że kupiła nową szminkę. Zrozumiała jednak, jak marnie zabrzmiałoby to wobec pytania, które Arleta naprawdę zadała.

— Nie wiem — przyznała.

Blondynka ujęła jej dłoń, tę z zaczerwienionymi od ciepłej wody palcami.

— To może od tego zaczniemy. W przyszłym tygodniu idziemy do kina. Bez dzieci, bez mężów, bez żadnego tłumaczenia się całemu światu.

— Andrzej będzie musiał zostać z dziewczynkami.

— Andrzej ma dwie ręce i jest ich ojcem. Poradzi sobie, cholera jasna.

Mariola roześmiała się tak szczerze, że Arleta również zaczęła się śmiać.

Wieczorem, kiedy goście wyszli, Andrzej znalazł żonę przy otwartym oknie. W kuchni pachniało jeszcze obiadem.

— Dobrze było? — zapytał.

— Bardzo.

— Z Arletą zawsze macie o czym gadać.

— Bo ona mówi za trzy osoby.

— A ty za dwie. Dziwię się, że sąsiedzi nie przychodzą słuchać.

Mariola oparła głowę na jego ramieniu. Opowiedziała o planowanym kinie. Andrzej od razu zgodził się zostać z dziewczynkami, a potem zaczął wyliczać, co będą mogli robić podczas jej nieobecności. Kiedy wspomniał o kolacji z samych kanapek, Mariola zaprotestowała tylko dla zasady.

Później, gdy wszyscy spali, zdjęła spinkę i położyła ją na nocnym stoliku. W ciemności dotknęła miejsca na karku, gdzie wcześniej poprawiała jej włosy Arleta. Nie próbowała tego uczucia nazwać. Wiedziała jedynie, że czeka na przyszły tydzień z niecierpliwością, która nie miała wiele wspólnego z filmem.

Rozdział XI — Miejsca obok siebie

Bilety leżały na stole, przyciśnięte cukierniczką, żeby nie zsunęły się na podłogę. Arleta kupiła je dwa dni wcześniej i od tamtej pory trzy razy dzwoniła do Marioli, by przypomnieć godzinę seansu. Za trzecim razem Mariola powiedziała, że jeśli usłyszy jeszcze jedno przypomnienie, zostanie w domu na złość.

— Nie zrobisz tego — odparła Arleta.

— Skąd wiesz?

— Bo też chcesz wyjść. I bo kupiłam najlepsze miejsca, jakie były.

— Ty nawet w kinie musisz rządzić.

— Ktoś musi, skoro ty rządzisz tylko we własnej kuchni.

Mariola odłożyła słuchawkę, uśmiechając się do siebie. W sobotę przez pół godziny wybierała ubranie, choć film miał się odbywać w zwyczajnym kinie, a nie na balu. Andrzej obserwował ją z fotela, udając, że czyta gazetę.

— To jakieś ważne wyjście? — spytał.

— Każde wyjście bez dwóch dziewczynek pytających o lody jest ważne.

— Rozumiem. A ja myślałem, że chodzi o film.

Podeszła do niego i pocałowała go w czoło.

— Chodzi również o film. Nie jedzcie wszystkiego z lodówki.

— Nie obiecuję.

Na przystanku Arleta czekała już od kilku minut. Miała na sobie czarną kurtkę i czerwony szalik, który nie pasował do niczego poza jej temperamentem. Na widok Marioli gwizdnęła cicho.

— No, proszę. Człowiek idzie do kina, a tu przychodzi gwiazda.

— Przestań się wygłupiać.

— Nie mogę. To jedna z moich niewielu zalet.

Autobus przyjechał spóźniony. W środku było duszno, ktoś trzymał pod pachą ogromny bukiet kwiatów, a starszy mężczyzna kłócił się z kierowcą o bilet. Kobiety stały obok siebie, chwytając tę samą poręcz. Na zakręcie Arleta straciła równowagę i wpadła na Mariolę.

— Cholera, przepraszam.

— Nic się nie stało.

— Jeszcze raz tak zahamuje, to wysiądę przez przednią szybę.

Mariola chwyciła ją za łokieć, żeby utrzymała równowagę. Nie puściła od razu, choć autobus jechał już spokojnie.

W kinie pachniało popcornem i mokrymi płaszczami. Arleta wybrała film, którego tytułu żadna z nich nie umiała poprawnie wymówić po niemiecku. Okazał się opowieścią o kobiecie, która porzuca wygodne życie, żeby otworzyć małą restaurację nad morzem. Mariola od początku krytykowała jej decyzje szeptem, a Arleta co jakiś czas szturchała ją łokciem.

— Zamknij się, bo nas wyrzucą.

— Sama byś nie zostawiła pracy dla takiego pomysłu.

— Ja przynajmniej dałabym bohaterce dojść do końca zdania.

Po filmie nie spieszyły się do domu. Przeszły kilka ulic, oglądając wystawy zamkniętych sklepów. W powietrzu wisiała wilgoć, latarnie odbijały się w kałużach. Znalazły kawiarnię, w której zostały jeszcze dwa wolne stoliki.

— Podobało ci się? — zapytała Arleta, kiedy kelner odszedł.

— Film? Trochę głupi.

— A jednak na końcu płakałaś.

— Bo ta restauracja była piękna.

— Oczywiście. Nie dlatego, że kobieta wreszcie zrobiła coś, czego chciała.

Mariola uniosła filiżankę.

— Czasem zazdroszczę ludziom, którzy potrafią tak po prostu wyjechać.

— Ty wyjechałaś z Polski.

— To nie było „tak po prostu”. To było pakowanie dzieci, strach, dokumenty, brak pewności, czy za miesiąc będziemy mieli gdzie spać. Nie miałam wrażenia, że wybieram wolność. Raczej że próbuję uratować to, co już miałam.

Arleta przytaknęła. Wiedziała, o czym Mariola mówi. Ich podróże zaczynały się z innych powodów, ale obie zapamiętały ten sam chłód obcych korytarzy i upokorzenie proszenia o pomoc.

— Ja wtedy naprawdę myślałam, że nie dam rady — powiedziała. — Wiesz, co mnie najbardziej złości? Że jeszcze teraz czasem boję się, gdy ktoś podnosi głos. Nawet jeśli krzyczy na telewizor.

— To zostaje w człowieku.

— Niestety. Ale przynajmniej już nie muszę nikogo przepraszać za to, że oddycham.

Mariola wyciągnęła rękę przez stolik.

— Nigdy nie musiałaś.

— Wiem. Tylko długo zajęło mi uwierzenie w to.

Przez chwilę siedziały bez słów. Arleta patrzyła na dłoń Marioli, na drobne zmarszczki przy palcach, na ślad po pierścionku, który kobieta zdjęła podczas zmywania i zapomniała włożyć przed wyjściem.

— Zgubiłaś obrączkę? — zapytała.

— Została przy zlewie. Andrzej się śmiał, że może to znak, żebyśmy odnowili przysięgę.

— I co mu powiedziałaś?

— Że najpierw musi kupić mi lepszą zmywarkę.

Arleta roześmiała się, ale zaraz spoważniała.

— Dobrze wam razem?

Mariola nie poczuła się zaatakowana. Pytanie było proste, choć odpowiedź już nie.

— Tak. Nie zawsze lekko, ale dobrze. Andrzej zna mnie od tylu lat, że czasem wystarczy, że wejdzie do pokoju, a już wie, czy jestem zła. Lubię, kiedy jest w domu. Lubię nasze wieczory. Nie udaję tego.

— Wierzę ci.

— To dlaczego pytasz?

— Bo czasem, kiedy na ciebie patrzę, widzę kogoś, kto wciąż czegoś szuka. I nie wiem, czy to jest coś, co można znaleźć.

Mariola przesunęła palcem po brzegu filiżanki.

— Może nie szukam jednej rzeczy. Może po prostu nie chcę przestać być ciekawa świata.

— A ja myślałam, że ciekawią cię wyłącznie nowe fryzury.

— Włosy to poważna sprawa. Ty tego nie rozumiesz.

Wyszły z kawiarni, gdy ulice zaczęły pustoszeć. Na przystanku wiatr szarpał reklamą przyklejoną do szyby. Arleta stała z rękami schowanymi w kieszeniach, a Mariola poprawiała szalik, który rozwiązał się przy szyi.

— Zimno ci? — zapytała.

— Trochę.

— To chodź bliżej, zamiast udawać bohaterkę.

Arleta przysunęła się do niej. Mariola poprawiła jej czerwony szalik i przytrzymała go przez chwilę pod brodą. Był to gest opiekuńczy, niemal domowy. Blondynka uniosła wzrok.

— Ty się tak wszystkimi zajmujesz? — zapytała ciszej.

— Nie wszystkimi.

Autobus nadjechał, zanim mogły powiedzieć coś więcej. Usiadły na dwóch miejscach obok siebie. Arleta oparła głowę o szybę. Mariola patrzyła na ciemne witryny mijanych sklepów i myślała o tym, jak różne bywają rodzaje bliskości. Z Andrzejem dzieliła dom, łóżko, rachunki, dzieci i wspomnienia. Z Arletą — rozmowy, które zaczynały się od żartu, a kończyły w miejscach, do których sama nie umiała dotrzeć.

Kiedy wysiadły, Arleta zaproponowała, że odprowadzi Mariolę pod drzwi. Mariola odpowiedziała, że to ona powinna odprowadzić Arletę. Pokłóciły się o to z taką powagą, jakby rozstrzygały ważną sprawę państwową, po czym obie zaczęły się śmiać.

Przed klatką schodową Arleta zatrzymała się i wyjęła z kieszeni dwa złożone bilety.

— Zachowaj jeden.

— Po co? Przecież film był głupi.

— Żebyś pamiętała, że umiesz wyjść z domu bez listy zakupów.

Mariola wzięła bilet i schowała go do portfela.

— To następnym razem ja wybieram film.

— Tylko nie jakiś romans, w którym wszyscy przez dwie godziny cierpią, a na końcu się całują.

— A co masz przeciwko całowaniu?

— Nic. Tylko nie lubię czekać dwóch godzin na coś, co ludzie mogliby zrobić wcześniej.

Mariola spojrzała na nią zaskoczona, a potem roześmiała się krótko.

— Jesteś niemożliwa.

— To już ustaliłyśmy.

Pożegnały się uściskiem. Arleta przytrzymała Mariolę odrobinę dłużej niż zwykle, a potem cofnęła się pierwsza.

— Dobranoc, brunetko.

— Dobranoc, blondyneczko.

W mieszkaniu paliło się jeszcze światło. Andrzej siedział przy stole z kubkiem herbaty, a obok niego leżał podręcznik niemieckiego. Podniósł głowę, gdy weszła.

— Jak film?

— Głupi — odpowiedziała, zdejmując płaszcz. — Ale wieczór był bardzo udany.

— To najważniejsze.

Przyciągnął ją do siebie, a ona usiadła na chwilę na jego kolanach. Opowiedziała mu o restauracji nad morzem, o autobusie i o czerwonym szaliku Arlety. Andrzej słuchał, śmiejąc się z jej komentarzy. Kiedy poszli spać, Mariola pocałowała go na dobranoc i długo leżała z otwartymi oczami.

W portfelu, obok zdjęcia córek, miała bilet do kina. Drobny kawałek papieru, zupełnie nieważny dla świata. Zastanawiała się, dlaczego nie chce go wyrzucić.

Nazajutrz rano zadzwoniła Arleta.

— I co, żyjesz po tym arcydziele niemieckiej kinematografii?

— Ledwo. Ale mam pomysł na następne wyjście.

— Słucham.

— Tym razem bez filmu. Pójdziemy po prostu na spacer.

— W takim razie zaoszczędzimy pieniądze.

— I będziemy mogły rozmawiać bez twojego uciszania mnie co pięć minut.

— Cholera, to brzmi niebezpiecznie.

Mariola roześmiała się. Wiedziała, że Arleta przyjdzie. Wiedziała też, że następnym razem będzie jej jeszcze trudniej nazwać ten wieczór zwykłym spotkaniem przyjaciółek.

Rozdział XII — Miasto po drugiej stronie rzeki

Na targu przy Viktualienmarkt pachniało pietruszką, mokrymi skrzynkami i pieczonymi kiełbaskami. Mariola stanęła przed stoiskiem z kwiatami, jakby ktoś nagle kazał jej wybrać pomiędzy dwiema równie ważnymi drogami życiowymi.

— Te żółte — powiedziała wreszcie.

— Mówiłaś, że przyszłyśmy po warzywa — przypomniała Arleta.

— Kwiaty też są roślinami.

— A rachunki są rachunkami, do cholery.

— Nie psuj mi soboty. Dwie godziny temu przysięgałaś, że dzisiaj nie będziesz liczyć pieniędzy.

Arleta westchnęła teatralnie, po czym sięgnęła do kieszeni po drobne. Kupiła jeden żółty tulipan i wręczyła go Marioli z miną człowieka, który właśnie dokonał wielkiego poświęcenia.

— Proszę. Teraz możesz udawać, że jesteś bohaterką francuskiego filmu.

— W takim filmie dostałabym cały bukiet.

— W takim filmie miałabyś też bogatszą przyjaciółkę.

Mariola przyłożyła kwiat do nosa i ruszyła między straganami. Arleta podążyła za nią, przepychając się przez tłum z torbą na zakupy. Odkąd dostały własne mieszkania, ich spotkania wymagały planowania. Dzieci chodziły do szkoły, Andrzej pracował coraz dłużej, a Arleta brała dodatkowe zmiany w zakładzie, gdzie pakowano części do maszyn. Właśnie dlatego ta sobota, bez pośpiechu i bez obowiązków, wydawała im się czymś zdobytym.

— Wiesz, że Marcin dostał pochwałę? — zapytała Arleta, zatrzymując się przy stoisku z jabłkami.

— Za co?

— Za niemiecki. Wyobrażasz sobie? Jeszcze niedawno bał się odezwać do sprzedawczyni, a teraz poprawia moją wymowę.

— Dominika też mnie poprawia. Najgorzej, kiedy robi to przy ludziach. Ostatnio w piekarni powiedziała, że proszę o niewłaściwy rodzaj bułek.

— Dzieci są bezlitosne.

— Dzieci się urządzają. My wciąż próbujemy zrozumieć, gdzie jesteśmy.

Arleta zerknęła na nią uważnie.

— Tęsknisz za Polską?

— Dzisiaj nie. Dzisiaj chcę kupić pomidory, wypić kawę i nie słuchać, że coś źle wymawiam.

— To chodźmy, zanim znów zaczniesz przemawiać jak na zebraniu emigrantów.

Przeszły na Marienplatz, gdzie turyści fotografowali ratusz, a gołębie zachowywały się, jakby były prawowitymi właścicielami placu. Mariola przystanęła, by przyjrzeć się zegarowi na wieży. Przez chwilę wyglądała młodziej: uniesiona głowa, ciemne włosy odgarnięte z czoła, żółty tulipan w dłoni.

— Chodź, zrobię ci zdjęcie — zaproponowała Arleta.

— Czym? Oczami?

Blondynka wyciągnęła z torby niewielki aparat, pożyczony od koleżanki z pracy.

— Nie doceniasz mojej zaradności.

— I nie mówiłaś mi wcześniej?

— Bo wtedy od rana układałabyś włosy.

— Bezczelna jesteś.

— Za to przygotowana.

Mariola ustawiła się pod arkadami. Poprawiła kołnierz płaszcza, odsunęła od twarzy kosmyk włosów i spojrzała w obiektyw z przesadną powagą.

— Nie tak — powiedziała Arleta.

— Jak nie tak?

— Wyglądasz jak kobieta, która właśnie wygrała proces o spadek. Uśmiechnij się.

— Przecież się uśmiecham.

— To jest groźba, nie uśmiech.

Mariola parsknęła śmiechem. Wtedy aparat kliknął.

— Oszustka! — zawołała.

— Wreszcie prawdziwa twarz. Tę zostawię sobie.

Przy fontannie podeszła do nich starsza Niemka i poprosiła, by zrobiły jej zdjęcie z mężem. Arleta odpowiedziała po niemiecku z taką swobodą, że Mariola spojrzała na nią z uznaniem. Kiedy małżeństwo odeszło, zapytała:

— Od kiedy tak dobrze mówisz?

— Od kiedy nie mam wyboru. W pracy nikt nie czeka, aż ułożę zdanie w głowie.

— Zazdroszczę ci.

— A ja zazdroszczę ci, że umiesz się kłócić w każdym języku, nawet kiedy nie znasz słów.

Poszły dalej, aż dotarły nad Izarę. Woda była wysoka po ostatnich deszczach, szara i szybka. Na kamiennym brzegu siedziała grupka młodych ludzi z gitarą. Mariola przysiadła na murku i zdjęła but, bo obcierał ją na pięcie.

— Nie mów, że będziemy wracać boso — mruknęła Arleta.

— Jeszcze jedno słowo, a każę ci mnie nieść.

— Niech cię chuj strzeli, Mariola. Sama nieść będę najwyżej tę torbę z pomidorami.

Mariola wybuchnęła śmiechem, tak głośno, że jeden z gitarzystów obejrzał się w ich stronę. Arleta usiadła obok, wyciągnęła z torebki plaster i podała jej bez komentarza.

— Masz wszystko — zauważyła Mariola.

— Bo znam ciebie. Gdybyśmy poszły na koniec świata, w połowie drogi otarłabyś sobie piętę i zapomniała kanapek.

— Za to wiedziałabym, jak wyglądać na końcu świata.

Arleta przykleiła plaster, zanim Mariola zdążyła zaprotestować. Zrobiła to zwyczajnie, sprawnie, jak matka opatrująca dziecko. A jednak Mariola poczuła znajome ukłucie wdzięczności: Arleta zauważała drobne rzeczy, których inni często nie dostrzegali.

— Co byś zrobiła, gdybyś miała cały miesiąc wolnego? — zapytała Mariola.

— Spałabym przez pierwszy tydzień.

— A potem?

— Pojechałabym gdzieś, gdzie jest morze. Takie prawdziwe, ciepłe. Bez obozu, bez urzędów, bez tłumaczenia, dlaczego tu jestem.

— Włochy — powiedziała Mariola od razu.

— Skąd wiesz?

— Bo tam mogłabym chodzić w sukienkach i jeść lody na śniadanie.

— Ty nawet marzenia układasz pod garderobę.

— A ty pod łóżko.

Arleta oparła łokcie na kolanach i popatrzyła na rzekę.

— Wiesz, czasami jeszcze budzę się z myślą, że ktoś będzie na mnie krzyczał. Mijają lata, a ja nadal nasłuchuję.

Mariola nie odpowiedziała żartem. Poczekała, aż obok przejedzie rowerzysta, i dopiero wtedy powiedziała:

— Nie musisz już nikogo przekonywać, że masz prawo do spokoju.

— Rozumem to wiem. Reszta mnie jest wolniejsza.

— To niech będzie wolniejsza. Nie wszystko trzeba wygrać od razu.

Arleta uśmiechnęła się pod nosem.

— Powinnaś prowadzić poradnię. „Mariola radzi: zrób kawę, uczesz się i przestań się przejmować”.

— I jeszcze: nie wracaj do faceta, który cię skrzywdził.

— To ostatnie akurat jest dobre.

Siedziały przez chwilę bez słów. Za ich plecami rozlegały się dzwonki rowerów i obce rozmowy. Mariola przyglądała się ludziom, którzy mijali je, nie wiedząc nic o ich przeszłości. W Polsce każdy znajomy znał kogoś, kto znał kogoś z rodziny. Tutaj mogły przez jeden dzień być po prostu dwiema kobietami nad rzeką.

— Andrzej dostał propozycję dodatkowej pracy — powiedziała w końcu.

— To dobrze?

— Finansowo tak. Tylko będzie wracał później. Już teraz często jemy kolację bez niego.

— Rozmawiałaś z nim?

— Wczoraj. Powiedział, że robi to dla nas. I ma rację. Chcemy odłożyć pieniądze, kupić porządny samochód, może kiedyś większe mieszkanie.

— Ale ty chciałabyś mieć go częściej w domu.

— Tak. Nie jestem wdową po jego ambicjach.

Arleta roześmiała się, lecz Mariola nie podjęła żartu.

— Kocham go — dodała. — Czasem aż mnie złości, jak bardzo. Bo kiedy go nie ma, czuję brak, a kiedy wraca, potrafię mieć do niego pretensje o wszystko.

— Powiedz mu to właśnie tak.

— Nie jesteś dziś zbyt mądra jak na kogoś, kto rano kłócił się o cenę tulipana?

— Mam dobre chwile. Nie przyzwyczajaj się.

W drodze powrotnej weszły do sklepu z używanymi płytami. Z głośników płynęła muzyka, przy której Mariola zaczęła poruszać ramionami. Arleta przewróciła oczami.

— Tylko nie tutaj.

— Dlaczego? Ludzie tańczą na ulicach.

— Ludzie też robią głupoty.

— Ty się boisz, że ktoś zobaczy, jak dobrze się bawisz.

Mariola chwyciła ją za dłoń i obróciła między regałami. Arleta najpierw zaprotestowała, potem pozwoliła się poprowadzić. Sprzedawca spojrzał znad gazety, ale nie powiedział ani słowa. Kiedy muzyka ucichła, obie były zarumienione.

— Jesteś kompletnie szalona — wyszeptała Arleta.

— A ty tańczyłaś.

— Bo nie chciałam robić sceny.

— Oczywiście.

Przed rozstaniem Arleta wyjęła aparat i zrobiła jeszcze jedno zdjęcie. Mariola stała na przystanku, z torbą warzyw w jednej ręce i żółtym tulipanem w drugiej. Wiatr rozwiał jej ciemne włosy. Tym razem nie zdążyła ich poprawić.

— Tego nie pokazuj nikomu — ostrzegła.

— Dlaczego?

— Wyglądam jak po burzy.

— Wyglądasz jak ktoś, kto miał dobry dzień.

Mariola przestała protestować.

Wieczorem postawiła tulipan w szklance na kuchennym parapecie. Andrzej wrócił zmęczony, z zapachem warsztatu na kurtce. Usiadł przy stole, a ona nalała mu zupy. Opowiedziała o targu, o zdjęciach i o tym, jak Arleta prawie przewróciła regał z płytami.

— To ty ją namówiłaś — odgadł.

— Nie mam pojęcia, o czym mówisz.

Andrzej przyciągnął ją do siebie, kiedy przechodziła obok krzesła.

— Dobrze, że wyszłaś z domu. Ostatnio ciągle jesteś w biegu.

Mariola oparła policzek na jego głowie.

— Ty też.

— Wiem. Spróbuję w niedzielę niczego nie brać.

— Obiecujesz?

— Obiecuję.

Pocałowała go we włosy i przez chwilę została przy nim, słuchając oddechu człowieka, z którym budowała życie od tylu lat. W drugim pokoju Dominika uczyła Sabrinę nowych niemieckich słów. Za oknem przejechał tramwaj.

Na parapecie żółty tulipan przechylał głowę ku szybie. Mariola pomyślała, że kiedyś chciałaby mieć fotografię tego dnia. Nie wiedziała jeszcze, że Arleta wywoła obie odbitki i jedną zatrzyma dla siebie.

Rozdział XIII — Tam, gdzie kończy się droga

Andrzej miał rację co do pogody tylko przez pierwsze pół godziny. Potem nad drogą pojawiły się chmury, a góry, które jeszcze rano rysowały się wyraźnie na horyzoncie, schowały się za mleczną zasłoną.

— Mówiłem, żeby wziąć kurtki — oznajmił zza kierownicy.

— Wzięliśmy kurtki — odparła Mariola.

— Cienkie.

— Andrzej, jedziemy nad jezioro, nie zdobywać Mont Blanc.

Z tylnego siedzenia odezwała się Sabrina:

— A co to jest Mont Blanc?

— Góra — wyjaśniła Dominika tonem starszej siostry, która wie wszystko.

— Bardzo duża góra — dodała Arleta. — I dzisiaj jej nie zdobywamy, więc możecie spokojnie zjeść kanapki.

Marcin, siedzący między dziewczynkami, spytał, czy na miejscu będzie można wypożyczyć rower wodny. Andrzej obiecał sprawdzić, a Mariola spojrzała na Arletę z miną, która mówiła: właśnie po to tu przyjechałyśmy.

Wycieczkę wymyśliła Mariola, kiedy pod koniec tygodnia wszyscy mieli już dosyć pracy, szkoły i siedzenia w mieście. Andrzej zaproponował, że zawiezie ich nad jezioro. Arleta początkowo odmówiła, bo nie chciała zajmować miejsca w samochodzie, lecz Mariola ucięła dyskusję.

— Dzieci się zmieszczą, ty też. Nie będziesz siedzieć w domu tylko dlatego, że lubisz udawać niezależną.

— Lubię być niezależna — poprawiła ją Arleta.

— To niezależnie od wszystkiego pakuj torbę.

Na parkingu przy jeziorze było już sporo samochodów. Powietrze pachniało wodą, mokrym drewnem i sosnami. Z pobliskiej budki dochodził zapach frytek. Dzieci pobiegły pierwsze, a Andrzej zajął się wyjmowaniem koca, termosu i kosza z jedzeniem.

— Pomogę ci — powiedziała Arleta.

— Nie, idź z Mariolą. Jak zacznie wybierać miejsce, będziemy tu do wieczora.

— Słyszałam! — zawołała Mariola z końca ścieżki.

Wybrali trawiasty skrawek brzegu, nieco dalej od głównego pomostu. Woda miała kolor ciemnego szkła. Po drugiej stronie widać było zalesione zbocza, a nad nimi chmury, które przesuwały się tak wolno, że trudno było ocenić, czy w ogóle się poruszają.

Dzieci natychmiast zdjęły buty. Sabrina pisnęła, kiedy dotknęła wody stopą.

— Lodowata!

— A mówiłam, że to nie Morze Śródziemne — zauważyła Arleta.

— Skąd wiesz, jakie jest Morze Śródziemne? — spytał Marcin.

— Z marzeń. Tam zawsze jest ciepło.

Andrzej rozłożył koc, a Mariola zaczęła wydawać polecenia: kto ma pilnować ręczników, gdzie postawić termos, dlaczego nie wolno zostawiać kanapek na słońcu. Arleta obserwowała ją z rozbawieniem.

— Gdybyś dowodziła armią, wojna skończyłaby się przed obiadem.

— Bo żołnierze byliby najedzeni i mieliby suche skarpetki.

— A wrogowie?

— Wrogowie musieliby najpierw przejść kontrolę porządku.

Andrzej roześmiał się i podał żonie kubek kawy.

— Proszę, pani generale.

Mariola przyjęła go z ukłonem. Kiedy na chwilę odwróciła się do jeziora, Arleta zauważyła, jak swobodnie Andrzej kładzie dłoń na jej plecach. Nie było w tym nic pokazowego. Ten gest należał do ich codzienności tak samo jak wspólne zakupy i troska o córki. Arleta poczuła lekkie ukłucie, którego nie chciała jeszcze nazywać zazdrością. Chciała kiedyś mieć obok siebie człowieka, przy którym podobna bliskość nie byłaby powodem do czujności.

Przed południem wypożyczyli dwa rowery wodne. Andrzej zabrał Dominikę i Marcina, a Mariola z Arletą usiadły z Sabriną w drugim. Dziewczynka chciała koniecznie trzymać ster, choć nie dosięgała do niego wygodnie.

— Prosto, kapitanie — poleciła Mariola.

— Ja wiem! — odparła Sabrina i natychmiast skręciła w lewo.

— Właśnie widzę.

Arleta zaczęła pedałować z zapałem, ale po kilku minutach zwolniła.

— Cholera, kto wymyślił ten sprzęt? Człowiek jedzie na spacer, a kończy na siłowni.

— To pedałuj, blondyneczko. Przecież zawsze mówisz, że masz dużo energii.

— Mam. Tylko nie zamierzam całej zużyć na jezioro.