Bezpłatny fragment - Opętaniec

Thriller psychologiczny.

Diabeł nie musi w ciebie wstępować. Wystarczy, że przekona cię, że już tam jest.

Powieść jest fikcją literacką. Postacie, instytucje i przedstawione zdarzenia zostały wymyślone. Ewentualna zbieżność z rzeczywistymi osobami lub zdarzeniami jest przypadkowa.

W książce pojawiają się wątki krzywdzenia dzieci, przemocy, zabójstw i manipulacji.

Wydanie autorskie.

Strona autora: www.KrzysztofTrybulski.pl

PROLOG

Czwarte krzesło

Sarnie Wzgórze, listopad 1995 roku

Natalia wiedziała już, że najgorsza jest chwila, w której dorośli przestają zadawać pytania.

Dopóki pytali, można było powiedzieć coś innego, niż chcieli usłyszeć. Można było skłamać, rozpłakać się, poprosić o wodę. Gdy milkli, oznaczało to, że odpowiedź została wybrana. Potem wystarczyło ją powtarzać.

W pokoju stały cztery krzesła. Na trzech siedzieli ludzie. Czwarte, niskie, z odpryskiem białej farby na oparciu, ustawiono naprzeciw kamery. Natalia znała to krzesło lepiej niż własne łóżko. Znała wystający łebek gwoździa, pod którym można było zaczepić paznokieć, i rozchwianą lewą nogę. Jeżeli przeniosło się ciężar w odpowiednią stronę, drewno cicho stukało o płytki.

Raz. Drugi raz. Przerwa.

Marek rozumiał ten znak. Odpowiadał z korytarza, pocierając podeszwą o próg. Dopóki słyszała szuranie, jej młodszy brat był niedaleko.

Tego wieczoru nie odpowiadał.

— Wiesz, dlaczego tutaj jesteś? — zapytał mężczyzna przy oknie.

Nie miał sutanny. Nosił szary sweter, a na palcu srebrny pierścień z ciemnym kamieniem. Wszyscy zwracali się do niego per panie doktorze. Tylko ksiądz Augustyn mówił do niego po imieniu. Natalia nigdy nie powtarzała tego imienia na głos. Wydawało jej się, że można nim kogoś przywołać.

— Bo mama nie mogła po nas przyjechać.

Doktor przymknął oczy, jak nauczyciel zmęczony uporem bardzo słabej uczennicy.

— Nie pytam o ten dom. Pytam o ten pokój.

Natalia przycisnęła dłonie do kolan. Pod językiem trzymała nitkę wyciągniętą z mankietu. Nie wiedziała, po co. Chyba chciała mieć coś, czego oni nie widzieli.

Za kamerą stał Leon. Patrzył na czerwone światełko i co pewien czas poprawiał kabel. W progu ksiądz Gabriel ściskał brewiarz obiema rękami. Nie odmawiał modlitwy. Obracał książkę, aż wytarty grzbiet raz znajdował się na górze, raz na dole.

— Powiedz to własnymi słowami — poprosił doktor.

Na stole leżała kartka.

Natalia spojrzała na drukowane zdania. Umiała czytać szybko. W domu mama mówiła, że jeszcze popsuje sobie oczy od tych wszystkich książek. Tutaj kazali jej czytać powoli, z przerwami. Szczególnie ostatnie zdanie.

— To nie są moje słowa.

Doktor przesunął palcem po brzegu stołu.

— Twój brat już zrozumiał, że trzeba nam pomóc.

Za ścianą rozległ się krzyk. Krótki i wysoki. Natalia podniosła głowę, zanim zdążyła sobie przypomnieć, że tego właśnie od niej oczekiwano. Leon pochylił się nad kamerą.

Krzyk urwał się w połowie oddechu.

— Słyszysz, co mu robisz? — zapytał doktor.

Dziewczynka znała głos brata. Znała go wtedy, kiedy się śmiał, kiedy udawał odwagę, kiedy miał gorączkę. To był Marek. Ale coś się nie zgadzało. Przy pierwszym krzyku, dwa dni wcześniej, w tle upadła metalowa miska. Dzisiaj też ją usłyszała. Ten sam dźwięk. Tak samo długi.

Spojrzała na kabel znikający pod drzwiami.

Ksiądz Gabriel zrobił krok naprzód.

— Może wystarczy na dziś.

Doktor nawet na niego nie popatrzył.

— Proszę nie utrudniać dziecku wyjścia z tego stanu.

Gabriel cofnął się. Wtedy Natalia zrozumiała coś, na co później przez wiele lat nie potrafiła znaleźć słów. Ten człowiek w sutannie też się bał. Tylko że mógł wyjść.

Dziewczynka przeczytała pierwsze zdanie z kartki. Potem drugie. Przy trzecim głos jej się załamał, więc kazali zacząć od początku.

Kiedy skończyła, doktor podszedł i położył dłoń na jej głowie.

— Widzisz? Prawda wcale nie jest taka trudna.

Nie odpowiedziała. Patrzyła na drzwi. Pod nimi pokazał się mały, niebieski but. Czubek przesunął się po płytce dwa razy.

Marek.

Był na korytarzu. Nie krzyczał. Nie płakał.

Natalia przełknęła nitkę.

Tej nocy, kiedy Hanna otworzyła drzwi pralni, dziewczynka miała przy sobie tylko jeden but, kawałek ołówka i kasetę, którą Leon zostawił w magnetowidzie. Zimne pudełko uwierało ją pod swetrem.

— Szybko — szepnęła Hanna. — Nie oglądaj się.

Natalia obejrzała się od razu.

Na końcu korytarza stał jej brat. Miał osiem lat, mokre spodnie od kolan w dół i twarz tak białą, jakby całe światło tego domu przeszło przez jego skórę.

— A ty? — spytała.

— Zaraz.

Ktoś zamknął drzwi między nimi.

Przez trzydzieści jeden lat Natalia miała pamiętać dźwięk zasuwy. Dopiero znacznie później dowiedziała się, po której stronie naprawdę ją przesunięto.

ROZDZIAŁ 1

Cudze słowa

Pierwszą rzeczą, którą Marek zauważył u podejrzanego, były skarpetki. Jedna granatowa, druga szara, obie cienkie i zbyt krótkie do spodni. Mężczyzna siedział na metalowym krześle i próbował ukryć bose kostki, wsuwając stopy pod siebie. Nie wyglądał jak ktoś, kto chce przerazić rozmówcę.

Na stole stał nietknięty kubek herbaty.

— Kamil Sowa? — upewnił się Marek.

Mężczyzna skinął głową. Miał dwadzieścia siedem lat, choć siwe światło pokoju dodawało mu przynajmniej dziesięć. Pod prawym okiem ciągnęło się zadrapanie. W aktach zapisano, że powstało przy zatrzymaniu. Marek zaznaczył tę informację ołówkiem. Informacja nie była jeszcze wyjaśnieniem.

— Nazywam się Marek Wilczyński. Jestem psychologiem. Chcę porozmawiać o tym, co pan pamięta. To spotkanie nie zastępuje rozmowy z obrońcą. Może pan odmówić odpowiedzi.

Kamil patrzył ponad jego ramieniem, na okrągłą kratkę wentylacji.

— Pan wierzy w takie rzeczy?

— W jakie?

— Że człowiek jest w środku, ale nie przy kierownicy.

Marek nie otworzył jeszcze notesu.

— Wierzę, że można tak opisywać swoje doświadczenie. Chcę zrozumieć, co to znaczy dla pana.

Za szybą poruszył się cień. Podkomisarz Aleksandra Wójcik obserwowała rozmowę z sąsiedniego pomieszczenia. Uprzedziła Marka, że chłopak oskarża o wszystko demona. Użyła tego słowa bez uśmiechu i bez pobłażania. Z pięciorgiem martwych ludzi w aktach mało co nadawało się do żartów.

— Dali mi nóż do ręki — powiedział Kamil.

— Kto?

Jego palce zacisnęły się na brzegu stołu.

— Nie wiem.

— Pamięta pan, jak go trzymał?

— Pamiętam, jak na niego patrzyłem. To chyba nie to samo.

Marek zapisał dokładnie to zdanie. Od lat pracował z ludźmi, których opowieści zostały wcześniej poprawione przez innych: policjantów, krewnych, dziennikarzy, czasem kolegów po fachu. Każdy wybierał wersję wygodną do zapamiętania. Zostawał z niej prosty komunikat: przyznał się, wyparł się, nic nie pamięta.

Kamil przysunął kubek, lecz zamiast się napić, objął go dłońmi.

— W domu były kamery. Przyjechałem je ustawić. Mikrofony też. Pani powiedziała, że ludzie mają się przyznać.

— Jaka pani?

— Nie znam jej nazwiska.

W korytarzu trzasnęły drzwi. Kamil odwrócił głowę tak gwałtownie, że Marek przerwał pisanie.

— Jesteśmy tutaj — powiedział spokojnie. — Możemy zrobić przerwę.

— Oni nie robią przerw.

Marek chciał zapytać, kogo ma na myśli, ale Kamil pochylił się nad stołem. Przez chwilę sprawiał wrażenie, jakby wreszcie rozpoznał gościa.

— Pan też miał przeczytać kartkę.

Ołówek zatrzymał się nad papierem.

— Jaką kartkę?

— Na czwartym krześle.

Marek usłyszał cichy szum wentylacji. Nigdy wcześniej nie zauważył, że jej praca przypomina oddech człowieka śpiącego z otwartymi ustami.

— Skąd pan zna to określenie?

Kamil nie odpowiedział. Z jego twarzy zniknęła wcześniejsza czujność. Pozostało zmęczenie, zupełnie ludzkie, niemal wstydliwe.

— Pamiętasz, co zrobiłeś swojej siostrze, kiedy miałeś osiem lat?

Nie zmienił głosu. Nie cofnął oczu, nie uśmiechnął się szerzej, niż pozwalały usta. Wypowiedział zdanie tak, jak podaje się hasło odebrane od kogoś przez telefon.

Marek odłożył ołówek.

— Kto kazał panu mnie o to zapytać?

Kamil zaczął płakać.

Płacz nie pasował do sceny, którą przez ułamek sekundy ułożył sobie Marek. Nie było w nim triumfu. Chłopak zakrył twarz, wciągał powietrze nierówno i próbował coś powiedzieć przez dłonie.

— Ja jej nie znam. Ja nawet nie wiem, czy pan ma siostrę. Proszę mnie stąd nie zabierać.

Marek podszedł do drzwi i poprosił o przerwanie spotkania.

Na korytarzu Aleksandra czekała już z wyłączonym telefonem w ręce.

— Co się stało?

— Zna szczegół z mojego życia. Muszę zgłosić konflikt. Nie powinienem dalej uczestniczyć w ocenie tego człowieka.

— Jaki szczegół?

Przez szkło widział Kamila. Strażnik postawił przed nim pudełko chusteczek. Chłopak wyciągnął jedną, starannie złożył ją na pół, potem jeszcze raz. Jakby można było odzyskać porządek przynajmniej w czymś tak małym.

— Moja siostra zaginęła, kiedy byłem dzieckiem.

Aleksandra nie powiedziała, że jej przykro. Marek był jej za to wdzięczny.

— To mogło być w gazetach?

— Samo zaginięcie tak.

— A krzesło?

Spojrzał na nią.

— Krzesła nie pamiętam.

Było to pierwsze kłamstwo, które powiedział tego dnia. Nieduże, wypowiedziane z rozpędu. Pamiętał odprysk białej farby, chłód metalowego gwoździa i wrażenie, że jeśli zejdzie z siedzenia, coś bardzo złego stanie się za ścianą.

Nie pamiętał tylko, dlaczego.

Aleksandra zaprowadziła go do pustego pokoju. Zapytała, czy potrzebuje wody, i dopiero po chwili położyła na biurku wydruk pierwszego zeznania Kamila.

Między urwanymi odpowiedziami ktoś podkreślił jedno zdanie:

„Nie jestem mordercą. Jestem opętańcem”.

Marek przez dłuższą chwilę patrzył na ostatnie słowo.

Nie zabrzmiało mu obco.

ROZDZIAŁ 2

Pięć miejsc przy stole

W domu na obrzeżach Rudnic znaleziono pięć ciał. Tę informację Marek znał wcześniej z wiadomości, ale fotografie odebrały jej wygodną ogólność. Pięć osób oznaczało pięć odstawionych filiżanek, pięć zimowych kurtek w przedpokoju, torebkę z paczką chusteczek i biletem autobusowym, okulary złożone na serwetce.

Aleksandra pokazała mu tylko zdjęcia pomieszczeń. Twarzy ofiar nie zobaczył.

— Nie prowadzimy z tobą dalszej konsultacji — zaznaczyła. — Potrzebuję ustalić, czy rozpoznajesz któreś nazwisko. Później formalnie opowiesz o dzisiejszej rozmowie komuś innemu. Żadnych prywatnych ustaleń między nami.

Znali się z trzech wcześniejszych spraw. Wystarczająco dobrze, żeby mówić sobie po imieniu, zbyt słabo, żeby zastępować procedurę zaufaniem.

Przesunęła kartkę.

Leon Brodzki. Helena Dębicka. Jerzy Świta. Marta Bielska. Stanisław Poręba.

Marek przeczytał nazwiska dwa razy. Przy pierwszym poczuł lekkie ukłucie, jak wtedy, gdy słyszy się fragment melodii znanej w dzieciństwie. Nie miał pewności, czy to wspomnienie, czy już próba dopasowania.

— Brodzki może. Nie wiem skąd.

— Technik, później właściciel zakładu napraw. Siedemdziesiąt dwa lata. Dębicka była pielęgniarką, Świta kierowcą, Bielska pracowała w administracji fundacji, Poręba prowadził jej sprawy finansowe.

— Jakiej fundacji?

— Dobrego Powrotu. Dzisiaj nie prowadzi już działalności. Dom należał kiedyś do niej. W sobotę ktoś zaprosił tam te osoby na spotkanie.

Marek uniósł wzrok.

— Ktoś?

— Zaproszenie podpisano inicjałem. Nie mamy jeszcze powodu, żeby uznać podpis za prawdziwy. Kamil Sowa był na miejscu przed przyjazdem gości. Zajmuje się obsługą nagrań i niewielkich transmisji. Znaleziono go po zgłoszeniu pożaru w bocznym pokoju.

Na fotografii stał duży stół z białym obrusem. Wyglądał na przygotowany do skromnej uroczystości rodzinnej. Nad kominkiem wisiał obraz łąki. W rogu spoczywał statyw bez kamery.

— Kto zgłosił pożar?

— Sąsiad. Zobaczył dym wychodzący przez dach. Ogień był w archiwum, nie w jadalni.

Aleksandra odsunęła fotografie, zanim zdążył zapytać o przyczynę śmierci.

— Na tym na razie koniec. Powiedz mi o siostrze.

Marek skrzyżował ręce. Ruch wydał mu się nagle zawodowo czytelny, więc opuścił je z powrotem.

— Natalia. Była trzy lata starsza. Jesienią dziewięćdziesiątego piątego mama wysłała nas na pobyt do ośrodka przy dawnym klasztorze. Potrzebowała czasu. Ojciec nie żył, miała problemy z pracą, z nami. Tak mi to później tłumaczono.

— Kto prowadził ośrodek?

— Ksiądz Augustyn. Nazwiska nie pamiętam. Bywali lekarze, opiekunowie. Nazywano to domem wytchnienia.

— A twoja siostra?

— Wyszła w nocy. Szukali jej w lesie i przy stawach. Znaleziono but. Ciała nie.

Powiedział to bez przerw, zdaniami, które powtarzał już wcześniej. Na komisariacie jako dziecko, później w szkolnym gabinecie, jeszcze później podczas rozmów, w których obiecywano mu, że można nauczyć się żyć bez odpowiedzi.

— Dlaczego pytanie brzmiało: co jej zrobiłeś?

— Nie wiem.

Tym razem nie kłamał. Przez lata wiedział tylko, że tamtej nocy pokłócił się z Natalią. Chciała wracać do domu. On powiedział, że doniesie. Wspomnienie kończyło się na jej twarzy za wąską szybą drzwi. Dalszy ciąg dostarczały opowieści dorosłych.

Aleksandra zapisała nazwę wzgórza.

— Kto polecił cię do rozmowy z Sową? — zapytała.

— Zatelefonował do mnie Jan Wernik. Później dostałem formalne wezwanie.

Wernik był jednym z ludzi, którym Marek zawdzięczał zawodowy początek. Prowadził go na stażu, czytał pierwsze opinie, nauczył odróżniać cudze słowa od własnej interpretacji. Po śmierci matki to właśnie do niego Marek zadzwonił, nie do odległych krewnych, których telefony znał wyłącznie z kartek świątecznych.

— Pracuje przy tej sprawie?

— Nie. Powiedział, że zasugerowano jego nazwisko, ale nie zajmuje się już takimi ocenami. Pomyślał o mnie.

Aleksandra postawiła przy nazwisku mały znak.

Marek zobaczył go i od razu poczuł potrzebę obrony starszego kolegi.

— Zna moją historię. Pewnie uznał, że dobrze poradzę sobie z kimś, kto używa religijnego języka do opisywania strachu.

— Być może.

W jej tonie nie było oskarżenia. Właśnie to sprawiło, że zdanie, które wypowiedział, zabrzmiało tak słabo.

Wyszedł z komendy po szesnastej. Listopadowe światło zgasło już w oknach budynków. Na parkingu stał mężczyzna z małą dziewczynką. Poprawiał jej szalik, a ona odsuwała jego dłonie z powagą kogoś przekonanego o własnej samodzielności.

Marek zadzwonił do Wernika.

— Musiałem się wyłączyć — powiedział, gdy tamten odebrał. — Chłopak wie o Natalii.

Przez chwilę słyszał tylko szum ulicy i odległe przesuwanie krzesła po podłodze.

— Marku — odpowiedział w końcu Wernik. — Proszę cię, nie wracaj tam sam.

— Dokąd?

Starszy mężczyzna zaczerpnął powietrza.

— Do tamtych wspomnień. Miałem na myśli wspomnienia.

ROZDZIAŁ 3

Numer bez nazwiska

W mieszkaniu pachniało kawą zostawioną rano na płycie. Marek wrzucił klucze do ceramicznej miski i dopiero wtedy zobaczył, że obok leżą dwa kasztany. Znalazł je tydzień wcześniej przed gabinetem. Wziął do kieszeni bez wyraźnego powodu. Teraz patrzył na nie, usiłując przypomnieć sobie każdy ruch z poranka, jakby zwykła pamięć mogła zaświadczyć o swoim dobrym stanie.

Zdjął płaszcz. Włączył światło nad stołem. Odpisał na wiadomość recepcjonistki, że jutro odwołuje spotkania.

Przez kilka minut wykonywał czynności, których sens rozumiał. Potem zabrakło mu takich czynności.

Z szafki pod książkami wyjął płaskie pudełko po ekspresie do kawy. Po śmierci matki zamknął w nim rzeczy z jej nocnego stolika: fotografie, nieaktualne karty przychodni, różaniec, zaschnięty długopis reklamowy. Zostawił nawet opakowanie po plastrach. Wyrzucenie go wydawało się wtedy podejmowaniem decyzji w imieniu osoby, która nie mogła już zaprotestować.

Natalia była na trzech zdjęciach.

Na pierwszym trzymała jego rower, żeby się nie przewrócił. Na drugim stała w ogrodzie przy babci, z kwaśną miną po zjedzeniu niedojrzałej porzeczki. Trzecie przedstawiało oboje rodzeństwa na tle autokaru. Marek pamiętał ten dzień wyłącznie dlatego, że fotografię oglądał później dziesiątki razy. Siostra nosiła zielony sweter. On miał niebieskie buty.

Nie umiał już rozdzielić rzeczy pamiętanych od rzeczy obejrzanych.

Pod zdjęciami leżała kartka z numerem telefonu, którego nie znał. Obok mama napisała: „G. tylko wieczorem”. Nie było daty. Marek przyłożył papier do lampy, jakby światło mogło odsłonić brakujące wyjaśnienie.

Zadzwonił telefon.

Nieznany numer.

Przez dwa sygnały nie ruszał się z miejsca. Później odebrał, zły na siebie za ten bezwład.

— Słucham.

Po drugiej stronie ktoś oddychał ostrożnie, jak człowiek próbujący nie zdradzić płaczu.

— Marek?

Nie rozpoznał głosu. Przez następne miesiące często pytano go o to w taki sposób, jakby powinien był rozpoznać od razu. Prawda była mniej piękna. Usłyszał obcą kobietę, mówiącą trochę niżej niż jego matka i trochę szybciej niż większość pacjentek.

— Kto mówi?

— Natalia.

Wyprostował się.

— Proszę się przedstawić.

— Już to zrobiłam.

W głosie pojawiła się złość. To akurat zabrzmiało znajomo i właśnie dlatego Marek odsunął telefon od ucha. Umysł potrafił zrobić wiele, kiedy dostawał upragnioną odpowiedź.

— Jeżeli to ma związek z dzisiejszą rozmową na komendzie, proszę wiedzieć, że zgłoszę ten telefon.

— Powinieneś zgłosić. Tylko nie Janowi.

Dwa kasztany na stole przypominały ciemne guziki. Marek wpatrywał się w nie tak mocno, że zaczęły się rozmazywać.

— Skąd zna pani Wernika?

— Nie mam teraz czasu na wszystko. Muszę wiedzieć, czy jesteś sam.

— Jestem.

— Kiedy byliśmy mali, bałeś się, że w nocy zniknie podłoga. Układaliśmy kapcie od łóżka do drzwi. Mówiłam, że po nich da się dojść na korytarz, nawet jeśli wszędzie będzie dziura.

Marek zamknął oczy.

Nie przypomniał sobie sceny. Przypomniał sobie uczucie własnej stopy w za dużym kapciu. Zapach pasty do podłogi, łaskotanie wełny na palcach. Tego obrazu nie było na żadnym zdjęciu.

— Natalia?

— Nie zamknąłeś mnie wtedy.

Na korytarzu zatrzasnęły się drzwi sąsiadów. Marek podskoczył, a kobieta usłyszała to przez telefon.

— Co się stało?

— Nic. Powiedz, gdzie jesteś.

— Nie mogę jeszcze.

— Trzydzieści jeden lat. Nie możesz powiedzieć, gdzie jesteś?

Własna złość go zaskoczyła. Powinna ustąpić miejsca radości, szokowi, czemuś, co nadawało się do opisania komuś bliskiemu. Tymczasem pomyślał o wszystkich urodzinach, podczas których matka ustawiała na parapecie dodatkową świecę. O swoich studiach. O rozwodzie. O zwykłym życiu przeżytym w cieniu nieobecności tej kobiety.

— Wiem — odpowiedziała. — Nie mam zdania, które to naprawi.

Milczeli przez chwilę.

— Kamil jest niewinny — powiedziała w końcu.

— Skąd to wiesz?

— Nie zrobił tego, o co go oskarżają. Ale nie powinnam była go tam wysyłać.

— Gdzie jesteś?

— Nie jedź dziś na wzgórze. Nie rozmawiaj sam z Gabrielem. I nie oglądaj nagrań bez kogoś przy sobie.

— Jakich nagrań?

Połączenie przerwano.

Marek wybrał numer ponownie. Usłyszał komunikat, że abonent jest niedostępny. Powtórzył próbę trzy razy, zanim zadzwonił do Aleksandry.

Powiedział jej wszystko. Również o kapciach. Przy ostatnim zdaniu poczuł wstyd, którego nie potrafił uzasadnić.

— Zapisz godzinę i dokładne słowa, póki je pamiętasz — poprosiła. — Nie szukaj jej na własną rękę. Wyślij mi numer. I odpowiedz na jedno pytanie: skąd ta kobieta wie o dzisiejszej rozmowie?

Marek spojrzał na ciemne okno. W szybie odbijał się stół z fotografiami, lampą i jego własną twarzą.

— Też chciałbym wiedzieć.

Po rozmowie postawił dwa krzesła po przeciwnych stronach stołu. Potem zorientował się, że jedno z nich było puste od sześciu lat.

Nie odstawił go na miejsce.

ROZDZIAŁ 4

Rzeczy po matce

Następnego ranka Marek pojechał do mieszkania, w którym dorastał. Nie należało już do niego. Dwa lata wcześniej sprzedał je młodemu małżeństwu, zostawiając za ich zgodą kilka pudeł w piwnicy. Przez pierwszy miesiąc zamierzał je zabrać. Później termin przestał istnieć.

W drzwiach przywitała go kobieta z dzieckiem na biodrze.

— Mąż zszedł już otworzyć komórkę. Kawa?

— Nie, dziękuję.

Za jej plecami zobaczył żółtą ścianę. Matka nigdy nie zgodziłaby się na taki kolor. Przez chwilę poczuł absurdalną urazę, jakby nowi właściciele powinni byli konsultować remont z pamięcią o obcej im osobie.

— Ładnie tu państwo mają — powiedział.

Kobieta uśmiechnęła się z ulgą. Pewnie oczekiwała tej oceny bardziej, niż chciała przyznać.

W piwnicy było chłodno. Nowy właściciel, szczupły mężczyzna w dresie, ustawił kartony obok drzwi.

— Nie otwieraliśmy. Tylko tamten od dołu przemókł, więc przełożyłem rzeczy do suchego. Mam nadzieję, że nie szkodzi.

Marek podziękował. Przy ostatnim pudełku znalazł torbę z zeszytami Natalii, którą matka przez lata trzymała wysoko w szafie. Okładkę jednego zeszytu ozdobiono czerwonymi psami. W środku były zadania z matematyki, plany fikcyjnego domu i zapisane wielkimi literami imię aktora, którego dawno przestał kojarzyć.

Zwykłe życie jedenastoletniej dziewczynki. Nie znak, nie proroctwo, nie tajemnica.

Usiadł na odwróconym wiadrze i zaczął przewracać kartki ostrożniej.

Pomiędzy nimi tkwiła koperta z pieczątką ośrodka. List do matki dotyczył przedłużenia pobytu dzieci. Użyto w nim słów „opieka”, „wyciszenie” i „przystosowanie”. Nigdzie nie pojawiało się słowo „egzorcyzm”. Na dole widniał podpis księdza Augustyna Różyckiego. Obok, drobnym pismem, wpisano nazwisko konsultanta: J. Wernik.

Marek przeczytał je kilka razy.

Nie miał dowodu, że chodzi o tego samego człowieka. Wolał tę niewielką możliwość od wniosku, który narzucał się sam. Jan nigdy nie powiedział, że pracował w ośrodku. Przez lata słuchał Marka, kiwał głową, polecał nie budować życia wokół pustych miejsc. Siedział z nim nawet nad kopią fotografii autokaru.

Telefon zawibrował.

Wernik.

Marek patrzył na wyświetlacz, dopóki połączenie nie ustało. Potem sfotografował list i przesłał Aleksandrze, dodając pytanie, na które sam nie chciał odpowiadać.

W następnym kartonie znalazł ubrania. Matka zachowała niebieski sweter, z którego wyrósł w trzeciej klasie, oraz dziecięcy płaszcz Natalii. W kieszeni płaszcza leżała szklana kulka. Przez jej środek przechodził biały zawijas przypominający język ognia.

Wspomnienie przyszło nagle: Natalia staje przed nim na schodach, wyciąga kulkę i mówi, że jeśli spojrzeć przez nią na człowieka, zobaczy się, czy jest dobry.

— I co widzisz? — pyta ośmioletni Marek.

— Że masz brudny nos.

Pamiętał jej śmiech. Nie całą twarz, nie dzień, nie miejsce. Tylko śmiech, który nie należał do dziewczynki czekającej na własne zaginięcie.

Zadzwonił do Zofii Maj.

— Potrzebuję pomocy przy nagraniach — powiedział.

— Jakich?

— Jeszcze nie wiem.

— To dość szeroka specjalizacja.

Zofia zajmowała się dźwiękiem przy filmach dokumentalnych i przedstawieniach. Poznali się na warsztatach dla osób prowadzących rozmowy z dziećmi. Ona uczyła obsługi sprzętu, on tłumaczył, dlaczego mikrofon nie powinien być ważniejszy od rozmówcy. Od tego czasu raz na kilka miesięcy jedli razem obiad, odkładając większość spotkań z powodu pracy.

— Odezwała się kobieta, która twierdzi, że jest moją siostrą.

Żartobliwy ton natychmiast zniknął.

— Gdzie jesteś?

— W piwnicy po matce.

— Dobrze. Nie jadłeś, prawda?

— Zofia.

— Pytam serio. Przywieź, co masz. Kupię coś po drodze.

Po raz pierwszy od wczoraj Marek poczuł, że ktoś proponuje mu pomoc bez gotowej opowieści o jego stanie.

Kiedy zamykał pudełka, zauważył jeszcze cienki notatnik matki. Większość stron zajmowały wydatki: czynsz, węgiel dla babci, nowe buty. Na końcu, pod datą kilka miesięcy po zaginięciu Natalii, zapisano jedno zdanie.

„Gabriel mówi, że oboje żyją. Nie wolno mi pytać, gdzie”.

Marek oparł dłonie o karton. Przez chwilę nie umiał wydobyć głosu.

Na schodach odezwał się właściciel mieszkania:

— Pomóc panu wnieść te rzeczy?

— Tak — odpowiedział Marek po dłuższej chwili. — Bardzo proszę.

ROZDZIAŁ 5

Lewy kanał

Studio Zofii mieściło się nad sklepem z częściami do pralek. Od ulicy budynek wyglądał tak, jakby nikt nie powinien w nim robić rzeczy związanych ze sztuką. W środku na jednej ścianie wisiały panele akustyczne, a na drugiej zdjęcia pustych sal koncertowych. Zofia twierdziła, że woli je od zdjęć artystów, bo przynajmniej nie dzwonią potem z pretensjami.

Postawiła przed Markiem miskę zupy. Nie spytała, czy chce.

— Najpierw jedz. Potem opowiadaj.

Pokazał jej list, notatnik i fotografie. O telefonie mówił dwa razy, bo za pierwszym razem pomylił kolejność zdań. Zofia nie poprawiała go z triumfem. Zaznaczyła tylko, że kolejność trzeba traktować ostrożnie.

— Nie jestem biegłą od porównywania głosów — uprzedziła. — Mogę posłuchać nagrania, sprawdzić plik, pomóc zobaczyć, co rzeczywiście w nim jest. Nie powiem ci, kim jest człowiek po drugiej stronie słuchawki.

— Rozmowy nie nagrałem.

— To dobrze, że nie obiecałam cudu.

Marek uśmiechnął się pierwszy raz od wczoraj.

Wtedy zadzwoniła Aleksandra. Powiedziała, że kobieta podająca się za Natalię wysłała na adres jednostki plik i krótką wiadomość. Materiał został już zabezpieczony. W wiadomości wskazano Marka jako osobę przedstawioną na nagraniu.

— Chcę, żebyś obejrzał kopię w naszej obecności — powiedziała. — Dziś po południu. Nie sam.

Zofia spojrzała na niego i sięgnęła po płaszcz.

Na komendzie czekał pokój z laptopem, dzbanek wody i krzesła, których Marek tym razem nie liczył. Aleksandra wyjaśniła, że jego znajoma może być obecna jako wsparcie, ale techniczną analizą zajmą się ludzie wyznaczeni do sprawy.

Na ekranie pojawiło się pomieszczenie o żółtych ścianach. W lewym rogu migotała data: listopad 1995. Obraz drżał, przecięty kilkoma jasnymi pasami. Mały chłopiec siedział na białym krześle i patrzył nie w kamerę, lecz tuż obok niej.

Marek poczuł, jak obcasy zaczynają mu drżeć. Docisnął je do podłogi.

Chłopiec miał niebieski sweter i rozciętą wargę. Kiedy przesunął dłoń, na jego kciuku było widać ciemny ślad po uderzeniu młotkiem. Marek pamiętał ten uraz. Pomagał babci naprawiać karmnik.

— To ty? — spytała Aleksandra.

— Tak.

Głos poza kadrem powiedział:

— Spokojnie. Jeszcze raz. Tak jak ustaliliśmy.

Chłopiec nabrał powietrza.

— Kiedy dorosnę, wrócę po was wszystkich.

Zdanie zabrzmiało płasko. Bez nienawiści. Potem kamera zbliżyła się do jego twarzy, a chłopiec powtórzył je głośniej.

Marek położył dłoń na stole. Obok pojawiła się ręka Zofii, nie dotykając go.

— Możemy wyłączyć — powiedziała.

Pokręcił głową.

Na końcu nagrania słychać było szuranie, trzask, kilka niezrozumiałych słów. Obraz zgasł. Aleksandra nie przewinęła go automatycznie.

— Potrzebujesz przerwy?

— Chcę usłyszeć początek jeszcze raz.

Przy drugim odtworzeniu Zofia podniosła głowę.

— Tam są dwa głosy — powiedziała. — Przy tym „tak jak ustaliliśmy”. Ktoś mówi cicho w tle.

— Co mówi?

— Nie wiem. Nie zgadujmy.

Aleksandra zapisała uwagę.

Marek wpatrywał się w zatrzymany obraz. Nie przypomniał sobie nagrania. Przypomniał sobie natomiast wstyd. Mocny, fizyczny, nierozsądny wstyd za słowa, które dorosły kazał wypowiedzieć dziecku.

— Na końcu lewej ścieżki jest coś jeszcze — powiedziała Zofia. — Nie mówię, że to ważne. Po prostu słuchawka z tej strony daje inny dźwięk.

Nagranie odtworzono ponownie, ciszej. W tle szurania, ledwie słyszalny, odezwał się dziewczęcy głos:

— Nie ucz go tego.

Potem ktoś odpowiedział. Tych słów nie dało się rozpoznać.

Marek zasłonił usta ręką.

— To Natalia.

— Brzmi jak dziecko — powiedziała łagodnie Zofia. — Reszty jeszcze nie wiemy.

Potrzebował tego sprzeciwu. Nie podobał mu się, ale go potrzebował.

Aleksandra pokazała treść wiadomości, która przyszła z plikiem.

„Zachowajcie oba kanały. W pokazowej kopii zostawiono tylko jeden. Kamil słyszał tę właściwą”.

Pod tekstem znajdował się podpis: N.

Marek przeczytał go, a później spojrzał na nieruchomą twarz ośmiolatka na ekranie. Chłopiec nie wyglądał na opętanego ani groźnego. Wyglądał na kogoś, kto pragnie, żeby pozwolono mu wreszcie wstać.

Przez całe dorosłe życie Marek pomagał ludziom odróżniać odpowiedzialność od poczucia winy. Dopiero teraz zobaczył, jak długo sam używał tych słów zamiennie.

Kiedy wychodzili, Aleksandra zatrzymała go przy drzwiach.

— Rozmawiałam z Wernikiem. Potwierdził, że bywał w ośrodku. Powiedział, że o tym wiesz.

Marek powoli wypuścił powietrze.

— Nie wiedziałem.

— W takim razie będziemy musieli jeszcze z nim porozmawiać.

ROZDZIAŁ 6

Człowiek, który pomagał

Jan Wernik otworzył drzwi osobiście. Miał na sobie ten sam rodzaj miękkiego swetra, który Marek pamiętał ze stażu, i okulary zawieszone na cienkim sznurku. Za jego plecami rozciągał się gabinet z szerokim oknem, regałami i dwoma fotelami ustawionymi pod kątem. Żaden gość nie musiał siedzieć naprzeciw biurka jak ktoś wezwany do odpowiedzi.

Marek przez lata podziwiał tę drobną uprzejmość.

— Dobrze, że przyszedłeś — powiedział Wernik.

— Chcę zadać kilka pytań. Nie przyszedłem na konsultację.

— Oczywiście.

Starszy mężczyzna odsunął się, a Marek wszedł. W poczekalni siedziała kobieta w płaszczu. Ściskała oprawione zdjęcie młodego mężczyzny. Wernik przeprosił ją, obiecał wrócić za kwadrans. Kobieta skinęła głową z tak jawną ufnością, że Marek poczuł się intruzem.

Usiedli.

— Dlaczego nie powiedziałeś, że pracowałeś w ośrodku?

Wernik nie wyglądał na zaskoczonego.

— Byłem konsultantem. Przyjeżdżałem na kilka godzin, przeważnie raz w tygodniu. Nie prowadziłem tego miejsca.

— To nie jest odpowiedź.

— Wydawało mi się, że rozmawialiśmy o tym dawno temu.

Marek spojrzał na swoje dłonie. Potrafił sobie wyobrazić dalszy ciąg: był wtedy młody, roztrzęsiony, mógł zapomnieć. Możliwość nie była dowodem, ale doskonale nadawała się do zamknięcia rozmowy.

— Nie przypominam sobie takiej rozmowy. Za to pamiętam, że wielokrotnie opowiadałem ci o zaginięciu Natalii. Mogłeś wtedy powiedzieć: byłem tam.

Wernik zdjął okulary.

— Masz rację. Powinienem był.

Przeprosiny zabrzmiały prosto. Marek poczuł, jak opada część napięcia, i natychmiast się na siebie rozzłościł. Przyznanie się do małej rzeczy potrafiło zasłonić większą równie skutecznie jak kłamstwo.

Położył na stoliku kopię listu.

— Co oznaczało „wyciszenie”?

— Różne rzeczy. Dzieci po trudnych przejściach, rodziny pozbawione wsparcia. Niekiedy zwyczajny pobyt poza domem. Wiele z tych osób nie miało dokąd pójść.

— A czytanie gróźb do kamery?

Dłoń Wernika zatrzymała się nad okularami.

— Widziałeś fragment.

— Widziałem ośmiolatka wykonującego polecenia dorosłych.

— Nie usprawiedliwiam wszystkiego, co się wtedy działo.

— Czego konkretnie nie usprawiedliwiasz?

Za oknem autobus zatrzymał się przy przejściu. Przez chwilę cały gabinet wypełnił pomruk silnika. Wernik czekał, aż pojazd odjedzie, jakby nawet hałas można było wykorzystać do zyskania czasu.

— Augustyn mieszał język religijny z rzeczami, których nie rozumiał. Część personelu mu ulegała. Ja próbowałem ograniczać szkody.

— Dlaczego nigdzie tego nie zgłosiłeś?

— Zgłaszałem. Nie wszystko zostawia ślad, którego można się dziś domagać.

Marek pomyślał o matczynym zeszycie. Nie pokazał go. Nie chciał, żeby Wernik przygotował również do tego gotową odpowiedź.

— Natalia żyje?

Starszy mężczyzna przez chwilę patrzył mu prosto w oczy.

— Nie wiem.

— Zatelefonowała do mnie.

— Kobieta, która twierdzi, że jest Natalią.

— Tak. Kobieta, która twierdzi, że jest Natalią.

Tym razem Marek z rozmysłem powtórzył zastrzeżenie. Nie zamierzał pozwolić, by słuszna ostrożność stała się narzędziem zamknięcia sprawy.

Wernik odchylił się w fotelu.

— Boję się o ciebie. Pracujesz z cudzym cierpieniem, a własnego prawie nie dotykasz. Teraz ktoś zna twoją historię i używa jej w bardzo precyzyjny sposób.

— Możliwe.

— Śpisz?

— To nie jest konsultacja.

— Pytam jako przyjaciel.

Słowo zabrzmiało ciepło. Marek znał tę temperaturę. Wernik był przy nim po pierwszej nieudanej opinii, kiedy stary pełnomocnik wyśmiał go na korytarzu sądu. Po śmierci matki przyniósł zakupy, nie prosząc o podziękowanie. Nie dało się wyrzucić tych czynów tylko dlatego, że inne elementy obrazu przestały do siebie pasować.

— Przyjaciel powiedziałby mi, że znał moją siostrę.

Wernik opuścił głowę.

— Być może nie byłem tak dobrym przyjacielem, jak chciałem myśleć.

Z poczekalni dobiegł stłumiony kaszel. Marek wstał. Zbliżał się do drzwi, kiedy Wernik odezwał się jeszcze raz:

— Nie ufaj wszystkiemu, co usłyszysz od Gabriela.

— Dlaczego?

— Bo on zrobił wtedy coś, z czym nie umie żyć. Tacy ludzie potrafią oddać komuś ciężar własnej winy.

Marek odwrócił się.

— Skąd wiesz, że zamierzam z nim rozmawiać?

Wernik przytrzymał spojrzenie tylko odrobinę za długo.

— Wspomniała o nim policjantka.

Na zewnątrz Marek zadzwonił do Aleksandry. Nie prosił o opinię. Zapytał wyłącznie, czy mówiła Wernikowi, że zamierza odwiedzić Gabriela.

— Nie — odpowiedziała. — Pytałam o ośrodek i twoją obecność. Nazwiska księdza jeszcze nie wymieniałam.

Marek oparł się o zimną szybę przystanku. W gabinecie na piętrze zapalono lampę. Wernik stał przy fotelu i pochylał się nad kobietą ze zdjęciem. Słuchał jej z całą uwagą, której Marek nie umiał po prostu uznać za udawaną.

Właśnie to było najgorsze. Kłamca nie musiał kłamać przez całe życie. Wystarczyło, że kłamał tam, gdzie człowiek najbardziej potrzebował prawdy.

ROZDZIAŁ 7

Gabriel

Numer z kartki matki nie działał. Adres księdza Gabriela znalazła Aleksandra i przekazała Markowi dopiero po własnej rozmowie z nim. Zaznaczyła, że nie jest to zachęta do prowadzenia śledztwa. Ksiądz zgodził się jednak spotkać z dawnym podopiecznym, a Marek miał prawo zapytać o własną rodzinę.

Pojechał z Zofią.

Dom przy parafii był niski i zwyczajny. Przy drzwiach stała skrzynka z jabłkami, nad skrzynką wisiała kartka z prośbą, by częstować się bez pytania. W kuchni pachniało przypalonym mlekiem. Młody ksiądz w swetrze wpuszczając ich, wyjaśnił, że Gabriel źle znosi schody, dlatego mieszka na parterze.

— Nie rozmawiajcie za długo. Szybko się męczy.

Marek chciał odpowiedzieć, że czekał trzydzieści jeden lat, ale powstrzymał się. Człowiek otwierający drzwi nie odpowiadał za tamto czekanie.

Gabriel siedział przy oknie pod kocem. Był mniejszy, niż Marek się spodziewał. Nie pamiętał jego twarzy z dzieciństwa, tylko dłonie o popękanej skórze i szeroki mankiet sutanny. Teraz te dłonie drżały na kolanach.

— Mareczek — powiedział ksiądz.

— Marek.

Gabriel skinął głową.

— Oczywiście. Przepraszam.

Zofia usiadła przy drzwiach, a Marek postawił na stoliku kopię zapisku matki. Nie zaczynał od uprzejmości.

— Co znaczy: oboje żyją?

Ksiądz zamknął oczy.

Przez dłuższą chwilę słyszeli wyłącznie radio w kuchni. Ktoś podawał wynik meczu, ktoś inny odkręcał wodę. Zwykły świat zajmował się sobą z nieznośną swobodą.

— To znaczy, że kiedy ostatni raz widziałem was razem, oboje żyliście.

— Kiedy?

— Tamtej nocy.

— Gdzie jest Natalia?

— Nie wiem, gdzie mieszka teraz.

— Ale nie zaginęła w lesie.

Gabriel powoli pokręcił głową.

Marek poczuł, że krzesło pod nim robi się niewygodne, jakby ktoś zmienił jego kształt. Zacisnął palce na krawędzi siedzenia.

— Pozwoliliście szukać jej przy stawach.

— Tak.

— Pozwoliliście mojej matce…

Urwał, ponieważ zapisek leżący na stoliku mówił, że matka przynajmniej przez jakiś czas wiedziała więcej od niego.

Gabriel przesunął dłonią po twarzy.

— Myślałem, że ją chronię.

— Przed kim?

— Przed ludźmi, którzy umieli przekonać wszystkich, że każde jej słowo jest objawem czegoś złego. I przed sobą. Nie będę udawał, że tylko ją chroniłem.

Zofia pochyliła się nieco do przodu.

— Ksiądz może powiedzieć, co się wtedy stało, bez tłumaczenia, dlaczego?

Gabriel spojrzał na nią z wdzięcznością, której Marek nie rozumiał.

— Hanna wyprowadziła Natalię przez pralnię. Ja dałem im klucz do dolnej furtki. Potem przewiozłem dziewczynkę do domu pewnej wdowy. Dalej pomagali inni ludzie. W dokumentach zaczęła używać innego imienia.

— Jakiego?

Ksiądz otworzył szufladę, wyjął małą kopertę i położył ją obok notatnika.

Nina.

Tylko tyle zapisano na pożółkłym papierze.

— Nazwisko też się zmieniło. Nie chcę zgadywać, co robiła później. Policji opowiedziałem wszystko, co umiem odtworzyć.

Marek podniósł wzrok.

— Dlaczego nie zabrałeś mnie z nią?

Pytanie zabrzmiało inaczej niż poprzednie. Nie jak zarzut dorosłego człowieka. Jak pytanie chłopca, którego zostawiono w środku.

Gabriel zaczął płakać bezgłośnie. Zofia odwróciła twarz do okna, dając mu odrobinę prywatności, której Marek nie chciał mu dawać.

— Nie zdołałem wrócić po ciebie. Zatrzymali mnie. Później powiedzieli, że już wszystko wiesz, że uciekła przez ciebie, że trzeba cię uspokoić. Uwierzyłem w część tego. W resztę udawałem, że wierzę.

— Uwierzyłeś, że ośmiolatek jest opętany?

Ksiądz popatrzył na własne dłonie.

— Uwierzyłem, że można usprawiedliwić krzywdę, jeśli nazwać ją ratowaniem duszy. To nie jest to samo, choć rezultat bywa podobny.

Marek wstał i podszedł do okna. Na podwórku kobieta wybrała ze skrzynki dwa jabłka, po czym dołożyła do niej własne. Zapewne przyniosła je z działki. Jej gest był drobny i kompletnie obojętny wobec rozmowy w pokoju. Marek zazdrościł jej tej obojętności.

— Widziałem nagranie — powiedział. — Grożę wam.

— Czytałeś to, co ci podawano.

— Po co?

Gabriel otarł twarz chustką.

— Żeby później puszczać to matce. I sobie. Żebyśmy mieli dowód, że problem znajduje się w tobie, a nie w tym, co z tobą robiliśmy.

— Kto podawał tekst?

Ksiądz nie odpowiedział od razu. Marek odwrócił się od okna.

— Nie pytam o Augustyna, jeśli to nie był Augustyn.

— Doktor Wernik.

Z kuchni dobiegł śmiech, szybko stłumiony. Gabriel skrzywił się, jakby ten dźwięk sprawił mu fizyczny ból.

— On mówił, że nie wypędzamy z ciebie niczego — dodał. — Że trzeba najpierw dać lękowi głos. Dopiero potem zrozumiałem, czyj to był głos.

Kiedy wychodzili, Gabriel zatrzymał Marka gestem.

— Nie szukaj odpowiedzi w pokazowej kasecie. Leon robił drugą kopię. Przy niej mikrofon zostawał włączony także między ujęciami.

— Gdzie jest ta kopia?

Ksiądz pokręcił głową.

— Natalia ją zabrała. Tak sądziłem przez wszystkie te lata.

ROZDZIAŁ 8

Nina

W pracowni introligatorskiej wszystkie rzeczy miały przypisane miejsca. Noże leżały w szufladzie pod stołem, kleje na dolnej półce, bawełniane taśmy w płaskich pudełkach opisanych ręką Niny. Najbardziej lubiła moment, kiedy zdejmowało się ciężar z naprawionej okładki. Uszkodzenie nie znikało. Przestawało się jedynie rozszerzać.

Przez dwadzieścia lat nauczyła się uważać to za wystarczająco dobry wynik.

Teraz siedziała przy stole koleżanki i patrzyła na pęknięty grzbiet starej książki kucharskiej. Nie naprawiała go. Od pół godziny trzymała pędzel nad suchym klejem.

— Nina — odezwała się Róża. — Możesz po prostu dzisiaj nie pracować.

— Wiem.

— Nie wyglądasz, jakbyś wiedziała.

Nina odłożyła pędzel. Róża nie pytała, dlaczego od trzech nocy śpi u niej na kanapie. Przyjęła wyjaśnienie, że dzieje się coś związanego z rodziną. To właśnie stanowiło najtrudniejszą część przyjaźni: człowiek mógł zasługiwać na więcej prawdy, a mimo to jej nie dostać.

Na zapleczu Nina włączyła telefon używany wyłącznie do kontaktu z Markiem. Widziała jego nieodebrane połączenia i nie miała już siły układać odpowiedzi, która pozwoliłaby jej zachować kontrolę.

Kontrola. Wernik lubił to słowo jeszcze zanim nauczyła się poprawnie je zapisywać.

Sześć tygodni wcześniej przyszła koperta od Marty Bielskiej. Nie miała adresu zwrotnego, tylko krótki list i fotografię czworga dorosłych na schodach ośrodka. Marta pisała, że jest chora. Nie prosiła wprost o przebaczenie. Prosiła o spotkanie z ludźmi, którzy „jeszcze mogą powiedzieć, co zrobili”.

Nina czytała list przy własnym stole, w mieszkaniu, które kupiła po rozwodzie. Przez okno widziała plac zabaw. Dziecko w czerwonej kurtce próbowało wejść na zjeżdżalnię pod prąd. Jego ojciec stał obok, gotów je złapać, ale nie przeszkadzał.

Pomyślała wtedy, że oddałaby bardzo wiele za jedno takie wspomnienie.

Nie odpowiedziała od razu. Najpierw przez kilka dni nosiła list w torebce. Potem odnalazła Hannę. Starsza kobieta mieszkała niedaleko Rudnic i pracowała jeszcze w nocnej opiece domowej. Gdy zobaczyła Ninę, długo nie mogła wypuścić jej z objęć.

To Hanna poleciła syna.

Kamil wiedział, jak nagrywać rozmowy, jak zabezpieczać stare materiały, komu oddać uszkodzoną taśmę. Nina chciała, by ustawił sprzęt i wyszedł. Nie powiedziała mu wszystkiego. Uważała, że w ten sposób go chroni. Dzisiaj każde wspomnienie tego zdania smakowało jej jak rdza.

Do spotkania doszło w sobotę. Wybrano dawny dom fundacji, ponieważ Poręba miał klucze i przekonywał, że nikt obcy nie będzie przeszkadzał. Przyszło pięcioro ludzi. Żadne z nich nie spodziewało się zobaczyć dorosłej Natalii.

Marta rozpłakała się na jej widok.

Nina nie potrafiła jej objąć.

Później zadzwonił telefon. Ktoś powiedział, że jej brat stoi przy dolnej bramie i chce rozmawiać, ale nie wejdzie do domu. Poszła. Nie zatrzymało jej nawet to, że przecież Marek nie mógł wiedzieć o spotkaniu.

Brama była pusta.

Dopiero gdy wracała, zobaczyła mężczyznę wychodzącego bocznym wejściem. Znała jego twarz, choć nie widziała jej od lat. Starsza, cięższa, z blizną przy uchu. Tomasz Heller. Kiedyś chłopak noszący drewno do kotłowni. Teraz człowiek w służbowej kurtce, z krótkofalówką przy pasku.

Zobaczył ją również.

Nie pobiegł za nią. Podniósł tylko palec do ust.

Nina uciekła.

W ciągu kolejnych dni ten jeden moment wracał częściej niż wiadomość o śmierci Marty. Mogła krzyknąć. Zadzwonić od razu. Wrócić do Kamila. Zamiast tego znalazła się na ścieżce za domem, potem przy cudzym samochodzie, potem na przystanku, nie pamiętając wyraźnie poszczególnych odcinków drogi. Nie zwalniało jej to z odpowiedzialności. Nie umiała tylko jeszcze opowiedzieć o swoim strachu bez słowa „znowu”.

Róża weszła na zaplecze i postawiła obok niej szklankę wody.

— Zadzwoniłaś już po pomoc?

— Wysłałam materiały policji.

— To nie to samo, co poprosić o pomoc dla siebie.

Nina spojrzała na nią. Oczy koleżanki były zmęczone i trochę zniecierpliwione. Nie wyglądała jak osoba gotowa ratować świat. Mogła jednak usiąść obok i nie odchodzić.

— Nazywam się Natalia Wilczyńska — powiedziała Nina.

Róża przez chwilę milczała.

— Dobrze.

— Myślałam, że zapytasz, dlaczego cię okłamywałam.

— Zapytam. Ale najpierw zadzwońmy do kogoś, kto sprawi, że przestaniesz nasłuchiwać samochodów pod oknem.

Natalia wybrała numer podkomisarz Wójcik zapisany w odpowiedzi na przesłany plik. Kiedy policjantka odebrała, poprosiła o spotkanie w miejscu, do którego nikt z dawnego ośrodka nie ma dostępu.

Potem zrobiła rzecz trudniejszą. Zgodziła się podać obecne nazwisko, adres, numer dokumentu. Zgodziła się być widoczna.

Na końcu powiedziała:

— Chcę też, żeby wiedział mój brat. Ale proszę nie obiecywać mu, że będę taka, jaką zapamiętał.

ROZDZIAŁ 9

Dwie filiżanki

Lato 2003 roku

Nina wybrała kawiarnię przy dworcu, ponieważ nie miała odwagi zaprosić matki do mieszkania ani wrócić z nią do dawnego domu. Usiadła przy stoliku, z którego widziała oba wejścia. Później wielokrotnie robiła to samo, nazywając ten zwyczaj wygodą, chociaż tak naprawdę chodziło o możliwość zauważenia osoby, która zbliża się od tyłu.

Teresa przyjechała z torbą podróżną. Miała w niej sweter, mały słoik konfitury i ciasto owinięte w folię. Nina patrzyła na te rzeczy z mieszaniną wzruszenia i złości. Chciała usłyszeć pytanie o lata, których matka nie widziała, a dostała dowód, że pamięta jej ulubione owoce.

— Schudłaś — powiedziała Teresa.

— Zawsze byłam szczupła.

— Wiem. Tylko tak mówię.

Zamówiły kawę. Matka wsypała dwie łyżeczki cukru, zamieszała, spróbowała i wsypała trzecią. Nina nigdy wcześniej nie zauważyła, jak wiele czasu można poświęcić filiżance, kiedy nie umie się rozpocząć rozmowy.

— Marek wie, że się spotykamy? — zapytała w końcu.

Teresa położyła łyżeczkę na spodku.

— Nie powiedziałam mu jeszcze.

— O mnie też nie?

— To nie jest takie proste.

Nina odwróciła wzrok do okna. Ludzie na przystanku zmieniali miejsca, przepuszczając wychodzących z autobusu. Każdy dokądś jechał. Ona miała wrażenie, że siedzi w tym samym pomieszczeniu od ośmiu lat, tylko dorośli wymieniają meble.

— Mamo, ja żyję. Co w tym jest nieprostego?

Teresa zaczęła mówić o lekarzach, o lęku Marka, o tym, że chłopiec źle znosi wracanie do przeszłości. Wernik twierdził, że nagły kontakt może go zdestabilizować. Borowiec kiedyś ostrzegał przed konsekwencjami ujawnienia nieprawidłowych dokumentów. Kobieta, która przyjęła Ninę, bała się stracić dom i zostać oskarżona o ukrywanie dziecka.

Każde zdanie przynosiło nową osobę, którą należało ochronić. Nina nie mogła znaleźć w tej kolejce miejsca dla siebie.

— A ty? — spytała. — Czego ty chcesz?

Matka spojrzała na nią z rozpaczą.

— Żebyście oboje byli bezpieczni.

— Ja nie pytam, jak ma to brzmieć. Pytam, czego chcesz.

Teresa zasłoniła usta dłonią. Przez chwilę Nina myślała, że matka wyjdzie. Zamiast tego zaczęła płakać, cicho i ze wstydem, tak żeby ludzie przy sąsiednim stole nie zauważyli.

— Nie wiem już, komu wierzyć — powiedziała.

Nina miała dziewiętnaście lat. Chciała wrócić do matki jako ktoś, kto potrzebuje pomocy. Tymczasem nagle znalazła się w roli dorosłej osoby, która powinna uspokoić matkę, znaleźć właściwe słowa i odłożyć własne pytania, aby obie mogły wyjść z kawiarni bez awantury.

Zrobiła to.

Przez lata wstydziła się właśnie tego: że podała serwetkę, powiedziała „nie płacz” i pozwoliła, by rozmowa skończyła się obietnicą, że niedługo znajdą lepszy moment. Nie dlatego, że chciała milczeć na zawsze. Dlatego, że w tamtej chwili cudzy płacz był dla niej ważniejszym alarmem niż własna złość.

Przy pożegnaniu Teresa pokazała zdjęcie Marka. Stał na szkolnym korytarzu z dyplomem w dłoni, poważny, chudy, z włosami opadającymi na czoło. Nina poczuła dumę i zazdrość jednocześnie.

— Dobrze sobie radzi — powiedziała matka.

Nina usłyszała w tym coś, czego Teresa nie wypowiedziała: nie przychodź i nie zepsuj tego.

Później zrozumiała, że również sama dopisała część zdania.

Wracała pociągiem, trzymając torbę z jedzeniem na kolanach. Miała adres brata. Mogła do niego napisać. W zeszycie zaczęła list od słów: „Nie wiem, co ci o mnie powiedzieli”. Skreśliła je, napisała inne, potem wyrwała kartkę. Nie dlatego, że istniał zakaz silniejszy od wszystkich jej możliwości. Dlatego, że była już wystarczająco dorosła, by wiedzieć, jak bardzo może zaboleć odpowiedź.

Po powrocie poszła do pracy. Przyniesiono książkę z oderwaną okładką, rachunek do zapłacenia i zamówienie, które trzeba było skończyć przed końcem tygodnia. Zwykłe rzeczy wypełniły miejsce po niedokończonym liście. Potem pojawiły się następne.

Nie zniknęła po raz drugi w jednej chwili.

Oddalała się po trochu, nazywając każdy kolejny dzień przygotowaniem do rozmowy, którą wreszcie odbędzie.

ROZDZIAŁ 10

Dwoje dorosłych

Spotkali się w pokoju, który wyglądał jak miejsce przeznaczone do rozmów o kredycie. Jasny stół, trzy krzesła, roślina z zakurzonymi liśćmi. Na ścianie wisiał zegar spieszący się o cztery minuty. Marek sprawdził tę różnicę dwa razy, zanim otworzyły się drzwi.

Kobieta weszła sama.

Nie miała zielonego swetra ani warkocza. Nosiła ciemną kurtkę, spodnie poplamione odrobiną białego kleju i krótkie włosy z siwym pasmem przy skroni. Zatrzymała się przy stole, jakby nagle zapomniała, po co przyszła.

Marek wstał.

Przez chwilę oboje czekali, aż stanie się coś, co rozwiąże trudność pierwszego gestu.

— Cześć — powiedziała.

— Cześć.

Usiedli naprzeciw siebie. Aleksandra została za drzwiami. Wyjaśniła wcześniej, że ustalenie tożsamości nie kończy się na wzruszającym spotkaniu. Były dokumenty, świadkowie, dalsze czynności. Marek był jej wdzięczny za ten chłodny porządek, choć czuł jednocześnie, że chciałby go odrzucić.

Kobieta wyjęła z torebki małą kopertę.

— Mam zdjęcie, którego u mamy chyba nie było.

Przedstawiało kuchnię babci. Marek stał na taborecie z mąką na włosach. Natalia siedziała na stole, trzymając miskę. W rogu fotografii znajdowała się ręka ich ojca. Tylko ręka, bez twarzy. To właśnie ona uderzyła Marka najmocniej: kciuk z uszkodzonym paznokciem, pamiątka po pracy w warsztacie.

— Skąd je masz?

— Hanna schowała kilka rzeczy, kiedy wynosiła nasze ubrania z pokoju. Przysłała mi je później.

Marek odsunął zdjęcie o kilka centymetrów. Chciał zobaczyć kobietę, nie porównywać jej bez końca z dzieckiem.

— Jak się nazywasz?

— W dokumentach Nina Sendecka. Tak nazywała się kobieta, która mnie przyjęła. To długa historia.

— Wszystkie twoje historie są długie.

Zobaczył, że zdanie ją zraniło. Nie przeprosił od razu.

— Tak — odpowiedziała. — Niektórych sama nie znam do końca.

— Wiedziałaś, że żyję?

— Najpierw tak. Potem mówiono mi, że wyjechaliście z mamą. Że nie chcecie kontaktu. Że mogę wam zaszkodzić. Później byłam już dorosła i potrafiłam sprawdzić więcej. Wtedy zaczęłam się bać rzeczy, których nikt nie musiał mi mówić.

— Jakich?

Natalia spojrzała na swoje dłonie.

— Że ułożyłeś sobie życie. Że okaże się, że naprawdę mnie nienawidzisz. Że będę musiała wyjaśnić, dlaczego nie wróciłam wcześniej. A z każdym rokiem to ostatnie stawało się trudniejsze.

Nie było w tej odpowiedzi niczego, co dałoby się nazwać wystarczającym powodem. Była za to prawda, której Marek nie umiał odrzucić tylko dlatego, że bolała.

— Mama wiedziała.

— Wiedziała, że przeżyłam. Spotkałyśmy się dwa razy. Potem kontakt się urwał. Myślałam, że powiedziała ci więcej.

Marek opuścił głowę.

— Zostawiliście mnie z czymś, czego nie zrobiłem.

Natalia zacisnęła usta.

— Mnie zostawili z myślą, że to zrobiłeś.

Podniósł wzrok.

— Zamknąłem drzwi?

— Widziałam cię po drugiej stronie. Tak to pamiętałam. Dopiero kaseta pokazała mi, że stałeś przy innych drzwiach. Że ktoś później dołożył do tej sceny własne zdanie.

— Jaką masz kasetę?

— Fragmenty. Nie całość. Tę, którą zabrałam jako dziecko, oddałam Hannie, żeby jej nie znaleźli. Przez lata sądziłyśmy, że zaginęła. Marta napisała, że Leon robił kopie i zachował część u siebie. Kamil pomógł mi je odczytać.

Marek spojrzał na szybę w drzwiach. Wiedział, że rozmowa o dowodach nie powinna odbywać się wyłącznie między nimi.

— Wszystko powiedziałaś Aleksandrze?

— Tak. Także to, że uciekłam z tamtego domu i zostawiłam Kamila. Niczego ładnego ze mnie nie zrobiłam.

Zapadła cisza.

Natalia wyciągnęła rękę do leżącego zdjęcia. Na wewnętrznej stronie nadgarstka miała małą bliznę w kształcie przecinka. Marek przypomniał sobie rozbitą szklankę i siostrę tłumaczącą babci, że to ona stłukła, chociaż winny był on. Nie powiedział o tym. Po raz pierwszy nie potrzebował następnego testu.

— Mogę cię przytulić? — zapytał.

Natalia skinęła głową.

Objęli się niezręcznie, bokiem, bo między nimi przeszkadzał stół. Potem wstali i spróbowali jeszcze raz. Marek nie poczuł odzyskanego dzieciństwa. Poczuł kurtkę, zimne dłonie i czyjś nierówny oddech przy uchu.

To wystarczyło, żeby zaczął płakać.

Gdy wychodzili, Natalia zatrzymała się przy drzwiach.

— Nie nazywaj mnie przy wszystkich Natalką. Jeszcze nie umiem.

— Dobrze. A ty nie mów do mnie Mareczek.

Uśmiechnęła się krótko, mimo mokrych policzków.

Pierwsza rzecz, którą ustalili jako dorośli, była niewielka. Oboje uznali, że na początek może taka być.

ROZDZIAŁ 11

Syn Hanny

Hanna Sowa mieszkała w domu pachnącym mydłem i gotowaną cebulą. Kiedy Marek przyjechał z Aleksandrą, na kuchence stał garnek zupy. Kobieta wyłączyła gaz, zanim się z nimi przywitała, jakby obowiązek niedopuszczenia do wykipienia był ostatnią rzeczą, którą nadal potrafiła kontrolować.

— On niczego takiego nie zrobił — powiedziała.

Aleksandra usiadła przy stole.

— Chcemy ustalić, co się stało. Pani syn ma obrońcę. Dzisiaj rozmawiamy o dawnym ośrodku i o tym, jak doszło do jego spotkania z panią Sendecką.

Hanna zmieszała się, słysząc nazwisko Natalii.

— Mówiłam na nią Nina tak długo, że teraz nie wiem, co jest właściwe.

— To, czego ona potrzebuje — odpowiedział Marek.

Kobieta spojrzała na niego po raz pierwszy uważniej. W jej twarzy zobaczył jednocześnie rozpoznanie i lęk.

— A ty jesteś podobny do matki.