Część czwarta Rozdział 1 — Wszystko zaczynało się od nowa
Nowe tysiąclecie nie weszło do domu Mazurów z hukiem ani obietnicą niezwykłych zdarzeń. Przyszło niemal niepostrzeżenie, jak poranek, w którym światło pada na te same meble, a jednak wszystko wydaje się odrobinę inne. Życie toczyło się dalej. Tylko Andrzej coraz częściej miał wrażenie, że wraz z nim przesuwa się coś, czego nie sposób zatrzymać — czas, a przede wszystkim dzieciństwo córek.
Jeszcze niedawno mieszkanie w Monachium wypełniał znajomy gwar: trzask drzwi, muzyka płynąca zza ściany, niekończące się rozmowy telefoniczne, łazienka zajęta akurat wtedy, gdy ktoś najbardziej jej potrzebował. Nawet zwykłe pytanie o godzinę powrotu należało do codziennego rytuału. Teraz ten rytm powoli się zmieniał. Nie było jednej chwili, w której Andrzej mógłby powiedzieć: oto moje córki dorosły. Każdego dnia odsuwały się od niego o krok, niewielki, niemal niezauważalny, ale nieodwracalny.
Dominika miała własne plany, spotkania i sprawy, których nie zamierzała już omawiać przy rodzinnym stole. Wychodziła z domu z pewnością młodej kobiety, wiedzącej, dokąd chce pójść. Andrzej wciąż odruchowo pragnął wypytywać ją o miejsce, towarzystwo i godzinę powrotu. Nieraz otwierał już usta, lecz wystarczało jedno spojrzenie Marioli, by połowę pytań zachował dla siebie. Żona rozumiała to, czego on dopiero się uczył: troska nie może stać się klatką, nawet jeśli zbudowano ją z miłości.
Z Sabriną było inaczej. Miała siedemnaście lat, a w jej życiu coraz ważniejsze miejsce zajmował Issam, młody Niemiec tunezyjskiego pochodzenia. Pojawił się u Mazurów w sylwestrową noc i nie zniknął wraz z ostatnim blaskiem fajerwerków. Spotkania trwały, uczucie nabierało znaczenia, a Andrzej obserwował je z czujnością ojca, który wciąż widzi w córce dziewczynkę, choć ona już od dawna nie chce być tak postrzegana.
Mariola przyjmowała obecność Issama ze znacznie większym spokojem. Kiedy pewnego razu, przyglądając się młodym, zauważyła z uśmiechem, że mogliby kiedyś mieć śliczne dzieci, Andrzej niemal zaniemówił. Jakie dzieci? Przecież Sabrina miała dopiero siedemnaście lat! Mariola roześmiała się tylko i przypomniała mu, że sama w tym wieku była już nauczycielką. Nie znalazł odpowiedzi. Znał przecież jej historię, znał tamtą młodą dziewczynę, którą pragnął całować. Ale między siedemnastoletnią Mariolą z jego wspomnień a siedemnastoletnią Sabriną rozciągała się przepaść. Jedna była ukochaną. Druga — jego dzieckiem. I choć rozum podpowiadał mu, że to ten sam wiek, serce uparcie nie chciało przyjąć tej prawdy.
Coraz częściej zdarzały się wieczory, gdy obie córki wychodziły, a w mieszkaniu zapadała cisza. Z początku Andrzej odczuwał ją jak brak czegoś ważnego. Nikt nie wołał z pokoju, nie zaglądał do lodówki chwilę po kolacji, nie domagał się łazienki. Dom, który przez lata nauczył się oddychać czterema głosami, nagle milczał.
Pewnego wieczoru siedzieli z Mariolą na kanapie. Telewizor rzucał na ściany zmienne światło, lecz żadne z nich nie śledziło programu. Mariola podwinęła nogi, a Andrzej przyglądał się jej z cichą przyjemnością. Po tylu wspólnych latach nadal lubił odkrywać znajomy profil jej twarzy, ruch dłoni, uśmiech, który pojawiał się, zanim zdążyła coś powiedzieć. Zauważyła jego spojrzenie i zapytała, dlaczego tak na nią patrzy. Odpowiedział po prostu, że może. Przytulił ją, a ona bez wahania oparła głowę na jego ramieniu.
W tej ciszy Andrzej po raz pierwszy powiedział głośno to, co od dawna przeczuwał: dziewczyny kiedyś odejdą. Mariola spojrzała w stronę korytarza, jakby za zamkniętymi drzwiami pokojów mogła jeszcze zobaczyć małe córki. Wiedziała, że ten dzień nadejdzie, choć nie musiał nadejść jutro. Zapytała pół żartem, pół serio, co wtedy będą robić. Andrzej odpowiedział jej spojrzeniem tak wymownym, że natychmiast się roześmiała i zarzuciła mu, iż myśli tylko o jednym. Przyciągnął ją bliżej. Pocałowała go i przez chwilę żadne nie potrzebowało słów.
Pusty dom przestał wydawać mu się groźny. Może po latach bycia przede wszystkim rodzicami czekało ich jeszcze coś pięknego: czas, w którym znów będą nie tylko mamą i tatą, ale Mariolą i Andrzejem, kobietą i mężczyzną, którzy kiedyś wybrali siebie nawzajem.
W pierwszych miesiącach nowego tysiąclecia sam siebie zaskakiwał. Miłość do żony wróciła do niego z młodzieńczą świeżością, choć nie miała już nic wspólnego z niecierpliwością pierwszych spotkań. Była spokojniejsza, a zarazem bardziej świadoma. Nie chciał składać kolejnych wielkich obietnic. Za wiele ich już w życiu wypowiedzieli, a nie wszystkie potrafili dotrzymać. Wolał drobne gesty, które nie potrzebowały świadków.
Zaczął przynosić Marioli kwiaty, mniej więcej raz w tygodniu. Czasem były to konwalie, kiedy tylko można je było dostać, czasem pachnące frezje, których zapach rozchodził się po mieszkaniu, innym razem tulipany. Nie czekał na urodziny ani rocznicę. Wracał po prostu do domu z bukietem w dłoni. Za pierwszym razem Mariola przyjrzała mu się podejrzliwie i zapytała, co zrobił. Rozbawiła go ta nieufność. Chciał być romantyczny, a własna żona potraktowała go jak podejrzanego podczas przesłuchania. Zapewnił ją, że kwiaty są bez okazji, tylko dla niej. Przyjęła je, powąchała, przyznała, że są ładne, i pocałowała go w policzek. Tyle wystarczyło, by tydzień później przyniósł następne.
Potem przyszła kolej na karteczki. Małe skrawki papieru, na których jego znajomym pismem widniało jedno zdanie: „Kocham Mariolę”. Nie pisał „kocham cię”. Wybierał jej imię, jakby chciał ogłosić światu rzecz najprostszą i najważniejszą. Kocham Mariolę. Zostawiał kartki przy filiżance kawy, na lustrze, pod poduszką, w szafie. Czasem wywoływały jej śmiech, czasem nie doczekały się żadnego komentarza. Sądził, że po przeczytaniu lądują w koszu.
Któregoś dnia przypadkiem otworzył szufladę i zobaczył kilka starannie złożonych karteczek, ułożonych jedna przy drugiej. Nie dotknął ich. Zamknął szufladę tak cicho, jakby odkrył sekret, którego nie wolno spłoszyć. To, że Mariola zachowywała jego słowa, znaczyło dla niego więcej niż najczulsza odpowiedź. Od tej chwili pisał je z jeszcze większą radością.
A jednak miłość nie uczyniła go wolnym od zazdrości. Bywało wręcz odwrotnie: im mocniej czuł, jak bardzo potrzebuje Marioli, tym bardziej bał się jej utraty. Nie miał prawa udawać niewinnego. Monika pozostawała częścią jego przeszłości, podobnie jak instruktor tańca był częścią bolesnych wspomnień Marioli. Oboje wiedzieli, jak łatwo człowiek może podejść do granicy, której nigdy nie zamierzał przekroczyć. Andrzej pragnął ufać żonie, lecz czasem ciekawość i lęk okazywały się silniejsze od rozsądku.
Tak stało się w dniu, gdy Mariolę odwiedziła Arleta. Andrzej miał wyjść, przynajmniej tak sądziła jego żona. Usłyszał dzwonek, potem głos przyjaciółki, odgłosy przygotowywanej kawy i szelest krzeseł w dużym pokoju. Powinien był wziąć kurtkę i zamknąć za sobą drzwi. Zamiast tego zatrzymał się za uchylonymi drzwiami, skąd słyszał ich rozmowę. Sam nie umiałby wyjaśnić, czego szukał. Może chciał wiedzieć, jak Mariola mówi o nim, kiedy go nie ma. Może obawiał się usłyszeć coś, czego później nie zdoła zapomnieć.
Minęło dziesięć minut, potem pół godziny. Kobiety rozmawiały o dzieciach, znajomych, ubraniach i zwyczajnych sprawach. Andrzej stał niewygodnie, lecz gdy rozmowa zeszła na mężczyzn, przestał zwracać uwagę na zmęczone nogi. Mariola przyznała, że podobają jej się młodsi, nawet znacznie młodsi mężczyźni: ciemnowłosi, wysportowani, pewni siebie. A potem padło zdanie, które utkwiło w nim jak drzazga. Gdyby naprawdę spodobał jej się mężczyzna o piętnaście lat młodszy, nie wiedziałaby, czy potrafiłaby mu odmówić.
Andrzej znieruchomiał. Zamiast wyjść i zostawić kobietom należną im prywatność, słuchał dalej, jakby od następnych słów zależał jego spokój. Arleta zapytała Mariolę, czy kocha męża. Odpowiedź padła natychmiast: bardzo. Jedno krótkie słowo powinno rozproszyć wszystkie obawy. Lecz Andrzej usłyszał również, że Mariola nie mówi mu tego celowo. Po wszystkim, co między nimi zaszło, nie chciała, by stał się zbyt pewny jej miłości. Kochała go głęboko, ale nie zamierzała zapewniać go o tym każdego dnia.
W sercu Andrzeja spotkały się ulga i ukłucie zazdrości. Wiedział już, że żona go kocha. Mimo to w myślach wciąż powracał obraz nieznajomego, piętnaście lat młodszego, o czarnych włosach i sportowej sylwetce. Rozmowa trwała niemal dwie godziny. Dopiero kiedy Arleta wyszła, Andrzej pojął, jak żałośnie się zachował. Przyrzekł sobie, że nigdy więcej nie będzie podsłuchiwał.
Nie dotrzymał tej obietnicy.
Podczas kolejnej wizyty Arlety znów znalazł się za tymi samymi drzwiami. Tym razem niemal od razu wiedział, że postępuje źle, lecz został. Rozmowa rozpoczęła się niewinnie, aż przyjaciółka przypomniała Marioli ich dawny pomysł. Przed laty postanowiły co pewien czas robić sobie prywatne fotografie, by później porównywać, jak zmieniają się wraz z upływem lat. Od dawna odkładały tę sesję; teraz Arleta uznała, że powinny nadrobić zaległość.
Dopiero po chwili Andrzej zrozumiał, jak osobiste miały być te zdjęcia. Usłyszał śmiech kobiet i odgłosy przygotowań. W jednej chwili ciekawość ustąpiła miejsca wstydowi. Arleta była przekonana, że w mieszkaniu nie ma żadnego mężczyzny. Nie miała powodu przypuszczać, że ktoś ją słyszy. Andrzej wiedział, że nie wolno mu zostać ani sekundy dłużej. Tylko jak wydostać się z domu, nie zdradzając swojej obecności?
Zdjął buty i wziął je do ręki. Ruszył przez przedpokój w samych skarpetkach, ostrożnie stawiając każdy krok. Gdy podłoga cicho zatrzeszczała, zamarł. Z dużego pokoju nadal dobiegały głosy. Dorosły mężczyzna, ojciec dwóch córek, właściciel mieszkania, przemykał przez własny dom niczym przyłapany na psocie chłopiec. Gdyby Mariola zobaczyła go teraz z butami w dłoni, żadne wyjaśnienie nie brzmiałoby wiarygodnie. W końcu dotarł do drzwi, nacisnął klamkę i wysunął się na klatkę schodową. Zamknął je najciszej, jak umiał.
Dopiero tam odetchnął. Stał w skarpetkach, wpatrując się we własne buty, aż ogarnął go śmiech. Śmiał się z siebie, ze swojej zazdrości i niedorzecznej sytuacji. Mruknął pod nosem, że Mazur naprawdę jest nienormalny, po czym włożył buty i ruszył przed siebie.
Spacerował długo. Wstąpił na kawę, przyglądał się wystawom, próbował uporządkować myśli. W końcu zobaczył kwiaciarnię i kupił frezje. Kiedy wrócił, Arlety już nie było. Mariola zdziwiła się, że tak długo nie wracał. Pokazał bukiet i wyjaśnił, że był po kwiaty, a potem spacerował. To ostatnie było prawdą. Żona powąchała frezje, po czym przyjrzała mu się z rozbawieniem. Ostatnio zachowywał się dziwnie: kwiaty, karteczki, nieustanne przytulanie. Andrzej zapytał, czy to źle. Nie powiedziała, że źle.
Objął ją, czując nagłą potrzebę wyznania wszystkiego: pierwszego podsłuchiwania, drugiego, godzin spędzonych za drzwiami i wstydliwej ucieczki. Lecz zabrakło mu odwagi. Pocałował ją w szyję i szepnął, że ją kocha. Mariola odpowiedziała spokojnie, że wie. A on pomyślał z zakłopotaniem, że sam wie ostatnio więcej, niż powinien.
Kilka dni później znów usiadł przy stole z małą kartką. Tym razem nie napisał zwyczajnego „Kocham Mariolę”. Długo obracał długopis w palcach, aż z głębi pamięci wypłynęło zdanie sprzed dwudziestu pięciu lat. Uśmiechnął się i zapisał: „Znam to miejsce. Chodź, coś ci pokażę…”
Jedno zdanie otworzyło przed nim całe dawne życie. Zobaczył siebie młodego, nieśmiałego, choć próbującego sprawiać wrażenie odważnego. Tak bardzo pragnął wtedy pocałować Mariolę, a tak trudno było mu powiedzieć to wprost. Wymyślił więc pretekst. Zaprowadził ją między bloki, nieco dalej od ludzi, tam, gdzie było ciemniej i spokojniej. Obiecał, że coś jej pokaże, choć w istocie nie było tam niczego do oglądania. Chciał tylko zostać z nią sam na sam. Ćwierć wieku minęło od tamtego wieczoru, a on pamiętał go z zadziwiającą wyrazistością.
Położył kartkę tam, gdzie Mariola na pewno ją znajdzie, i czekał. Krzątała się po mieszkaniu, aż wreszcie dostrzegła skrawek papieru. Przeczytała. Na jej twarzy najpierw pojawił się uśmiech, potem spojrzała na słowa raz jeszcze i nagle wybuchnęła tak serdecznym śmiechem, że musiała oprzeć się o ścianę. Nazwała go idiotą, lecz w jej głosie było tyle czułości, iż Andrzej również zaczął się śmiać. Wiedział, że pamięta. Dwadzieścia pięć lat na chwilę przestało istnieć. Nie musieli niczego wyjaśniać; oboje znali historię ukrytą w tych kilku słowach.
Mariola otarła łzy śmiechu, spojrzała na męża i nagle zawołała z całych sił, że bardzo go kocha. Andrzej znieruchomiał. Słyszał już te słowa, kiedy ukrywał się za drzwiami podczas rozmowy z Arletą, lecz wtedy nie były przeznaczone dla niego. Teraz Mariola powiedziała je prosto do jego serca, bez prośby, bez nalegania i bez żadnego powodu poza wspomnieniem ich miłości.
Zawołała jednak tak głośno, że niemal jednocześnie otworzyły się drzwi pokojów. Najpierw pojawiła się Dominika, zaraz za nią Sabrina, obie zaniepokojone krzykiem. Mariola, zamiast wyjaśniać, roześmiała się ponownie i oznajmiła, że nic się nie stało, tylko ich ojciec jest głupi. Andrzej rozłożył ręce, udając niewinnego. Sabrina próbowała zobaczyć kartkę, lecz matka schowała ją za plecami. Powiedziała jedynie, że przypomniało jej się coś sprzed dwudziestu pięciu lat. Dominika pokręciła głową, uznając rodziców za naprawdę dziwnych. Mariola odparła, że być może kiedyś, po własnych dwudziestu pięciu latach z kimś bliskim, córka zrozumie. Dziewczęta wróciły do pokojów, pozostawiając rodziców w ich małym, wspólnym świecie.
Andrzej zapytał, czy Mariola pamięta tamten wieczór. Oczywiście, że pamiętała. Prawie wszystko. Tym razem to ona podeszła pierwsza, objęła go za szyję, a on położył dłonie na jej talii. Nie musiał już prowadzić jej w ciemne miejsce między blokami. Pocałowała go sama.
Wieczorem zauważył, że kartka zniknęła. Zajrzał do sypialni i zobaczył Mariolę stojącą przy otwartej szufladzie. Dołożyła ją właśnie do pozostałych karteczek z napisem „Kocham Mariolę”. Ta jedna była jednak inna. Niosła w sobie dwadzieścia pięć lat wspomnień. Andrzej podszedł i objął żonę od tyłu. Zapytała, czy słyszał jej dzisiejsze wyznanie. Udawał, że nie wie, o czym mówi, a potem poprosił, by powtórzyła je jeszcze raz. Odmówiła z uśmiechem. Raz na dwadzieścia pięć lat powinno mu wystarczyć. Zażartował, że jest skąpa. Odpowiedziała, że trzeba było słuchać.
Ledwie powstrzymał śmiech. Gdyby tylko wiedziała, jak wiele ostatnio słuchał. Mariola odwróciła się w jego ramionach i pocałowała go. I tym razem naprawdę mu wystarczało.
Nowe tysiąclecie nie zaczynało się dla Mazurów wielkim wydarzeniem. Zmiany przychodziły cicho, w zwykłych dniach. Dominika coraz szerzej otwierała drzwi do własnego świata. Sabrina przeżywała pierwszą młodzieńczą miłość z Issamem. Andrzej uczył się, że nie zdoła zatrzymać córek w dzieciństwie, choćby pragnął tego najmocniej. A Mariola i on po ćwierćwieczu nadal potrafili się zaskakiwać.
Nie stali się nagle idealnym małżeństwem. Andrzej nadal bywał zazdrosny, podejrzliwy i nierozsądnie ciekawy. Mariola czasem zatrzymywała dla siebie uczucia, których nie chciała wypowiadać zbyt łatwo. Oboje mieli za sobą zbyt wiele błędów, by wierzyć w cudowną przemianę bez śladu dawnych słabości. Lecz w ich mieszkaniu znów zamieszkała lekkość. Pachniały konwalie i frezje, na stole pojawiały się karteczki, rozlegał się śmiech Marioli, a pocałunki nie potrzebowały okazji.
Coraz częściej zostawali sami i odkrywali, że samotność we dwoje wcale nie musi być smutna. Mogli jeszcze podróżować, tańczyć, wygłupiać się, kłócić i godzić, poznawać nieznane miejsca. A czasami nie musieli jechać nigdzie. Wystarczało mieszkanie w Monachium, bukiet na stole i mały skrawek papieru, który przypominał o chłopaku nieumiejącym powiedzieć dziewczynie, że chce ją pocałować.
„Znam to miejsce. Chodź, coś ci pokażę…”
Andrzej wierzył, że po dwudziestu pięciu latach Mariola nadal poszłaby za nim. I coraz mocniej czuł, że tylko z nią chce zobaczyć, co przyniesie dalsza droga.
Rozdział 2 — Kiedy dzieci nie ma w domu
Andrzej coraz częściej myślał o przyszłości jak o drodze, którą wciąż miał przemierzać u boku Marioli. Przez dwadzieścia pięć lat wspólnego życia zdążyli poznać zarówno jej słoneczne odcinki, jak i zakręty, za którymi czekał ból. Teraz, gdy w domu coraz częściej zapadała cisza, zaczynał wierzyć, że jeszcze wiele dobrego jest przed nimi. Nie przeczuwał tylko, że nowe tysiąclecie tak szybko przypomni mu o kruchości zwyczajnego szczęścia.
Na razie jego największym zmartwieniem była Dominika. Postanowiła zrobić prawo jazdy, a wiadomość, która dla niej oznaczała otwarcie drzwi do wolności, w ojcu obudziła całą armię obaw. Był z niej dumny, gdy zapisała się na kurs. Gdy rozpoczęła jazdy z instruktorem, wypytywał o przebieg każdej lekcji z taką dokładnością, jakby sam przygotowywał się do egzaminu. Im bliżej było tego dnia, tym więcej pytań zadawał. Mariola, widząc jego przejęcie, śmiała się, że to chyba on powinien zasiąść przed egzaminatorem.
Dominika znosiła ojcowską troskę z cierpliwością, w której pobrzmiewało już coś z dorosłej wyrozumiałości. Nie marzyła o niczym nadzwyczajnym. Chciała móc pojechać tam, gdzie potrzebowała, bez proszenia rodziców o podwiezienie. Dla niej samodzielność miała zapach samochodowego wnętrza, dźwięk przekręcanego kluczyka i obietnicę własnych decyzji. Andrzej rozumiał te pragnienia, lecz zrozumienie nie zawsze potrafiło uciszyć ojcowski lęk.
Kiedy Dominika zdała egzamin, wróciła do domu promienna. Mariola przytuliła ją mocno, Andrzej zaś objął córkę z dumą, której nie próbował ukrywać. Radość trwała jednak tylko chwilę, nim zaczął wyliczać zasady ostrożnej jazdy: odstęp od innych samochodów, lusterka, kierunkowskazy, skrzyżowania i nieufność wobec cudzych błędów. Dominika wysłuchała kilku rad, po czym przypomniała mu z uśmiechem, że właśnie zdała egzamin. „Egzamin to jedno, życie to drugie” — odparł, a Mariola poprosiła go, by pozwolił córce choć przez chwilę cieszyć się sukcesem. Zamilkł, choć trudno było powiedzieć, na jak długo.
Pierwsza przejażdżka rodzinnym samochodem stała się małą próbą dla całej trójki. Dominika zajęła miejsce kierowcy, Andrzej usiadł obok, a Mariola z tyłu, skąd mogła obserwować zarówno drogę, jak i twarz męża. Córka spokojnie ustawiła fotel i lusterka, uruchomiła silnik, a ojciec już miał na ustach kolejną wskazówkę. Zdołał jedynie wspomnieć o sprzęgle, zanim usłyszał ostrzegawcze „Tato”. Obiecał milczeć.
Nie wytrzymał długo, choć tym razem zdradziło go nie słowo, lecz noga. Po kilkuset metrach wcisnął stopę w podłogę pasażera, jakby pod nią znajdował się hamulec. Mariola dostrzegła ten odruch i wybuchnęła śmiechem. Dominika także zaczęła się śmiać, przypominając ojcu, że po jego stronie nie ma żadnych pedałów. Andrzej odwrócił wzrok ku oknu, udając, że nic szczególnego się nie wydarzyło. A jednak w tej zabawnej chwili kryła się prawda, której dotąd nie chciał przyjąć: jego córka naprawdę siedziała za kierownicą własnego życia. Nie mógł już za nią wybierać każdego skrętu.
Z Sabriną troski miały zupełnie inny smak. Szkoła, dawniej ważna część jej codzienności, ustępowała miejsca spotkaniom, rozmowom telefonicznym, znajomym i Issamowi. Początkowo Andrzej tłumaczył sobie słabsze oceny chwilowym roztargnieniem. Gdy jednak przybywało ich coraz więcej, zrozumiał, że nie chodzi o pojedynczy gorszy dzień. Najbardziej martwiła go nie sama nauka, lecz pozorna obojętność córki wobec wyników.
Łatwo byłoby obwinić Issama. Andrzej nawet nie musiał wypowiadać tego oskarżenia na głos — Mariola potrafiła wyczytać je z jego miny. Przypominała mu, że Sabrina odpowiada za swoje wybory i że pierwsze uczucie nie może stać się wygodnym wyjaśnieniem wszystkiego. Próbowali rozmawiać z córką spokojnie, bez podniesionych głosów. Mariola pilnowała, by troska męża nie zmieniła się w przesłuchanie. Sabrina obiecywała poprawę, a Andrzej chciał jej wierzyć, choć odtąd uważniej przyglądał się szkolnym sprawom młodszej córki.
Tak oto jedna z dziewcząt coraz pewniej sięgała po niezależność, druga zaś poznawała jej smak, nie zawsze pamiętając o odpowiedzialności. Dom Mazurów zmieniał się nieodwracalnie. Coś się kończyło, choć nikt jeszcze nie umiał tego nazwać. Jednocześnie otwierała się przed Mariolą i Andrzejem przestrzeń, o której przez lata niemal zapomnieli: czas tylko dla siebie.
Córki coraz częściej wychodziły jednocześnie, pozostawiając mieszkanie ciche i zadziwiająco przestronne. Mariola odkryła, że ta cisza wcale jej nie przygnębia. Przeciwnie — budziła w niej figlarność młodej dziewczyny, która przed laty potrafiła jednym spojrzeniem wytrącić Andrzeja z równowagi. Pewnego popołudnia przeszła przez salon w lekkiej domowej bluzce i bieliźnie, jak gdyby nie było w tym nic niezwykłego. Andrzej, dotąd zapatrzony w telewizor, natychmiast zapomniał o programie.
Mariola udała, że nie zauważa jego spojrzenia. Poszła do kuchni po wodę, a wracając, minęła go równie spokojnie. W końcu nie wytrzymał i zwrócił jej uwagę, że nie ma na sobie spodni. Spojrzała na siebie z przesadnym zdziwieniem, po czym wzruszyła ramionami. Kiedy chwycił ją delikatnie za rękę, uśmiechnęła się tak, że nie potrzebował już odpowiedzi. Wiedziała doskonale, co robi. Lubiła mieć pewność, że po tylu latach nadal jest kobietą, na którą mąż patrzy z zachwytem.
Przyciągnął ją ku sobie, objął w talii i pocałował. Przypomniała mu półżartem, że dziewczyny mogą w każdej chwili wrócić. On zaś zapytał, po co wobec tego tak go prowokuje. „Żebyś się trochę denerwował” — odpowiedziała z rozbawieniem, zanim znów go pocałowała. W takich chwilach oboje odkrywali, że ich małżeństwo nie musi składać się wyłącznie z obowiązków, rachunków i rodzicielskich trosk. Pod warstwą wspólnych lat wciąż żyło to samo pragnienie bliskości.
Na stole nadal pojawiały się kwiaty, a między codziennymi przedmiotami — małe karteczki pisane ręką Andrzeja. Czasem znajdowała przy kawie dobrze znane „Kocham Mariolę”, czasem prosty komplement: „Ładnie dziś wyglądasz”. Pewnego ranka odkryła w łazience kartkę z napisem „Bardzo ładnie”. Poszła z nią do salonu i z udawaną podejrzliwością zapytała, jak mógł ocenić jej wygląd, skoro w chwili pisania jeszcze spała. Andrzej odpowiedział niewinnie, że ma dobrą pamięć. Rzuciła w niego papierkiem, śmiejąc się, lecz zaraz go podniosła. Jak wszystkie poprzednie, schowała go starannie. Te drobne dowody miłości były dla niej cenniejsze, niż chciała okazać.
Wydawało się, że życie znalazło łagodniejszy rytm. I właśnie wtedy, pewnej nocy, Andrzej obudził się z bólem. Najpierw sądził, że niewygodnie leżał. Zmienił pozycję, lecz ostry ucisk pod prawymi żebrami nie ustąpił. Przeciwnie, nasilał się i z czasem zaczął promieniować ku plecom oraz prawej łopatce. Nie chcąc budzić Marioli, ostrożnie wstał i przeszedł do kuchni.
Napił się wody. Próbował usiąść, potem chodził od stołu do okna, szukając pozycji, w której mógłby odetchnąć swobodniej. Żadna nie przynosiła ulgi. Pojawiły się nudności, a na czole wystąpił pot. Nocna cisza, którą tak niedawno polubił, teraz wydawała się obca. W końcu w drzwiach stanęła Mariola, jeszcze zaspana. Wystarczyło jej jedno spojrzenie na jego pobladłą twarz, by natychmiast oprzytomnieć.
Zapytała, co się dzieje. Andrzej wskazał miejsce pod prawym łukiem żebrowym i próbował zbyć jej niepokój zapewnieniem, że zaraz przejdzie. Mariola nie uwierzyła. Znała go zbyt dobrze, by nie dostrzec, kiedy udaje odwagę. Atak po pewnym czasie osłabł, lecz ulga okazała się tylko chwilowa. Ból powrócił, równie dotkliwy, znów promieniujący do pleców, znów połączony z nudnościami. Tym razem Andrzej nie miał już siły upierać się, że nic mu nie dolega.
Mariola nalegała na wizytę u lekarza, a on wreszcie się zgodził. Badania wyjaśniły przyczynę dolegliwości: kamienie w pęcherzyku żółciowym. Andrzej słuchał wyjaśnień z niedowierzaniem. Jeszcze niedawno pracował, planował podróże i zastanawiał się, gdzie zabierze żonę, gdy znajdą dla siebie więcej czasu. Teraz w jego codzienności pojawiły się badania, szpital i słowo, które zabrzmiało wyjątkowo poważnie: operacja.
Prawdziwy strach dopadł go dopiero w domu. Siedział z Mariolą na kanapie, wpatrując się przed siebie, jakby na ścianie mogła pojawić się odpowiedź na wszystkie pytania. Gdy spytała cicho, czy się boi, odruchowo zaprzeczył. Po chwili jednak przyznał, że trochę tak. Nie próbowała go pocieszać pustymi obietnicami. Ujęła tylko jego dłoń i pozostała przy nim. Ten prosty gest miał w sobie więcej siły niż najpiękniejsze zapewnienia.
Patrząc na ich splecione palce, Andrzej przypominał sobie wszystko, co jeszcze kilka tygodni wcześniej uważał za zwyczajne: konwalie i frezje na stole, karteczki chowane przez Mariolę, Dominikę za kierownicą, szkolne kłopoty Sabriny, jej uczucie do Issama, a nawet figlarne przejścia żony przez salon. Dopiero teraz zrozumiał, że życie składa się właśnie z takich chwil. Nie z wielkich deklaracji, lecz z codzienności, którą można stracić, zanim zdąży się ją docenić.
W dniu operacji Mariola była przy nim. Andrzej usiłował żartować, lecz słowa nie układały mu się tak lekko jak zwykle. Tuż przed rozstaniem chwycił żonę za rękę i wypowiedział jej imię, jakby chciał powiedzieć coś bardzo ważnego. Nie znalazł jednak właściwych słów. Mariola nachyliła się, pocałowała go i szepnęła tylko: „Czekam”. To wystarczyło. W jednym krótkim słowie zmieściła obietnicę, że będzie po drugiej stronie jego lęku.
Kiedy po operacji otworzył oczy, świat wracał do niego powoli, jak obraz wyłaniający się z mgły. Najpierw dostrzegł światło, potem usłyszał głosy. Czuł ból, lecz inny niż ten, który budził go nocami. Najważniejsza była świadomość, że zabieg już się skończył. Później zobaczył Mariolę siedzącą obok. Spróbował się uśmiechnąć i powiedział cicho, że jest. Odpowiedziała, że widzi, a kiedy zapytał, czy się bała, nakazała mu nie mówić tyle. W jej oczach dostrzegł jednak całą odpowiedź. Wyciągnął rękę, a ona natychmiast ją ujęła.
Powrót do domu wymagał od Andrzeja czegoś, czego nigdy szczególnie nie lubił: zwolnienia tempa i przyjęcia pomocy. Mariola czuwała nad nim uważnie, przypominając, że teraz musi dać sobie czas. Dominika również pomagała, a świeżo zdobyte prawo jazdy nabrało niespodziewanie praktycznego znaczenia. Pewnego dnia to ona zawiozła ojca tam, gdzie potrzebował. Andrzej usiadł na miejscu pasażera, tym razem bardziej wdzięczny niż przerażony.
Nawet wówczas jednak nie zdołał całkiem opanować dawnych odruchów. Dominika zauważyła, że znów naciska stopą niewidzialny hamulec, i upomniała go z uśmiechem. Przyznał, że to tylko przyzwyczajenie, a ona poleciła mu się go oduczyć. Patrzył na córkę, na jej pewne dłonie na kierownicy, i uśmiechał się do własnych myśli. Role naprawdę zaczynały się zmieniać. Dziewczynka, którą kiedyś prowadził za rękę, teraz bezpiecznie wiozła go przez miasto.
Kilka dni później, gdy czuł się już lepiej, choć do pełni sił wciąż było daleko, znów został z Mariolą sam. Siedział w salonie, kiedy przeszła obok w swojej lekkiej bluzce i bieliźnie. Spojrzał na nią z tym samym zachwytem co wcześniej, ale zaraz przypomniał półżartem, że przecież jest po operacji. Mariola podeszła, pochyliła się i pocałowała go delikatnie. Oświadczyła, że prowokuje go tylko po to, żeby szybciej wracał do zdrowia. Andrzej odparł, że lekarz takiej kuracji nie przepisał. „Nie zna się” — skwitowała, wywołując jego śmiech.
Usiadła obok ostrożnie, uważając na jego brzuch. Objął ją lekko i oparł głowę na jej ramieniu. Tym razem nie potrzebowali niczego więcej. Była w tej ciszy szczególna czułość, jakiej nie da się wymusić ani przyspieszyć. Przyszła wraz z latami, z doświadczeniem cierpienia i z prostą radością, że wciąż mogą siedzieć obok siebie.
Wieczorem Mariola znalazła na stole mały bukiet i kolejną karteczkę. Andrzej napisał na niej: „Jeszcze mamy dużo do zobaczenia”. Przeczytała te słowa i spojrzała na męża. Zapytała, dokąd pojadą, gdy już wyzdrowieje. Odpowiedział, że wspólnie coś wymyślą. A gdy chciała wiedzieć, czy daleko, uśmiechnął się: „Z tobą może być daleko”. Odłożyła kartkę obok kwiatów i podeszła do niego, a on przytulił ją z wdzięcznością, której nie umiałby wypowiedzieć.
Nie myślał już o młodszych mężczyznach, o których Mariola wspominała Arlecie, ani o zazdrości, która tyle razy odbierała mu spokój. Dawne zdrady i lęki nie zniknęły z ich historii, lecz na tę chwilę przestały przesłaniać to, co najważniejsze. Dominika potrafiła już sama prowadzić samochód. Sabrina potrzebowała rodziców inaczej niż kiedyś. Dziewczęta będą coraz częściej wychodzić, aż pewnego dnia naprawdę opuszczą rodzinny dom.
Andrzej wiedział teraz, że nie boi się tej przyszłej ciszy. Mógłby nawet ją pokochać, gdyby tylko wypełniał ją oddech Marioli, jej śmiech, szelest odkładanych karteczek i zapach kwiatów na stole. Objął żonę nieco mocniej. Nie pragnął zatrzymać czasu ani cofnąć dorastania córek. Chciał jedynie, aby kiedy nadejdzie dzień, w którym zostaną sami, oboje nadal byli tutaj — razem.
Rozdział 3 — Córki dorastają
Andrzej coraz częściej myślał o dniu, w którym w mieszkaniu zapanuje cisza. Nie była to już cisza wieczoru, gdy córki wyszły na kilka godzin i miały wrócić przed snem. Wyobrażał sobie tę inną, rozciągniętą na całe dni, kiedy ich pokoje pozostaną puste, a drzwi nie będą co chwila otwierały się i zamykały. Pragnął tylko jednego: żeby wówczas nadal była przy nim Mariola. Na razie jednak życie nie pozwalało im zbyt długo zastanawiać się nad przyszłością. Dorastanie córek przynosiło tyle niespodzianek, że każdy tydzień zdawał się otwierać nowy rozdział rodzinnej historii.
Szczególnie wiele działo się wokół Sabriny. Miała siedemnaście lat, a świat, który jeszcze niedawno mieścił się między szkołą, domem i przyjaciółkami, nagle rozszerzył się o uczucie do Issama. Nie była w tym świecie sama. Od dzieciństwa towarzyszyła jej Aleksandra, córka kuzynki Marioli i jej męża Adama. Obie dziewczyny dorastały w Monachium, znały swoje rodziny i szkolne przygody, pożyczały sobie ubrania, dzieliły sekrety i potrafiły wybuchnąć śmiechem po jednym porozumiewawczym spojrzeniu. Dla Andrzeja bywały zagadką; Mariola widziała w nich odbicie własnej młodości.
Właśnie dlatego jako pierwsza zauważyła, że w zachowaniu Aleksandry coś się zmienia. Kiedy Issam pojawiał się w pobliżu, dziewczyna poprawiała włosy, śmiała się trochę głośniej z jego żartów i niepostrzeżenie szukała miejsca bliżej niego. Początkowo Mariola nie chciała wyciągać wniosków z kilku spojrzeń. Znała jednak ten szczególny rodzaj niepokoju, kiedy serce zaczyna wyprzedzać rozsądek. Z czasem wątpliwości ubywało. Aleksandra zakochała się w chłopaku Sabriny. Mariola nie wiedziała tylko, czy jej córka dostrzegła już tę cichą, niebezpieczną zmianę.
Issam tymczasem stawał się coraz częstszym gościem Mazurów. Andrzej przyjmował go z uprzejmością, choć w jego spojrzeniu pozostawała czujność ojca, który wciąż pamięta córkę jako małą dziewczynkę. Mariola nieraz musiała przypominać mu, by nie obserwował chłopaka niczym policjant podejrzanego. Andrzej zaprzeczał, lecz sam wiedział, że trudno mu powstrzymać pytania i ocenianie każdego gestu. Issam nie próbował z nim rywalizować. Był swobodny, a przy tym okazywał szacunek domownikom. Andrzej, choć niechętnie, musiał przyznać, że ta postawa budzi w nim sympatię.
Większym zmartwieniem stawała się szkoła. Oceny Sabriny, dawniej bardziej wyrównane, zaczęły się pogarszać. Najpierw jedna słabsza, później następne. Dziewczyna miała teraz tyle spraw, które wydawały się pilniejsze od książek: przyjaciół, spotkania, telefon i oczywiście Issama. Andrzej dostrzegał w tym prosty związek przyczyn i skutków. Mariola nie pozwalała mu jednak uczynić z chłopaka wygodnego winowajcy. Przypominała, że to Sabrina odpowiada za naukę i własne decyzje. Dorastanie mogło tłumaczyć rozproszenie, ale nie zwalniało z obowiązków. Oboje martwili się o córkę; różnili się jedynie sposobem okazywania troski.
Andrzej chciał chronić Sabrinę przed każdym błędem, jakby odpowiednio stanowcze słowa mogły zatrzymać czas. Mariola wiedziała, że czas nie słucha rodziców. Gdy patrzyła na siedemnastoletnią córkę, wracała pamięcią do dziewczyny, którą sama była przed ćwierćwieczem. Wtedy w jej życiu był już Andrzej. Pamiętała pierwsze spojrzenia, niecierpliwe oczekiwanie na spotkania, nieśmiałe pocałunki i tę nieodpartą potrzebę, by choć przez chwilę znaleźć się blisko ukochanego. Nie uważała tamtych uczuć za dziecięce. Dlaczego więc miałaby odmówić ich powagi Sabrinie? Wiedziała, że pewnego dnia będzie musiała powiedzieć o tym mężowi wprost.
Ten dzień przyszedł wcześniej, niż się spodziewała. Pewnego popołudnia Mariola wróciła do domu przed planowaną porą. Nie uprzedziła nikogo. Gdy otworzyła drzwi, usłyszała śmiech Sabriny i Issama, tak znajomy, że przez moment nie wzbudził w niej żadnej myśli. Dopiero po chwili zrozumiała, że zastała ich w bardzo prywatnej bliskości. Śmiech urwał się natychmiast. Sabrina spojrzała na matkę ze zmieszaniem, Issam znieruchomiał. Mariola odwróciła wzrok, chcąc oszczędzić im choć odrobinę godności. Poprosiła spokojnie, by się ubrali, i oznajmiła, że później porozmawiają.
Dopiero w kuchni, kiedy usiadła sama przy stole, poczuła przyspieszone bicie serca. Zaskoczenie mieszało się z lękiem i czymś trudniejszym do nazwania: nagłym bólem pożegnania z dzieciństwem córki. W jej pamięci Sabrina wciąż była małą dziewczynką, którą można było przytulić i ochronić przed światem. Tymczasem za ścianą była już młoda kobieta, zdolna do własnych pragnień i wyborów. Mariola przypomniała sobie siedemnastoletnią siebie i Andrzeja, ich ciekawość, czułość i przekonanie, że nikt starszy nie zrozumie siły pierwszej miłości. Nie mogła potępiać córki za uczucia, które sama znała tak dobrze. Ale rozumienie nie zwalniało jej z matczynej odpowiedzialności. A za tą myślą natychmiast przyszła następna: jak opowie o wszystkim Andrzejowi?
Sabrina weszła do kuchni sama. Usiadła naprzeciwko matki, unikając jej wzroku. Mariola nie chciała krzyczeć. Wiedziała, że krzyk zamknąłby drzwi do rozmowy właśnie wtedy, gdy obie najbardziej jej potrzebowały. Zapytała więc tylko, czy Sabrina kocha Issama. Po dłuższej chwili córka przytaknęła. Kiedy Mariola zapytała, czy czuje, że on odwzajemnia to uczucie, Sabrina odpowiedziała już pewniej. Nie chodziło przecież jedynie o zapewnienia chłopaka, lecz o zaufanie, jakie między nimi rosło.
Rozmawiały długo, bez łatwych osądów i bez udawania, że miłość jest czymś prostym. Mariola mówiła o granicach, bezpieczeństwie, szacunku do siebie i drugiego człowieka. O tym, że dorosłość nie polega na robieniu wszystkiego, czego się zapragnie, ale na rozumieniu następstw własnych decyzji. Sabrina słuchała uważniej, niż matka się spodziewała. W końcu przyznała cicho, że Mariola chyba rozumie ją lepiej niż ojciec. W odpowiedzi usłyszała wspomnienie: Mariola także miała siedemnaście lat, gdy zaczęła się jej historia z Andrzejem. Na pytanie córki, czy tata już wtedy był w jej życiu, uśmiechnęła się z czułością. Był. I oni również nie byli święci.
Na chwilę napięcie ustąpiło miejsca wspólnemu uśmiechowi. Mariola nie pozwoliła jednak, by córka pomyliła wyrozumiałość z obojętnością. Nadal będzie się o nią martwić, nadal będzie wymagać odpowiedzialności i rozsądku. Sabrina przyjęła to w milczeniu. Dopiero na koniec zapytała o rzecz, która najwyraźniej dręczyła ją od początku: czy matka powie ojcu. Mariola nie odpowiedziała od razu. Znała Andrzeja zbyt dobrze, by nie wiedzieć, jak trudna będzie ta rozmowa.
Wieczorem mąż dostrzegł jej niepokój niemal od progu. Wystarczyło kilka słów, by odgadł, że chodzi o Sabrinę. Mariola poprosiła go najpierw o spokój, ale już sama prośba sprawiła, że zesztywniał. Opowiedziała o wcześniejszym powrocie i o tym, w jak intymnej sytuacji zastała córkę z Issamem. Andrzej milczał przez kilka sekund, po czym gwałtownie wstał. Oświadczył, że chłopak nie będzie więcej przychodził do ich domu. Mariola próbowała skłonić go, by usiadł i wysłuchał jej do końca. On powtarzał tylko, że Sabrina ma siedemnaście lat, jakby sam wiek mógł rozstrzygnąć wszystkie pytania.
Wtedy Mariola przypomniała mu coś, czego nie mógł zakwestionować. Ona także miała siedemnaście lat, gdy zaczęli być razem. Andrzej zamilkł. Przez chwilę usiłował przekonać żonę, że wtedy było inaczej, lecz jej spokojne spojrzenie odebrało tym słowom pewność. Czy naprawdę inaczej, czy po prostu łatwiej było mu usprawiedliwić własną młodość niż przyjąć dorastanie córki? Mariola nie żądała, by przestał się martwić. Chciała, żeby pozostał ojcem: rozmawiał, wyznaczał granice, troszczył się o szkołę i bezpieczeństwo. Nie mógł jednak wymagać od Sabriny, by nie czuła tego, co oni sami czuli w jej wieku.
W pamięci Andrzeja pojawił się nagle chłopak sprzed dwudziestu pięciu lat, który szukał spokojnego miejsca pomiędzy blokami, aby zostać sam na sam z Mariolą. „Znam to miejsce. Chodź, coś ci pokażę…” — przypomniał sobie własny, niezgrabny pretekst. Wtedy był przekonany, że jego uczucie jest prawdziwe i ważne. Nie przyszłoby mu do głowy, że ktoś mógłby je unieważnić tylko dlatego, że był młody. Ta myśl nie uciszyła ojcowskiego lęku, ale po raz pierwszy zachwiała jego stanowczością.
Zanim zdążyli dokończyć rozmowę, w kuchni pojawiła się Aleksandra. Mariola od razu dostrzegła zaczerwienione oczy dziewczyny. Ola próbowała zapewnić, że nic się nie stało, i chciała wyjść, lecz Mariola zatrzymała ją łagodnym pytaniem o Issama. Aleksandra znieruchomiała. Nie musiała niczego wyjaśniać. To, co dotąd było jedynie podejrzeniem Marioli, nabrało nagle bolesnej wyrazistości. Dziewczyna zakochała się w chłopaku swojej bliskiej przyjaciółki, niemal członkini rodziny. Andrzej patrzył z niedowierzaniem na obie, jakby jeszcze przed chwilą nie dość skomplikowane życie córek właśnie postanowiło odsłonić kolejny sekret.
Mariola poczuła ciężar tej sytuacji. Nie chodziło już wyłącznie o szkolne oceny, ojcowskie zakazy i pierwszą bliskość Sabriny z Issamem. W samym środku ich rodzinnego świata rodziła się zazdrość, której nikt nie zaplanował. Aleksandra nie wybrała przecież uczucia, które mogło ją zranić i poróżnić z Sabriną. A Sabrina nie mogła przestać kochać Issama tylko dlatego, że ktoś inny również oddał mu serce. Mariola rozumiała, jak bezradni bywają dorośli wobec pierwszych miłości młodych ludzi. Można je wysłuchać, próbować ochronić przed niepotrzebnym bólem, lecz nie sposób nimi pokierować jak codziennymi obowiązkami.
Dopiero późnym wieczorem, kiedy dom ucichł, Andrzej i Mariola znaleźli chwilę tylko dla siebie. Leżeli obok siebie, a on długo nie potrafił zasnąć. W końcu wrócił do myśli, która nie dawała mu spokoju: Mariola naprawdę miała wtedy siedemnaście lat. Oczywiście pamiętał. Tylko że siedemnastoletnia Mariola w jego wspomnieniach była dziewczyną, za którą tęsknił, której szukał wzrokiem i którą pragnął pocałować. Sabrina zaś, mimo upływu lat, pozostawała w jego sercu małą córeczką. Mariola nie wyśmiała tej sprzeczności. Przysunęła się bliżej, pozwalając mu samemu dostrzec, jak niesprawiedliwie pamięć potrafi obchodzić się z czasem.
Andrzej przyznał, że nadal mu się to wszystko nie podoba. Issam również nie budził w nim pełnego zaufania. Mariola uśmiechnęła się jednak, bo wiedziała, że mąż trochę już chłopaka polubił. Po krótkim oporze przyznał jej rację, choć tylko odrobinę. Kiedy poprosiła, by pozwolił młodym trochę żyć, zgodził się równie ostrożnie: trochę. W tym jednym słowie było całe jego ojcostwo — troskliwe, uparte, chwilami przesadne, a przecież niepozbawione miłości. Mariola roześmiała się cicho, a Andrzej pocałował ją w czoło.
Leżąc obok żony, pomyślał, że ćwierć wieku wcześniej ktoś mógł patrzeć na niego dokładnie tak samo, jak on dzisiaj patrzył na Issama. Był przecież młodym chłopakiem, który pojawił się przy siedemnastoletniej Marioli i marzył o czymś znacznie więcej niż o wspólnych spacerach. Gdyby ktoś próbował zabronić im spotkań, zapewne znalazłby sposób, by się zobaczyć. Sabrina była ich córką; mogła odziedziczyć nie tylko ich rysy czy upór, lecz także siłę uczuć, z jaką oni sami kiedyś wchodzili w dorosłość.
Dom Mazurów zmieniał się szybciej, niż Andrzej potrafił się do tego przyzwyczaić. Dominika miała już prawo jazdy i coraz śmielej wybierała własne drogi. Sabrina kochała Issama i uczyła się, że bliskość wymaga odpowiedzialności. Aleksandra odkrywała bolesną prawdę, że można kochać kogoś, kto wybrał inną osobę. A Mariola i Andrzej zaczynali rozumieć, że ich własna młodość przestała być tylko wspomnieniem. Powracała do nich w spojrzeniach dzieci, w ich niepewności, w pierwszych pocałunkach i pierwszych rozczarowaniach.
Andrzej spojrzał na Mariolę, która zasypiała przy jego ramieniu. Przez moment zobaczył w niej tę samą siedemnastoletnią dziewczynę, za którą kiedyś poszedłby wszędzie. Uśmiechnął się do wspomnienia, a potem objął żonę mocniej. Nie chciał już myśleć wyłącznie o tym, jak zatrzymać Sabrinę przed błędem. Ważniejsze stawało się inne pytanie: jak pozostać dla niej ojcem, któremu nie będzie bała się zaufać, nawet kiedy życie okaże się trudne. Ich dzieci dorastały. I oni, choć mieli za sobą tyle wspólnych lat, musieli nauczyć się dorastać razem z nimi.
Rozdział 4 — Coraz więcej świata
Nie zawsze można było rozpoznać chwilę, w której dzieciństwo ustępuje miejsca dorosłości. Nie towarzyszył jej żaden uroczysty dźwięk ani wyraźna granica. Zmiana przychodziła niepostrzeżenie, w spojrzeniu córki, w decyzji podjętej bez pytania rodziców o zgodę, w pierwszej miłości, która potrafiła wypełnić cały świat. Andrzej i Mariola uczyli się tego każdego dnia. A wraz z córkami musieli dorastać również oni sami.
Aleksandra długo ukrywała przed najbliższymi to, co czuła do Issama. Była siedemnastoletnią dziewczyną, dla której uczucie nie miało jeszcze łagodnych odcieni. Albo niosło szczęście, albo wydawało się końcem wszystkiego. Im częściej widywała Sabrinę u boku chłopaka, tym dotkliwiej przeżywała własną bezradność. Nie mogła przecież zabronić mu kochać innej, nie potrafiła też rozkazać własnemu sercu, by przestało czekać na jego spojrzenie.
W końcu powiedziała o wszystkim matce. Być może liczyła na pocieszenie, na spokojne zapewnienie, że pierwszy zawód miłosny nie przekreśla przyszłości. Zamiast tego jej wyznanie uruchomiło konflikt między dorosłymi. Matka Aleksandry zwróciła pretensje ku Marioli, jak gdyby to właśnie ona odpowiadała za wybory Issama i Sabriny. Ból córki stał się w jej oczach krzywdą, za którą ktoś powinien ponieść winę.
Mariola nie mogła pogodzić się z takim osądem. Żal jej było Aleksandry; znała ją od dzieciństwa i nie chciała patrzeć na jej łzy. Rozumiała jednak również Sabrinę. Miłości nie dało się podzielić sprawiedliwie między dwie dziewczyny ani przekazać jednej z nich w ramach rodzinnego porozumienia. Nie mogła prosić własnej córki, by wyrzekła się chłopaka tylko dlatego, że jej bliska towarzyszka dorastania zakochała się w nim równie mocno.
Napięcie rosło, a dawna swoboda rodzinnych spotkań zaczęła znikać. Wypowiedziane zbyt ostro słowa zostawały w pamięci dłużej, niż powinny. Andrzej, który jeszcze niedawno sam nie potrafił ukryć niepokoju z powodu Issama, tym razem patrzył na wszystko z nieoczekiwanym spokojem. Dostrzegał cierpienie Aleksandry, ale coraz wyraźniej widział też absurd sytuacji, w której młodzieńcze uczucie miało poróżnić ludzi związanych ze sobą od lat. Nie chciał, żeby tak się stało.
Zanim jednak znalazł sposób na pojednanie, nadeszło lato. A wraz z nim podróż, na którą czekali od dawna.
Był lipiec 2000 roku. Gran Canaria witała ich ciepłem, zapachem morza i krajobrazem zupełnie odmiennym od tego, do którego przywykli w Monachium. Wyprawa, początkowo pomyślana jako odpoczynek Andrzeja i Marioli, szybko zmieniła się w wyjazd większej grupy przyjaciół i znajomych. Dołączyli Arleta i Iwo, Irek z Barbarą oraz córką Katarzyną, a także Józek, sąsiad pochodzący z Tychów, ze swoją żoną Ewą. Już przed wylotem było wiadomo, że nie zabraknie rozmów, śmiechu i wspólnych planów.
Nie pojechała z nimi Dominika. Jej nieobecność Andrzej odczuł mocniej, niż spodziewał się po sobie. Starsza córka zrezygnowała ze studiów, czym początkowo zmartwiła rodziców, szczególnie ojca. Wyobrażał sobie dla niej inną drogę: dyplom, wyuczony zawód i poczucie bezpieczeństwa, które, jak wierzył, powinno iść za wykształceniem. Dominika wybrała jednak pracę w firmie ubezpieczeniowej Allianz. Zaskoczyła go nie tylko samą decyzją, lecz także tym, jak dobrze sobie radziła. Uczyła się szybko, nie bała się odpowiedzialności, potrafiła rozmawiać z ludźmi i odnajdywać własne miejsce. Jej zawodowe życie zaczynało nabierać rozpędu.
Kiedy więc rodzice pakowali walizki, Dominika zostawała w Monachium ze swoimi obowiązkami. Nie było w tym buntu ani chłodu. Była zwyczajna dorosłość. Andrzej pamiętał, jak niedawno siedział obok niej w samochodzie i odruchowo szukał stopą nieistniejącego hamulca. Teraz nie mógł już nawet udawać, że to on decyduje o kierunku jej drogi. Patrzył na córkę z dumą, w której pobrzmiewał cień tęsknoty za czasem, gdy cała rodzina zawsze wyjeżdżała razem.
Na Gran Canarii łatwo było jednak odzyskać lekkość. Wysokie, surowe góry wyrastały ponad nadmorskie miejscowości, ciemne skały kontrastowały z błękitem oceanu, a palmy kołysały się w suchym, ciepłym powietrzu. Woda wydawała się potężniejsza i bardziej niespokojna niż wszystkie baseny, przy których wypoczywali wcześniej. Wyspa miała w sobie jednocześnie dzikość i wakacyjną swobodę. Andrzej lubił ten kontrast, lecz najbardziej lubił patrzeć na Mariolę, gdy odkrywała nowe miejsce.
Na urlopie stawała się jeszcze bardziej żywa. Chętnie wkładała lekkie sukienki, pozwalała słońcu ogrzewać ramiona i zapominała o godzinach. Śmiała się głośniej, łatwiej dawała się namówić na taniec i zawsze chciała zobaczyć jeszcze jedną uliczkę, jeszcze jeden sklep, jeszcze jeden fragment wybrzeża. Andrzej obserwował ją z czułością, która po dwudziestu pięciu latach nie potrzebowała już wielkich deklaracji. Wystarczało mu, że szła obok, a jej dłoń co jakiś czas odnajdywała jego rękę.
W dużym towarzystwie dni mijały szybko. Mariola i Arleta znikały czasem na długie wyprawy po sklepach. Irek miał coraz to nowe pomysły na spędzenie czasu, a Barbara z uśmiechem pilnowała, żeby nie wszystkie zamieniły się w rzeczywistość. Józek i Ewa bez trudu odnaleźli się wśród pozostałych. Wieczorami siadali razem przy stole, wracali wspomnieniami do Polski, żartowali i ustalali, co zobaczą następnego dnia. Rozmowy przeciągały się nieraz do późna, bo nikomu nie spieszyło się do codzienności.
Andrzej lubił te spotkania, lecz wśród śmiechu przyjaciół zawsze wypatrywał chwili, w której zostanie z Mariolą sam. Kiedy zamykali za sobą drzwi pokoju, świat na moment cichł. Niekiedy wychodzili na balkon. Przed nimi rozciągała się ciemność oceanu, na brzegu migotały światła, a nocne powietrze wciąż niosło ciepło dnia. Andrzej obejmował żonę w pasie i pytał półgłosem, czy warto było przyjechać. Mariola odpowiadała pocałunkiem. W takim geście mieściło się więcej niż w najdłuższej opowieści o szczęściu.
Po powrocie do Monachium wszystko szybko wróciło na swoje miejsce. Walizki opustoszały, ubrania trafiły do prania, fotografie czekały na wywołanie. Andrzej podjął codzienne obowiązki, Dominika nadal pracowała, a Sabrina żyła szkołą, znajomymi i uczuciem do Issama, choć nie zawsze właśnie szkoła zajmowała w tym świecie pierwsze miejsce. Wakacyjny blask nie zdołał też usunąć napięcia wokół Aleksandry. Pretensje jej matki powróciły, jakby kilka tygodni rozłąki nie przyniosło żadnego ukojenia.
Andrzej postanowił wtedy działać inaczej, niż podpowiadał mu temperament. Nie chciał kłótni ani szukania winnych. Skontaktował się z Adamem, ojcem Aleksandry, i rozmawiał z nim długo. Obaj rozumieli, że dziewczyny muszą same przejść przez swoje uczucia. Dorośli mogą je wspierać, lecz nie rozstrzygną, kto ma kogo pokochać. Żaden ojciec nie potrafi oszczędzić córce każdego rozczarowania, choćby bardzo tego pragnął.
W trakcie tej rozmowy Andrzej zaproponował coś, co z początku brzmiało niemal niedorzecznie: zamiast oddalać się od siebie, powinni razem wyjechać. Nie od razu, lecz na przełomie roku, kiedy emocje zdążą nieco opaść. Sylwestra 2000/2001 mogliby spędzić w Tunezji. Adam przyjął pomysł z rosnącym zainteresowaniem. Może wspólny odpoczynek przypomni wszystkim, że świat jest większy niż jedna niespełniona miłość i jedna rodzinna sprzeczka.
Ustalili więc, że pojadą Andrzej, Mariola i Sabrina oraz Adam z żoną i Aleksandrą. Dominika znów miała pozostać w Monachium. Jej praca w Allianz przestawała być tylko pierwszym zajęciem po rezygnacji ze studiów. Otrzymywała coraz więcej odpowiedzialności i coraz wyraźniej budowała swoją pozycję. Andrzej powoli porzucał żal, że córka nie spełniła jego dawnych wyobrażeń. Odkrywał, że duma z dziecka nie polega na oglądaniu spełnionego własnego planu, lecz na zobaczeniu, jak ono odnajduje swój.
Pod koniec roku znaleźli się w Tunezji. Już hotelowy hol sprawił, że na chwilę przystanęli. Wysokie sklepienia, szerokie schody, jasne kolumny i lśniące posadzki nadawały mu niemal pałacowy charakter. Miękkie kanapy zapraszały do odpoczynku, lecz Mariola nie miała zamiaru długo na nich siedzieć. Jej ciekawość natychmiast poprowadziła ją dalej: ku pokojowi, balkonowi, basenowi, ogrodowi i plaży. Andrzej znał ten błysk w jej oczach. Uśmiechał się, pozwalając się prowadzić, jakby każde nowe miejsce oglądał przede wszystkim przez jej zachwyt.
Tunezyjska zima miała inne światło niż ta pozostawiona w Monachium. Powietrze było łagodniejsze, palmy poruszały się na wietrze, a morze zmieniało barwę wraz z położeniem słońca. Po zmroku ogród hotelowy rozświetlały lampy ukryte między roślinami. Andrzej i Mariola spacerowali powoli, czasem trzymając się za ręce, czasem idąc blisko siebie bez słów. Po ćwierćwieczu wspólnego życia cisza nie była już pustką. Potrafiła być najspokojniejszą odmianą rozmowy.
Hotel przygotował dla gości świąteczne widowiska, których długo nie mieli zapomnieć. Najbardziej nieprawdopodobne wydawało się pojawienie Świętego Mikołaja. Wśród palm, pod jasnym niebem, najpierw rozległ się narastający warkot silnika. Ludzie wyszli przed budynek i podnieśli głowy. Nad hotelem nadleciał helikopter, a kiedy z maszyny wysiadł Mikołaj z ogromnym workiem prezentów, dzieci i dorośli reagowali z jednakowym zdumieniem. Nawet Sabrina i Aleksandra, choć ich relacje wciąż były delikatne, przez chwilę stały obok siebie i patrzyły na to samo niebo. Mariola ścisnęła dłoń Andrzeja, zachwycona niezwykłością chwili. On pomyślał, że właśnie dla takich niespodzianek warto wciąż ruszać w drogę.
Innego wieczoru w hotelowej restauracji nagle zgasły światła. Przez salę przeszedł cichy szmer, a potem w mroku rozbłysły pochodnie. Pracownicy kuchni i obsługi wchodzili kolejno, niosąc ogień, którego blask przesuwał się po ścianach, kieliszkach i twarzach gości. Andrzej przez chwilę obserwował widowisko, ale wkrótce jego wzrok zatrzymał się na Marioli. Płomienie odbijały się w jej oczach. Odwróciła głowę, jakby wyczuła, że patrzy, i uśmiechnęła się do niego. Pod stołem odnalazła jego rękę. Wokół trwało przedstawienie, a oni znów mieli swój mały, osobny świat.
Była też szopka bożonarodzeniowa, nie zwykła dekoracja, lecz żywa scena z ludźmi i prawdziwymi zwierzętami. Dzieci zatrzymywały się przy niej z zachwytem, dorośli robili zdjęcia, a całość miała własne dźwięki, ruch i zapach. Andrzej odsunął się na chwilę, by popatrzeć na bliskich. Zobaczył Mariolę i Sabrinę, a zaraz potem poczuł brak Dominiki. Nie była już dzieckiem, które można zabrać na każdy rodzinny wyjazd. Miała pracę, plany i własne sprawy. Sabrina również zaczynała odchodzić w stronę swojego świata. Ojciec wiedział, że takich wspólnych podróży nie będzie nieskończenie wiele. Ta myśl skłaniała go, by mniej czasu tracić na złość, a więcej zachować na obecność.
Sprawa Issama nie zniknęła w Tunezji. Aleksandra nadal cierpiała, a Sabrina wiedziała już, jak trudne uczucia nosi w sobie bliska jej dziewczyna. Między nimi pozostawało wiele niewypowiedzianego. Wspólne dni sprawiały jednak, że musiały być obok siebie, patrzeć na te same widoki i uczestniczyć w tych samych chwilach. Andrzej nie łudził się, że podróż wszystko naprawi. Miał nadzieję jedynie, że da im czas i trochę przestrzeni, aby same odnalazły drogę do porozumienia.
Któregoś wieczoru on i Mariola zostali na tarasie dłużej niż pozostali. Z oddali dobiegała muzyka, morze szumiało spokojnie, a oświetlony hotel przypominał pałac stojący pośród ciemnego ogrodu. Mariola oparła się plecami o męża i przyznała, że dobrze wymyślił ten wyjazd. Andrzej z uśmiechem zapytał, czy to znaczy, że czasem miewa dobre pomysły. Nie zamierzała rozpieszczać go nadmiarem pochwał. Oboje się roześmiali, a potem pocałowali, jakby żadne z nich nie potrzebowało już dalszych słów.
Gran Canaria była wspomnieniem minionego lata. Tunezja stawała się wspomnieniem właśnie teraz, gdy kończył się rok 2000 i zbliżał początek następnego. Andrzej poczuł wdzięczność za wszystkie drogi, które przeszli razem. I za te, których jeszcze nie znali. Po tylu latach nadal potrafili zachwycić się światem, a przede wszystkim sobą nawzajem.
Po powrocie do Monachium czekała na nich codzienność, lecz tym razem przyniosła także coś nowego. Urząd zatrudnienia zaproponował Marioli pracę jako opiekunka w żłobku. Długo przyglądała się dokumentowi. Przez lata jej dni miały własny rytm, wyznaczany przez dom, córki, spotkania z Arletą, zakupy i podróże. Teraz miałaby codziennie wstawać o określonej porze, pracować z małymi dziećmi, odnaleźć się wśród nowych współpracowników i wracać zmęczona, lecz być może także dumna z czegoś, co należało tylko do niej.
Znała przecież opowieści Arlety o pracy sprzedawczyni odzieży w Kaufhofie: o długich godzinach na nogach, klientach, przymierzalniach, układaniu towaru i zmęczeniu, które przynosiła ze sobą do domu. Mariola wiedziała, że stała praca nie oznacza wyłącznie niezależności. Oznacza również obowiązek i oddanie części swobody, do której zdążyła przywyknąć. Mimo to propozycja nie dawała jej spokoju.
Być może wpływ miała na to Dominika. Starsza córka zrezygnowała ze studiów, lecz nie z ambicji. Praca w Allianz dodawała jej pewności siebie, otwierała kolejne możliwości i pozwalała samodzielnie kształtować przyszłość. Mariola patrzyła na nią z podziwem. Po raz pierwszy od dawna zaczęła zadawać sobie pytanie nie tylko o to, czego potrzebują córki i mąż, ale też o to, czego pragnie ona sama.
Pewnego wieczoru położyła dokument na stole przed Andrzejem. Przeczytał go uważnie i nie pospieszył z radą. To właśnie najbardziej ją zdziwiło. Przywykła do tego, że mąż ma zdanie niemal na każdy temat, czasem nawet zanim pozna wszystkie szczegóły. Teraz powiedział spokojnie, że to ona będzie tam pracować, więc decyzja należy do niej. Jeśli nie zechce spróbować, uszanuje to. Jeśli pójdzie, będzie z niej dumny. Mariola uśmiechnęła się, zarzucając mu żartobliwie, że wcale jej nie pomaga. Andrzej odparł, że może właśnie po raz pierwszy pomaga jej, nie mówiąc, co powinna zrobić.
Patrzył na żonę i widział wszystkie kobiety, którymi była przez te dwadzieścia pięć lat. Siedemnastoletnią dziewczynę, którą próbował zaprowadzić w ustronne miejsce pod byle pretekstem. Młodą nauczycielkę, żonę, matkę, emigrantkę, panią domu, towarzyszkę podróży, kobietę, z którą przeżył zachwyt i rozczarowanie, bliskość i trudne powroty do siebie. A teraz miała szansę rozpocząć coś własnego. Nie dla niego ani dla córek. Dla Marioli.
Niedługo później znalazła w kuchni karteczkę. Andrzej nie napisał tym razem zwyczajowego „Kocham Mariolę”. Zostawił krótkie zdanie: „Spróbuj. Jak ci się nie spodoba, będziemy myśleć dalej”. Przeczytała je kilka razy, po czym wzięła długopis i dopisała pytanie, czy kwiaty nadal będą pojawiać się raz w tygodniu. Kiedy Andrzej zobaczył jej odpowiedź, roześmiał się i zanotował pod spodem: „To nie podlega negocjacji”.
Mariola schowała kartkę do szuflady, w której od dawna przechowywała jego małe dowody miłości. Była wśród nich nie tylko czułość, ale też zgoda na zmianę. Dominika budowała własną karierę. Sabrina uczyła się miłości, Aleksandra poznawała jej bolesną stronę. Za nimi zostało lato na Gran Canarii i przełom roku w Tunezji. Przed Mariolą otwierały się drzwi do pracy, która mogła odmienić jej dni.
Andrzej wiedział, że z podróży wraca się do domu, odkłada walizki i wraca do znajomych zajęć. Ta nowa droga żony miała być inna. Jeśli zdecyduje się nią pójść, każdego wieczoru będzie wracała do niego z odrobinę innym doświadczeniem, z nowymi myślami i własnymi opowieściami. I właśnie to, choć budziło niepewność, wydawało mu się piękne. Ich wspólne życie nie kończyło się na wspomnieniach. Wciąż było w nim miejsce na więcej świata — i na więcej Marioli.
Rozdział 5 — Osiemnaście świeczek
W domu Mazurów nowy wiek nie przyniósł nagłego przełomu. Zmiany wchodziły cicho, niemal niezauważalnie, jak światło przesuwające się po ścianach wraz z upływem dnia. Każdy miał już własną drogę, własne sprawy i marzenia, ale wieczorami te wszystkie ścieżki nadal spotykały się pod jednym dachem. Mariola patrzyła na to z czułością. Andrzej zaś, choć coraz lepiej rozumiał, że nie można zatrzymać czasu, wciąż niekiedy próbował przytrzymać go choćby na chwilę.
Najwyraźniej zmieniała się Dominika. Jej decyzja, by zrezygnować ze studiów i rozpocząć pracę w Allianz, długo nie dawała Andrzejowi spokoju. W ojcowskiej wyobraźni widział dla niej drogę prostszą, pewniejszą, wyznaczoną dyplomem i przewidywalnymi etapami. Córka wybrała inaczej. Każdego ranka wychodziła do pracy punktualnie, uczyła się nowych obowiązków, nabierała pewności w rozmowach z ludźmi. Nie oczekiwała, że ktoś urządzi jej życie. Sama budowała je dzień po dniu.
Przełożeni dostrzegli jej zaangażowanie i w końcu przyszła wiadomość o awansie. Dominika przyniosła ją do domu z radością, której nie próbowała ukrywać. Andrzej poczuł dumę tak silną, że na moment odebrała mu słowa. W tej samej chwili przypomniał sobie wszystkie własne wątpliwości, wypowiadane przy rodzinnym stole z uporem człowieka przekonanego, że wie, co dla dziecka najlepsze. Mariola spojrzała na niego z uśmiechem. Nie musiała długo przypominać mu dawnych sporów o studia. Wystarczyło jedno porozumiewawcze spojrzenie, by zrozumiał, że córka udowodniła coś ważnego: można dojść do dobrego miejsca drogą, której rodzice wcześniej nie potrafili sobie wyobrazić.
Niedługo potem i Andrzej wrócił z pracy z dobrą wiadomością. Dostał podwyżkę. Nie była na tyle duża, by odmienić ich codzienność, ale po latach obowiązków i wysiłku oznaczała dla niego uznanie. Mariola cieszyła się razem z nim, a zaraz potem, z dobrze znanym błyskiem w oku, zaczęła żartować, że teraz należą jej się dwa bukiety kwiatów tygodniowo. Andrzej targował się o jeden, byle większy. Wieczorem rzeczywiście przyniósł frezje, bardziej okazałe niż zwykle, i położył przy nich małą kartkę: „Podwyżka jest moja. Kwiaty twoje”. Mariola przeczytała ją, uśmiechnęła się i schowała do szuflady, w której od miesięcy gromadziła jego drobne wyznania. Andrzej wiedział już, że te skrawki papieru nie giną. Były ich cichą kroniką miłości.
Tymczasem zbliżał się czerwiec, a wraz z nim dzień, którego Andrzej wypatrywał z mieszaniną wzruszenia i niepokoju. Sabrina miała skończyć osiemnaście lat. Pełnoletność brzmiała dla niego niemal niewiarygodnie. Przecież pamiętał ciężar maleńkiej córki na ramieniu, jej pierwsze kroki, szkolne poranki i wszystkie chwile, gdy wystarczało wyciągnąć rękę, by ją ochronić. Teraz ta sama dziewczyna miała własne uczucia, własne plany i Issama, którego obecność ojciec nauczył się przyjmować spokojniej, choć nie bez wysiłku.
Mariola widziała osiemnaste urodziny córki inaczej. Wiedziała, że nie istnieje jedna chwila, w której człowiek staje się dorosły; to proces, podczas którego trzeba pozwalać mu podejmować decyzje, a jednocześnie pozostawać blisko. Ilekroć Andrzej zaczynał wypytywać Sabrinę zbyt szczegółowo o wyjścia i powroty, przypominała mu ich własną młodość. Sama miała siedemnaście lat, kiedy zaczęła się ich historia. On jednak odpowiadał niezmiennie, że Sabrina zawsze będzie jego córką. Mariola nie mogła temu zaprzeczyć. Wiedziała tylko, że bycie ojcem dorosłej dziewczyny wymaga innej odwagi niż opieka nad dzieckiem.
W dniu urodzin dom wypełniły głosy rodziny i znajomych, muzyka, śmiech i zapach przygotowanych potraw. Na torcie zapłonęło osiemnaście świeczek. Sabrina stała pośród bliskich rozpromieniona, a Issam był przy niej, już nie tak obcy w oczach Andrzeja jak rok wcześniej. Gdy córka nabrała powietrza i zdmuchnęła płomyki, ojciec poczuł nieoczekiwane ukłucie w sercu. Osiemnaście lat zgasło w jednej chwili, jakby wszystkie minione poranki i wieczory skupiły się w tym krótkim oddechu. Mariola podeszła, objęła go w pasie i z łagodnym rozbawieniem uprzedziła, żeby nie płakał. Zaprzeczył, lecz jej spojrzenie mówiło, że zna prawdę. Pocałował żonę w skroń. Oboje wiedzieli, że ich dwie córki są już dorosłe, choć dla nich pozostaną na zawsze częścią domu, który wspólnie zbudowali.
Kilka tygodni później wydarzyło się coś, wobec czego awanse, podwyżki i urodzinowe świętowanie wydały się nagle odległe. Dominika była w pracy, kiedy jeden z jej kolegów poczuł się źle. W ciągu krótkiej chwili zwyczajny dzień zmienił się w dramat: mężczyzna doznał zawału i stracił przytomność. Wokół podniósł się niepokój. Ktoś wzywał pomoc, inni stali bezradni, nie wiedząc, od czego zacząć. Dominika, przeszkolona z udzielania pierwszej pomocy, nie pozwoliła, by strach ją unieruchomił.
Sprawdziła stan kolegi i rozpoczęła resuscytację. Uciskała jego klatkę piersiową, wykonywała oddechy ratownicze, choć z ust mężczyzny wydobywała się piana. Nie mogła pozwolić sobie na myślenie o własnym przerażeniu. Liczyło się tylko to, żeby utrzymać go przy życiu do przyjazdu ratowników. Kiedy przyniesiono defibrylator, umieściła elektrody i postępowała zgodnie z poleceniami urządzenia. Czas ciągnął się nieznośnie; sekundy zdawały się nie mieć końca. Dopiero gdy profesjonalna pomoc przejęła działania, Dominika odsunęła się i poczuła, że drżą jej ręce. Wcześniej nie miała na to czasu.
Kiedy opowiedziała o wszystkim rodzicom, Mariola słuchała ze ściśniętym gardłem. Andrzej pytał o szczegóły, próbując pojąć, że jego córka naprawdę znalazła się tak blisko czyjegoś życia i śmierci. Dominika mówiła o uciskach, oddechach, pianie i defibrylatorze rzeczowo, choć wydarzenie wciąż w niej pracowało. Kolega przeżył. Ta wiadomość była najważniejsza. Andrzej patrzył na Dominikę i widział jednocześnie małą dziewczynkę uczącą się chodzić, uczennicę z tornistrem, młodą kierującą samochodem, przy której odruchowo wciskał nieistniejący hamulec, i kobietę, która w chwili zagrożenia potrafiła działać, gdy inni zastygli. Powiedział jej, że jest z niej dumny. Uśmiechnęła się, bo znała już tę minę. Mariola otarła łzy, a Andrzej przytulił córkę mocno. Dorosłość Dominiki nie oddaliła jej od niego; pokazała mu tylko, jak wielką siłę zdążyła w sobie odnaleźć.
Po tych przeżyciach Andrzej coraz częściej myślał o podróży. Wspomnienia Gran Canarii i Tunezji były piękne, lecz tym razem pragnął zobaczyć nie tylko plaże i hotele. Marzył o miejscu, gdzie historia wydaje się starsza niż ludzkie wyobrażenia o czasie. Gdy wspomniał Marioli o Egipcie i Luksorze, zobaczył w jej oczach natychmiastowe zainteresowanie. Nie trzeba było przekonywać jej długo. Ciekawość świata wciąż należała do tych rzeczy, które łączyły ich równie mocno jak wspólne wspomnienia.
Egipt powitał ich upałem tak intensywnym, że zdawał się unosić nad ziemią. Powietrze było suche, słońce ostre, a kolory krajobrazu inne niż w Europie. Nil przecinał pustynny świat pasmem zieleni, przypominając, że życie potrafi trwać nawet tam, gdzie wszystko wokół wygląda na nieruchome. W Luksorze chodzili między ogromnymi kolumnami świątyń i kamiennymi postaciami faraonów. Hieroglify, wyryte przed tysiącami lat, zachowały ślady dłoni ludzi, których imion już nikt nie pamiętał. Mariola zadzierała głowę, wypatrywała szczegółów, zatrzymywała się, by spojrzeć jeszcze raz. Andrzej obserwował ją z czułością. W jej zachwycie odnajdywał dziewczynę, którą pokochał przed ćwierćwieczem.
Najmocniej poruszyła ich Dolina Królów. Pustynne wzgórza wyglądały surowo i milcząco, jakby pod ich powierzchnią nie spoczywały przez wieki grobowce władców pragnących wieczności. Andrzej szedł obok żony, patrząc na kamień, piasek i bezchmurne niebo. Myślał o czasie. Osiemnaście lat Sabriny wydawało mu się całym światem, dwadzieścia pięć lat z Mariolą — niemal całym życiem. Tutaj, wobec tysiącleci, te liczby stawały się zaskakująco małe. Gdy Mariola zapytała, o czym rozmyśla, odpowiedział, że o nich. Uśmiechnęła się, zdziwiona, iż właśnie w Dolinie Królów wraca do ich małżeństwa. Powiedział jej wtedy, że dwadzieścia pięć lat to jednak niewiele. Ujęła jego dłoń i odpowiedziała po prostu: „To dobrze. Bo jeszcze mamy czas”. Andrzej zapamiętał te słowa mocniej niż niejedną datę wyrytą w kamieniu.
Wieczorami hotel odmieniało światło lamp i dźwięk muzyki. Po kolacjach zaczynały się konkursy, zabawy i występy prowadzone przez animatorów. Andrzej zwykle wolał obserwować wszystko z bezpiecznej odległości. Mariola, przeciwnie, lubiła dać się porwać chwili. Pewnego wieczoru, po kilku drinkach, była wyjątkowo rozbawiona. Śmiała się, zaczepiała męża i nie potrafiła długo usiedzieć spokojnie. Kiedy prowadzący zszedł ze sceny i zaczął zapraszać gości do konkursu, Andrzej odwracał wzrok, udając, że nie widzi jego gestów. Nie pomogło. Moderator podszedł do niego osobiście, ujął go za rękę i wśród śmiechu publiczności zaprowadził na scenę. Mariola śmiała się chyba najgłośniej.
Konkurs polegał na tańcu z balonem utrzymywanym pomiędzy ciałami partnerów, bez pomocy rąk. Andrzej od razu wyciągnął rękę do Marioli. Stanęli blisko siebie, z balonem między klatkami piersiowymi, i ruszyli w rytm muzyki. Początkowo byli ostrożni, niemal sztywni, później coraz swobodniejsi. Wokół pękały balony, inne spadały na podłogę, a kolejne pary schodziły ze sceny. Oni wciąż tańczyli. Zostały trzy pary, potem dwie. Mariola spojrzała na męża triumfalnie. Właśnie wtedy Andrzej poruszył się zbyt gwałtownie. Głośny trzask oznajmił koniec ich szans. Publiczność wybuchnęła śmiechem, Andrzej również, ale Mariola przez kilka minut nie potrafiła wybaczyć mu utraconego zwycięstwa. Byli przecież tak blisko.
Wieczór jednak się nie skończył. Po następnych zabawach moderator zaprosił na scenę same kobiety do konkursu tańca. Mariola dopiła drinka i wstała, zanim Andrzej zdążył ją zatrzymać choćby pytaniem. Miała na sobie krótką spódnicę, eleganckie rajstopy i dopasowaną górę. Wyglądała pięknie i doskonale o tym wiedziała. Andrzej dostrzegał już wcześniej spojrzenia innych mężczyzn. Teraz, kiedy spódnica podsunęła się na moment podczas wchodzenia na scenę, jego rozbawienie ustąpiło znajomemu ukłuciu zazdrości.
Muzyka zaczęła grać, a Mariola rozkwitła w jej rytmie. Nie starała się imponować trudnymi figurami. Tańczyła z radością, pewnością i energią, jakby na chwilę zapomniała o spojrzeniach całej sali. Kolejne uczestniczki odpadały po rundach rozstrzyganych oklaskami publiczności. Mariola zostawała. Im dłużej trwała zabawa, tym głośniejsze były brawa, okrzyki i gwizdy, zwłaszcza mężczyzn. Andrzej powinien cieszyć się jej sukcesem i w głębi serca rzeczywiście się cieszył. Ale duma mieszała się z zazdrością, której nigdy nie nauczył się całkowicie uciszać.
Do finału dotarły trzy kobiety. Wtedy rozległy się pierwsze takty tanga. Andrzej wyprostował się w fotelu. Tango miało dla nich własną historię, nie zawsze łatwą. Mariola rozpoznała muzykę natychmiast. Ich spojrzenia spotkały się na krótką chwilę, po czym wyciągnęła rękę do moderatora i wciągnęła go do tańca. Potrzebowała partnera, a on zgodził się bez wahania. Nagle jej ruchy nabrały zupełnie innej pewności. Pamiętała kroki, obroty i figury wyuczone przed laty, także podczas prywatnej lekcji z instruktorem. Andrzej przypomniał sobie tamten epizod i poczuł kolejne ukłucie. Mariola tymczasem tańczyła znakomicie, chwilami prowadząc partnera pewniej, niż on prowadził ją. Na scenie istniała dla niej tylko muzyka.
Kiedy tango ucichło, salę wypełniły oklaski. Prowadzący kolejno unosił ręce finalistek, prosząc publiczność o wybór zwyciężczyni. Przy Marioli wybuchł największy hałas. Wygrała. Moderator włożył jej na głowę koronę królowej tańca, a ona ukłoniła się teatralnie, promienna i szczęśliwa. Andrzej patrzył na żonę i walczył z własnymi uczuciami. Złościł się na prowadzącego, na gwizdy mężczyzn, trochę na nią, a najbardziej chyba na siebie. Nie potrafił jednak oderwać wzroku od kobiety, którą kochał. Tamci patrzyli na nią zaledwie przez kilka minut. On miał szczęście patrzeć od ponad dwudziestu pięciu lat.
Mariola zeszła ze sceny w koronie i podeszła prosto do męża. Od razu dostrzegła jego minę. Kiedy przyznał, że jest trochę zły, roześmiała się, rozpoznając zazdrość, której nie umiał ukryć. Nachyliła się i pocałowała go. „Przecież wracam do ciebie” — powiedziała. Nie usunęło to wszystkich jego pretensji, ale wystarczyło, by złość zaczęła topnieć. Później wyszli na spacer. Mariola nadal miała koronę na głowie, a Andrzej w końcu śmiał się razem z nią. Wypominała mu pęknięty balon, on zaś żartował, że zwyciężyła za nich oboje. Kiedy zapytał o tango, przypomniał z przekąsem moderatora. Ona nazwała go zazdrośnikiem. On wspomniał o zbyt krótkiej spódnicy, a ona ze śmiechem przyznała, że doskonale o tym wiedziała. Nie zamierzała tłumaczyć się z radości, z jaką przeżyła ten wieczór. I może właśnie tę jej nieprzewidywalność Andrzej kochał najbardziej.
Następnego dnia znowu zanurzyli się w ciszy świątyń, pośród kamiennych postaci i znaków pozostawionych przez dawnych władców. Wieczorem usiedli razem, patrząc na Nil. Dzień gasł powoli, a gorące powietrze stawało się łagodniejsze. Andrzej objął Mariolę. W Monachium Dominika budowała swoją pozycję zawodową, Sabrina weszła w dorosłość, Mariola szykowała się do własnej pracy poza domem, a jego podwyżka dawała poczucie, że lata wysiłku nie minęły bez śladu. Życie nie kończyło się wraz z dzieciństwem córek. Otwierało kolejny rozdział.
Zapytał Mariolę, dokąd pojadą następnym razem, choć dopiero co przyjechali do Egiptu. Zaśmiała się, że nigdy się nie zmieni. Kiedy spytał, czy powinien, przytuliła się do niego i poprosiła, żeby nie zmieniał się za bardzo. W pokoju czekała korona królowej tańca, której uparła się nie zostawiać. Andrzej wspomniał jeszcze balon, obiecując, że następnym razem utrzymają go inaczej. Mariola roześmiała się, a jej śmiech popłynął ponad wieczornymi odgłosami znad Nilu.
Patrząc na ciemniejącą wodę, Andrzej zrozumiał coś, czego wcześniej nie umiał nazwać. Przez lata sądził, że najważniejsza była młodość, potem małżeństwo, potem wychowywanie dzieci. Teraz widział, że nie musi wybierać. Każdy etap prowadził ich ku następnemu, a każdy miał własne piękno, własny ciężar i własną obietnicę. Wśród egipskich świątyń, pustyni i hotelowych tańców powróciło do niego uczucie, które kazało mu zostawiać Marioli małe karteczki w mieszkaniu. Po wszystkich błędach, zdradach, pojednaniach i wspólnie przeżytych latach nadal najbardziej pragnął zobaczyć, co przyniesie jutro. Nie sam. Z Mariolą.
Rozdział 6 — Pani Mariola
Po powrocie z Egiptu Andrzej coraz częściej przyłapywał się na myśli, że ich życie, choć wciąż wspólne, zaczyna rozchodzić się na dwa odrębne światy. Nie było w tym nic smutnego. Przeciwnie — dopiero uczył się dostrzegać, ile piękna może kryć się w zmianie, przed którą jeszcze niedawno próbowałby się bronić. Przez lata rano wychodził do pracy, a Mariola zostawała w domu. Tysiące niewidzialnych czynności układały się pod jej rękami w porządek, który uważał za naturalny. Teraz miała znów pracować zawodowo. Przyjęła propozycję zatrudnienia w żłobku i z dnia na dzień przestawała być wyłącznie panią domu, choć przecież nigdy nie była wyłącznie nią.
Pierwszego poranka obudził go szelest otwieranej szafy. Potem usłyszał suszarkę, ciche kroki, kolejne przesuwanie wieszaków. Spojrzał na zegarek: dochodziła piąta. Mariola miała jeszcze sporo czasu do wyjścia, ale od dawna nie potrafiła już zasnąć. Trzykrotnie zmieniała ubranie, przeglądając się w lustrze z niepewnością, której Andrzej nie widział u niej od lat. W końcu wybrała coś prostego i wygodnego. Miała ponad czterdzieści lat, była matką dwóch dorastających córek, znała smak pracy nauczycielskiej, a mimo to czuła się tego ranka jak uczennica przed pierwszym dniem szkoły.
Myślała o Dominice, która w Allianz zdobywała doświadczenie, awansowała i z coraz większą pewnością poruszała się po swoim zawodowym świecie. Córka zdążyła już odnaleźć drogę, podczas gdy ona, matka, dopiero stawała na jej początku. Nie zazdrościła Dominice. Była z niej dumna. A jednak odkrywała w sobie tremę, jakiej się nie spodziewała: czy będzie umiała odnaleźć się wśród nowych ludzi, przyjąć cudze zasady, sprostać obowiązkom? Czy po tylu latach w domu nadal będzie potrafiła być potrzebna także gdzie indziej?
Andrzej zjawił się w kuchni zaspany, lecz uśmiechnięty. Przez chwilę przyglądał się żonie, po czym powiedział, że pięknie wygląda. Zapytała natychmiast, czy nie zbyt elegancko. Przyznał z rozbrajającą szczerością, że nie zna wymogów ubioru w żłobku, czym zasłużył na jej karcące spojrzenie. Potem podszedł, pocałował ją w policzek i zapewnił, że sobie poradzi. Kiedy zapytała cicho, czy naprawdę tak uważa, zniknęła cała ich poranna przekora. Przypomniał jej, że wychowała Dominikę i Sabrinę; skoro sprostała wychowaniu własnych córek, poradzi sobie i z gromadką maluchów. Nazwała go idiotą, ale uśmiechnęła się już swobodniej. To był ich sposób na dodawanie sobie odwagi.
Pierwsze dni odebrały Marioli wszelkie złudzenia, że zajmowanie się małymi dziećmi będzie spokojnym zajęciem. Żłobek żył własnym rytmem, gwałtownym i nieprzewidywalnym. Jedno dziecko płakało, drugie domagało się jedzenia, trzecie przewracało kubek, czwarte z całą stanowczością odmawiało popołudniowego snu. Do tego dochodziły rozmowy z rodzicami, współpraca z koleżankami, wymagania przełożonych i odpowiedzialność, której nie można było odłożyć na później. Mariola uczyła się tego świata od nowa, codziennie wracając do domu z coraz cięższymi nogami.
Pierwszego wieczoru opowiadała jeszcze Andrzejowi o wszystkim: o dziecięcych minach, nieporadnych słowach i małych dramatach, które w oczach maluchów były końcem świata. Drugiego mówiła mniej. Trzeciego zdjęła buty, opadła na kanapę i oświadczyła, że już się nie ruszy. Andrzej, przyzwyczajony do dawnego porządku, zajrzał z kuchni i odruchowo zapytał o kolację. Wystarczyło jedno powolne spojrzenie żony, by zrozumiał, jak niefortunne było to pytanie. Wycofał się niemal natychmiast. Tego wieczoru pojął, że powrót Marioli do pracy nie jest tylko jej nowym doświadczeniem. To również początek zmian, które obejmą jego samego.
Przez ćwierć wieku wiele rzeczy działo się w ich domu tak niezawodnie, że niemal przestał je zauważać. Zakupy były zrobione, pranie czyste, lodówka pełna, posiłki przygotowane. Za tą pozorną łatwością kryły się godziny pracy Marioli. Teraz oboje wracali zmęczeni i dawny układ zaczął trzeszczeć. Andrzej z początku krążył po kuchni z miną człowieka, któremu ktoś bez uprzedzenia przestawił meble. Kilkakrotnie otwierał lodówkę, jakby przy następnym spojrzeniu miało pojawić się w niej to, czego brakowało.
Mariola obserwowała go znad filiżanki kawy. W końcu zauważyła, że od samego zaglądania jedzenie nie przybędzie, i poradziła, by równie uważnie rozejrzał się w sklepie. Zapytał niepewnie, czy ma zrobić zakupy. Odpowiedziała z udawaną powagą, że mogą przecież umrzeć z głodu. Następnego dnia wrócił z dwiema wypchanymi torbami. Kupił dużo, choć niekoniecznie wszystko, co było potrzebne. Rozłożył zdobycz na stole z dumą niemal chłopięcą. Mariola zajrzała do środka, dostrzegła braki i pomyłki, ale tym razem nie powiedziała ani słowa. Wiedziała, że nie chodzi tylko o zakupy. Andrzej zaczynał uczyć się codzienności, którą ona przez lata dźwigała bez oklasków.
Tymczasem w żłobku strach powoli ustępował miejsca pewności. Dzieci zapamiętywały jej twarz i głos. Niektóre wyciągały do niej rączki od razu, inne długo przyglądały się z dystansu, zanim pozwoliły się przytulić. Mariola odnajdywała w sobie dawne umiejętności nauczycielki: cierpliwość, stanowczość, zdolność uspokajania bez podnoszenia głosu. Zaczynała rozumieć, że doświadczenie nie znika tylko dlatego, że przez wiele lat służyło przede wszystkim własnej rodzinie. Najbardziej zdziwiło ją jednak to, że zaczęła wyczekiwać kolejnego dnia. Nie każdego, bo bywała wyczerpana i rozdrażniona. Ale coraz częściej cieszyła się na spotkanie z dziećmi i ludźmi, których Andrzej nie znał.
Miała teraz własne obowiązki, własne pieniądze, własne sukcesy i własne zmęczenie. Niewielki świat poza domem, w którym nikt nie przedstawiał jej jako żony Andrzeja ani matki Dominiki i Sabriny. Była tam po prostu panią Mariolą. Dwa zwyczajne słowa brzmiały dla niej jak początek czegoś, na co długo czekała, nawet jeśli wcześniej nie potrafiła tego nazwać.
W tym samym czasie Dominika zmagała się z przeżyciem, o którym nie umiała jeszcze spokojnie mówić. Mężczyzna, którego uratowała w pracy podczas zawału, przeżył i wracał do zdrowia. W Allianz gratulowano jej odwagi, przełożeni byli dumni, a współpracownicy powtarzali, że zachowała zimną krew. Ona odpowiadała skromnie, że zrobiła tylko to, czego nauczyła się na szkoleniu. Wiedziała jednak, jak wiele zależało od tamtych kilku minut. Nie było wtedy miejsca na namysł: uciskała klatkę piersiową, wykonywała oddechy ratownicze, podłączyła defibrylator i postępowała zgodnie z jego poleceniami. Działała, bo ktoś musiał działać.
Dopiero telefon od uratowanego mężczyzny otworzył w niej drzwi do emocji, które dotąd trzymała zamknięte. Zadzwonił, żeby podziękować. Nie tylko za pomoc, lecz za to, że żyje. Powiedział, że bez jej reakcji prawdopodobnie nie mogliby już rozmawiać. Dominika próbowała odpowiedzieć rzeczowo, powtarzając, że każdy na jej miejscu zrobiłby to samo. Ale po zakończeniu rozmowy odłożyła słuchawkę, poszła do łazienki i zamknęła drzwi. Tam dopiero rozpłakała się tak, jak nie pozwoliła sobie płakać w dniu zawału.
Mariola odnalazła ją po kilku minutach. Nie zasypała córki pytaniami. Usiadła obok i poczekała, aż Dominika sama zdoła wydobyć z siebie słowa. Kiedy usłyszała, kto dzwonił, objęła ją mocno. Córka wyszeptała, że ten człowiek naprawdę mógł umrzeć. Wtedy matka zrozumiała, że odwaga Dominiki nie polegała na braku strachu. Strach przyszedł później, kiedy nie trzeba było już ratować, kiedy można było wreszcie pomyśleć o tym, co mogło się stać. Dominika przyznała przez łzy, że podczas akcji nie miała czasu się bać. Teraz miała go aż nadto. Mariola trzymała ją w ramionach, pozwalając, by cały nagromadzony lęk znalazł ujście.
Andrzej dowiedział się o telefonie wieczorem. Był dumny z córki, lecz tym razem nie wygłosił kolejnej pochwały. Zrozumiał, że Dominika nie potrzebuje już od niego komentarza do każdego wydarzenia. Czasem dorosłemu dziecku wystarcza świadomość, że ojciec jest blisko i nie będzie próbował za wszelką cenę naprawiać tego, czego naprawić nie trzeba. Ta lekcja przychodziła mu z trudem, podobnie jak wszystkie inne, które przynosiło dorastanie córek.
Z Sabriną sprawa była jeszcze bardziej skomplikowana. Osiemnaste urodziny dodały jej odwagi do podejmowania decyzji, które dla Andrzeja wciąż wydawały się przedwczesne. Chciała sama ustalać godziny powrotów, wybierać spotkania, decydować o swoim związku z Issamem. Ojciec starał się nie reagować gwałtownie, choć nie zawsze mu się to udawało. Pewnego wieczoru podczas kolacji Sabrina oznajmiła, że chciałaby wyjechać z Issamem na kilka dni. Sami. Andrzej odłożył widelec. W jego głowie natychmiast odezwał się dawny, czujny ojciec, gotów zabronić wszystkiego, co mogłoby narazić córkę na rozczarowanie lub krzywdę.
Spojrzał na Mariolę, oczekując poparcia. Ona jednak przypomniała mu spokojnie, że Sabrina ma osiemnaście lat. Dla niego była dorosła jedynie na papierze; dla niej samej — po raz pierwszy naprawdę. W głosie Andrzeja pobrzmiewał sprzeciw, ale Mariola widziała pod nim przede wszystkim strach. Przywołała ich własną młodość: miała przecież zaledwie siedemnaście lat, kiedy zakochała się w Andrzeju, a on nie zwykł wtedy pytać wszystkich o pozwolenie na spotkania. Zamilkł. Pamiętał aż nazbyt dobrze. Tyle że wspomnienie młodej Marioli i widok własnej córki w tym samym wieku wciąż nie chciały mu się połączyć w jedną prawdę.
Wieczorem, kiedy leżeli już w łóżku, wrócił do tematu. Mariola czytała książkę, a on pytał raz po raz, czy naprawdę pozwoliłaby Sabrinie jechać z Issamem. W końcu opuściła książkę i spojrzała na męża z mieszaniną czułości i zniecierpliwienia. Odpowiedź się nie zmieniła. Wtedy Andrzej przyznał cicho, że się boi. Żart zniknął z jej twarzy. Ona również się bała, lecz wiedziała, że nie mogą prowadzić córki za rękę aż do trzydziestki. Andrzej mruknął, że zawsze mogą spróbować. Mariola roześmiała się i zgasiła lampkę. Śmiech nie rozwiązywał ich problemów, ale pozwalał im nie stanąć po przeciwnych stronach.
Na szafce w sypialni nadal stała korona przywieziona z Egiptu. Mariola nie zamierzała jej chować. Andrzej czasem spoglądał na nią z udawaną niechęcią, przypominając sobie wieczór w Luksorze, tango, spojrzenia innych mężczyzn i moderatora, który stanowczo za bardzo zachwycał się jego żoną. Mariola odpowiadała, że korona ma mu przypominać, iż mieszka z królową. Przyznawał, że zdążył to zauważyć przez dwadzieścia pięć lat, po czym zaczynał znów wspominać jej krótką spódnicę i oczy połowy hotelowej sali zwrócone na jej nogi. Nazywała go zazdrośnikiem, on zaprzeczał bez przekonania. Wreszcie przysuwała się i całowała go tak, że Egipt, korona i wszyscy tamci mężczyźni tracili znaczenie.
Kilka dni później Andrzej skończył pracę wcześniej. Zamiast wrócić prosto do domu, postanowił zrobić Marioli niespodziankę i pojechał pod żłobek. Nie uprzedził jej telefonem. Było jeszcze za wcześnie, by kończyła, więc wszedł do budynku i przez szybę zajrzał do sali. Zatrzymał się bez ruchu. Mariola siedziała na podłodze pośród dzieci. Jedno tuliło się do jej ramienia, drugie z przejęciem coś jej pokazywało, trzecie usiłowało zwrócić na siebie uwagę. Miała związane włosy, prosty strój i twarz skupioną na tym, co działo się tu i teraz.
Nie przypominała królowej z egipskiego wieczoru. Nie tańczyła tanga, nie nosiła korony, nikt nie klaskał ani nie gwizdał. A jednak Andrzej nie mógł oderwać od niej wzroku. Dla tych dzieci nie była kobietą, z którą przeżył ćwierć wieku, ani matką jego córek, ani dawną nauczycielką. Nie wiedziały nic o ich młodzieńczych pocałunkach, kryzysach, rozstaniach i powrotach. Nie znały historii chłopaka, który kiedyś zwabił dziewczynę między bloki słowami: „Znam to miejsce. Chodź, coś ci pokażę”. Dla nich była po prostu panią Mariolą — kimś, kto potrafił ukoić płacz, wysłuchać, przytulić i dać poczucie bezpieczeństwa.
W tej zwyczajnej scenie zobaczył coś, czego wcześniej nie rozumiał. Przez lata myślał o Marioli przede wszystkim jako o części swojego życia. Kochał ją, pragnął, bywał o nią zazdrosny, bał się ją stracić. Teraz zobaczył ją w świecie, który należał wyłącznie do niej. Nie poczuł się odsunięty. Przeciwnie — ogarnęła go cicha duma. Mariola nie musiała pozostawać w jego cieniu ani w granicach ich mieszkania, żeby nadal była mu najbliższa. Wystarczyło patrzeć, z jaką naturalnością otacza opieką dzieci, by zrozumieć, że to miejsce naprawdę do niej pasuje.
Nie wszedł do sali. Poczekał przed budynkiem, aż skończy pracę. Gdy zobaczyła jego samochód, zdziwiła się i zapytała, dlaczego nie zadzwonił. Odpowiedział, że niespodzianka zapowiedziana telefonem przestałaby być niespodzianką. Wsiadła zmęczona, położyła torebkę na kolanach i niemal odruchowo zapytała o kolację. Andrzej oznajmił z dumą, że już ją przygotował. Na pytanie, co ugotował, przyznał po chwili, że jajecznicę. Mariola wybuchnęła śmiechem. Zauważyła, że trudno nazwać ją uroczystą kolacją, ale Andrzej przypomniał, iż dla mężczyzny, który przez dwadzieścia pięć lat miał żonę zajmującą się domem, samodzielnie zrobiona jajecznica jest niemałym postępem.
Przez pewien czas jechali w milczeniu. W końcu powiedział, że widział ją w pracy. Spojrzała na niego zaskoczona, pytając, czy ją podglądał. Przyznał, że tylko przez chwilę. Chciała wiedzieć, co pomyślał. Nie odpowiedział od razu. Dopiero po kilku minutach powiedział prosto, bez żartu i bez wielkich słów, że pasuje do tego miejsca. Mariola odwróciła twarz ku szybie. W jego głosie usłyszała coś więcej niż pochwałę. Usłyszała zgodę na swoją nową drogę, uznanie dla wysiłku, którego tak bardzo się obawiała. Położyła na moment dłoń na jego ręce. Nie musiała nic mówić.