E-book
23.63
drukowana A5
55.17
Ostatnia Zmiana Tom II

Bezpłatny fragment - Ostatnia Zmiana Tom II


Objętość:
266 str.
ISBN:
978-83-293-0023-0
E-book
za 23.63
drukowana A5
za 55.17

Rozdział I

Przed wypłatą

Sasza zatrzymał Grantę przed hotelem, na parkingu. Gdy tylko puścił pedał gazu, silnik od razu zgasł.

— Pewnie sonda lambda nie trzyma obrotów — pomyślał. — Muszę kupić nową w internecie.

Jego miejsce było zajęte, ale nie przejął się tym. Zabrał torbę z samochodu i ruszył w stronę wejścia.

Było popołudnie. Druga połowa września wyraźnie zaznaczyła już swoją obecność w Omsku. Słońce świeciło nisko, a jego światło nie miało letniej ostrości. Powietrze było chłodne i suche. Przy krawężnikach leżały pierwsze żółte liście, a na trawnikach wciąż było jeszcze sporo zieleni, choć gdzieniegdzie zaczynała już brązowieć. Drzewa przy ulicach przerzedzały korony, poruszane chłodnym wiatrem. Ludzie szli szybciej niż latem, większość miała na sobie kurtki albo grubsze bluzy. Na parkingu samochody stały ciasno jeden przy drugim, a spod kilku masek unosiła się cienka para.

W pokoju zastał Bato przy stoliku. Leżały przed nim kartki, telefon z otwartą aplikacją kalkulatora. Bato trzymał długopis między palcami. Coś zapisywał, potem marszczył czoło, skreślał zapis i przesuwał kartkę na bok. Sięgał po kolejną, przez chwilę porównywał liczby, po czym znowu zaczynał liczyć.

— Cześć. Co się tak męczysz?

Bato podniósł głowę i przez chwilę patrzył na Saszę, jakby dopiero teraz przypomniał sobie, że ktoś wszedł do pokoju. Odłożył długopis i potarł dłonią policzek.

— A, bo widzisz… wszystko coraz droższe. Muszę zrobić jakiś plan, bo zawsze na koniec miesiąca wychodzi, że za dużo wydaję.

Sasza odstawił torbę.

— No tak. To jest problem.

Bato pokiwał głową i zerknął jeszcze raz na kartkę. Przekreślił jedną z liczb, dopisał inną i odsunął telefon.

— Opowiadaj. Jak na urlopie? Co słychać w Moskwie?

— Wszystko w porządku. Jest na swoim miejscu. Tam, gdzie zawsze.

Bato parsknął śmiechem i pokręcił głową.

— To dobrze — dodał po chwili.

— Wiesz, byłem na Krymie z kolegą ze studiów.

— I co?

Sasza wzruszył ramionami.

— Ciepło.

— To wiem. Co jeszcze?

— Morze.

— To też wiem.

— Góry.

Bato oparł się plecami o krzesło i skrzyżował ręce na piersi.

— Człowiek jedzie taki kawał drogi i przywozi trzy słowa.

— Nie trzy. Mieszkałem w Koktebelu.

Bato uniósł brwi.

— Ooo… Tam musi być pięknie.

Sasza spojrzał na niego.

— To długa historia.

— Czyli źle.

— Wcale nie. Po prostu przyjechaliśmy i dopiero potem zaczęliśmy szukać pokoju.

Bato pokręcił głową z rozbawieniem.

— Wy jesteście naprawdę rozsądni.

Przez chwilę milczał, po czym spojrzał na swoje kartki.

— Ja też chcę urlop.

— Naprawdę?

Bato odsunął kartki i oparł przedramiona na stole.

— Naprawdę chcę.

— Jak to?

— Kierownik przesuwa.

— Znowu?

— Znowu.

Bato wypuścił powietrze nosem i potarł dłonią kark.

— Najpierw miał być w czerwcu. Potem w lipcu. Teraz podobno we wrześniu.

— To jeszcze kawałek.

— Tak mówi, ale wrzesień już jest.

— Wiem.

Bato sięgnął po długopis, zakręcił nim między palcami i odłożył na kartkę.

— Dlatego już się nie pytam.

Sasza wyciągnął z torby ręcznik.

— Dobra. Ale się pytaj.

Wziął rzeczy i poszedł do łazienki.

Poranna zmiana zaczęła się jak zwykle.

Po odprawie kierownik spojrzał na listę pracowników.

— Przypominam, że każdy, kto wrócił z urlopu, ma zostać wprowadzony w obieg systemu przez wyznaczonego pracownika. Aleksander Moroz, twoim wprowadzającym jest Fiodor.

Fiodor uśmiechnął się i uniósł rękę.

— Idziemy, Sasza.

Ruszyli razem w stronę instalacji.

Obchód nie trwał długo, ale Fiodor zatrzymywał się przy kolejnych urządzeniach i po kolei przypominał Saszy, co zostało zmienione podczas jego nieobecności. Pokazywał zawory, układy sterowania, przewody i miejsca, na które trzeba było zwrócić większą uwagę. Sasza słuchał, czasem zaglądał do wskazywanych urządzeń, a czasem zadawał krótkie pytanie.

Przy jednym z zaworów Fiodor zatrzymał się na dłużej.

— Na ten zwróć uwagę. Czekamy na część.

Sasza przyjrzał się zaworowi.

— Długo?

— Miała być już dawno.

Fiodor wskazał uszkodzony fragment.

— Na razie musieliśmy zrobić po swojemu. Spawem załatwiliśmy sprawę, potem szlifierką i pilnikiem. Póki co jest dobrze, ale jak długo?

— To już nikt nie zamawia części?

— Zamawia i ponawia zamówienia — czekamy.

Fiodor wzruszył ramionami.

— Cóż można zrobić więcej? Gdy przyjdzie, wymienimy. Na razie musi wystarczyć.

Ruszyli dalej. Po kilku minutach wrócili w stronę sterowni.

— A może wiesz, gdzie jest jakiś sklep z częściami do samochodów? — zapytał Sasza.

— A co ci potrzeba?

— Jeszcze nie wiem. Granta sprawiła się świetnie w drodze na Krym, ale przed hotelem zgasła na wolnych obrotach.

— Sonda lambda — powiedział Fiodor.

— Też tak myślę.

— To poszukaj sklepu. Tak na pamięć to ci nie powiem.

Sasza wyjął telefon i otworzył mapę.

— Właśnie szukam.

Przez chwilę przesuwał palcem po ekranie.

— Jest coś. „База ВАЗа”, przy ul. 10 лет Октября 215.

Fiodor zerknął na ekran.

— Powinno być.

Sasza przytrzymał palec na mapie i przypiął pinezkę.

— Mam. Pójdę po pracy.

Fiodor spojrzał na niego.

— Ale nic nie mówisz o urlopie na Krymie.

Sasza schował telefon do kieszeni.

— A co mam opowiadać? Morze, ciepło.

— Ooo… To inaczej niż tutaj — powiedział Fiodor.

Sasza uśmiechnął się.

— Plaża. Dziewczyny.

Fiodor spojrzał na niego z zainteresowaniem.

— I co? Poznałeś jakąś?

Sasza przez chwilę milczał.

— Eee, nie pytaj.

Fiodor czekał na dalszy ciąg.

— Zobaczyłem spalone zarośla blisko morza.

Fiodor zamilkł.

Tym razem Aleksander nie szedł do hotelu. Nie szukał też restauracji. Udał się na stołówkę zakładową. Tu nie dość, że blisko, to jeszcze i taniej — pomyślał.

Wziął tacę. Nałożył dwa dania i postawił obok szklankę kompotu. Nie zwracał uwagi na ceny. Dopiero przy kasie spojrzał na wyświetlacz.

— Dwieście trzydzieści? — zapytał, marszcząc brwi. — Dlaczego inna cena niż wcześniej?

Kasjerka nawet na niego nie spojrzała. Przesunęła tacę do przodu.

— Bo wszystko drożeje.

— Ale wcześniej…

— Kupuje pan czy nie? — przerwała mu. — Jak nie, to następny.

Sasza przez chwilę patrzył na nią, potem wyjął pieniądze i położył je na ladzie.

— Kupuję.

Kasjerka zgarnęła banknoty i podała mu paragon.

Sasza zabrał tacę i odszedł od kasy. Usiadł przy jednym ze stolików, ale przez chwilę nie sięgał po sztućce. Patrzył na stojący przed nim kompot i talerz, jakby próbował sobie przypomnieć, ile właściwie kosztował taki sam obiad jeszcze niedawno.

Chyba sto osiemdziesiąt.

Coś mi mówi, że części do samochodu też będą droższe.

Sasza spojrzał jeszcze raz na mapę. Sklep zamykano o osiemnastej. Dojazd autobusem zajmie mu czterdzieści do pięćdziesięciu minut z przesiadką. Schował telefon do kieszeni.

Wychodząc ze stołówki, poklepał się po brzuchu. Autobus przyjechał prawie od razu. Reszta drogi minęła mu na przesiadce i czekaniu na kolejny.

Sklep mieścił się w parterowym budynku przy ulicy 10 лет Октября. Nad wejściem wisiał duży szyld, a przez szybę było widać półki zastawione pudełkami i częściami. W środku pachniało gumą, olejem i metalem. Przy ścianach stały regały z filtrami, paskami, przewodami i drobnymi elementami zawieszonymi na hakach. Za ladą siedział sprzedawca. Przed nim stał komputer, a za plecami miał rzędy niewielkich kartonów z nazwami części.

Sasza podszedł do lady.

— Sonda lambda do Granta — powiedział. — Jest?

Sprzedawca spojrzał na niego, potem wystukał coś na klawiaturze.

— Do którego silnika?

Sasza podał mu dane samochodu.

Mężczyzna jeszcze przez chwilę patrzył w monitor, po czym pokręcił głową.

— Nie ma.

— A kiedy będzie?

— Nie wiem. Ostatnie wyszły wczoraj.

— Wszystkie?

— Wszystkie. Rano był warsztat i wziął cały zapas.

Sasza spojrzał na półkę za jego plecami.

— Jaki warsztat?

— «Виадук». Na 10 лет Октября, sto dziewięćdziesiąt pięć. Wczoraj zabrali wszystko — dodał, marszcząc czoło.

Sasza jeszcze przez chwilę stał przy ladzie, jakby liczył, że sprzedawca za moment jednak znajdzie gdzieś jedną sztukę.

— Dobra.

Odwrócił się i wyszedł.

Na dworze było już chłodno. Słońce wisiało nisko nad ulicą, a między samochodami przesuwały się długie cienie. Sasza stanął na przystanku i sprawdził połączenie do hotelu.

W drodze powrotnej autobus był prawie pusty. Sasza siedział przy oknie i patrzył na przesuwające się za szybą ulice. Wyjął telefon. Odszukał adres i zadzwonił.

Dobrze, że warsztat jeszcze nie zniknął…

Coraz to gorzej, pomyślał.

Najpierw części do rafinerii. Teraz zwykła sonda do Granty. Człowiek chce coś kupić i nie może, choć ma pieniądze.

Zaklął w duchu.

Jak tak można żyć?

Autobus zatrzymał się przy hotelu. Sasza wysiadł, zarzucił torbę na ramię i ruszył w stronę wejścia. Przez chwilę myślał jeszcze o tej sondzie. Jutro będzie musiał jednak pojechać do warsztatu. To będzie kosztowało więcej. Samochód okazuje się być skarbonką.

Samotność i niepokój

Dni mijały szybko. Nim Sasza zdążył się przyzwyczaić do coraz krótszych dni i świątecznych dekoracji pojawiających się w mieście, Nowy Rok był już tuż-tuż.

Tego wieczoru wrócił z pracy zmęczony, ale jeszcze nie na tyle, żeby od razu zasnąć. Leżał na łóżku na brzuchu, z telefonem przed oczami, i bez większego zainteresowania przeglądał na YouTubie kolejne teledyski. Raz po raz przesuwał palcem po ekranie, zatrzymując się na chwilę przy czymś, co znał, a potem znów szukając następnego filmu.

Nagle telefon zawibrował.

Sasza spojrzał na ekran. Nie znał numeru.

— Halo, tu Sasza.

— Jesteś sam? — usłyszał kobiecy głos.

— Tak… — odpowiedział, nieco zdziwiony.

— Mogę za chwilę wpaść na słówko?

Przez moment jego umysł zaczął pracować z szybkością, z jaką niegdyś próbował rozwiązywać zadania podczas zaliczeń na studiach. Kobiecy głos, pytanie, czy jest sam…

I nagle skojarzył.

Recepcjonistka.

— Aaa… tak, proszę — odezwał się już spokojniej.

Nie potrafił jednak całkowicie ukryć lekkiego rozczarowania. Przez tę krótką chwilę zdążył pomyśleć, że może to Anna z Koktebela.

Nie czekał, aż zadzwoni do drzwi. Wstał z łóżka, podszedł do wejścia i uchylił je.

Po chwili na końcu korytarza pojawiła się blondynka. Poznał ją od razu.

— Pamiętasz? — zapytała, zatrzymując się przed nim.

Sasza uśmiechnął się.

— A, tak. Mam szukać chłopaków do brydża?

— Dokładnie. Taka moja prośba. Tylko na ten czas, dopóki nie wrócę. Jak wrócę, przyniosę wam ciasto.

— W porządku. Załatwione — odpowiedział. — Zbiorę chłopaków i za piętnaście minut będziemy na dole.

— Wiedziałam, że mogę na ciebie liczyć.

Recepcjonistka ruszyła z powrotem korytarzem, a Sasza zamknął drzwi. Sięgnął po telefon i otworzył zapisaną wcześniej grupę brydżową na Telegramie.

Kilka stuknięć palcem w ekran.

Kto jest chętny na brydża? Za piętnaście minut przy recepcji.

Pozostało tylko czekać.

Odpowiedź przyszła szybko. Potem następna.

I na tym się skończyło.

Po kilku minutach Sasza spojrzał jeszcze raz na ekran. Zgłosiło się tylko dwóch.

— No pięknie… — mruknął pod nosem.

Mimo wszystko zszedł na dół.

Kwadrans później trzech mężczyzn stało przed recepcją. Sasza, Dima i Alosza. Spojrzeli po sobie, potem na przygotowane karty na stoliku w środku pomieszczenia.

Dima wsunął ręce do kieszeni.

— I co teraz? — zapytał.

Sasza spojrzał w stronę drzwi wejściowych, za którymi przed chwilą zniknęła recepcjonistka.

— Teraz to chyba musimy znaleźć czwartego — odpowiedział.

— Zaraz, zaraz… Przecież Bato powinien mieć wolne. Gdzie on jest? — Sasza rozejrzał się po holu.

— Może na zakupach — wtrącił Alosza.

— Ale on nigdy nie grał w brydża. Tylko kibicował i zawsze podpowiadał.

— To teraz będzie miał okazję się nauczyć.

Sasza wybrał numer Bato z listy kontaktów. Telefon zadzwonił raz, drugi. Potem zapadła cisza.

— Co jest? — Sasza spojrzał na ekran. — No zobacz. Wyłączył się.

W tej samej chwili na schodach pojawił się Bato. Wchodził na górę spokojnym krokiem, a kiedy zobaczył całą trójkę stojącą przy recepcji, skierował się prosto do nich.

— Czego nie odbierasz? — zawołał Sasza.

Bato zatrzymał się i spojrzał na niego z niewinną miną.

— Po co? Jak możemy pogadać twarzą w twarz.

— Taaak? A skąd wiesz, że dzwonię z hotelu?

— Jak nie z hotelu, to zadzwonisz jeszcze raz.

Wszyscy wybuchnęli śmiechem.

— Chodźmy. Gramy w brydża — powiedział Sasza.

Bato zrobił minę, jakby właśnie usłyszał coś zupełnie niedorzecznego. Najpierw spojrzał na Saszę, potem na Dimę i Aloszę, jakby liczył, że któryś z nich wyjaśni mu ten żart.

— Co? W brydża? — zapytał w końcu.

— Tak.

— Ale ja nigdy nie grałem.

— Grałeś, grałeś — Dima pokiwał głową z udawaną powagą. — Za naszymi plecami nie raz podpowiadałeś.

— No właśnie — dorzucił Sasza. — Teraz masz okazję się nauczyć.

Bato jeszcze przez chwilę patrzył na nich z niedowierzaniem.

— No dobra… Tylko zaniosę zakupy i będę.

Bato ruszył w stronę schodów, a pozostali skierowali się do stolika.

— Kto wie, co się dzieje, że nawet czterech do brydża trudno znaleźć? — powiedział Dima.

Alosza spojrzał na niego. Przez chwilę milczał, jakby zastanawiał się, o czym właściwie mówi Dima.

— Zabrali Romana i Nikołaja — powiedział w końcu.

Sasza spojrzał na niego.

— Co?

Dima zerknął na Aloszę, ale nic nie powiedział.

— Zabrali ich — powtórzył Alosza, jakby dopiero teraz dotarło do niego, co właściwie powiedział.

— Gdzie zabrali? — Sasza zmarszczył brwi. — Jak to zabrali?

Dima westchnął.

— Wiesz co? Nie udawaj głupiego…

Sasza spojrzał na niego, zupełnie nie rozumiejąc.

— Do wojska ich zabrali — powiedział Dima.

Słowa wypowiedziane przez Dimę dźwięczały Saszy w uszach jeszcze długo, choć gra toczyła się dalej.

— Rozdajesz. Twoja karta, najmłodsza.

Sasza mechanicznie sięgnął po karty. Patrzył na nie, ale myślami był zupełnie gdzie indziej.

Jutro muszę zadzwonić do mamy.

Zabrali do wojska.

A co z Piotrem?

Myśli nie odpuszczały. Przychodziły jedna po drugiej, wracały nawet wtedy, gdy próbował skupić się na grze. W końcu popełnił błąd.

— Sasza, do koloru nie masz? — zapytał Alosza.

— Musi mieć — odparł Dima. — Dziś oszukuje.

— Nie oszukuje, tylko się myli — stwierdził Bato.

Roześmiali się, ale Sasza tylko się uśmiechnął. Nadal myślał o tym, co powiedział Dima.

Obudził się przed dwunastą. Do nocnej zmiany zostało jeszcze sporo czasu.

Przez chwilę leżał bez ruchu i patrzył na telefon leżący obok poduszki.

Myślał o matce.

W końcu sięgnął po telefon i otworzył kontakty. Wyszukał jedno słowo.

Mama.

Nacisnął połączenie.

— Halo.

— Cześć, mamo. Co słychać?

Po drugiej stronie zapadła cisza.

A potem Sasza usłyszał płacz.

— Mamo? Co się stało?

Matka próbowała coś powiedzieć, ale głos jej się łamał.

— Ojciec został zabrany do wojska.

Sasza uniósł się na łóżku.

— Jak to zabrany?

— Normalnie… — odpowiedziała po chwili. — Opowiadała mi sklepowa z kiosku. Podjechali, zapakowali jego i jeszcze dwóch, z którymi pił piwo, i pojechali.

Sasza milczał.

— Byłam się dowiedzieć, co się stało — mówiła dalej. — Powiedzieli tylko, że zgłosił się na ochotnika do wojska i podpisał kontrakt. Mam czekać na pieniądze.

Zapadła cisza.

Sasza nie wiedział, co odpowiedzieć.

Po chwili w telefonie rozległ się krótki sygnał rozłączenia.

Spojrzał na ekran.

Połączenie zakończone.

Zaniepokojony Sasza ponownie wybrał numer matki. Może połączenie zostało zerwane przypadkiem? A może nie?

Po chwili telefon znów się połączył.

— Tak, tak… jestem. Coś nas rozłączyło — usłyszał głos matki.

Przez moment milczała.

— Niedługo święta, a ja zostałam sama. Sama… Ty daleko, Piotr na ćwiczeniach wojskowych, a teraz jeszcze ojciec. Wszystko drożeje. Czynsz nie zapłacony.– Mówią, że za podpisanie kontraktu jest dla rodziny prawie dwieście tysięcy. A teraz co?

Sasza nie odpowiedział od razu.

— Będzie dobrze. Zaraz wyślę ci jakieś pieniądze. U nas w firmie obiecali podwyżkę.

— Ciekawe, dla kogo? — usłyszał ponownie głos matki.

Sasza nic nie odpowiedział.

To był ostatni dyżur w tym roku — pomyślał Sasza, opuszczając bramę rafinerii.

Szedł powoli chodnikiem, kiedy z boku dobiegł go głos:

— Co taki zamyślony?

Sasza odwrócił głowę. Mężczyzna, który szedł obok, wyglądał znajomo, ale Sasza nie potrafił przypomnieć sobie jego imienia. Widział go zapewne kilka razy na terenie rafinerii.

— Idziesz? — zapytał tamten. Przymknął oko i skinął głową w kierunku, w którym zamierzał iść.

Sasza spojrzał na niego z lekkim zdziwieniem.

— A gdzie?

— Jak to gdzie? Na jednego. Zmiana minęła, należy się.

Sasza uśmiechnął się pod nosem.

— Eee… a jaka to okazja?

— Żadna. Po prostu ostatnia zmiana w tym roku.

Sasza przez chwilę się wahał.

— Dobra. Raz kiedyś można.

— Jestem Dawid.

— Sasza.

Ruszyli razem w stronę ulicy Neftezawodskiej.

Po kilku krokach Dawid spojrzał na niego.

— Widziałem cię wcześniej, jak podjeżdżałeś na parking. Ładna Granta. Czerwona. Czemu teraz na pieszo?

— Samochód poszedł do naprawy.

— Co się stało?

— Drobnostka. Sonda lambda do wymiany.

Dawid pokiwał głową.

— A sam nie potrafisz wymienić?

— Potrafię. Tylko nie potrafiłem kupić. W sklepie nie było. Warsztat miał.

— Oni to zawsze wiedzą, jak się ustawić. Ale to już chyba z miesiąc tak chodzisz.

— Taka kolejka.

— Tak.

Sasza przez chwilę milczał.

— I nic na to nie poradzisz. Jak się nie podoba, szukaj dalej — usłyszałem w słuchawce. Nie szukałem. Poczekałem.

Upadek

Przez chwilę szli w milczeniu. Za plecami zostawało ogrodzenie rafinerii, wysokie konstrukcje instalacji i latarnie rozmieszczone wzdłuż płotu. Im dalej od bramy, tym mniejsza była widoczność. Nad ulicą wisiały oszronione druty na słupach, a chodnik pokrywała warstwa starego, ubitego śniegu, coraz bardziej wydeptanego przez przechodniów.

Po kilkunastu minutach Dawid wskazał ręką niewielki lokal przy ulicy.

— O, tutaj.

Na parterze jednego z niskich budynków świecił prostokątny szyld „Пивноff”. Przed wejściem stała prosta metalowa konstrukcja z daszkiem, a pod nią przy ścianie kilka plastikowych skrzynek po piwie. Z ulicy przez zaparowane szyby można było dostrzec żółtawe światło i sylwetki siedzących przy stolikach ludzi.

Sasza zatrzymał się na moment. Lokal nie wyglądał na miejsce, do którego przychodzi się specjalnie. Raczej na taki, który znajduje się po drodze i do którego można wejść po pracy, wypić piwo, coś zjeść i wrócić do domu albo pójść gdzie indziej.

Dawid otworzył drzwi.

Od razu uderzyło w nich ciepło i zapach smażonego mięsa, piwa oraz czegoś przypalonego na oleju. W środku było ciasno. Przy kilku niewielkich stolikach siedzieli mężczyźni w roboczych ubraniach. Przy jednym z nich dwóch starszych klientów oglądało transmisję sportową na zawieszonym pod sufitem telewizorze. Przy barze stały wysokie lodówki z butelkami i puszkami, a za ladą krzątała się kobieta w ciemnym fartuchu.

Nie było tu niczego szczególnego. Plastikowe tacki, proste stoły, krzesła, kilka wyblakłych reklam piwa na ścianach. Mimo to panowała atmosfera miejsca, w którym ludzie znali się przynajmniej z widzenia.

Dawid rozejrzał się.

— Tam jest wolne.

Usiedli pod ścianą.

Sasza zdjął kurtkę i powiesił ją na oparciu krzesła. Po raz pierwszy tego dnia poczuł, że naprawdę skończył pracę. Nie czekał go już dyżur, odprawa ani telefon z rafinerii. Przed nim był wieczór, a po nim kilka dni wolnego.

Dawid spojrzał na kartę.

— No to czego się napijesz?

— Może piwo z sokiem.

— Co tak cienko? Piwo i sok?

— Co podać? — zapytał barman, gdy podeszli do lady.

Sasza przez chwilę patrzył na stojące za nim butelki.

— Piwo z sokiem.

Mężczyzna uniósł brwi.

— Tak. Na pewno?

— No, ale jak tak chcesz… niech będzie.

Postawił przed nimi dwa kufle, a obok małą szklankę z sokiem. Sasza dolał go do piwa i zamieszał powoli. Usiedli na swoim miejscu.

— Widziałem cię kilka razy na obchodzie — odezwał się Dawid.

Sasza spojrzał na niego.

— Tak? Czasami się tam kręcę. Taka praca.

— Ty jesteś z technicznego?

— Jestem przy instalacji.

— A, to dlatego. Ja dostarczam próbki do laboratorium.

— To musisz uważać, żeby nie rozlać po drodze — zaśmiał się Sasza.

Dawid pokiwał głową.

— O tak. Raz się potknąłem.

— I co? Zęby całe?

— Zęby całe. Tylko szkło w ręku utkwiło.

— To już gorzej.

— Lekarz dał mi zwolnienie, a kierowniczka nie przyjęła. Powiedziała, że przecież mogę pracować jedną ręką.

Sasza parsknął śmiechem.

— I pracowałeś?

— A co miałem zrobić? Musiałem pracować z ręką w bandażu. I nawet pisnąć nie mogłem, bo wszyscy wiedzieli, dlaczego naprawdę ten wypadek.

— No to zdrowie — Sasza uniósł kufel. — I zdrowie kierowniczki.

Dawid roześmiał się i stuknął swoim kuflem w jego kufel.

— Zdrowie.

Rozmowa potoczyła się łatwo. Najpierw o pracy, potem o kierownikach, o tym, że jedni mogą spóźnić się pół godziny i nikt tego nie zauważy, a inni dostają uwagę za pięć minut. Później zeszło na płace, ceny i to, że za te same pieniądze człowiek kupuje coraz mniej.

Sasza słuchał, czasem coś dorzucał, czasem sam opowiadał. Z każdym kolejnym kuflem mówił coraz swobodniej. Nie musiał nawet szczególnie pilnować słów. W tym miejscu wszyscy narzekali na swoje życie, pracę i ludzi, którzy podejmowali decyzje gdzieś wysoko, z dala od nich.

— Wiesz, co jest najgorsze? — powiedział w pewnej chwili Sasza.

Dawid spojrzał na niego pytająco.

— Że człowiek niczego nie może zaplanować. Niczego.

— A kto może?

Sasza wzruszył ramionami.

— Właśnie. Zawsze coś się zdarzy. I przeważnie niedobrego.

Dawid pokiwał głową.

— Taka prawda.

Sasza przez chwilę patrzył w kufel.

— To rzeczywiście zaczyna się robić blisko.

— Blisko? — Sasza uśmiechnął się gorzko. — Przecież to już dawno jest blisko. Tylko wcześniej człowiek udawał, że nie widzi.

Dopił piwo.

— Matka została sama w Moskwie. Sama. I co ja mam zrobić? Siedzę tutaj i pracuję, jakby nic się nie działo.

— A co możesz zrobić?

Sasza popatrzył na niego.

— Właśnie o to chodzi. Nic.

Przez chwilę obaj milczeli. Potem rozmowa zeszła na coś innego.

Tak mijały kolejne tygodnie. Po pracy coraz częściej zaglądał do baru. Czasami przychodził z kimś z rafinerii, czasami sam. Zawsze znajdował się ktoś, kto dosiadł się do stolika. Wystarczyło piwo, kilka słów o pracy i rozmowa sama zaczynała płynąć.

Z czasem Sasza coraz mniej potrzebował powodu, żeby zostać dłużej.

Pewnego wieczoru wrócił do hotelu później niż zwykle. Ledwie zdjął buty, położył się na łóżku. Powieki już mocno sklejał sen. Nie pamiętał nawet, kiedy zamknął oczy.

Telefon zadzwonił.

Sasza wymacał go po omacku i przyłożył do ucha.

— Halo?

Przez chwilę nie usłyszał odpowiedzi.

— Tak, halo… — odezwał się po chwili znajomy głos.

— Mamo?

— Co słychać?

Sasza uśmiechnął się niewyraźnie.

— Dobrze. Wszystko dobrze.

Po drugiej stronie zapadła krótka cisza.

— Sasza… ty jesteś pijany?

Słowa matki zabrzmiały nagle ostro.

— Nieee, jaa… Mamo…

— Nie oszukuj mnie.

— Nie oszukuję.

— Na odległość poznam. Przez dwadzieścia lat nauczyłam się po twoim ojcu rozpoznawać, kiedy ktoś jest pijany.

Sasza odsunął telefon od ucha i przez chwilę patrzył na jego ekran. Litery rozmazywały mu się przed oczami.

— Wypiłem trochę — powiedział w końcu.

— Trochę?

W jej głosie pojawił się gniew, ale pod nim słychać było coś jeszcze. Strach.

— Chcesz, żeby ciebie też zabrali do wojska? Tak jak ojca?

Sasza znieruchomiał.

Jeszcze przed chwilą był senny i otępiały. Teraz alkohol jakby na moment przestał działać. Usiadł na łóżku.

— Mamo…

— Co „mamo”? Myślisz, że nie wiem, co się dzieje? Ojca zabrali. Piotr jest tam od ponad roku. A ty pijesz i jeszcze nie wiadomo, co gadasz po pijaku.

— Nic nie mówię.

Powiedział to zbyt szybko.

Olga od razu to wyczuła.

— Nie kłam.

Sasza milczał.

Spojrzał na ciemne okno. W szybie odbijała się jego twarz. Przez chwilę miał wrażenie, że patrzy na kogoś obcego.

— Ja już nie wiem, co robić — powiedział cicho.

Po drugiej stronie zapadła cisza.

— Sasza…

Tym razem głos matki był spokojniejszy.

— Ja się boję — powiedział.

Te trzy słowa wyszły z niego niemal bezwiednie.

Poczuł nagle ciężar wszystkiego, co przez ostatnie tygodnie próbował zagłuszyć. Ojca. Piotra. kolegów z hotelu. Matkę samotną w Moskwie. Krym, który widział podczas urlopu. I własne życie, które z każdym tygodniem wydawało mu się coraz mniej jego.

— A ja boję się, że któregoś dnia ktoś zadzwoni, że zginąłeś na specjalnej akcji — powiedziała Olga.

Sasza zacisnął palce na telefonie.

Nie odpowiedział.

Po raz pierwszy od wielu tygodni poczuł, że alkohol nie pomaga. Nie odsuwał już myśli. Przeciwnie — wszystko stało się jeszcze wyraźniejsze.

— Idź spać — powiedziała po chwili matka. — Porozmawiamy jutro.

— Dobrze.

— I nie pij więcej.

Sasza chciał coś odpowiedzieć, ale zabrakło mu słów.

— Dobranoc, mamo.

— Dobranoc, synku.

Połączenie zostało przerwane.

Sasza jeszcze przez chwilę trzymał telefon przy uchu. Potem powoli opuścił rękę.

Usiadł na brzegu łóżka i siedział bez ruchu.

W pokoju było cicho.

Dopiero teraz poczuł wstyd.

Bato, który się obudził, patrzył na niego w milczeniu.

Dźwięk budzika stał się hukiem w głowie Aleksandra. Otworzył oczy i przez chwilę nie wiedział, gdzie jest. W pokoju było jeszcze szaro. Próbował skupić wzrok na suficie, ale obraz lekko falował. Każdy dźwięk wydawał się zbyt głośny, a światło latarni wpadające przez zasłonę raziło go w oczy.

Mózg alarmował o braku środków odżywczych i o zdecydowanym nadmiarze trucizn. Tak przynajmniej czuł się Aleksander. W ustach miał suchość, jakby przez całą noc oddychał piaskiem. Drapanie w zaschniętym gardle prawie bolało. Spróbował przełknąć ślinę, ale śliny właściwie nie było.

Leżał jeszcze chwilę bez ruchu. Głowa pulsowała przy każdym najmniejszym poruszeniu. W końcu sięgnął ręką do telefonu i wyłączył budzik. Sam ten ruch kosztował go więcej, niż powinien. Oparł dłoń na materacu i powoli usiadł.

Wtedy poczuł zapach pokoju. Powietrze było przesiąknięte oparami alkoholu. Dla Bato musiało to być obrzydliwe. Aleksander sam skrzywił się, kiedy poczuł woń unoszącą się wokół łóżka. Przez chwilę siedział z opuszczoną głową, próbując dojść do siebie.

Odchrząknął raz. Potem drugi. Gardło zaprotestowało bólem.

Spróbował wstać. Najpierw postawił stopy na podłodze i poczekał, aż minie krótkie zachwianie. Dopiero wtedy podniósł się z łóżka. Sięgnął po stojącą na stole szklankę. W środku została odrobina herbaty pozostawionej trzy dni temu.

Wypił pół łyka.

Skrzywił się, ale przełknął.

Było tylko tyle.

Spojrzał na Bato.

— Przepraszam, Bato. Jakoś tak wyszło.

— Wiem, znam twoje kłopoty, ale uważaj. Bardzo uważaj. Wiesz dlaczego?

Bato podszedł bliżej i spojrzał mu w oczy.

— Tak, wiem — wydusił cicho jedno słowo.

Aleksander przez chwilę stał bez ruchu. Potem doprowadził się do porządku najlepiej, jak potrafił. Umył twarz, przepłukał usta i przebrał się do pracy. Wypił energetyka, a drugą puszkę podał koledze z pokoju.

— Dzięki, mi nie potrzeba dopalaczy. Nie zapomnij, że idziesz do pracy — odezwał się Bato, wychodząc z pokoju.

Aleksander został jeszcze przez chwilę sam.


Pomoc za pomoc.

Minęło kilka dni, zanim Aleksander doszedł do wniosku, że musi przeprosić matkę. Tym razem poszedł prosto do hotelu. Poszedł, nie pojechał, bo już od dawna tego nie robił. Granta stała na parkingu przy rafinerii. Nie miał ochoty nawet na nią patrzeć.

— Najpierw odpocznę trochę i potem zadzwonię — pomyślał.

Położył się na łóżku i zamknął oczy. Przez chwilę leżał bez ruchu, próbując zebrać myśli. Czuł ciężar całego ciała i pulsowanie w głowie. Po chwili twarz oblała mu się potem. Koszula przykleiła mu się do pleców.

Wstał. Rozpiął kilka guzików i podszedł do okna. Otworzył je szeroko, choć był luty i w Omsku panował siarczysty mróz.

Zimne powietrze uderzyło go w twarz. Wciągnął je głęboko do płuc. Stał przy otwartym oknie z rozpiętą koszulą, pozwalając, żeby mróz powoli odbierał mu gorąco z ciała. Z początku aż zadrżał, ale nie odsunął się. Po kilku chwilach poczuł, że głowa zaczyna pracować spokojniej. Położył się.

Dopiero teraz poczuł się lepiej. Zamknął oczy. Po chwili zasnął.

— Co ty robisz? — Recepcjonistka szarpała go za ramiona, usiłując obudzić. — Wstawaj!

Sasza usłyszał głos jakby zza światów. Odwrócił głowę.

— Zaraz zachorujesz. Brr, jak tu zimno.

Nad nim stała recepcjonistka. Odsunęła się na chwilę i zamknęła okno.

— Wreszcie znalazłam przeciąg…

Spojrzała na niego z niedowierzaniem.

— Jak chcesz wytrzeźwieć, to sobie pobiegaj wokół hotelu. To będzie najlepsze dla ciebie. I przynajmniej w hotelu nie będzie mroźnego powietrza.

Potem padło jeszcze kilka soczystych przekleństw.

— Ubieraj się! Natychmiast! I biegaj, bo to się źle skończy.

Recepcjonistka nie wychodziła. Czekała, aż Sasza się ubierze.

— Masz szczęście, że mi pomagałeś, pilnując recepcji, bo inaczej nawet bym nie spojrzała w tę stronę.

Od tej pory niemal codziennie poświęcał pół godziny na bieganie. W tym czasie obrazy, które dotąd pojawiały się w jego głowie bez żadnego porządku, zaczęły się układać. Nadal jednak nie potrafił połączyć ich w kolejność. Nie wiedział, co wydarzyło się pierwszego dnia, co drugiego, a co później.

„Co ja tam mogłem wygadywać?” — zastanawiał się.

Widział bar. Ludzi siedzących przy stolikach, barmana za ladą. Innym razem pojawiał się ktoś, kto próbował zamknąć mu usta dłonią, a potem szeptał mu do ucha:

— Bądź cicho.

Musiałem coś mówić nie tak, jak trzeba — pomyślał.

Innego dnia, już podczas pracy, nagle powrócił obraz z hotelu. Otwarte okno. Zimne powietrze. Czyjaś ręka szarpiąca go za ramię. Wszystko było tak wyraźne, jakby wydarzyło się przed chwilą.

W głowie kłębiły się pytania.

Czy ty chcesz żyć? Co ty robisz?

Potem myśli powoli zaczynały się rozmywać. Pytania traciły ostrość, a świadomość zapadała w coś na kształt letargu.

— Sasza, nie śpij — odezwał się ktoś z boku w sterowni.

Po tygodniu poczuł, że musi odwiedzić bar.

Wszedł do środka. Przez chwilę stał przy drzwiach i patrzył na salę. Miał wrażenie, że nikt go nie widzi. Jakby stał się duchem, którego obecności nikt nie zauważał.

Zamówił piwo i usiadł przy wolnym stoliku. Spił pianę i odstawił kufel. Rozejrzał się po izbie. Przy innych stolikach robiło się coraz ciszej, śmiechy ustawały. Nikt jednak nie zwracał na niego uwagi. Nikt nie podszedł. Nikt nie przysiadł się do jego stolika.

Stał się trędowaty.

To chyba przez to gadanie — pomyślał.

Nie mógł tak siedzieć. Wstał i leniwym krokiem ruszył do wyjścia. Im bliżej był drzwi, tym wyraźniej docierał do niego gwar sali. Głosy stawały się coraz głośniejsze, śmiech mieszał się z rozmowami, a brzęk kufli odbijał się od ścian.

Ostrzeżenie

Na nocnej zmianie test urządzeń, jak zwykle, rozpoczął się zgodnie z harmonogramem. W sterowni panował półmrok, a światło monitorów odbijało się na twarzach pracowników. Grigorij stanął przy pulpicie i rozpoczął sprawdzanie kolejnych układów. Włączał urządzenie, obserwował wskazania, po chwili je wyłączał i podawał wartości. Sasza śledził wzrokiem parametry na monitorach, a potem odhaczał kolejne pozycje w rubryce protokołu.

— Wszystko w normie? — zapytał Grigorij, nie odrywając wzroku od wskaźników.

Sasza jeszcze raz sprawdził wartości.

— Tak. Temperatura trochę wyższa niż przy poprzednim teście, ale nadal w granicach.

— Dobra.

Grigorij przeszedł do następnego urządzenia. Włączył je, przez chwilę obserwował pracę, potem wyłączył.

— Zapisz czterdzieści osiem.

Sasza pochylił się nad protokołem.

— Czterdzieści osiem.

— Następne.

Praca przebiegała jak zawsze. Te same czynności, te same odczyty, te same podpisy. Po kilku minutach Grigorij odezwał się jakby od niechcenia:

— Wiesz co, Sasza…

— Co?

— Wczoraj podobno kierownika dyrekcja wzywała na rozmowę.

Sasza podniósł wzrok znad protokołu.

— I co z tego?

— Nie wiem. Pytam, czy coś wiesz.

— Nie. A co miałbym wiedzieć?

Grigorij wzruszył ramionami i włączył kolejne urządzenie.

— Niby nic. Tylko podobno siedział tam ze dwie godziny.

Sasza spojrzał na zegar wiszący nad drzwiami.

— To chyba normalne, że kierownik chodzi do dyrekcji.

— Normalne i nienormalne.

— Jak to?

— Bo to nie wynikało z jego grafiku.

Sasza uśmiechnął się lekko.

— To może dyrekcja miała coś do niego.

— No właśnie. I dlatego pytam.

Grigorij obserwował wskazania, po czym wyłączył urządzenie.

— Coś musiało się stać.

— Albo po prostu chcieli z nim porozmawiać.

— O czym?

— Skąd mam wiedzieć?

— Właśnie. — Grigorij spojrzał na niego. — Ostatnio jakoś dużo tych rozmów za zamkniętymi drzwiami.

Sasza wzruszył ramionami.

— W rafinerii zawsze ktoś z kimś rozmawia.

— Tylko że jak rozmawia dyrekcja z kierownikiem, to potem zwykle coś się zmienia.

Sasza nic nie odpowiedział. Grigorij wrócił do testu, a on ponownie pochylił się nad protokołem. Nie przyszło mu nawet do głowy, że rozmowa kierownika może mieć cokolwiek wspólnego z nim.

Tymczasem w szatni zmiana kończąca pracę szykowała się już do wyjścia. Ktoś zdejmował kombinezon, ktoś inny zapinał kurtkę. Rozmawiali jeszcze o pracy, o tym, kto następnego dnia przychodzi na rano, gdy nagle drzwi otworzyły się gwałtownie.

Do środka wbiegł młody pracownik.

— Aleksander Moroz!

Sasza odwrócił się.

— Kierownik cię wzywa.

Przez moment stał bez ruchu. Wszystkie myśli, które do tej pory krążyły mu po głowie, nagle zniknęły. Jedna tylko została.

Pewnie chodzi o bar. O alkohol — pomyślał.

Przez chwilę patrzył na człowieka stojącego w drzwiach. Potem powoli odłożył rzeczy, które miał w rękach.

Myśli przebiegły przez głowę jak białe kreski widziane w okienku kamertonu, by potem nagle stanąć w miejscu.

— Już idę — powiedział.

Ruszył w stronę kantorka kierownika.

W otwartych drzwiach stanął Aleksander Moroz ze spuszczoną głową.

— Wejdź i zamknij drzwi — rozkazał kierownik. — Siadaj.

Sasza ruszył w stronę krzesła. Zanim zdążył usiąść, kierownik uniósł rękę.

— Poczekaj. Albo stój. Tak będzie lepiej, będę cię widział.

Sasza zatrzymał się. Stał przed biurkiem z opuszczonymi rękami i nie wiedział, gdzie podziać wzrok. Spodziewał się nagany za alkohol. Może ktoś zauważył, że nie wyglądał najlepiej, że zaniedbywał pracę. A może chodziło o coś poważniejszego. Przez chwilę pomyślał nawet, że kierownik chce go zwolnić.

Kierownik przez moment milczał. Patrzył na niego uważnie, jakby próbował ocenić, ile Sasza już się domyśla.

— Wiesz, co o tobie napisali?

Sięgnął po trzy kartki spięte spinaczem. Uniósł je na wysokość twarzy, a potem wierzchem drugiej dłoni uderzył w papier.

Sasza milczał.

— Dużo napisali. Że jesteś niezadowolony. Że mówisz o wojnie, kiedy wszyscy mają mówić o operacji specjalnej. Że podważasz sens tego wszystkiego. — Kierownik odłożył kartki na biurko. — I wiesz, co jest w tym wszystkim najgorsze?

Sasza podniósł wzrok.

— Przecież ty pracujesz w rafinerii. W rosyjskiej rafinerii. Masz odpowiedzialną pracę, dostęp do urządzeń, dokumentacji. Ludzie tutaj mają ci ufać. A ty, zamiast siedzieć cicho, pijesz, chodzisz do baru i zaczynasz opowiadać, co myślisz. A kogo to obchodzi?

Sasza poczuł, jak napina mu się żołądek. Nie bardzo rozumiał, o czym mówi kierownik. Nigdy wcześniej nikt w pracy nie zwrócił mu uwagi na jego zachowanie. Nikt nie powiedział mu, że przekracza jakąś granicę. Przypomniały mu się jednak fragmenty wieczorów w barze. Ludzie, których twarzy nie potrafił sobie przypomnieć. Głosy. Czyjaś dłoń przy jego ustach i cichy szept wprost w ucho: „Bądź cicho”.

— A o co chodzi? — zapytał nieśmiało.

— O to właśnie, że nie wiesz.

Kierownik przesunął kartki po biurku.

— Przecież ja nic takiego… — zaczął Sasza, ale urwał.

— Teraz siadaj i czytaj.

Kierownik podał mu raport. Część tekstu była przesłonięta białą kartką.

Sasza usiadł. Wziął dokument do ręki. Przez chwilę patrzył na pierwszą stronę, ale litery nie chciały się ułożyć w sens. Czytał pojedyncze zdania, wracał do początku, jeszcze raz przesuwał wzrok po tekście. Ręce lekko mu drżały.

— Nie chodzi o to, czy powiedziałeś rzeczywiście dokładnie te słowa — odezwał się kierownik spokojniej. — Chodzi o to, że ktoś je zapisał.

Sasza oderwał wzrok od raportu.

— Kto?

Pytanie wyrwało mu się, choć nie miał zamiaru protestować.

Kierownik spojrzał mu prosto w oczy.

— FSB.

Wypowiedział te trzy litery powoli, przeciągając ich brzmienie, jakby chciał, żeby każda z nich dotarła do Saszy osobno.

W pokoju zapadła cisza.

Sasza ponownie spojrzał na kartki. Poczuł, że robi mu się gorąco, a jednocześnie dłonie miał zimne. Teraz już rozumiał, dlaczego kierownik wezwał go do siebie. Nie chodziło o spóźnienie. Nie chodziło o alkohol. Nie chodziło nawet o pracę.

Kierownik oparł się o fotel.

— Wiesz, ilu ludzi mam na twoje miejsce?

Sasza podniósł głowę. Nie odpowiedział.

— No właśnie. Ilu?

Sasza milczał.

— Zero — powiedział kierownik.

Sasza przez chwilę nie zrozumiał.

— Zero? — powtórzył cicho.

— Zero — powiedział powoli. Nie mam nikogo. I nie znajdę człowieka na twoje miejsce z dnia na dzień. Ty znasz instalację, znasz procedury, wiesz, co robić podczas testów. Mogę znaleźć kogoś na papierze. Mogę postawić człowieka przy pulpicie i kazać mu wykonywać polecenia. Ale kiedy coś pójdzie nie tak, papier nie będzie wiedział, co zrobić.

Kierownik wziął głęboki oddech.

— Dlatego posłuchaj mnie uważnie. Ja nie pytam, co ty myślisz o operacji specjalnej. To nie jest moja sprawa. Możesz mieć własne zdanie. Możesz się z nikim nie zgadzać. Ale nie możesz chodzić po barach i mówić wszystkiego, co ci przyjdzie do głowy. Zwłaszcza teraz, kiedy ludzie słuchają, zapamiętują, a potem ktoś to zapisuje.

Sasza siedział nieruchomo, wciąż trzymając raport w obu dłoniach.

— To chyba już będę musiał się pakować — pomyślał w końcu. — Tylko gdzie? Chyba to nie będzie moja decyzja.

Kierownik spojrzał na niego długo.

— Na razie nigdzie się nie pakujesz. Wracasz do pracy.

Sasza wypuścił powietrze. Dopiero wtedy zauważył, że od kilku chwil wstrzymywał oddech, a jego oddech lekko drżał.

Kierownik wskazał na raport.

— Ale od dzisiaj uważasz. Bardzo uważasz.

— Pijesz? Przestań. Gadasz po pijaku? Zamknij gębę. Ale tutaj jesteś potrzebny. Rozumiesz?

— Ja nie jestem w stanie wyciągać cię z każdej sytuacji.

Sasza skinął głową.

— Rozumiesz?

— Tak.

— Dobrze. To idź. I wyrzuć z głowy myśl, że ta rozmowa się nie odbyła. Ale odbyła się i ma dla ciebie znaczenie. A jeszcze jedno. Jesteś pierwszy na liście na zastępstwo w grafiku. Jutro przyjdź ponownie. Powiem ci więcej.

Tym razem Sasza przespał noc spokojnie. Nie budził się trzy razy, nie pocił się i rano nie czuł ciężaru w głowie. Po prostu spał. Kiedy przyszedł do pracy, przywitał się z kolegami i przez chwilę rozmawiał z nimi o tym, co czeka ich na zmianie. Wtedy podszedł do niego kierownik.

Chwycił go za łokieć.

— Chodź na bok.

Kilku stojących obok pracowników spojrzało po sobie, ale nikt się nie odezwał. Jeden zaczął przeglądać dokumenty leżące na stole, choć przed chwilą nawet na nie nie patrzył. Drugi odwrócił się w stronę szafki i zaczął poprawiać odłożone tam rzeczy. Pozostali rzeczywiście zajęli się swoją pracą. Wszyscy jednak nadstawiali uszy.

Kierownik odprowadził Saszę kilka kroków dalej.

— Słuchaj. Doniesiono mi, że zacząłeś biegać.

Sasza spojrzał na niego.

„Znowu donos. Jak tu żyć?” — przemknęło mu przez głowę.

— To dobrze? — zapytał lekko poirytowany.

— Dobrze, dobrze. Nie pultaj się i słuchaj, co chcę ci powiedzieć — ofuknął go kierownik. — Skoro już zacząłeś biegać, to równie dobrze możesz zrobić coś więcej.

— Co?

Kierownik sięgnął do kieszeni kurtki i wyjął wizytówkę.

— Znasz się trochę na sportach walki?

Sasza pokręcił głową.

— Nie.

— To się poznasz.

Podał mu wizytówkę.

Sasza spojrzał na przód. Były na niej zapisane dni i godziny:

Poniedziałek, środa, piątek, 19:00–20:30.

Odwrócił wizytówkę na drugą stronę.

Akademia Jednobojów braci Szemetowów, Красный Путь 141.

Przez chwilę patrzył na napis.

— Co to jest?

— Akademia.

— Widzę.

— To po co pytasz?

Sasza podniósł wzrok.

— A co ja mam tam robić?

— Ćwiczyć.

— Co?

— To, czego tam uczą.

— Czyli?

Kierownik westchnął.

— Ludzie, trzymajcie mnie — wysyczał przez zęby.

— Sambo, między innymi. Ćwiczenia ogólnorozwojowe, techniki walki. Nie znam się na tym. Mam tylko wizytówkę.

Sasza jeszcze raz spojrzał na napisy.

— I po co mi to?

— Bo biegasz.

— Biegam, żeby dojść do siebie.

— Tym lepiej.

— Nie rozumiem.

Kierownik spojrzał na niego uważnie.

— Masz teraz dwa wyjścia. Możesz dalej biegać, wrócić do baru i za jakiś czas znowu mieć problem. Albo możesz zacząć robić coś, co ci się przyda. Nie mówię tego dlatego, że mi się podobasz, ale dlatego, że jesteś potrzebny dla rafinerii.

Sasza milczał.

— To nie jest polecenie służbowe. Jak nie, to nie, bez łaski — dodał kierownik. — Tylko ci mówię, że skoro już ruszyłeś tyłek, to wykorzystaj ten czas. Wiem, co mówię. Kiedyś byłem taki jak ty…

— To jakiś rozkaz?

— Nie. Powtarzam: to nie jest polecenie służbowe.

— A jeżeli nie pójdę?

— Zaczynasz mnie wkurzać! To dalej będziesz biegał, a potem i tak wrócisz do tego samego.

Sasza spojrzał na niego podejrzliwie.

— I nic więcej?

— Nic.

Kierownik zrobił krótką przerwę.

— Ale ja na twoim miejscu bym poszedł.

Sasza schował wizytówkę do kieszeni.

— Dlaczego?

— Bo nie zawsze będziesz miał dookoła siebie rafinerię, kierownika i ludzi, którzy wiedzą, co robić. Czasem będziesz musiał poradzić sobie sam.

Sasza przez chwilę nic nie mówił.

— Myślisz, że to mi się przyda?

— Myślę, że wszystko, czego się nauczysz, może ci się kiedyś przydać. A poza tym musisz czymś zająć głowę.

Sasza popatrzył na niego.

— To dlatego mnie tam wysyłasz?

— Nie wysyłam. Podaję ci adres. Zrozum to.

Kierownik wskazał mu palcem wizytówkę wystającą z kieszeni.

— A teraz do roboty. Pod ścianą stoją paczki z Chin.

Sasza spojrzał w kierunku wskazanym przez kierownika. Rzeczywiście, pod ścianą ustawiono kilka dużych kartonów.

— Co w nich jest?

— Przekaźniki półprzewodnikowe do sterowników. Rozpakuj je i wpisz na listę magazynową.

Kierownik odwrócił się i odszedł.

Sasza został jeszcze przez chwilę na miejscu. Wyjął z kieszeni wizytówkę i spojrzał na nią ponownie.

Zza pleców dobiegł go czyjś głos:

— No, Sasza, dostałeś awans?

Odwrócił się. Jeden z kolegów uśmiechał się pod nosem.

— Nie. Dostałem adres.

— Do czego?

— Do biegania.

Kolega spojrzał na niego, potem na odchodzącego kierownika.

— To biegaj. Lepiej niż pić — dodał zgryźliwie.

Kilku ludzi się uśmiechnęło, ale nikt już nic nie powiedział.

Sasza schował wizytówkę do kieszeni i podszedł do stojących pod ścianą paczek.

Do paczek podszedł również Fiodor. Wyciągnął z kieszeni scyzoryk i przeciął brązową taśmę klejącą, którą dokładnie zabezpieczono karton. Podważył klapy i zajrzał do środka. Na wierzchu leżała lista towaru.

— Chińskiego nie znam — powiedział, podnosząc kartkę. — Może ty znasz?

Spojrzał na Saszę.

— Bez problemu damy sobie radę. Tylko co z tym ma być zrobione?

Fiodor odwrócił kartkę na drugą stronę.

— Najpierw sprawdzić i policzyć. Potem wymiana.

— Wszystkie?

— Wszystkie. Mamy robotę w terenie na trzy dni. Lubię zmiany w terenie — dodał. — A ty?

— Może być — odpowiedział Sasza bez entuzjazmu.

Przykucnął przy kartonie i wyjął pierwszy element. Na jego boku znajdował się nadruk z oznaczeniem i kilka ciągów cyfr. Sasza porównał je z listą.

— Z tym chińskim poradzimy sobie tak — powiedział. — Tu są cyfry na papierze i tu są te same cyfry na przekaźniku. Jest jeszcze oznaczenie CCP. Chyba uczyłem się o tym w szkole. Tylko że ten skrót znaczył wtedy coś innego.

Podniósł przekaźnik.

— A tu nie ma nic.

— Co znaczy: nic?

Sasza wskazał na drugi zapis na liście. Fiodor pochylił się nad kartką.

— Krzaki — powiedział.

— Właśnie.

Sasza odłożył przekaźnik i sięgnął po radiator. Rzeczywiście, na radiatorze były krzaki.

Praca szybko nabrała rytmu. Sasza wyjmował kolejne elementy z pudełek, porównywał oznaczenia i odkładał je na przygotowane miejsce. Fiodor stał obok z ołówkiem. Za każdym razem, kiedy liczba się zgadzała, stawiał znak przy odpowiedniej pozycji na liście. Gdy trafiali na kolejny model, porównywali oznaczenia jeszcze raz, żeby nie pomylić podobnych elementów.

Po kilkunastu minutach pod ścianą zaczęły powstawać dwa równe rzędy. W jednym układali przekaźniki, w drugim radiatory.

— Sto dziesięć — powiedział Sasza.

Fiodor sprawdził jeszcze raz i zapisał w protokole przyjęcia.

— Jest.

— Pięćdziesiąt pięć.

Fiodor zapisał liczbę w protokole.

— Jest zapisane.

— Przekaźniki się zgadzają.

Sasza spojrzał na drugi rząd.

— Radiatory licz jeszcze raz.

Przeliczył je raz, a potem jeszcze raz, przesuwając palcem po każdym z nich.

Fiodor sprawdził listę.

— Na papierze się wszystko zgadza.

Sasza podniósł głowę.

— To się nie zgadza.

Spojrzał na kartony, potem na listę.

— Każdy przekaźnik półprzewodnikowy powinien mieć swój radiator.

— To dlaczego przysłali połowę?

— Właśnie o to pytam.

— Panie kierowniku — zawołał Sasza.

Kierownik, który był już kilka metrów dalej, odwrócił się i podszedł.

— Co jest?

Sasza wskazał na dwa rzędy.

— Panie kierowniku, z tym zamówieniem jest coś dziwnego. Przekaźników jest o połowę więcej niż radiatorów. Każdy przekaźnik powinien mieć swój radiator, a tutaj jest ich o połowę mniej.

Kierownik spojrzał na elementy, potem na kartkę.

— Pewnie takie zamówienie było. Czasami tak jest, że to, co się psuje, zamawia się na zapas — powiedział. — Jutro sprawdzę, jaka jest prawda.

Sasza nie wyglądał na przekonanego.

— Ale jeżeli nie ma radiatora…

— Teraz nie kombinuj. — Kierownik wskazał ręką na kartony. — Bierzecie pudełko i wymieniacie wszystkie na te nowe. A te skrzynki, które kiedyś dostaliśmy z kopalni węgla, oddajecie na złom.

Sasza jeszcze przez chwilę patrzył na radiatory.

— Czy druga część przekaźników ma nie mieć chłodzenia? — zapytał.

Kierownik spojrzał na niego.

— Teraz to nie jest groźne. Jest zima.

— Ale urządzenia będą pracować.

— Wiem.

— Temperatura w sterowniku może wzrosnąć.

Kierownik machnął ręką.

— Zakładać. Jutro się tym zajmę.

Odwrócił się i odszedł.

Fiodor spojrzał na Saszę.

— Słyszałeś.

Sasza skinął głową.

— Słyszałem.

Podniósł jeden z nowych przekaźników i obrócił go w dłoni. Metalowa obudowa była jeszcze chłodna od magazynowego powietrza.

— No to zakładamy.

— Zakładamy, ale zapiszemy w protokole, że robimy to na polecenie kierownika.

Fiodor wziął jedno pudełko. Sasza drugie, to cięższe.

— Pasuje do ciebie. Przecież trenujesz…

— Nie trenuję. Dopiero mam zamiar.

— Trzy dni w terenie — przypomniał z uśmiechem. — Mówiłem, że lubię takie zmiany.

Sposób na równowagę

Słowo „zmiana” zapadło Saszy w pamięć. Zmiana, zamiana, coś nowego. Przez chwilę obracał je w myślach, aż w końcu uśmiechnął się pod nosem.

— Zmianę muszę zrobić u siebie — powiedział.

Fiodor spojrzał na niego, ale nic nie odpowiedział.

— Wiesz, Fiodor… też zrobię zmianę i naprawdę zacznę trenować.

— Naprawdę? — odezwał się Fiodor z wyraźnym niedowierzaniem.

Sasza udał, że nie słyszy. Spojrzał jeszcze raz na pudełko, które trzymał w rękach, i ciągnął dalej:

— Będę ćwiczył sambo. Dziś zdecydowałem.

Fiodor parsknął cicho, ale Sasza już na niego nie patrzył.

Sam nie wiedział, dlaczego właśnie teraz powiedział to na głos. Jeszcze rano wydawało mu się, że słowa kierownika o treningach są tylko kolejną uwagą, którą można wysłuchać i zapomnieć. Teraz jednak, kiedy wypowiedział to przy Fiodorze, nie chciał się z tego wycofać. Jakby samo powiedzenie na głos zmuszało go, żeby zrobić następny krok.

Przed dziewiętnastą podjechał pod wskazany adres. Zatrzymał Grantę przy krawężniku i przez chwilę siedział za kierownicą, patrząc na budynek. Na drzwiach wisiała tablica z nazwą klubu. Taka sama jak na wizytówce.

Spojrzał jeszcze raz na adres. Красный Путь, 141. Nie, nie zabłądził. Przez szybę widać było światło na korytarzu i kilka osób wchodzących do środka.

Spojrzał na zegarek. Miał jeszcze kilka minut.

Przez moment pomyślał, że może jednak zawrócić. Kierownik nie wydał mu przecież żadnego polecenia. Nikt nie będzie sprawdzał, czy tu przyjechał.

Wysiadł.

Wszedł do środka i od razu poczuł ciepło. Na korytarzu stało kilka osób w sportowych ubraniach. Jedni rozmawiali, inni zmieniali buty. Sasza rozejrzał się i zauważył niewielkie pomieszczenie z napisem „Администратор”.

Zapukał i wszedł.

Za biurkiem siedziała kobieta w średnim wieku.

— Dzień dobry. Chciałem zapytać o sambo.

— Ile ma lat?

— Ja?

— Przepraszam, myślałam, że chodzi o syna.

— To dla mnie.

Kobieta spojrzała na niego i przez chwilę milczała.

— Dorosła grupa jest na końcu korytarza. Pierwszy raz?

— Tak.

— Wcześniej trenował pan coś?

— Nie. Od jakiegoś czasu biegam.

Kobieta uśmiechnęła się lekko.

— To dzisiaj tylko próbny trening. Zobaczy pan, czy panu odpowiada.

Podała mu kartkę.

— Proszę wpisać imię, nazwisko i numer telefonu.

Sasza wziął długopis i przez chwilę patrzył na puste rubryki. Potem wpisał swoje dane.

— Trening zaczyna się o dziewiętnastej?

— Tak. Proszę się przebrać i wejść na salę. Trenerowi powie pan, że jest pierwszy raz.

— Dobrze.

— Ma pan strój?

Sasza spojrzał na swoje ubranie.

— Mam.

— To dobrze. Na pierwszy raz wystarczy. Na matę proszę wejść boso. Trener powie, jeśli będzie inaczej.

Sasza skinął głową.

— Dziękuję.

Wyszedł z biura.

Dopiero wtedy usłyszał dobiegające z końca korytarza odgłosy. Najpierw głuche uderzenie, potem szybkie kroki. Ktoś ciężko upadł na matę. Po chwili rozległ się krótki okrzyk, a zaraz potem śmiech kilku osób.

Sasza zatrzymał się.

Przez moment stał nieruchomo, słuchając.

Jeszcze rano sambo było tylko słowem, które podał mu kierownik. Teraz za drzwiami ktoś naprawdę trenował.

Poprawił kurtkę, wziął głęboki oddech i ruszył w stronę sali.

— Raz kozie śmierć. Nie zawrócę.

Na sali było już kilkunastu mężczyzn. Większość była w spodenkach i koszulkach, kilku miało na sobie bluzy od dresów. Na środku rozłożona była duża mata. Sasza stanął tak, jak był ubrany. Buty zostawił pod ścianą.

Trener spojrzał na niego, kiedy podszedł bliżej.

— Pierwszy raz?

— Tak.

— Co sprawiło, że odwiedził pan nas jako dorosły? Biega pan?

Sasza skinął głową.

— Od niedawna. Lepiej się czuję.

— To dobrze. Zobaczymy, co jeszcze pan potrafi.

Nie powiedział nic więcej. Kazał wszystkim stanąć w szeregu i rozpoczął rozgrzewkę.

Najpierw kilka minut biegu wokół sali, potem przysiady, skłony i wymachy ramion. Później ćwiczenia w parach. Sasza szybko zauważył, że rozgrzewka nie przypomina tej, którą znał z biegania. Tutaj cały czas ktoś go dotykał, popychał albo próbował wytrącić z rytmu.

Po kilkunastu minutach trener przerwał.

— Teraz sprawdzimy równowagę.

Ustawił zawodników parami. Każda para stanęła naprzeciw siebie, stopy rozstawione na szerokość barków.

— Podajcie sobie prawe ręce. Mocny uścisk. Bez szarpania. Każdy próbuje przesunąć drugiego z miejsca. Kto pierwszy zrobi krok, przegrywa.

Sasza trafił na szerokiego mężczyznę o krótkich włosach.

— Gotowy?

— Tak.

Mężczyzna ścisnął jego dłoń.

Sasza napiął nogi. Przez chwilę nic się nie działo. Potem tamten lekko pociągnął. Sasza odruchowo zrobił krok do przodu.

— Jeszcze raz — powiedział trener.

Tym razem Sasza próbował utrzymać ciężar niżej. Mężczyzna zmienił kierunek nacisku i Sasza znów stracił równowagę.

— Nie walcz ręką — powiedział trener. — Nogi. Biodra. Całe ciało.

Sasza skinął głową.

Kolejne ćwiczenie było prostsze. Zawodnicy stanęli naprzeciw siebie i mieli dotykać dłonią ramienia przeciwnika, jednocześnie unikając jego dotknięcia. Przez kilkadziesiąt sekund Sasza próbował przewidzieć ruch partnera, ale za każdym razem reagował o ułamek sekundy za późno.

— Nie patrz na ręce — powiedział trener. — Patrz na człowieka.

Potem przyszła kolej na pracę nóg. Każdy miał utrzymać się w wyznaczonym polu, podczas gdy partner próbował lekkimi naciskami wypchnąć go poza linię. Sasza radził sobie trochę lepiej. Bieganie nauczyło go pracy nogami, ale nie nauczyło go tego, jak ustawiać stopy, kiedy ktoś naciska z boku.

Po chwili trener połączył ich znowu w pary.

— Teraz bez siły. Tylko znaleźć moment, kiedy partner traci równowagę. Nie rzucamy.

Sasza stanął naprzeciw swojego pierwszego partnera. Próbował go przesunąć, ale mężczyzna ani drgnął. Po chwili tamten wykonał niewielki ruch biodrem. Sasza poczuł, że nagle traci stabilność.

— Właśnie — powiedział trener. — Nie trzeba być silniejszym. Trzeba znaleźć moment.

Następne ćwiczenie polegało na zejściu z chwytu. Partner łapał Saszę za nadgarstek, a jego zadaniem było uwolnienie ręki bez szarpania. Za pierwszym razem próbował wyrwać się siłą. Nie udało się.

— Jeszcze raz.

Tym razem trener pokazał mu, żeby obrócił dłoń i wykorzystał wolne miejsce przy kciuku przeciwnika. Sasza powtórzył ruch. Ręka wyszła z chwytu niemal bez wysiłku.

Spojrzał na swoją dłoń.

— Proste — powiedział.

— Proste, kiedy ktoś ci pokaże — odpowiedział trener.

Pod koniec treningu przyszła kolej na pierwsze pady. Sasza usiadł na macie, a trener pokazał, jak bezpiecznie przewrócić się do tyłu i zamortyzować upadek przedramionami. Potem wstał i próbował zrobić to samo z lekkiego przysiadu.

Pierwszy raz uderzył rękami za późno.

— Za głową — powiedział trener.

Sasza poprawił ruch.

Drugi raz wyszło lepiej.

Po kolejnych powtórzeniach zaczął rozumieć, że na macie nawet upadek trzeba wykonać właściwie.

Kiedy trening dobiegł końca, koszulka kleiła mu się do pleców. Oddychał ciężko, ale nie czuł tego samego zmęczenia co po biegu. Było inne. Cięższe. Jakby pracowały mięśnie, o których istnieniu wcześniej nie wiedział.

Usiadł na brzegu maty i przez chwilę patrzył na pozostałych. Niektórzy rozmawiali, inni wycierali twarz ręcznikami. Jeden z zawodników podał mu butelkę wody.

— Pierwszy raz?

— Tak.

— To nieźle.

Sasza uśmiechnął się krótko.

Nie wiedział, czy mówił poważnie.

Wstał, podszedł do swoich butów i usiadł, żeby je założyć. Czuł ciężar w nogach, które przez chwilę były jak z waty, ale jednocześnie coś, czego dawno nie czuł po wyjściu z pracy.

Zmęczenie bez kaca.

Nim wszyscy wyszli z sali, trener klasnął w dłonie.

— Uwaga, chłopaki! Informacja dla nowych i nie tylko, jak widzę. Sklep ze sportowym ubiorem jest przy Красный Путь, 145/1. „Триал-Спорт”. Kilka domów dalej. Tam kupicie wszystko, czego potrzeba do treningów.

„No chyba nie przed dwudziestą pierwszą” — pomyślał Aleksander.

W hotelu Aleksander nawet nie zajrzał do smartfona. Nie miał na to siły. Nie mył się, nie przebierał, tylko zrzucił buty i wskoczył do łóżka.

Bato spojrzał na niego z drugiego łóżka.

— Sasza, co jest?

Aleksander zamknął oczy.

— Samogonem nie śmierdzisz, ale robisz to jak dawniej. Śpisz bez mycia się.

— Cicho. Jestem zmęczony.

— Bieganiem?

— Nie. Treningiem. Śpijmy już.

Bato jeszcze przez chwilę patrzył na niego, ale nic więcej nie powiedział.

Poranek był jeszcze gorszy.

Aleksander obudził się i przez kilka sekund leżał nieruchomo. Kiedy spróbował się przekręcić, poczuł tępy ból w ramionach, plecach i udach. Mięśnie, których istnienia prawie nie zauważał przez ostatnie lata, przypomniały o sobie przy każdym ruchu.

Najgorzej było wstać z łóżka. Oparł dłonie o materac i powoli uniósł się do pozycji siedzącej. Już wtedy poczuł, że trening poprzedniego wieczoru zostawił po sobie ślad.

Postawił stopy na podłodze.

— Cholera…

Próbował się wyprostować, ale mięśnie ud zaprotestowały natychmiast. Przez chwilę stał przy łóżku, oparty o jego poręcz.

Bato, który właśnie się ubierał, zerknął na niego.

— Zakwasy?

— Wszystko boli.

— Mówiłem.

— Nie mówiłeś. Daj mi spokój — odburknął Sasza.

Poszedł do łazienki, wziął ciepły prysznic, a potem przez kilka minut rozciągał się powoli. Bez gwałtownych ruchów. Najpierw nogi, potem plecy, ramiona. Z każdym kolejnym ruchem mięśnie trochę odpuszczały.

Kiedy wyszedł z pokoju, mógł już chodzić bez grymasu na twarzy.

Do pracy nie chciał jechać. Granta stała przed hotelem, ale Aleksander minął ją i ruszył pieszo. Nie planował tego wcześniej. Po prostu pomyślał, że dobrze będzie się rozruszać.

Pierwsze kilkaset metrów szedł sztywno. Potem mięśnie zaczęły pracować i ból powoli zelżał.

W pracy przez kilka godzin poruszał się ostrożniej niż zwykle. Przy schylaniu czuł plecy, przy wchodzeniu po schodach nogi. Nie wspominał jednak o tym nikomu. Z czasem ból przestał być tak dokuczliwy, choć przy każdym gwałtowniejszym ruchu przypominał o sobie.

Po skończonej zmianie ruszył pieszo do hotelu. Szedł wolniej niż rano. Nogi miał ciężkie, a ramiona nadal bolały, ale po kilkunastu minutach rozgrzał się i sztywność trochę ustąpiła.

Kiedy dotarł do hotelu, zatrzymał się przy wejściu i spojrzał na Grantę. Stała tam, gdzie ją zostawił. Przez chwilę pomyślał, żeby po prostu wejść do pokoju i położyć się na łóżku. Jednak musiał kupić strój sportowy. Na pieszo nie idę — pomyślał. Postał chwilę przy samochodzie. W końcu westchnął.

— Nie będę się katował — mruknął.

Wyjął kluczyki z kieszeni, otworzył samochód i wsiadł za kierownicę. Pojechał do sklepu z odzieżą sportową. Nie szukał długo. Potrzebował czegoś, w czym będzie mógł biegać i ćwiczyć. Kupił spodnie, koszulkę i lekką bluzę. Zapłacił, wrzucił reklamówkę na tylne siedzenie i wrócił do hotelu. Wieczorem jednak wyszedł pobiegać.

Pierwsze kilkaset metrów próbował truchtać, ale szybko zwolnił. Nogi były ciężkie, a każdy mocniejszy krok przypominał mu o poprzednim treningu.

— Co ja robię… — mruknął pod nosem.

Biegł jednak dalej. Jeśli można było nazwać to biegiem. Powolny trucht, kilka kroków marszu, znowu trucht.

Wrócił zmęczony i spocony. Nie czuł się lepiej niż poprzedniego dnia. Przeciwnie. Wszystko bolało. Mimo to postanowił wytrzymać.

Następnego dnia wieczorem znowu pojawił się na sali.

Tym razem trener od razu wyznaczył mu inne ćwiczenia.

— Dziś ćwiczysz z początkującymi. Powoli i delikatnie.

Aleksander rozejrzał się po sali. Pozostali trenowali już w parach. Rzuty, pady, przejścia z jednej pozycji do drugiej. On dostał inne ćwiczenia.

— Dlaczego?

Trener uśmiechnął się.

— Jakbym od razu dał ci to samo co ludziom, którzy trenują od kilku miesięcy, jutro mógłbyś nie wstać z łóżka.

Kilku starszych stażem zawodników usłyszało ostatnie zdanie i roześmiało się.

Trener pokręcił głową.

— A ja nie lubię patrzeć, jak ludzie płaczą. Dlatego nowi mają lekki trening.

Aleksander uśmiechnął się pierwszy raz tego dnia.

— Lekki?

— Dla ciebie będzie wystarczająco ciężki.

W lipcu zaczęły wychodzić na jaw pierwsze skutki tamtej wymiany przekaźników. Do wymiany doszło jeszcze pod koniec zimy, gdy było dość zimno. Aleksander z Fiodorem wymienili wtedy przekaźniki, a część z nich zamontowali bez radiatorów, bo ich brakowało, a kierownik tak kazał. Potem wszyscy o tym zapomnieli i nie dołożyli radiatorów, zanim zrobiło się ciepło. W dokumentacji wszystko wyglądało poprawnie. Układ po uruchomieniu pracował, sygnały były prawidłowe, a urządzenia odpowiadały na polecenia.

Teraz zaczęły pojawiać się problemy.

Najpierw jeden z przekaźników przestał działać. Po chwili podobny przypadek wystąpił w innym obwodzie. Na dyżurze od razu zaczęto sprawdzać, co łączy oba uszkodzenia.

Inżynier dyżurny zajrzał do dziennika prac.

— Kto to wymieniał?

Technik przesunął palcem po zapisach.

— Moroz. Aleksander.

Inżynier jeszcze raz przeczytał wpis.

— Kiedy to było?

— Koniec marca.

— Trzeba z nim porozmawiać. Może pamięta, jak to było montowane.

Próbowali zadzwonić do Aleksandra. Telefon jednak milczał. Po kilku kolejnych próbach inżynier spojrzał na kolegę.

— W hotelu?

Recepcjonistka sprawdziła, czy jest w pokoju.

— Nie. Nie ma go — powiedziała i odłożyła słuchawkę.

Zadzwonili do kierownika.

— Moroz jest teraz potrzebny. Mamy kilka uszkodzonych SSR-ów. Chcemy wyjaśnić, jak wyglądała wymiana.

Kierownik przez chwilę milczał.

— A gdzie on teraz jest?

— Nie wiemy. Telefonu nie odbiera. Recepcja mówi, że nie ma go w pokoju.

Kierownik pomyślał chwilę.

— Sprawdźcie, czy nie ma go na treningu.

Jeden z pracowników przypomniał sobie, że Aleksander od jakiegoś czasu regularnie chodził na salę.

— Pojadę po niego — zgłosił się sam.

Wziął kluczyki do samochodu i wyszedł.

Na sali było głośno. Uderzenia stóp o matę mieszały się z krótkimi komendami trenera i oddechami ćwiczących. Kilku zawodników trenowało w parach. Inni powtarzali pojedyncze ruchy.

Mężczyzna, który wszedł do środka, zatrzymał się przy drzwiach. Przez chwilę nie mógł znaleźć Aleksandra. W końcu dostrzegł go po drugiej stronie sali.

Stał właśnie naprzeciwko jednego z młodszych zawodników. Pracowali w parze. Aleksander był spocony, skupiony i całkowicie pochłonięty ćwiczeniem. Nie wyglądał jak człowiek, którego można było teraz odciągnąć od treningu jednym telefonem.

Kolega podszedł kilka kroków bliżej i pomachał ręką. Aleksander nie zauważył. Pomachał jeszcze raz.

Tym razem Sasza kątem oka dostrzegł znajomą twarz. Na moment odwrócił głowę.

— Moroz!

Aleksander spojrzał w jego stronę. Kolega wskazał ręką, żeby podszedł.

Sasza kiwnął głową i już chciał zrobić krok w jego stronę, kiedy trener rzucił krótką komendę:

— Dalej!

Aleksander odwrócił się z powrotem do partnera. Na ułamek sekundy stracił koncentrację.

To wystarczyło.

Cios trafił go prosto w nos.

— Cholera! — syknął i cofnął się o krok.

Od razu poczuł ostry ból. Oczy zaszły mu łzami, a po chwili poczuł ciepło spływające nad górną wargą. Przyłożył dłoń do nosa. Kiedy ją odsunął, zobaczył na palcach krew.

— Stop! — krzyknął trener.

Partner Aleksandra natychmiast się cofnął.

— Przepraszam. Nie chciałem…

— Nic się nie stało — odpowiedział Sasza.

Nos bolał coraz mocniej. Jedno oko nadal łzawiło, a przy każdym oddechu czuł pulsowanie bólu.

Trener podszedł do niego.

— Siadaj. Posiedź chwilę.

Aleksander usiadł na ławce i przyłożył ręcznik do nosa. Krwawienie po kilku minutach zaczęło słabnąć, ale ból nie ustępował. Czuł, że nos zaczyna puchnąć.

Kilku zawodników zerkało w jego stronę.

— No i dlatego na treningu nie rozmawiamy — powiedział trener. — Nawet jeśli ktoś znajomy macha do ciebie z boku.

Ktoś z grupy zaśmiał się cicho.

— Następnym razem może przyjść dyrektor. I co wtedy? — rzucił jeden z ćwiczących.

— Albo żona — dorzucił drugi.

Na sali rozległ się śmiech.

Aleksander skrzywił się, ale też uśmiechnął. Zaraz jednak poczuł ból w nosie i przestał.

Trener podał mu świeży ręcznik.

— Na dzisiaj wystarczy.

Aleksander spojrzał w stronę drzwi. Nadal stał tam kolega z rafinerii.

Ten wskazał na niego ręką.

— Jak skończysz, musimy porozmawiać.

Aleksander zmarszczył brwi.

— O czym?

— O przekaźnikach.

Sasza spojrzał na niego uważniej.

— Co z nimi?

— Kilka padło.

Aleksander przez chwilę nic nie odpowiedział. Ból nosa nadal pulsował, ale słowa kolegi skutecznie odciągnęły jego uwagę.

Wiedział już, że nie przyszli tutaj bez powodu.

Gdy tylko się przebrał, ruszył z Wową w powrotną drogę. Do rafinerii jechali nieco ponad dwadzieścia minut. Sasza przez większość drogi milczał. Nos nadal bolał, a przy każdym gwałtowniejszym ruchu głowy czuł nieprzyjemne pulsowanie. Wowa kilka razy zerknął na niego, ale nic nie mówił.

Kiedy weszli do sterowni, Sasza od razu zobaczył kilku pracowników z innej zmiany. Jeden z nich podszedł do podświetlonego schematu.

— Patrz, Sasza. Nie działają dwa przekaźniki. O, ten i ten.

Wskazał dwa miejsca na schemacie.

— Teraz jest na obejściu. Ty z Fiodorem je wymienialiście.

Aleksander przyjrzał się oznaczeniom.

— Tak. Ale tylko pięćdziesiąt pięć było kompletnych. Zobacz w protokole przyjęcia. Jest wpis.

— Wpis, nie wpis — mężczyzna machnął ręką. — Mają być sprawne do nocnej zmiany.

Sasza jeszcze raz spojrzał na schemat. Wiedział, o czym mówią. Brakowało radiatorów, ale wtedy było jeszcze zimno i to wystarczyło. Kierownik kazał montować to, co było.

— Dobra — powiedział w końcu. — Trzeba wymienić na stare, bo pewnie są spalone. Szukajcie ich i dwóch skrzynek zabezpieczających przed iskrzeniem. Zobaczcie najpierw na złomie. Może nie wywieźli…

Znowu poszedł się przebrać, tym razem w ubranie robocze. Kiedy wrócił, zatrzymał się przy szafach sterowniczych.

— Potrzebuję dwóch ludzi do pomocy. Jestem zmęczony.

Przez chwilę było cicho.

Potem z tyłu pomieszczenia rozległ się śmiech.

— Pewnie poślizgnąłeś się na skórce od banana — rzucił ktoś. — Dlatego masz rozbity nos i nie masz siły.

Kilku pracowników roześmiało się.

— A może trzech potrzebujesz? — dorzucił drugi. — Dwóch będzie cię niosło, a trzeci będzie pracował.

Śmiech zrobił się głośniejszy.

Sasza poczuł, jak robi mu się gorąco. Spojrzał na nich, ale nie odpowiedział. Nie miał ochoty tłumaczyć, skąd wziął się rozbity nos ani dlaczego rzeczywiście był zmęczony.

— Cicho bądźcie — odezwał się Wowa, który przywiózł go przed chwilą. — On naprawdę trenuje.

Kilku mężczyzn spojrzało na niego z niedowierzaniem.

— Trenuje? — powtórzył ktoś. — Chyba podnoszenie ciężarów. Cztery razy po setce.

Wowa pokiwał głową.

— Oj, ludzie, ludzie. Zastanówcie się. On naprawdę trenuje sambo. Widziałem. A dziś na treningu oberwał przeze mnie…

Zapadła chwila ciszy.

Potem jeden z pracowników spojrzał na rozbity nos Saszy i parsknął śmiechem.

— No to widzę, że trenuje skutecznie.

Kolejni się roześmiali.

Sasza zacisnął szczękę. Najgorsze było to, że nie mógł nawet zaprzeczyć. Nos rzeczywiście miał spuchnięty, twarz zmęczoną, a ręce ciężkie po treningu. Stał między ludźmi, których znał tylko z pracy, i czuł, że z każdą kolejną uwagą coraz trudniej zachować powagę.

— Dobra, wystarczy — powiedział Wowa. — Mamy robotę.

Śmiech powoli ucichł.

Jeden z techników wskazał na schemat.

— To jak? Dwóch ludzi?

Sasza westchnął.

— Dwóch.

— No widzisz. Jednak trzech nie trzeba.

Tym razem nawet Sasza uśmiechnął się pod nosem, choć zaraz skrzywił się z bólu.

— Zabieramy się do roboty — powiedział.

Słońce powoli zbliżało się do horyzontu, gdy doszli na miejsce.

— Tu tym przekaźnikom było ciepło nie tylko od środka.

— Dotknij przekaźnika — powiedział Sasza.

Mężczyzna ostrożnie przyłożył palce do obudowy.

— Są chłodne.

Sasza pokręcił głową.

— Wymieniamy właśnie dlatego, że są chłodne. W południe były zapewne gorące.

Podszedł bliżej i przyjrzał się kilku przekaźnikom.

— Brak radiatora oznacza, że przekaźnik nie ma gdzie oddać ciepła — tłumaczył Sasza. — Kiedy było zimno, układ jeszcze sobie z tym radził. Teraz temperatura rośnie nie tylko w środku SSR. Słońce nagrzewa obudowę z zewnątrz i różnica temperatur jest coraz mniejsza. Przekaźnik nie może skutecznie oddawać ciepła. Przegrzewa się, zaczyna pracować niestabilnie, a potem pada.

Jeden z techników spojrzał na pozostałe urządzenia.

— Czyli te też mogą paść?

— Mogą. Szczególnie te, na które przez kilka godzin świeci słońce.

Sasza wskazał kolejne urządzenia.

— Dlatego trzeba sprawdzić wszystkie. Nie tylko te, które już przestały działać.

Wchodząc do sterowni, powiedział:

— Przełączać i testować. Każdy układ po kolei.

W drzwiach pojawił się kierownik zmiany.

— Przed chwilą dzwonił kierownik sterowni. Kazał wycofać wszystkie ze złomowiska i przyjąć na magazyn razem z puszkami ochronnymi.

Sasza skinął głową.

— Dobrze. Będą potrzebne.

Praca na materiale ze złomu ruszyła. Przekaźniki były przełączane, sprawdzane i oznaczane. Te, które nie reagowały prawidłowo, odkładano na bok.

Sasza tymczasem dopisał swoje godziny do dziennika. W uwagach zalecił nocnej zmianie dorobienie pięćdziesięciu pięciu radiatorów, a porannej narysowanie mapki z oznaczeniem przekaźników bez radiatorów, na które świeci słońce.

Na końcu dodał od siebie:

— To będą pierwsze do uzupełnienia albo wymiany na stare, jeśli nie chcecie mieć kłopotu. Bo ja nie chcę mieć znowu rozbitego nosa.

Chrząknął i przełknął zaschniętą krew.

Tym razem nikt się nie śmiał.

Wszyscy wiedzieli już, że awaria nie była przypadkiem. Zimą brak radiatorów nie dawał o sobie znać. Teraz wystarczyło kilka godzin słońca. Wyższa temperatura powietrza i nagrzana od słońca obudowa sprzyjały przegrzewaniu, a urządzenia zaczęły odmawiać pracy.

Sasza spojrzał jeszcze raz na sterownię i wyszedł. Był to jeden z tych dni, z których był zadowolony.

Rozdział II

Przyspieszony urlop

Do urlopu zostały jeszcze dwa tygodnie. Aleksander odliczał już dni. Po treningach wróciła mu pewność siebie, której przez wiele miesięcy tak bardzo mu brakowało. Biegał niemal codziennie, a wieczorami chodził na sambo. Alkohol dawno przestał być dla niego potrzebny. Coraz częściej budził się rano z poczuciem, że znowu panuje nad własnym życiem.

Tego popołudnia, gdy kończył pracę, zadzwonił telefon.

Na ekranie zobaczył: Mama.

— Mamo?

Przez chwilę po drugiej stronie panowała cisza.

— Sasza… — głos matki był cichy i jakby obcy.

— Co się stało?

Olga nabrała powietrza.

— Twój ojciec nie żyje.

Aleksander nie odpowiedział.

Stał przy oknie, trzymając telefon przy uchu, i patrzył na plac przed rafinerią. Samochody przesuwały się powoli między budynkami. Ktoś przechodził przez bramę. Wszystko wyglądało tak samo jak kilka minut wcześniej.

— Co powiedziałaś?

— Przywieźli go.

Dopiero wtedy zrozumiał.

— Skąd?

— Z Ukrainy.

Aleksander usiadł na posadzce pod ścianą.

— Jak?

Matka zaczęła płakać.

— Podobno pilnowali przeprawy. Gdzieś nad Dnieprem. Nie wiem dokładnie gdzie. Była ich grupa. Dowiedziałam się, że podeszła kobieta… miejscowa. Miała butelki. Wódkę. Powiedziała, że przyniosła im coś do picia i wita ich na tej ziemi.

Olga przerwała, próbując opanować oddech.

— Pili, zagryzając sucharami. Zwyczajnie. Tak mi powiedzieli ci, którzy go przywieźli.

Aleksander zacisnął palce na telefonie.

— I co potem?

— Po jakimś czasie zaczęli padać. Tracili przytomność.

— Wszyscy?

— Kilkunastu. Tylko ci, którzy pili.

Zapadła cisza.

— A ojciec?

— Też, bo jakże mógł sobie odmówić!

Aleksander patrzył przed siebie. Nie potrafił znaleźć w głowie żadnej myśli, która pasowałaby do tego, co właśnie usłyszał.

Nie zginął w walce.

Nie od pocisku.

Nie w czołgu.

Nie podczas ataku.

Po prostu ktoś podszedł do żołnierzy przy przeprawie i podał im alkohol. Haniebna śmierć.

Olga płakała coraz głośniej.

— Wiedziałam… — wyszeptała. — Wiedziałam, że tak skończy.

Aleksander zamknął oczy.

Przez moment zobaczył ojca takim, jakim pamiętał go sprzed lat. Nie tego człowieka, którego przez ostatnie miesiące coraz trudniej było nazywać ojcem, lecz tego, który kiedyś podnosił go wysoko, gdy był mały.

— Mamo…

Nie wiedział, co powiedzieć.

— Jestem tutaj — wyszeptała Olga.

Aleksander odsunął telefon od ucha i spojrzał na ekran. Połączenie nadal trwało.

Nagle poczuł, że całe to poczucie siły, które przez ostatnie miesiące mozolnie odbudowywał, gdzieś zniknęło.

Jeszcze rano myślał o urlopie.

O drodze do Moskwy.

O samochodzie.

O tym, że wreszcie odpocznie.

Teraz wszystko to stało się odległe i pozbawione znaczenia.

— Mamo, kiedy go przywieźli?

— Dzisiaj rano.

Aleksander spuścił głowę.

— Dlaczego mi nie powiedziałaś wcześniej?

— Nie wiedziałam, jak.

Znów usłyszał jej płacz.

— Sasza… ja naprawdę wiedziałam, że tak skończy.

Tym razem nie odpowiedział.

Siedział nieruchomo, z telefonem przy uchu, i po raz pierwszy od wielu miesięcy nie próbował myśleć o tym, co będzie jutro.

Powoli wstał i ze spuszczoną głową wszedł do WC. Chciał się schować. Zamknął za sobą drzwi i przez chwilę stał nieruchomo, opierając dłonie o umywalkę.

Spojrzał w lustro.

Zobaczył swoją twarz. Bladą, napiętą, zupełnie inną niż jeszcze rano. Przez kilka sekund próbował powstrzymać łzy, ale nie potrafił. Pierwsza spłynęła po policzku, potem następna. Opuścił głowę.

Płakał cicho, zaciskając zęby.

Nagle podniósł wzrok.

W jego twarzy pojawiła się złość.

Uderzył w umywalkę obiema rękami z całej siły. Mocowanie puściło z trzaskiem. Ceramika uderzyła o podłogę, a po pomieszczeniu poniósł się głuchy rumor. Aleksander nie zatrzymał się. Uderzył jeszcze raz, tym razem nogą w bok umywalki. Ból przeszył mu stopę, ale nawet go nie poczuł. Kawałki ceramiki rozprysły się pod nogami.

Ten hałas dotarł na zewnątrz. Drzwi otworzyły się szybko, a w nich stanęli jego koledzy ze zmiany.

— Co ty robisz?! — odezwał się jeden.

— Nie krzycz! Spójrz na niego! — odezwał się drugi głos.

Aleksander stał nad rozbitą umywalką. Oddychał ciężko. Pięści miał zaciśnięte, a łzy nadal spływały mu po twarzy.

Kierownik podszedł bliżej. Nie spieszył się. Zatrzymał się w bezpiecznej odległości i spojrzał Aleksandrowi w oczy.

— Co ci jest? — zapytał cicho.

Aleksander przez chwilę milczał.

— Zabili mi ojca — powiedział w końcu.

W jego głosie nie było już płaczu. Była złość.

— Nie na akcji specjalnej. Na wojnie zginął.

Kierownik skinął głową, jakby dopiero teraz zrozumiał, co się stało. Zrobił jeszcze jeden ostrożny krok.

— Sasza… uspokój się. Chodź, ale bądź cicho. Pamiętaj o kłopotach…

Wyciągnął do niego rękę.

— Cicho. Spokojnie.

Aleksander spojrzał na jego dłoń. Przez moment wyglądało, jakby miał ją chwycić. Zamiast tego gwałtownie ją odtrącił.

— Nie dotykaj mnie!

Odepchnął stojącego obok mężczyznę i ruszył do wyjścia. Pozostali odsunęli się, robiąc mu miejsce.

Wybiegł na zewnątrz.

Zatrzymał się kilka kroków od budynku. Zgiął lekko ręce w łokciach i zaczął głęboko oddychać. Tak jak uczono go na treningach. Powolny wdech. Krótka pauza. Długi wydech.

Jeszcze raz.

Wdech.

Wydech.

Serce nadal waliło mu w piersi, ale oddech powoli się wyrównywał.

Stał tak przez kilka minut, patrząc gdzieś przed siebie.

W końcu podniósł rękę i rękawem otarł mokrą twarz.

— Fiodor, zawołaj Moroza.

Kierownik właśnie podjął decyzję.

Po chwili noga za nogą przywlókł się Aleksander.

— Słuchaj. Teraz i tak nie będzie z ciebie pożytku. Przyspieszyłem twój planowany urlop o dwa tygodnie. Od teraz. Jedź na pogrzeb.

Sasza przez chwilę milczał. Potem skinął głową.

— Dziękuję.

— I przepraszam za umywalkę — dodał po chwili.

Wyjął z kieszeni pieniądze i podał je kierownikowi.

— To za szkody. Chyba starczy. I jeszcze raz przepraszam.

Kierownik spojrzał na banknoty, ale ich nie wziął.

— Zostaw. Jedź już.

Aleksander schował pieniądze.

Nie czekał na nic. Zebrał się w sobie i ruszył do hotelu.

W pokoju spakował plecak. Nie zaprzątał sobie głowy pościelą. Na recepcji położył klucz na ladzie.

— Mam wcześniejszy urlop. Pogrzeb. Jadę już dzisiaj.

Recepcjonistka spojrzała na niego, ale nie pytała o nic więcej.

Na parkingu stała Granta. Od dłuższego czasu nie była ruszana. Sasza wykorzystywał każdą chwilę na trening. Nawet piesza droga do pracy była jego częścią. Kurz pokrywał karoserię, a na dachu i po bokach zostały ptasie odchody. Aleksander nawet na nią nie spojrzał.

Wsiadł, uruchomił silnik i podjechał pod sklep.

Musiał kupić coś do jedzenia i picia na drogę.

Zrobił szybko zakupy, wrzucił je do samochodu i ruszył w stronę Moskwy.

Początkowo jechał jeszcze przez Omsk, mijając znajome ulice, które widział niemal codziennie. Potem zabudowa zaczęła się przerzedzać. Zostały pojedyncze domy, warsztaty i niewielkie zakłady stojące przy drodze. W końcu miasto zniknęło za nim.

Przed nim była długa droga.

Lada Granta bez problemu utrzymywała prędkość. Sasza nie spieszył się bardziej, niż było trzeba. Wiedział, że ma przed sobą wiele godzin jazdy. Po wyjeździe z Omska droga długo prowadziła przez płaski teren. Po obu stronach ciągnęły się pola, zagajniki i od czasu do czasu pojedyncze wsie. Mijał ciężarówki jadące na zachód i samochody osobowe, których kierowcy, podobnie jak on, mieli przed sobą setki kilometrów.

Pierwszy postój zrobił dopiero wtedy, gdy poczuł zmęczenie. Zjechał na niewielki parking przy drodze, zgasił silnik i przez kilka minut siedział bez ruchu. Wysiadł, rozprostował nogi, napił się wody i spojrzał na samochód. Potem znów wsiadł i ruszył.

Kolejne godziny niewiele się różniły. Droga, pobocze, ciężarówki, stacje benzynowe i niewielkie miejscowości. Czasem mijał większe miasto, ale po kilku minutach znów zostawały za nim tylko pola i lasy.

Po kolejnych godzinach jazdy znowu poczuł zmęczenie. Zatrzymał Grantę na niewielkim parkingu przy drodze. Po długiej jeździe bolały go plecy, więc wysiadł z samochodu, przeciągnął się i rozejrzał po pustym placu.

Kilka metrów dalej leżał powalony pień drzewa. Sasza usiadł na nim, oparł łokcie na kolanach i odkręcił butelkę wody.

Nie usłyszał, kiedy podeszli.

Usłyszał natomiast wibrację powietrza przeciętego kijem, który zbliżał się do jego głowy. W ostatniej chwili skrawkiem pola widzenia dostrzegł sylwetkę napastnika.

Kij był gruby niemal jak jego przedramię. Mężczyzna zamachnął się z całej siły, celując w głowę.

Sasza nie zdążył pomyśleć. Ciało zareagowało samo. Gwałtownie zsunął się z pnia i spadł za jego grubą część. Kij zatrzymał się nad nim i z głuchym trzaskiem uderzył w drewno, które w tej chwili osłoniło mu głowę.

Sasza przeturlał się na bok.

Drugi cios spadł niemal natychmiast. Tym razem kij uderzył w pień dokładnie tam, gdzie przed chwilą znajdowała się jego głowa.

Sasza podniósł się na kolano. Zobaczył dwóch mężczyzn. Jeden trzymał kij. Drugi ruszał już w jego stronę z nożem.

Nie było krzyku.

Nie było ostrzeżenia ani żądania.

Chcieli go zabić.

Mężczyzna z kijem zamachnął się ponownie, próbując dosięgnąć go ponad pniem. Sasza wykorzystał moment, w którym napastnik przeniósł ciężar ciała, pociągnięty bezwładnością kija. Wyskoczył zza osłony i uderzył go krótko w bok szczęki.

Cios nie był mocny, ale wystarczył, żeby mężczyzna stracił równowagę.

Sasza nie zdążył jednak odetchnąć. Drugi napastnik był już przy nim. Zobaczył błysk ostrza.

Odruchowo cofnął brzuch i ostrze przemknęło przed nim.

Mężczyzna zaatakował ponownie. Sasza uskoczył. Nóż minął go o kilka centymetrów.

Tym razem nie uciekł.

Gdy ręka przeciwnika wracała po kolejnym pchnięciu, Sasza chwycił go za nadgarstek. Napastnik szarpnął się gwałtownie, próbując wyrwać rękę. Sasza zacisnął chwyt.

Obaj zachwiali się. Mężczyzna był silny. Sasza skręcił mu nadgarstek i nóż wypadł na ziemię.

Napastnik rzucił się na niego całym ciałem. Sasza zrobił krok w bok.

Mężczyzna przeleciał obok niego i upadł na mech, prosto w jagody. Sasza natychmiast znalazł się na nim. Przycisnął go do ziemi, blokując rękę.

Napastnik wił się pod nim i próbował się wyrwać. Odpowiedział uderzeniem łokcia.

Wtedy Sasza usłyszał za sobą ciężki oddech.

Odwrócił głowę.

Pierwszy z napastników próbował już wstać.

Sasza puścił drugiego napastnika i zsunął się z niego na bok. Dosięgnął noża. Mężczyzna zrobił krok, po czym rzucił się prosto na niego. Wpadł na ostrze trzymane przez Aleksandra. Sasza natychmiast zrzucił go z siebie. Mężczyzna broczył krwią.

Tym razem już się nie poruszył.

Sasza podniósł się i przez chwilę stał bez ruchu.

Dopiero teraz poczuł przyspieszone bicie serca i drżenie rąk.

Spojrzał na leżącego mężczyznę, potem na nóż wbity w jego pierś. Brakowało mu ręki od wysokości ramienia.

Kilka metrów dalej drugi napastnik ciężko oddychał. Stracił wolę walki, widząc umierającego kolegę. Miał twarz pokrytą nieregularnymi bliznami. Dopiero teraz Sasza zauważył, że część z nich wyglądała jak ślady po odłamkach.

— Kim wy jesteście?

Tamten długo milczał.

— Byli wojskowi — powiedział w końcu.

Sasza spojrzał na jego twarz.

— Obaj?

Mężczyzna skinął głową.

— Zwolnili nas do domu.

Sasza jeszcze raz spojrzał na pusty rękaw umierającego i blizny na twarzy drugiego.

Mężczyzna odwrócił wzrok.

— Potrzebowaliśmy samochodu.

Sasza nic nie odpowiedział. Popatrzył na Grantę stojącą kilkanaście metrów dalej.

Dopiero teraz zrozumiał, że nie chodziło o pieniądze ani o przypadkowy napad. Chcieli samochodu i byli gotowi zabić człowieka, który stanął im na drodze.

Odwrócił się i jeszcze raz spojrzał na nich z obrzydzeniem.

Pomyślał o treningach. O powtarzanych ruchach, o uwadze, o tym, żeby nie spuszczać wzroku z otoczenia.

Gdyby cztery miesiące wcześniej nie zaczął trenować sambo, kij trafiłby go w głowę.

Tego był pewien.

Samochód by zniknął — tego też był pewien.

Tylko nie wiedział, czy on sam by przeżył.

Ruszył w dalszą drogę, zostawiając to wszystko za sobą.

Nie moja wina — pomyślał, gdy stanął mu przed oczami obraz zabitego na leśnym parkingu. Ważne było, żeby jechać dalej, na pogrzeb ojca.

Dlatego zatrzymywał się na krótko. Tankował, kupował kawę, coś do jedzenia i ruszał dalej. Nie chciał tracić czasu na długie postoje.

Im bliżej był Moskwy, tym ruch na drodze stawał się większy. Po pewnym czasie zaczęły pojawiać się kolejne samochody jadące w tym samym kierunku. Ciężarówki trzymały się prawego pasa, osobówki wyprzedzały je i wracały na swój pas.

Droga stopniowo robiła się szersza. Pojawiały się ekrany akustyczne, wiadukty, większe skrzyżowania i pierwsze przedmieścia.

Sasza poczuł, że kończy się długa droga przez Rosję, a zaczyna Moskwa.

Ruch gęstniał z każdym kilometrem. Samochody jechały coraz wolniej, a na kolejnych skrzyżowaniach tworzyły się krótkie zatory. Sasza włączył nawigację i jechał zgodnie ze wskazaniami. Znał już ten fragment miasta, ale po tak długiej podróży nie chciał zastanawiać się, którą ulicę wybrać.

Minął kolejne skrzyżowanie, potem następne. Wokół pojawiało się coraz więcej bloków. Sklepy, przystanki autobusowe, parkingi i podjazdy pod osiedla. Moskwa była już wszędzie wokół niego.

Jechał jeszcze przez kilka ulic, aż nawigacja wskazała mu właściwy skręt. Wjechał między wysokie bloki i zwolnił. Znał ten widok.

Po chwili zobaczył budynek, którego szukał.

Zjechał na parking przed blokiem i zatrzymał samochód niedaleko wejścia. Zgasił silnik, ale przez chwilę nie wysiadał.

W końcu otworzył drzwi i wysiadł.

Spojrzał na okna mieszkania matki.

Był na miejscu.

Pogrzeb

Drzwi mieszkania otworzyły się niemal natychmiast, jakby Olga czekała przy nich na odgłos kroków na klatce schodowej.

Przez chwilę patrzyli na siebie bez słowa. Sasza zobaczył zmęczoną twarz matki i siwe włosy, których wcześniej było znacznie mniej. Olga wyciągnęła ręce. Sasza wszedł do środka i mocno ją uściskał.

— Jesteś… — powiedziała cicho. — Chodź, siadaj. Pewnie jesteś głodny.

— Zaraz, zaraz. Poczekaj.

Olga odsunęła się i jeszcze raz spojrzała na syna, jakby chciała się upewnić, że naprawdę stoi przed nią.

— Daj mi chociaż chwilę odetchnąć, mamo.

— Dobrze. Chodź.

W mieszkaniu nie było przygotowanego obiadu. Olga najwyraźniej nie wiedziała, o której Sasza przyjedzie i czy w ogóle zdąży przed pogrzebem. Po kilku minutach na stole pojawiła się jednak herbata i kilka kanapek. Sasza usiadł i zaczął jeść. Dopiero teraz poczuł, jak bardzo był głodny.

Olga usiadła naprzeciwko.

— Jesteś… Dobrze wyglądasz. Tylko Piotra nie ma.

Sasza podniósł wzrok.

— Pytałam o niego — ciągnęła. — Powiedzieli tylko, że jest na operacji specjalnej.

Sasza odłożył kanapkę.

— Opowiadaj. Co u ciebie?

Między jednym kęsem a łykiem herbaty mówił krótko, bez wdawania się w szczegóły.

— Pracuję. Dobrze zarabiam. Trochę się pogubiłem.

— Wiem — wtrąciła Olga.

— Ale już wszystko dobrze, mamo. Nie piję. Zapisałem się na treningi z sambo.

Olga słuchała w milczeniu. Po chwili zapytała:

— A to co to takiego, sambo?

— Nic szczególnego. To sport samoobrony.

— A wiesz, mamo… gdyby nie to, pewnie bym nie dojechał.

Kobieta spojrzała na niego z niepokojem.

— Jak to? Nie dojechałbyś?

— Na odpoczynku po drodze napadli na mnie.

— Jak? Co? Kto?

— Zbiry. Ale na pewno byli na wojnie. Chcieli ukraść mi samochód.

Olga przez chwilę patrzyła na syna, jakby próbowała sobie wyobrazić, co właściwie wydarzyło się na tej drodze.

— Ale się nie dałeś — powiedziała w końcu z lekkim uśmiechem i położyła dłoń na jego ręce. — Dzielny jesteś. Słyszałam o takich.

Sasza milczał.

— To pewnie byli ci, których wypuścili z więzień — dodała Olga. — Co za сволочь…

Sasza skinął głową i sięgnął po kubek.

— Tak. To byli wojskowi. Jeden bez ręki, drugi z oszpeconą twarzą po odłamkach.

— Właśnie.

Przez chwilę oboje milczeli. Olga nie zabrała dłoni z jego ręki.

— Powiedz mi, mamo, coś o ojcu. Jak zginął? Gdzie walczył?

Sasza spojrzał matce prosto w oczy.

— Wiem, mamo, że było ci z ojcem ciężko. Tyle pamiętam.

Po policzku Olgi spłynęła łza. Nie wytarła jej.

— Wiem tylko tyle, ile powiedzieli mi ci dwaj, którzy przywieźli jego ciało — powiedziała po chwili. — Był w rejonie Chersonia. Na jednej z wojskowych przepraw przez Dniepr.

Sasza milczał.

— Mówił, że Ukraińcy wysadzili zaporę w Kachowce. Nie wiem, czy to prawda. Powiedział tylko, że woda przyszła nagle i że wszystko zaczęło znikać pod wodą. Chyba by nie zalewali swoich…

Olga na chwilę zamilkła.

— Opowiadał, że po zalaniu odbudowywali pozycje i organizowali przeprawy. Tam właśnie przyszła ta kobieta z wódką.

Sasza patrzył na matkę bez słowa.

— Jeden z nich powiedział coś, czego długo nie mogłam zapomnieć — ciągnęła Olga. — „U nas się nikt nie przejmuje. Ludzie giną, umierają i tak będzie dalej. To nie moja sprawa, jak ktoś ginie”.

Odwróciła wzrok.

— Powiedział, że takich jak twój ojciec było więcej. Jednych zabierali, innych przywozili. Czasem nawet nie wiedzieli, kogo dokładnie przywieźli.

Sasza zacisnął dłonie na kubku.

— A oni wiedzieli, jak zginął?

Olga spojrzała na syna.

— Powiedzieli mi tylko, że zabrali go razem z innymi. Wszyscy byli zatruci. Potem ktoś spisał nazwiska i kazali mi czekać.

Przez chwilę w mieszkaniu było zupełnie cicho.

— Jutro pogrzeb, a ja jeszcze nie jestem gotowa — powiedziała Olga. — Będzie jego siostra. Może przyjadą też jej dwaj synowie.

Sasza odstawił kubek.

— To najwyższy czas iść do sklepu.

Olga spojrzała na niego pytająco.

— Nie mam nic czarnego do ubrania.

— Ja też nie mam odpowiedniego ubrania. Jedziemy.

— Sasza, nie trzeba…

— Mam pieniądze, mamo. Kupimy coś dla ciebie i dla mnie. I kwiaty.

Olga przez chwilę nic nie mówiła. Potem skinęła głową.

— Dobrze.

Sasza wstał od stołu.

— Tylko się przebiorę.

Kilka minut później byli już gotowi do wyjścia. Sasza zamknął mieszkanie i razem z matką zjechali na dół.

Po długiej podróży samochodem znowu znalazł się za kierownicą. Tym razem jednak nie patrzył na drogę przed sobą jak na kolejne setki kilometrów. Jechał tylko po Moskwie, z matką siedzącą obok.

— Dokąd jedziemy? — zapytała Olga.

— Do «Савёловского». Tam powinny być sklepy z ubraniami.

Olga skinęła głową i patrzyła przez okno.

Po kilkunastu minutach zaparkowali w pobliżu centrum handlowego. Sasza wysiadł pierwszy i poczekał, aż matka zamknie drzwi.

W środku było jasno i ciepło. Ludzie chodzili między sklepami, rozmawiali przez telefony, oglądali ubrania. Zwyczajny dzień w Moskwie toczył się dalej, jakby nic się nie wydarzyło.

Sasza zaczął od siebie. Potrzebował prostego, ciemnego garnituru. Nie szukał niczego szczególnego. Chciał tylko, żeby dobrze leżał i nadawał się na pogrzeb.

Przymierzył dwie marynarki, potem spodnie. Wybrał ciemny garnitur, białą koszulę i prosty czarny krawat.

— Pasuje — powiedziała Olga, kiedy wyszedł z przymierzalni.

— Wystarczy.

Potem poszli na dział damski.

Olga długo oglądała ubrania, ale żadne nie wydawało jej się odpowiednie.

— Ta sukienka — powiedział Sasza, wskazując prostą, czarną.

Olga przyłożyła ją do siebie.

— Za droga.

— Mamo.

Spojrzała na niego.

— Kupujemy.

Przymierzyła ją. Była prosta, bez wzorów i ozdób, sięgała za kolana.

— Dobra?

— Dobra — odpowiedział Sasza.

Do sukienki kupili jeszcze czarne, proste buty. Sasza wziął również czarną damską kamizelkę dla matki na wypadek chłodniejszej pogody.

Na końcu zatrzymali się przy stoisku z kwiatami. Sasza wybrał kilka czerwonych goździków i poprosił o związanie ich prostą wstążką.

Kiedy wracali do samochodu, Olga niosła torbę z sukienką, a Sasza pozostałe zakupy i kwiaty.

— Dziękuję — powiedziała cicho.

— Za co?

— Że przyjechałeś.

Sasza spojrzał na nią, ale nic nie odpowiedział.

Następnego dnia, już na cmentarzu, do Olgi podeszła kobieta w ciemnym płaszczu. Była po pięćdziesiątce, trochę niższa od Olgi, o szerokiej, zmęczonej twarzy i krótkich, ciemnych włosach, w których przy skroniach pojawiały się siwe pasma. W jednej ręce trzymała małą czarną torebkę. Obok niej stali dwaj chłopcy w wieku szkolnym. Obaj byli wysocy i szczupli, ale różnili się wyglądem. Starszy, Dmitrij, miał ciemne włosy i poważną twarz. Młodszy, Anton, był jaśniejszy i patrzył na wszystko z wyraźną niepewnością.

— Olga…

Kobieta zatrzymała się przed nią i przez chwilę patrzyła jej w oczy.

— O mało cię nie poznałam. Tak mi przykro.

— Dziękuję za współczucie — odpowiedziała Olga i lekko się uśmiechnęła.

Kobieta spojrzała na Aleksandra.

— A twojego syna to już całkowicie nie poznałam. Ale wyrósł… A gdzie drugi?

Jeszcze raz zmierzyła go wzrokiem od stóp do głowy, po czym spojrzała na swoich synów.

— To Nadieżda, siostra twojego ojca — powiedziała Olga do Aleksandra. — A to twoi kuzyni. Dmitrij i Anton.

Dmitrij pierwszy wyciągnął rękę.

— Dmitrij. To mój brat, Anton.

Uścisnęli sobie dłonie i na chwilę zapadła cisza.

Po chwili odezwała się Olga.

— Jest na wojnie od czasu, gdy jeszcze nie było wojny. Nic o nim nie wiem, jakby się zapadł pod ziemię. Pytam się i nic.

Tymczasem Nadieżda patrzyła na Aleksandra, jakby próbowała dopasować dorosłego mężczyznę stojącego przed nią do chłopca, którego pamiętała sprzed wielu, wielu lat.

— Wiesz, Olga… — odezwała się w końcu. — Było mi wstyd za mojego brata. Za to, że pił. Za to, że cię bił, a ty to wszystko znosiłaś. Dlatego was nie odwiedzałam. No i chłopcy też się nie znali. Aż do dziś.

Olga spuściła wzrok.

— Było, minęło — powiedziała cicho. — Jak żył, tak zginął.

Dmitrij spojrzał na matkę, a potem na Olgę.

— To znaczy jak? — zapytał.

Olga przez chwilę milczała.

— Zatruł się wódką na wojnie.

Chłopcy spojrzeli na nią bez słowa.

Olga zacisnęła dłonie.

— Już wolałabym, żeby zginął od kuli. Albo bomby. Od czegokolwiek… — urwała. — Tylko nie tak.

Nadieżda położyła jej dłoń na ramieniu.

Aleksander stał obok i milczał. Patrzył na kuzynów. Dmitrij odwrócił wzrok, a Anton kopnął lekko kamyk leżący przy alejce.

Nikt przez chwilę się nie odzywał.

Po skończonym pochówku w wynajętym przez Aleksandra barze zebrali się bliscy i znajomi zmarłego. Nie było tłumów. Nie było nawet tuzina osób. Koledzy od butelki gdzieś przepadli. Pojawiło się za to kilka koleżanek Olgi. Przyszły z nią na pogrzeb i zostały również na stypie.

W niewielkiej sali ustawiono jeden długi stół. Na białym obrusie stały talerze z sałatkami, pieczywem, mięsem i ziemniakami. Była też zupa, którą podano w dużej porcelanowej wazie. Po dwóch końcach stołu ustawiono po butelce wódki, szklanki przed każdym z gości.

Ludzie siedzieli przy stole cicho. Rozmawiali półgłosem, wspominali zmarłego, czasem ktoś opowiadał krótką historię z jego życia. Olga siedziała obok Aleksandra. Nadieżda zajęła miejsce naprzeciwko, a przy niej siedzieli Dmitrij i Anton.

Kiedy ktoś wlał niewielką ilość alkoholu, jedna z kobiet podniosła swoją szklankę.

— Za pamięć.

Wszyscy wypili.

Aleksander odstawił kieliszek i spojrzał na matkę. Olga siedziała ze spuszczonym wzrokiem. Nie płakała. Wyglądała tak, jakby przez ostatnie dwa dni zabrakło jej już łez.

Po chwili rozmowy przy stole zaczęły się rozchodzić. Starsi wspominali ojca Saszy, kobiety rozmawiały z Olgą, a młodsi od początku milczeli. We wspomnieniach wybrzmiewały słowa: operacja specjalna, Chersoń, zapora, Kachowka i przeprawa.

Aleksander zauważył, że Dmitrij i Anton siedzą obok siebie i słuchają.

— Wy naprawdę myślicie, że to jest jakaś operacja specjalna? — zapytał cicho.

Dmitrij spojrzał na niego.

— Tak mówią.

— A co wam mówią?

— Że Rosja walczy z nazistami. Że to wszystko dla naszego bezpieczeństwa.

Aleksander przez chwilę milczał. A może tak muszą mówić w szkole, aby wykarmić siebie i swoje dzieci.

— Ale wojna zaczęła się wtedy, kiedy Rosja zaatakowała Ukrainę — powiedział. — To jest wojna. Nie żadna operacja specjalna.

Anton podniósł wzrok.

— Ale dlaczego mielibyśmy ich atakować?

— Właśnie o to chodzi. Spróbujcie sami odpowiedzieć sobie na to pytanie.

Dmitrij wzruszył ramionami.

— Mówią, że Ukraina zagrażała Rosji.

— Czym?

Chłopak nie odpowiedział.

— Bronią atomową? — zapytał Aleksander. — Ukraina ją miała po rozpadzie Związku Radzieckiego. Dużo jej miała. Potem ją oddała. Zrezygnowała z niej i została państwem bez broni atomowej.

Dmitrij patrzył na niego w milczeniu.

— I co dostała w zamian?

— Obietnice?

— Właśnie. Obietnice, że jej granice i suwerenność będą szanowane.

Aleksander ściszył głos.

— A dzisiaj nie ma tej broni. Nie ma czym odstraszyć większego sąsiada. I właśnie ten sąsiad wkroczył na jej terytorium, mimo że wcześniej zobowiązał się do poszanowania jej granic.

Anton popatrzył na niego niepewnie.

— Czyli uważasz, że gdyby jej nie oddali…

— Nie wiem, co by było — przerwał mu Aleksander. — Tego nikt nie wie. Ale wiem jedno. Oddali broń, bo uwierzyli, że ich bezpieczeństwo będzie szanowane.

Dmitrij oparł łokcie na stole.

— A ty już nie wierzysz? Przecież tam zginął mój ojciec. Nie planował jechać tam na wycieczkę.

Aleksander spojrzał na niego.

— A w co mam wierzyć?

— Że to jest dla naszego bezpieczeństwa.

Sasza przez chwilę nic nie mówił.

— Nie — odpowiedział w końcu.

— Nie wierzę. Czy napadłbyś na kogoś, wiedząc, że jest większy i ma potężną broń?

Przy stole obok ktoś nalał sobie wódki.

Szkło uderzyło cicho o szkło.

— Mój ojciec zginął na tej wojnie — powiedział Aleksander. — Piotr też jest na wojnie. I wiecie co? Najgorsze jest to, że przez cały czas słyszymy, że to nie jest wojna. Jednak ja widziałem ludzi bez ręki, z oszpeconą twarzą od odłamków. Byłem na Krymie, widziałem spaloną ziemię.

Mój kolega z pracy uciekł do Kazachstanu, aby nie iść do wojska i zabijać. W barze kręcą się szpicle i słuchają. Aleksander wypił większy łyk wódki i rozejrzał się w tym momencie po sali. Poczuł się tak, jakby gdzieś widział, że ktoś słucha, ktoś, kto nie powinien.

Dmitrij spuścił wzrok.

— A przecież wojna jest wojną — dodał Sasza.

Anton nic nie odpowiedział. Patrzył na talerz, przesuwając widelcem kawałek ziemniaka.

Po chwili Dmitrij spojrzał na niego.

— A skąd ty to wszystko wiesz?

Aleksander wzruszył ramionami.

— Przed chwilą ci powiedziałem. Albo wierzysz mi, albo… — Sasza zawiesił głos.

— Czytam. Słucham. Myślę. I widzę, co się dzieje z ludźmi.

Dmitrij nic już nie powiedział.

Olga spojrzała na syna. Jej wzrok zmusił go, aby spojrzał w jej stronę. Miała przyłożony palec do ust.

Przez chwilę siedzieli w ciszy, słuchając rozmów starszych przy drugim końcu stołu.

Aleksander spojrzał na obu kuzynów. Byli jeszcze młodzi. Za młodzi, żeby rozumieć wszystko, co właśnie zaczynało się dziać wokół nich.

A jednak wiedział, że kiedyś będą musieli sami odpowiedzieć sobie na te pytania.

Po chwili ciotka zbliżyła się do chłopców.

— Odprowadźcie swojego kuzyna do domu. Chyba za dużo wypił.

Następny dzień nie był najlepszy. Aleksander znał już ten ból, kiedy złość, smutek i bezradność spotykają się z alkoholem. Rano, gdy wstał, potrafił tylko trafić do kuchni.

Pierwsze, co zauważył, to foliowy woreczek z kiszoną kapustą. Zrobił w nim mały otwór i wycisnął cały płyn do kubka. Wypił wszystko, nawet nie gubiąc oddechu. Potem klepnął się po brzuchu.

— To jest dobre — wyszeptał do siebie.

Jego mama jeszcze spała. Aleksander pokręcił się po mieszkaniu, otwierając bez większego celu szafki i zaglądając do lodówki. Przeciągnął się raz i drugi. Czuł się ciężko, ale po kapuścianym soku żołądek powoli przestał protestować.

Kiedy skończył poranne czynności, dokładnie się ogolił, przy okazji zacinając się pod nosem, przemył twarz zimną wodą i ubrał się. Potem obficie natarł twarz i brodę płynem po goleniu. Mam nadzieję, że nie będę mocno śmierdział alkoholem — pomyślał.

Wyszedł z mieszkania, zanim Olga zdążyła się obudzić.

Do sklepu nie miał daleko. Zaraz przy wejściu wziął koszyk i zaczął wrzucać do niego rzeczy, które uznał za potrzebne. Chleb, mleko, jajka, masło, ser, kiełbasę, kilka puszek konserwowych i herbatę. Dołożył ziemniaki, cebulę i trochę warzyw. Przy stoisku z mięsem zatrzymał się na chwilę, po czym wziął jeszcze kawałek mięsa na obiad.

Przy kasie spojrzał na wyświetlacz i przez chwilę żałował, że nie zastanowił się wcześniej, ile tego będzie.

— No pięknie — mruknął.

Zapłacił, zabrał zakupy i wyszedł przed sklep.

Samochód stoi na parkingu, a ja muszę iść pieszo. Właściwie wszystko powinno być proste. Wystarczyło przejść kilkadziesiąt metrów, otworzyć bagażnik i wrzucić torby do środka.

Ale wcześniej trzeba było być trzeźwym.

Aleksander złapał obie torby w ręce.

— Po cholerę ja tyle nakupiłem? — powiedział sam do siebie.

Ruszył w stronę domu, przekładając ciężar z jednej ręki do drugiej.

— Mam samochód, a i tak muszę to wszystko dźwigać.

Przed blokiem spojrzał na stojącą przed nim Grantę.

— Stoi sobie. I jeszcze się ze mnie śmieje.

Samochód oczywiście milczał.

Aleksander prychnął pod nosem i ruszył dalej. Po kilku krokach zatrzymał się przed windą.

— Ale numer — żaden przycisk nie działa.

— Pewnie mój trener postanowił zadbać o moją kondycję — roześmiał się cicho.

Poczuł, jak ciężar zakupów zaczyna ciągnąć go za ramiona.

— Następnym razem najpierw wytrzeźwieję, nie, nie będę pił. Wtedy będzie samochód, potem zakupy — mruknął.

Jakie to proste — pomyślał, spuścił głowę i krok po kroku pokonał schody do dziewiątego piętra.

Kiedy dotarł do drzwi, odstawił torby na ziemię i przez chwilę rozmasowywał dłonie.

— Człowiek ma samochód i nawet z tego nie potrafi skorzystać.

Teraz zrobiło mu się żal matki.

Zaplanowany urlop…

Stał jeszcze, gdy drzwi się otworzyły.

— Słyszałam jakiś rumor, co się stało? — odezwała się Olga w progu.

— Cześć, mamo. Nic się nie stało. Tylko zrobiłem zakupy.

— Och, nie trzeba było. Jestem przyzwyczajona, że wszystko robię sama — powiedziała Olga z uśmiechem. — Ale jak chcesz pomóc, to się nie krępuj. Ja już jestem stara i przyda się męska ręka w tym domu. O, zobacz, w WC cieknie i cieknie. Cała muszla jest ruda od kamienia. W kuchni kran przepuszcza, a opłacać trzeba. Okien dawno nie myłam.

Aleksander chodził za matką i oglądał kolejne usterki, lekko się uśmiechając. Olga nie musiała nawet prosić go wprost. Wystarczyło, że pokazywała mu wszystko po kolei, a lista prac sama zaczynała się układać.

— No to mama mi już zorganizowała urlop — pomyślał.

W kuchni otworzył jeszcze szuflady i szafki. Jeden z uchwytów był urwany, a przy drugiej szafce zawias ledwo trzymał się na swoim miejscu.

— Tu urwany uchwyt. O, mamo, zawias wyłamany… Naprawić?

— A jak myślisz? — Olga spojrzała na niego z niewinnym uśmiechem.

— Pytam tylko, czy to też jest na mojej liście.

— Jak już pytasz, to chyba tak.

Aleksander pokręcił głową.

— Wiedziałem.

— Przecież nie każę ci robić wszystkiego od razu. Najpierw to, co najpilniejsze.

— Czyli kran, WC i szafki?

— Tak. A okna mogą poczekać.

— To dobrze. Bo już myślałem, że będę musiał zostać do końca urlopu.

Olga roześmiała się.

— Nie przesadzaj. Kilka rzeczy naprawisz, a potem będziesz miał czas dla siebie.

Aleksander spojrzał na matkę. Wiedział już, że jej „kilka rzeczy” może oznaczać znacznie więcej, ale nie miał jej tego za złe. Przez lata mieszkała jakby sama. Wcześniej tata był tak naprawdę lokatorem, gdy musiał wytrzeźwieć, a teraz nie żyje. Wiele spraw odkładała, bo nie było sensu już więcej prosić. Nikt się takimi pracami, które mogły poczekać, nie zajmował.

Po obiedzie odsunął talerz i oparł się wygodniej na krześle.

— Jutro zrobię wszystko, co najpilniejsze. Kran, spłuczkę i szafki. Potem zobaczę, co robią Michaił i Jurij.

— To ci koledzy ze studiów? — spytała Olga z zaciekawieniem.

— Tak. Dawno się nie widzieliśmy. Michaił pracuje gdzieś w Moskwie, a Jurij chyba w Petersburgu. Muszę do nich zadzwonić. Pewnie obaj też są w Moskwie.

— To zadzwoń. Pewnie się ucieszą.

— Chciałbym się z nimi spotkać. Pogadać, powspominać studia. Może gdzieś wyskoczymy.

— Tylko nie siedź całego urlopu w domu i nie naprawiaj mi wszystkiego — powiedziała Olga. — Przyjechałeś przecież odpocząć.

Aleksander uśmiechnął się.

— Przed chwilą było: kran, WC, szafki, a teraz mam odpoczywać.

— Bo najpierw trzeba zrobić to, co trzeba zrobić.

— Czyli jednak to ty układasz mi urlop.

— Ja? Skądże. Tylko ci przypominam, co w tym domu wymaga naprawy.

— Bardzo sprytnie.

— A co mam zrobić? Sama już nie dam rady wszystkiego.

Aleksander spoważniał.

— Wiem, mamo. Wiem.

Przez chwilę siedzieli w milczeniu.

— Jutro zrobię te naprawy — powiedział w końcu. — Potem zadzwonię do chłopaków. Jak będą mieli czas, spotkamy się. A później zobaczymy.

— I dobrze. Nie musisz przecież planować każdego dnia.

— Właśnie tego chcę. Od dawna nie miałem kilku dni tylko dla siebie.

— To wykorzystaj je.

— Wykorzystam.

— A jak już będziesz u chłopaków, dowiedz się, co u nich. Tyle lat minęło.

— Dowiem się.

Olga wstała od stołu i zaczęła zbierać naczynia.

— A jutro, jak skończysz, możemy pojechać gdzieś razem.

Aleksander spojrzał na nią.

— Dokąd? — zapytał zaskoczony.

— Nie wiem. Ty jesteś światowy, ostatnio bardziej niż ja. Może pokażesz mi, jak teraz wygląda miasto.

— To już brzmi jak prawdziwy plan urlopowy.

— No widzisz. Sam widzisz, że potrafię.

Aleksander roześmiał się.

— Dobrze, mamo. Najpierw naprawy, potem koledzy, a później wycieczka z mamą.

— I zakupy, jeśli czegoś jeszcze zabraknie.

— Wiedziałem, że o czymś zapomniałaś.

Olga tylko się uśmiechnęła.

Aleksander patrzył na nią przez chwilę. Po raz pierwszy od dawna nie myślał o rafinerii, zmianie, telefonach z pracy ani o tym, co będzie za kilka dni. Miał przed sobą zwyczajny czas. Kilka napraw, spotkanie z dawnymi kolegami i trochę czasu z matką. Nie wiedział jeszcze, jak szybko te proste plany zaczną się zmieniać.

Następny dzień okazał się pracowity. Sasza nie tylko wymienił kran, wyregulował spłuczkę i usunął z muszli osad z kamienia, ale zajął się również rzeczami ojca. Z tym jednak nie poszło mu tak łatwo jak z naprawami.

Otworzył szafę w pokoju ojca. Ubrania wisiały na wieszakach, na półkach leżały stare koszule, spodnie i kilka swetrów. Na dole stały buty, a wciśnięte w kąt pudło kryło drobiazgi, których przeznaczenia Aleksander nawet nie chciał znać.

— Mamo, co mam z tym zrobić? — zawołał, odwracając się w stronę drzwi.

Olga zajęta była porządkowaniem kuchni. Nie odpowiedziała.

— Mamo, no powiedz coś!

Przez chwilę panowała cisza. W końcu Olga weszła do pokoju, spojrzała na otwartą szafę, ale nie podeszła bliżej. Jej wzrok przesunął się po ubraniach, jakby szukała czegoś, co mogłoby ułatwić jej decyzję. Nic jednak nie powiedziała. Po chwili odwróciła się i wróciła do kuchni.

Aleksander został sam. Zrozumiał, że matka nie chce się tym zajmować. Nie zamierzał zmuszać jej do przeglądania rzeczy człowieka, z którym spędziła tyle lat, choć nie zawsze były to dobre lata.

Cokolwiek zrobi, będzie dobrze. Byle nie wciągać w to mamy.

Nie miał ochoty zastanawiać się nad każdą koszulą i każdym przedmiotem. Zaczął od ubrań. Zdejmował je z wieszaków i wkładał do worków. Potem opróżnił półki i szuflady. To, co nadawało się jeszcze do użytku, również znalazło się w workach. Nie zamierzał niczego odkładać ani wybierać. Chciał po prostu opróżnić pokój.

Kiedy szafa była już pusta, zabrał się za kanapę. Po odsunięciu jej od ściany odkrył, że jedna z belek pod spodem jest złamana. Nie było sensu jej naprawiać. Rozebrał mebel na części, a następnie zajął się szafą. Odkręcał kolejne elementy, układając je tak, by łatwiej było wynieść je z mieszkania.

Pracował szybko, nie dając sobie czasu na rozmyślania. Co jakiś czas z kuchni dobiegały go odgłosy przesuwanych naczyń i otwieranych szafek. Olga zaglądała do pokoju tylko wtedy, gdy rozlegał się głośniejszy trzask. Patrzyła przez chwilę, po czym bez słowa wracała do swoich zajęć.

Gdy skończył, w pokoju zrobiło się pusto. Aleksander rozejrzał się po nim, jakby sprawdzał, czy czegoś nie przeoczył. Nie poczuł ulgi ani satysfakcji. Po prostu zamknął drzwi i wrócił do kuchni.

Teraz przyszła kolej na szafki. Obejrzał je dokładnie, sprawdził zawiasy i uchwyty. Doświadczenie i inżynierski zmysł podpowiadały mu, co trzeba zrobić. Niektóre elementy wystarczyło dokręcić, inne wymagały solidniejszego mocowania. Przy jednym z uchwytów zatrzymał się na dłużej, próbując znaleźć sposób, by naprawić go bez wymiany całej części.

W końcu wyprostował się i spojrzał na matkę.

— Mamo, jadę do sklepu.

Olga, która właśnie wycierała blat, odwróciła głowę.

— Znowu?

— Tak. Muszę kupić kilka rzeczy. Sąsiad miał tylko klucz nastawny, a potrzebuję własnych narzędzi, superglue i sody.

— Sodę mam. Nie kupuj, jeśli dużo nie potrzebujesz — odezwała się Olga.

Aleksander zajrzał do szafki, w której trzymała zapasy.

— Dobrze, sprawdzę, ile jest.

— A jak już będziesz w sklepie, zobacz, czy nie mają takich małych uchwytów do szafek — dodała Olga. — Może lepiej wymienić je na nowe.

Sasza spojrzał na nią z uśmiechem.

— Czyli lista zakupów jeszcze nie jest zamknięta?

— A co? Nie możesz się już doczekać wyjazdu?

— Mogę. Tylko chciałbym wiedzieć, czy jadę do sklepu, czy na kolejną zmianę.

Olga roześmiała się.

— Nie przesadzaj. Przecież sam mówiłeś, że chcesz wszystko naprawić.

— Mówiłem. Ale nie przypominam sobie, żebym obiecał, że zrobię to w jeden dzień.

— No dobrze, dobrze. Jedź już, zanim znajdę ci jeszcze coś do roboty.

Aleksander wziął kluczyki i ruszył do przedpokoju.

— To na razie, mamo.

— Tylko nie zapomnij o uchwytach!

— Zapamiętam!

Wyszedł z mieszkania, kręcąc głową z rozbawieniem. Zaczynał rozumieć, że naprawy w domu matki mogą nie mieć końca. Mimo to nie żałował, że się za nie zabrał. Przynajmniej widział konkretne efekty swojej pracy, a Olga nie musiała już martwić się o cieknący kran czy niesprawną spłuczkę. Pozostawało jeszcze kilka rzeczy, a potem miał zamiar zadzwonić do Michaiła i Jurija.

Jadąc do sklepu, Aleksander jeszcze raz pomyślał o pokoju ojca. Teraz, kiedy został opróżniony, widać było na ścianach ślady po meblach. W kilku miejscach farba była odrapana, a przy podłodze ściany miały ciemniejsze plamy.

— To też trzeba pomalować — powiedział sam do siebie.

Po chwili zaczął w myślach liczyć powierzchnię ścian.

— Nie zmierzyłem ścian — mruknął. — Dobra, najwyżej policzę w przybliżeniu. Przecież nikt farby nie sprzedaje co do grama.

Po krótkim namyśle uznał, że później wróci do mieszkania i zrobi dokładne pomiary. Teraz chciał kupić narzędzia potrzebne do naprawy szafek i uchwytów.

Pojechał do «Леруа Мерлен», gdzie, jak pamiętał, można było znaleźć niemal wszystko potrzebne do remontu mieszkania. Wziął koszyk, znalazł dział z narzędziami i zaczął kompletować rzeczy. Wybrał standardową skrzynkę narzędziową. Dołożył wiertarkę akumulatorową, komplet wierteł i superglue, po czym ruszył dalej.

Kiedy przechodził między regałami z farbami, ponownie spojrzał na stojące przed nim wiadra.

— A może od razu kupić farbę?

Przez chwilę się wahał. W końcu podszedł do jednego ze sprzedawców.

— Zapomniałem zrobić pomiary powierzchni do malowania — powiedział bez większego wstępu.

Sprzedawca spojrzał na niego i uśmiechnął się.

— Znajdziemy sposób. Pan mieszka w Moskwie?

— Tak. A co w tym dziwnego?

— Nic dziwnego. Tylko że w Moskwie większość mieszkań w blokach jest do siebie podobna. No, oprócz tych starych.

Aleksander skinął głową.

— Aha, rozumiem.

— To teraz niech mi pan powie, w jakim bloku będzie malowanie. Ile pokoi ma mieszkanie?

— Trzy pokoje.

— Stary blok czy nowszy?

— Raczej starszy. Dziewięć pięter.

— A mieszkanie duże?

— Nie. Zwyczajne. Trzy pokoje, kuchnia, łazienka i WC.

Sprzedawca przez chwilę się zastanawiał.

— A który pokój pan maluje?

— Ten z balkonem. Ściany, sufit, drzwi i okna.

— Okna też będzie pan malował?

— Chyba tak. Są stare.

— Rozumiem. To jeszcze jedno pytanie. Winda działa?

Aleksander spojrzał na niego ze zdziwieniem.

— Różnie bywa.

— No właśnie. Jak winda raz działa, a raz nie, to już wiem, ile farby potrzeba.

— Jak to? — Aleksander spojrzał na niego ze zdziwieniem.

— To proste. W niektórych dziewięciopiętrowych blokach windy działają bez zarzutu, bo budynki zostały dobrze zaprojektowane. A tam mieszkania mają większe pokoje. W innych, takich jak pański, windy ciągle się psują, a pokoje są mniejsze.

Aleksander skinął głową. Sprzedawca najwyraźniej znał się na rzeczy.

— Polecam jeszcze rozkładaną drabinę — dodał sprzedawca. — Jeśli chce pan pomalować sufit i górną część ścian, musi pan na czymś stanąć.

Aleksander spojrzał w stronę półek.

— To chyba jednak będzie większa robota — stwierdził.

— Co jeszcze będzie potrzebne? — zapytał sprzedawca.

— Z naprawami sobie poradzę. Jestem inżynierem. Tylko z malowaniem nie miałem nigdy do czynienia.

— To nawet lepiej.

— Lepiej?

— Inżynier przynajmniej czyta instrukcję przed użyciem.

Aleksander roześmiał się.

— Nie zawsze.

— To już niech pan nie mówi, gdzie pan pracuje. Nie chcę wiedzieć.

Sprzedawca spojrzał na niego uważniej.

— To jednak musi pan wiedzieć, jak coś zrobić dokładnie.

— W pracy tak. Ale ścian nigdy nie malowałem.

Sprzedawca wziął miarkę i jeszcze raz zaczął wypytywać o mieszkanie. Ile jest drzwi, ile okien, jaka wysokość pomieszczenia i czy ściany są równe.

Aleksander odpowiadał najlepiej, jak potrafił. Z czasem zorientował się, że sprzedawca wcale nie potrzebuje dokładnych pomiarów. Wystarczyło mu kilka informacji, żeby oszacować ilość potrzebnych materiałów.

— Dobrze — powiedział w końcu. — Na jeden pokój powinno wystarczyć.

Po chwili na wózku znalazły się farba do ścian, grunt, wałki, kuweta, pędzle, taśma malarska, folia do zabezpieczenia podłogi, szpachelki, rozkładana drabina i kilka innych rzeczy, których Aleksander nawet wcześniej nie znał.

— A to wszystko naprawdę jest potrzebne? — zapytał.

— Nie wszystko. Ale jeśli chce pan zrobić to porządnie, lepiej mieć podstawowe rzeczy pod ręką.

Aleksander spojrzał na wózek.

— Ja chyba miałem tylko pomalować pokój.

— I właśnie to pan teraz zrobi.

— Tylko że jeszcze godzinę temu myślałem, że wystarczy wiadro farby i pędzel.

Sprzedawca pokiwał głową.

— Tak zaczyna większość ludzi.

Aleksander przyjrzał się narzędziom leżącym na wózku.

— A teraz najważniejsze pytanie. Czy ja sam dam radę zrobić ten remont, skoro nigdy tego nie robiłem?

Sprzedawca roześmiał się.

— Zawsze jest ten pierwszy raz. Trzeba tylko nie spieszyć się przy pierwszym malowaniu.

— A jeśli coś zepsuję?

— To poprawi pan.

— Brzmi prosto.

— Bo to nie jest fabryka. Jak źle położy pan farbę, najwyżej będzie trzeba pomalować jeszcze raz.

Aleksander uśmiechnął się.

— To mnie pan uspokoił.

— Proszę tylko obejrzeć kilka filmów w internecie. Jest tego mnóstwo. Jak pan czegoś nie będzie wiedział, wpisze pan pytanie i znajdzie odpowiedź.

— W internecie?

— Tak. Są poradniki do wszystkiego. Nawet do tego, jak przygotować ścianę przed malowaniem.

Aleksander spojrzał jeszcze raz na wózek.

— Czyli najpierw filmy, potem robota.

— Dokładnie.

— A jak czegoś nie znajdę?

— To zapyta pan kogoś, kto się zna.

— Kogo?

Sprzedawca wzruszył ramionami.

— Choćby Chat GPT. Tam jest sporo wiedzy. Tylko trzeba jeszcze wiedzieć, o co zapytać.

Aleksander roześmiał się.

— Czyli nawet remont mieszkania można teraz robić z pomocą komputera.

— Czemu nie? Czasy się zmieniły.

— No dobrze. Zobaczymy, czy komputer pomoże mi pomalować ściany.

Sprzedawca pokazał mu jeszcze kilka rzeczy.

— I proszę nie zapomnieć o przygotowaniu ścian. Farba nie przykryje wszystkiego. Jeśli są ubytki, trzeba je zaszpachlować i przeszlifować.

— Tego też nie wiedziałem.

— Dlatego pytanie sprzedawcy czasami oszczędza człowiekowi drugiej wizyty w sklepie.

Aleksander spojrzał na pełny wózek.

— Chyba właśnie oszczędziłem sobie kilku wizyt.

— O to chodzi.

Przy kasie Aleksander zapłacił i z pomocą sprzedawcy podjechał wózkiem do samochodu. Sprzedawca pomógł mu załadować wszystko do bagażnika.

— Powodzenia! — krzyknął, gdy Aleksander zamykał klapę.

— Dzięki!

— Jak coś, to jestem do dyspozycji!

Aleksander usiadł za kierownicą i spojrzał na bagażnik wypełniony zakupami.

— Miałem naprawić szafkę — powiedział do siebie. — A wracam z materiałami na remont pokoju.

Pokręcił głową i uruchomił silnik.

— No, mamo. Zorganizowałaś mi urlop.

Gdy ściany, przygotowane do malowania, spokojnie schły, Sasza zajął się wyłamanym zawiasem kuchennej szafki. Wyrwany wkręt zostawił w płycie brzydki ubytek. Sasza wypełniał go po trochu: kropla superglue, szczypta sody na czubku noża, znów klej i soda. Powtarzał tę czynność, aż powierzchnia zrównała się z resztą drzwiczek. Nadmiar zebrał pilnikiem, a potem starannie wygładził papierem ściernym.

— Zobacz, mamo — powiedział, kiedy Olga zajrzała mu przez ramię. — Teraz tylko wywiercę otwory. Niezbyt duże i nie na wylot, a potem przykręcę zawias z mechanizmem domykającym. O, tymi wkrętami.

Olga przytuliła syna. Przez chwilę milczała, opierając policzek o jego ramię.

— Szkoda, że twój ojciec nigdy nie garnął się do takich rzeczy — powiedziała cicho. — A swoją drogą, dobrze, że poszedłeś na studia. Człowiek uczy się tam nie tylko z książek.

Sasza uśmiechnął się pod nosem.

— Tego akurat nie wykładali na żadnych zajęciach.

— Może i nie. Ale trzeba wiedzieć, jak sobie poradzić.

Kiedy zawias był już zamocowany, drzwiczki zamknęły się cicho i równo. Sasza otworzył je jeszcze raz, jakby chciał się upewnić, że naprawa się powiodła. Potem odłożył narzędzia i sięgnął po telefon. Zostało mu jeszcze zadzwonić do kolegów ze studiów.

Wybrał numer Dmitrija. Odezwał się, gdy tylko połączenie zostało nawiązane.

— Dmitrij, jesteś na miejscu?

Po drugiej stronie zapadła cisza.

— Halo? Kto mówi? I o jakim miejscu mówisz?

— Nie poznajesz? To ja, Sasza.

Znów chwila milczenia. Sasza niemal widział, jak Dmitrij przegląda w pamięci listę znajomych, próbując dopasować głos do imienia.

— Aaa, Sasza! No jasne. Wybacz, mam dziś głowę gdzie indziej. Tak, jestem w domu. Czyli… na miejscu — dodał z rozbawieniem. — A ty gdzie?

Przeczytałeś bezpłatny fragment.
Kup książkę, aby przeczytać do końca.
E-book
za 23.63
drukowana A5
za 55.17