E-book
15.75
drukowana A5
26.34
Rzeczpospolita

Bezpłatny fragment - Rzeczpospolita


Objętość:
38 str.
ISBN:
978-83-8467-870-1
E-book
za 15.75
drukowana A5
za 26.34

Rozdział 1

Król Rzeczypospolitej

Bolesław przybył do Warszawy, którą jeszcze przed koronacją ustanowił stolicą kraju.

Luiza czuła się trochę nieswojo w nowym domu.

Koronacja była szybka.

Nie chciał, by była spektakularna.

Prymas Polski koronował go.

Po wszystkim powiedział stojąc przy portrecie matki.

— A więc Piastowie wrócili na tron Polski.

Po pewnym czasie przedstawiono mu spis artykułów nazwanych od ich twórcy henrykowskimi.

Po przeczytaniu spojrzał na kanclerza chłodnym wzrokiem.

— Jestem Piastem. — powiedział. — Jestem waszym królem.

W komnacie zapadła cisza.

Kanclerz nie odpowiedział od razu.

Bolesław powoli odłożył dokument na stół.

— Te artykuły są niedorzeczne.

— Wasza królewska mość…

— Mam pytać szlachtę o każdą ważniejszą decyzję?

— Tak stanowią prawa Rzeczypospolitej.

— Prawa?

W jego głosie zabrzmiała irytacja.

— To ograniczenia.

Kanclerz westchnął.

— Dla wielu panów to gwarancje wolności.

— Wolności?

Bolesław parsknął.

— Jak mam rządzić państwem, jeśli każdy sejm będzie targowiskiem interesów?

— Tak było od dawna.

— Właśnie dlatego Polska jest słaba.

Po tych słowach zrobiło się naprawdę cicho.

Kanclerz spojrzał królowi prosto w oczy.

— Wasza wysokość.

— Tak?

— To właśnie dlatego niektórzy bali się waszej kandydatury.

Bolesław zmrużył oczy.

— Doprawdy?

— Tak.

— Bo jestem Piastem?

— Nie.

Kanclerz pokręcił głową.

— Bo przybywa wasza wysokość ze Śląska.

Król zamilkł.

— Nie rozumiem.

— Owszem, rozumiecie.

Kanclerz wskazał leżące na stole artykuły.

— W Rzeszy książę rozkazuje.

— Nie zawsze.

— Ale częściej niż tutaj.

— I co z tego?

— Nic.

Kanclerz zawahał się.

— Obawiają się tylko, że zechcecie uczynić z Polski drugie księstwo.

Bolesław poczuł narastający gniew.

— Polska potrzebuje silnej władzy.

— Być może.

— Nie być może.

Król uderzył dłonią w stół.

— Na pewno.

Kanclerz nie drgnął nawet.

— Wasza wysokość.

— Słucham.

— Szlachta również jest tego pewna.

— Czego?

— Że potrzebuje wolności.

Przez chwilę patrzyli na siebie w milczeniu.

Dwa światy.

Dwie wizje państwa.

Dwie racje.

W końcu kanclerz skłonił się.

— Artykuły czekają na podpis.

Bolesław spojrzał na pergamin.

Potem na wiszący na ścianie portret Anny.

Przez moment miał wrażenie, że matka patrzy na niego z wyrzutem.

Tak samo jak kiedyś patrzyła na Zygmunta.

I po raz pierwszy przyszła mu do głowy niepokojąca myśl.

Może król Polski i książę Mazowsza nie są tą samą osobą.

A może nigdy nie byli.

— Wasze artykuły mam w rzyci. — syknął. — Polska nie jest Śląskiem fakt, ale nie jest też Rzeszą, gdzie każdy ród dba o własne interesy.

— Królu…

— Ani słowa więcej. — powiedział po niemiecku.

Kanclerz spojrzał na niego ze zdumieniem.

— Jeśli nie przysięgniesz nie będziesz panował. — powiedział w końcu.

Bolesław spojrzał na niego chłodno.

— Grozisz mi?

— Nie.

— Więc?

— Ostrzegam.

Król zacisnął pięści.

— Jestem Piastem.

— Tak.

— Potomkiem królów.

— Tak.

— Władcą Mazowsza i Śląska.

— Tak.

Kanclerz nawet nie mrugnął.

— A mimo to bez zgody szlachty nie utrzymasz korony.

Bolesław poczuł, jak narasta w nim gniew.

— To szaleństwo.

— Nie.

— Nie?

— To Rzeczpospolita.

Zapadła cisza.

— Wiesz, co widzę? — spytał nagle Bolesław.

— Nie, królu.

— Kraj, w którym każdy chce rządzić.

— A ja widzę kraj, który boi się ludzi chcących rządzić samodzielnie.

Te słowa trafiły celnie.

Zbyt celnie.

Przez chwilę żaden z nich się nie odezwał.

W końcu kanclerz wskazał pergamin.

— Wasza królewska mość musi podjąć decyzję.

— Jaką?

— Czy chce być królem Polaków.

— Oczywiście, że chcę.

Kanclerz pokręcił głową.

— Nie.

Spojrzał prosto w oczy Bolesława.

— Pytanie brzmi czy chce być królem takim, jakiego chcą Polacy.

Po raz pierwszy od objęcia korony Bolesław nie znalazł odpowiedzi.

Wziął pióro.

Podpisał drżącą ręką.

— Kanclerzu ja… nie rozumiem. — powiedział zrezygnowany. — Jestem z rodu Chrobrego, Mieszka…

— Na Mazowszu czy Śląsku nie masz takich problemów panie?

— Mam inne. — odpowiedział. — Tam uważają mnie za Polaka.

— Jest jeszcze jedna sprawa. — powiedział kanclerz.

— Co jeszcze chce ode mnie rycerstwo?

— Twa żona panie musi przejść na katolicyzm.

— To sprzeczność. — odparł.

— W jakim sensie?

Bolesław przesunął palcem po zapisie dotyczącego swobody religijnej.

— Ten zapis pozwala na swobodę wyznania.

Kanclerz skinął głową.

— Tak.

— Więc?

— Dotyczy poddanych, nie królowej.

Król uniósł wzrok.

— Nie rozumiem.

Kanclerz westchnął cicho, jak człowiek, który tłumaczy coś po raz kolejny.

— Wasza królewska mość, żona króla nie jest zwykłą osobą.

— Wiem.

— Reprezentuje dynastię.

— Wiem.

— I państwo.

— Wiem.

— A państwo katolickie nie może mieć luteranki na tronie.

Zapadła cisza.

Luiza, stojąca dotąd w milczeniu, zacisnęła dłonie.

— Czyli moja wiara jest problemem? — spytała spokojnie.

— Nie twoja wiara, pani — odpowiedział kanclerz — lecz jej publiczny charakter.

Bolesław nagle się odezwał.

— To absurd.

Kanclerz spojrzał na niego uważnie.

— To polityka.

Król odsunął się od stołu.

— Przez całe życie mówicie mi o wolności stanów.

— Tak.

— O prawach.

— Tak.

— O Rzeczypospolitej.

— Tak.

Bolesław wskazał dokument.

— A teraz mówicie mi, że moja żona nie może wierzyć tak, jak wierzy?

Kanclerz nie odpowiedział od razu.

— Mówimy, że król nie może dawać powodów do rozłamu.

Luiza odezwała się cicho:

— Bolesławie…

Ale on jej nie słuchał.

Patrzył tylko na kanclerza.

— To nie jest wolność.

— To równowaga.

— To kontrola.

Kanclerz nie zaprzeczył.

I to było najgorsze.

Bo tym razem nikt nie udawał, że chodzi o coś innego.

Bolesław powoli złożył dokument.

— A jeśli odmówię?

— Wtedy koronacja nie będzie pełna.

Król uśmiechnął się gorzko.

— Czyli mogę być królem… ale tylko pod warunkiem, że przestanę być człowiekiem.

Nikt nie odpowiedział.

W tej ciszy Luiza po raz pierwszy poczuła, że nie tylko ona jest obca w tym kraju.

Że obcość dotyczy ich obojga.

Tylko w różny sposób.

— Jestem katolikiem. — powiedział po chwili. — Możecie odebrać mi sprawczość, ale rodzina to prywatna sprawa.

— Panie…

— W Rzeszy panuje prawo czyja władza tego religia.

— To nie jest Cesarstwo panie.

— Zrobimy tak. — Bolesław zacisnął pięść. — Inkorporuję Śląsk do państwa w zamian żądam abyście zostawili moją żonę i dzieci w spokoju.

— To Niemka…

— To Obodrytka. — wysyczał król. — Gdyby była z Pomorza też byście nazwali ją Niemką?

Kanclerz spojrzał chłodno.

— Panie królu, to nie jest kwestia nazw.

— A czego?

— Lojalności wobec Korony.

Bolesław zaśmiał się krótko.

— Korony?

Nachylił się.

— To ja jestem Koroną.

Luiza zamknęła oczy.

Bo wiedziała, że właśnie padło zdanie, którego nikt w Rzeczypospolitej nie chciał usłyszeć.

Kanclerz powoli odpowiedział:

— W takim razie Korona będzie miała problem.

Bolesław zamilkł.

Bo zrozumiał, że nie rozmawia już z urzędnikiem.

Tylko z całym systemem, który go wybrał.

— Nie jestem rzeczą. — odezwała się Luiza w końcu.

Spojrzała na męża.

— A on nie jest waszą kukiełką.

— Wybraliście mnie. — powiedział Bolesław. — Dajcie mi więc rządzić.

Rozdział 2

Konflikt ze szlachtą

Słowo „rządzić” zawisło w powietrzu.

Kanclerz powoli złożył dłonie.

— Wasza królewska mość.

— Słucham.

— Wybraliśmy was na króla.

— Właśnie.

— Ale nie na pana Rzeczypospolitej.

Bolesław zmrużył oczy.

— Jaka różnica?

Kanclerz spojrzał na niego uważnie.

— Taka, że król jest częścią państwa.

— Nie jego właścicielem.

W komnacie zrobiło się bardzo cicho.

Luiza spuściła wzrok, jakby ta rozmowa była starsza niż oni wszyscy.

Bolesław zaś zacisnął szczękę.

— Więc po co korona?

Kanclerz odpowiedział bez wahania:

— Żeby pilnować porządku między tymi, którzy chcą rządzić.

Król parsknął cicho.

— Czyli między wami.

— I między wami, panie.

Bolesław odwrócił się na moment.

Spojrzał na okno.

Na miasto.

Na kraj, który go wybrał.

I który jednocześnie odmawiał mu pełnej władzy.

— To nie jest władza — powiedział w końcu cicho.

— To jest Rzeczpospolita — odpowiedział kanclerz.

Luiza dopiero teraz zrozumiała, że to nie jest spór o nią.

Ani o Śląsk.

Ani nawet o religię.

Tylko o to, kto w tym państwie ma prawo mówić „rządzę”.

— Panie Zamoyski proszę odpowiedzieć.

— Zamieniam się w słuch.

— Czy jeśli pan byłby na moim miejscu myślałby pan o kraju, czy o interesie szlachty?

Zamoyski spojrzał na króla poważnie.

— Jestem przywódcą tych, którzy poparli twoją kandydaturę Bolesławie. — odpowiedział. — O ile artykułów nie możesz zmienić tak Pacta Conventa możesz.

— Czym to jest?

— W najogólniejszym rozumieniu twoje pomysły. — odparł Zamoyski. — Oczywiście w granicach prawa Obojga Narodów.

Zamoyski skinął głową.

— Ale tylko tak, jak się na to zgodzisz z tymi, którzy cię wybrali.

Król zaśmiał się krótko.

— Więc to nie jest władza.

— To jest polityka.

— To jest ograniczenie.

Zamoyski nie zaprzeczył.

I właśnie to milczenie było najbardziej wymowne.

Bolesław powoli wstał.

— W Rzeszy książę ma władzę.

— W Rzeszy książę nie jest królem elekcyjnym.

— A w Polsce król nie jest władcą.

Przeczytałeś bezpłatny fragment.
Kup książkę, aby przeczytać do końca.
E-book
za 15.75
drukowana A5
za 26.34