Bezpłatny fragment - Niemiecki w dialogach

Wstęp

Literatura to coś znacznie więcej niż zbiór zapisanych słów. To spotkanie z drugim człowiekiem, jego doświadczeniami, emocjami i sposobem patrzenia na świat. Dobra książka potrafi rozbawić, wzruszyć, zainspirować, a czasem zmusić do zadania pytań, na które nie ma prostych odpowiedzi. Nic więc dziwnego, że rozmowy o książkach należą do najciekawszych i najbardziej rozwijających form komunikacji.

Ta książka powstała z myślą o osobach uczących się języka niemieckiego na poziomie B1–B2, które chcą swobodniej rozmawiać o literaturze. Nie jest to podręcznik historii literatury ani zbiór szczegółowych analiz. To przede wszystkim praktyczny przewodnik po języku, którym naprawdę rozmawia się o książkach — w księgarni, bibliotece, kawiarni, na zajęciach językowych czy w gronie przyjaciół.

Głównym bohaterem dialogów jest Noah, dwudziestoośmioletni mieszkaniec Magdeburga i miłośnik literatury. Rozmawia z przyjaciółmi oraz pracownicą księgarni o znanych i cenionych książkach z różnych epok i gatunków. Wspólnie zastanawiają się nad fabułą, bohaterami, przesłaniem, stylem autorów oraz powodami, dla których niektóre dzieła od dziesięcioleci pozostają ważne dla kolejnych pokoleń czytelników.

W książce znajdziesz rozmowy poświęcone zarówno klasyce literatury światowej, jak i współczesnym bestsellerom. Pojawią się powieści Olgi Tokarczuk, Michela Houellebecqa, J.R.R. Tolkiena, J.K. Rowling, Stephena Kinga, Umberta Eco i wielu innych autorów. Każdy dialog został napisany w naturalnym, współczesnym języku niemieckim, z uwzględnieniem słownictwa oraz konstrukcji charakterystycznych dla poziomu B1–B2.

Aby nauka była wygodniejsza, każda niemiecka wypowiedź została od razu przetłumaczona na język polski. Dzięki temu możesz na bieżąco porównywać oba języki, zwracać uwagę na różnice w budowie zdań i szybciej przyswajać nowe słownictwo. Na końcu każdego rozdziału znajdziesz również zestaw najważniejszych słów i praktycznych wyrażeń, które pomogą Ci prowadzić własne rozmowy o literaturze. Wiele z nich się powtarza, żebyś nie musiał pamiętać, gdzie ich szukać — a pamiętał o tym, jak pięknie jest czytać i mówić o książkach.

Mam nadzieję, że ta książka będzie dla Ciebie nie tylko pomocą w nauce języka niemieckiego, lecz także inspiracją do sięgania po nowe lektury. Być może odkryjesz autora, którego wcześniej nie znałeś, wrócisz do książki przeczytanej wiele lat temu albo spojrzysz na dobrze znaną historię z zupełnie innej perspektywy. Zacznij od dowolnego dialogu. Wróć ze mną do ulubionej lektury sprzed lat.

Życzę Ci wielu inspirujących rozmów, ciekawych odkryć i przede wszystkim radości z czytania — zarówno po polsku, jak i po niemiecku. Denn jedes gute Buch beginnt mit einer einzigen geöffneten Seite — każda dobra książka zaczyna się od otwarcia pierwszej strony.

Lass uns
über Literatur
sprechen!

Dialog 1
In der Buchhandlung

Ort: Magdeburg, eine kleine unabhängige Buchhandlung in der Innenstadt.

Miejsce: Magdeburg, mała niezależna księgarnia w centrum miasta.

Zeit: Ein warmer Sommertag im Juli.

Czas: Ciepły letni dzień w lipcu.

Die Sonne steht hoch am Himmel. Durch die großen Fenster der Buchhandlung fallen helle Lichtstreifen auf die Holzböden. Draußen sitzen Menschen in Cafés, Fahrräder fahren langsam an den Schaufenstern vorbei. Noah, 28 Jahre alt, lebt seit einigen Jahren in Magdeburg. Er kommt oft in diese Buchhandlung, weil er Bücher nicht nur kaufen, sondern entdecken möchte. Er sucht keine Bestsellerlisten ab, sondern Geschichten, die ihn zum Nachdenken bringen. Słońce stoi wysoko na niebie. Przez duże okna księgarni jasne smugi światła padają na drewniane podłogi. Na zewnątrz ludzie siedzą w kawiarniach, a rowery powoli przejeżdżają obok witryn. Noah ma 28 lat i od kilku lat mieszka w Magdeburgu. Często przychodzi do tej księgarni, ponieważ chce nie tylko kupować książki, ale również je odkrywać. Nie przegląda list bestsellerów, lecz szuka historii, które skłaniają go do myślenia.

Noah betritt den Laden, nimmt seine Sonnenbrille ab und schaut sich kurz um. Zwischen den Regalen stehen bereits einige Kunden. Hinter dem Tresen sortiert eine Buchhändlerin neue Bücher. Noah wchodzi do księgarni, zdejmuje okulary przeciwsłoneczne i krótko się rozgląda. Między regałami stoi już kilku klientów. Za ladą księgarka układa nowe książki.

Noah: Guten Tag. Entschuldigung, könnten Sie mir vielleicht ein paar Bücher empfehlen? Dzień dobry. Przepraszam, czy mogłaby mi pani polecić kilka książek?

Buchhändlerin: Guten Tag. Natürlich. Suchen Sie etwas Bestimmtes oder möchten Sie einfach ein bisschen stöbern? Dzień dobry. Oczywiście. Szuka pan czegoś konkretnego czy chce się pan po prostu trochę rozejrzeć?

Noah: Eigentlich beides. Ich habe keine konkrete Liste dabei, aber ich suche etwas Interessantes. In letzter Zeit habe ich das Gefühl, dass ich immer dieselben Themen lese. Ich möchte etwas Neues entdecken. Właściwie jedno i drugie. Nie mam ze sobą konkretnej listy, ale szukam czegoś interesującego. Ostatnio mam wrażenie, że ciągle czytam o tych samych tematach. Chciałbym odkryć coś nowego.

Buchhändlerin: Das kenne ich. Manchmal braucht man einfach einen neuen Blickwinkel. Welche Bücher interessieren Sie normalerweise? Znam to. Czasami po prostu potrzebujemy nowej perspektywy. Jakie książki zazwyczaj pana interesują?

Noah: Sehr unterschiedliche. Ich lese gerne Psychologie, besonders Bücher über menschliches Verhalten, Beziehungen und die Frage, warum Menschen so handeln, wie sie handeln. Aber ich interessiere mich auch für Popkultur, Gesellschaft und Reportagen. Bardzo różne. Chętnie czytam książki psychologiczne, szczególnie te o ludzkim zachowaniu, relacjach i o tym, dlaczego ludzie postępują tak, jak postępują. Interesuję się jednak również popkulturą, społeczeństwem i reportażami.

Buchhändlerin: Das ist eine spannende Mischung. Also eher Sachbücher? To interesujące połączenie. Czyli raczej literatura faktu i książki popularnonaukowe?

Noah: Nicht nur. Ich lese auch Romane, aber ich mag Bücher, die etwas über Menschen erzählen. Ich interessiere mich weniger für reine Unterhaltung. Ein Buch sollte bei mir etwas auslösen. Nie tylko. Czytam również powieści, ale lubię książki, które mówią coś o ludziach. Mniej interesuje mnie czysta rozrywka. Książka powinna coś we mnie wywoływać.

Buchhändlerin: Dann würde ich Ihnen diese Abteilung empfehlen. Hier finden Sie Psychologie, Gesellschaft und moderne Kultur. Viele unserer Kunden suchen momentan Bücher über soziale Medien, Identität und die Veränderungen unserer Gesellschaft. W takim razie poleciłabym panu ten dział. Znajdzie pan tutaj psychologię, tematykę społeczną i współczesną kulturę. Wielu naszych klientów szuka obecnie książek o mediach społecznościowych, tożsamości i przemianach zachodzących w naszym społeczeństwie.

Noah: Das klingt interessant. Gerade das Thema Identität beschäftigt mich sehr. Ich finde es spannend, wie Menschen sich selbst sehen und wie stark sie von ihrer Umgebung beeinflusst werden. To brzmi interesująco. Szczególnie temat tożsamości bardzo mnie zajmuje. Fascynuje mnie to, jak ludzie postrzegają samych siebie i jak silny wpływ wywiera na nich otoczenie.

Buchhändlerin: Dann könnten diese Titel etwas für Sie sein. Dieses Buch beschäftigt sich mit der Frage, wie unser Umfeld unsere Entscheidungen beeinflusst. Und hier haben wir einen bekannten Autor, der über die menschliche Psyche schreibt. W takim razie te tytuły mogą być dla pana odpowiednie. Ta książka zajmuje się pytaniem, w jaki sposób nasze otoczenie wpływa na nasze decyzje. A tutaj mamy znanego autora, który pisze o ludzkiej psychice.

Noah: Klingt gut. Ich mag Bücher, die wissenschaftlich sind, aber trotzdem verständlich geschrieben wurden. Brzmi dobrze. Lubię książki, które mają naukowy charakter, ale mimo to są napisane w przystępny sposób.

Buchhändlerin: Das ist heute tatsächlich eine Herausforderung. Manche Fachbücher sind so kompliziert geschrieben, dass man nach zehn Seiten keine Lust mehr hat. To rzeczywiście jest dziś pewnym wyzwaniem. Niektóre książki specjalistyczne są napisane tak skomplikowanym językiem, że po dziesięciu stronach człowiek traci ochotę na dalsze czytanie.

Noah: Genau. Ich möchte beim Lesen nicht das Gefühl haben, eine Prüfung vorzubereiten. Ein gutes Buch sollte Wissen vermitteln, aber trotzdem lebendig sein. Dokładnie. Nie chcę podczas czytania mieć wrażenia, że przygotowuję się do egzaminu. Dobra książka powinna przekazywać wiedzę, ale jednocześnie być napisana żywym językiem.

Buchhändlerin: Da stimme ich Ihnen zu. Vielleicht interessieren Sie auch Reportagen. Wir haben einige sehr gute Bücher über Menschen, verschiedene Länder und gesellschaftliche Probleme. Zgadzam się z panem. Być może zainteresują pana również reportaże. Mamy kilka bardzo dobrych książek o ludziach, różnych krajach i problemach społecznych.

Noah: Ja, Reportagen lese ich besonders gerne. Ich finde echte Geschichten oft spannender als erfundene. Das Leben schreibt manchmal die unglaublichsten Geschichten. Tak, reportaże czytam szczególnie chętnie. Prawdziwe historie często uważam za ciekawsze od tych wymyślonych. Życie pisze czasami najbardziej niewiarygodne historie.

Buchhändlerin: Das stimmt. Gerade gute Reportagen zeigen nicht nur Fakten, sondern auch persönliche Schicksale. Man versteht dadurch die Welt besser. To prawda. Właśnie dobre reportaże pokazują nie tylko fakty, ale również osobiste losy ludzi. Dzięki temu można lepiej zrozumieć świat.

Noah: Genau das suche ich. Ich möchte nicht nur Informationen sammeln. Ich möchte verstehen, warum Menschen bestimmte Erfahrungen machen. Właśnie tego szukam. Nie chcę tylko zbierać informacji. Chcę zrozumieć, dlaczego ludzie mają określone doświadczenia.

Buchhändlerin: Dann könnten Sie auch einen Blick auf diese Bücher über Kultur werfen. Hier geht es um Musik, Film, Internet und den Einfluss von Popkultur auf unsere Gesellschaft. W takim razie może pan również zajrzeć do tych książek o kulturze. Mowa w nich o muzyce, filmie, internecie oraz wpływie popkultury na nasze społeczeństwo.

Noah: Das interessiert mich sehr. Viele Menschen unterschätzen Popkultur. Dabei erzählen Filme, Serien und Musik viel über eine bestimmte Zeit. To bardzo mnie interesuje. Wiele osób nie docenia popkultury. Tymczasem filmy, seriale i muzyka mówią bardzo wiele o konkretnej epoce.

Buchhändlerin: Da haben Sie recht. Popkultur ist oft ein Spiegel der Gesellschaft. Was Menschen hören, sehen und lesen, sagt viel über ihre Werte und Wünsche aus. Ma pan rację. Popkultura jest często zwierciadłem społeczeństwa. To, czego ludzie słuchają, co oglądają i czytają, mówi wiele o ich wartościach i pragnieniach.

Noah: Das sehe ich genauso. Manchmal kann man eine Generation besser verstehen, wenn man ihre Musik oder ihre Filme betrachtet. Widzę to dokładnie tak samo. Czasami można lepiej zrozumieć dane pokolenie, przyglądając się jego muzyce albo filmom.

Buchhändlerin: Sie scheinen ein Leser zu sein, der nicht einfach nur Geschichten sucht, sondern Zusammenhänge. Wydaje się pan czytelnikiem, który nie szuka jedynie historii, lecz także powiązań i szerszego kontekstu.

Noah: Vielleicht. Für mich ist Lesen eine Art Gespräch mit anderen Menschen. Auch mit Menschen, die ich nie kennenlernen werde. Być może. Dla mnie czytanie jest pewnego rodzaju rozmową z innymi ludźmi. Również z ludźmi, których nigdy nie poznam.

Buchhändlerin: Das ist eine schöne Beschreibung. Viele vergessen, dass Bücher eigentlich Begegnungen sind. To piękne określenie. Wiele osób zapomina, że książki są właściwie spotkaniami.

Noah: Ja. Und manchmal verändert ein einziges Buch die eigene Sicht auf die Welt. Tak. I czasami jedna jedyna książka zmienia nasze spojrzenie na świat.

Buchhändlerin: Dann würde ich Ihnen diese drei Bücher empfehlen. Ein psychologisches Sachbuch, eine Reportage und ein Buch über moderne Popkultur. Sie sind unterschiedlich, aber sie haben eine Gemeinsamkeit: Sie stellen Fragen. W takim razie poleciłabym panu te trzy książki. Jedną książkę psychologiczną, jeden reportaż i jedną książkę o współczesnej popkulturze. Są różne, ale mają jedną wspólną cechę: stawiają pytania.

Noah: Perfekt. Genau solche Bücher suche ich. Idealnie. Właśnie takich książek szukam.

Buchhändlerin: Dann wünsche ich Ihnen viel Freude beim Lesen. Vielleicht erzählen Sie mir beim nächsten Besuch, welches Buch Sie am meisten überzeugt hat. W takim razie życzę panu dużo przyjemności z czytania. Może podczas następnej wizyty opowie mi pan, która książka najbardziej pana przekonała.

Noah: Das mache ich gerne. Vielen Dank für die Empfehlungen. Z przyjemnością. Bardzo dziękuję za polecenia.

Noah bezahlt die Bücher und verlässt die Buchhandlung. Draußen ist es immer noch warm. Er setzt sich auf eine Bank in der Nähe des Marktplatzes und blättert neugierig durch die ersten Seiten. Für ihn beginnt Lesen nicht mit der ersten Seite eines Buches, sondern mit der Frage, warum ein bestimmtes Buch seinen Weg gekreuzt hat. Noah płaci za książki i wychodzi z księgarni. Na zewnątrz wciąż jest ciepło. Siada na ławce w pobliżu rynku i z ciekawością przegląda pierwsze strony. Dla niego czytanie nie zaczyna się od pierwszej strony książki, lecz od pytania, dlaczego właśnie ta konkretna książka pojawiła się na jego drodze.

Wortschatz

Substantive

die Buchhandlung, die Buchhandlungen — księgarnia, księgarnie
die Buchhändlerin, die Buchhändlerinnen — księgarka, księgarki
der Kunde, die Kunden — klient, klienci
der Tresen, die Tresen — lada, lady
das Regal, die Regale — regał, regały
der Blickwinkel, die Blickwinkel — punkt widzenia, punkty widzenia
das Thema, die Themen — temat, tematy
die Psychologie (nur Sg.) — psychologia
das menschliche Verhalten (nur Sg.) — ludzkie zachowanie
die Beziehung, die Beziehungen — relacja, relacje
die Popkultur (nur Sg.) — popkultura
die Gesellschaft, die Gesellschaften — społeczeństwo, społeczeństwa
die Reportage, die Reportagen — reportaż, reportaże
das Sachbuch, die Sachbücher — książka popularnonaukowa, książki popularnonaukowe
die Unterhaltung (nur Sg.) — rozrywka
die Abteilung, die Abteilungen — dział, działy
die sozialen Medien (nur Pl.) — media społecznościowe
die Identität, die Identitäten — tożsamość, tożsamości
die Veränderung, die Veränderungen — zmiana, zmiany
die Umgebung, die Umgebungen — otoczenie, otoczenia
das Umfeld, die Umfelder — otoczenie, środowisko
die Entscheidung, die Entscheidungen — decyzja, decyzje
die Psyche, die Psychen — psychika, psychiki
die Herausforderung, die Herausforderungen — wyzwanie, wyzwania
das Fachbuch, die Fachbücher — książka specjalistyczna, książki specjalistyczne
das Wissen (nur Sg.) — wiedza
das gesellschaftliche Problem, die gesellschaftlichen Probleme — problem społeczny, problemy społeczne
das Schicksal, die Schicksale — los, losy
die Erfahrung, die Erfahrungen — doświadczenie, doświadczenia
der Einfluss, die Einflüsse — wpływ, wpływy
der Spiegel, die Spiegel — lustro, zwierciadło
der Wert, die Werte — wartość, wartości
der Wunsch, die Wünsche — pragnienie, pragnienia
die Generation, die Generationen — pokolenie, pokolenia
der Zusammenhang, die Zusammenhänge — związek, kontekst; związki, konteksty
die Begegnung, die Begegnungen — spotkanie, spotkania
die Gemeinsamkeit, die Gemeinsamkeiten — wspólna cecha, wspólne cechy
die Sicht auf die Welt (nur Sg.) — spojrzenie na świat

Verben

stöbern — przeglądać, szperać
entdecken — odkrywać
empfehlen — polecać
beeinflussen — wpływać na
vermitteln — przekazywać
unterschätzen — nie doceniać
überzeugen — przekonywać
blättern — kartkować, przeglądać

Adjektive und Adverbien

wissenschaftlich — naukowy, naukowo
verständlich — zrozumiały, zrozumiale
lebendig — żywy, barwny
erfunden — wymyślony, fikcyjny
unglaublich — niewiarygodny

Ausdrücke und Wendungen

verständlich geschrieben — napisany w zrozumiały sposób
Wissen vermitteln — przekazywać wiedzę
zum Nachdenken bringen — skłaniać do myślenia
etwas auslösen — wywoływać coś
einen Blick auf etwas werfen — rzucić okiem na coś, przyjrzeć się czemuś
jemandem zustimmen — zgadzać się z kimś
etwas gemeinsam haben — mieć coś wspólnego
jemanden überzeugen — przekonać kogoś
durch die Seiten blättern — kartkować, przeglądać strony
sich für etwas interessieren — interesować się czymś
sich mit etwas beschäftigen — zajmować się czymś
die Sicht auf die Welt verändern — zmieniać spojrzenie na świat

Beispiele

Ich suche etwas, das mich zum Nachdenken bringt. Szukam czegoś, co skłoni mnie do myślenia.

Ich interessiere mich besonders für… Szczególnie interesuję się…

Ich möchte meinen Horizont erweitern. Chcę poszerzyć swoje horyzonty.

Ein gutes Buch sollte Fragen stellen. Dobra książka powinna stawiać pytania.

Dieses Thema beschäftigt mich schon lange. Ten temat od dawna mnie zajmuje.

Ich finde es spannend, wie… Uważam za ciekawe, jak…

Das Buch hat meine Sichtweise verändert. Ta książka zmieniła mój sposób patrzenia.

Dialog 2
Taghaus, Nachthaus von Olga Tokarczuk

Ort: Magdeburg, ein kleines Café in der Nähe des Stadtparks.

Miejsce: Magdeburg, mała kawiarnia w pobliżu parku miejskiego.

Zeit: Ein sonniger Nachmittag im August.

Czas: Słoneczne popołudnie w sierpniu.

Es ist ein warmer Sommertag. Auf der Terrasse des Cafés sitzen Menschen mit Kaffee und Kuchen. Die Bäume bewegen sich leicht im Wind. Noah sitzt an einem kleinen Tisch mit seiner Freundin Anna. Zwischen ihnen liegt ein aufgeschlagenes Buch. Anna hat gerade ein Buch aus ihrer Tasche genommen. Jest ciepły letni dzień. Na tarasie kawiarni siedzą ludzie przy kawie i ciastku. Drzewa lekko poruszają się na wietrze. Noah siedzi przy małym stoliku ze swoją przyjaciółką Anną. Między nimi leży otwarta książka. Anna właśnie wyjęła książkę ze swojej torby.

Anna: Ich habe dir doch erzählt, dass ich in letzter Zeit mehr polnische Literatur lesen möchte. Ich habe jetzt ein Buch von Olga Tokarczuk angefangen. Przecież mówiłam ci, że ostatnio chciałabym czytać więcej polskiej literatury. Zaczęłam właśnie książkę Olgi Tokarczuk.

Noah: Wirklich? Welches Buch? Naprawdę? Jaką książkę?

Anna: „Taghaus, Nachthaus“. „Dom dzienny, dom nocny”.

Noah: Ah, Dom dzienny, dom nocny. Ich kenne den Titel, aber ich habe es noch nicht gelesen. Wie gefällt es dir? Ach, „Dom dzienny, dom nocny”. Znam ten tytuł, ale jeszcze tego nie czytałem. Jak ci się podoba?

Anna: Es ist ganz anders, als ich erwartet habe. Am Anfang dachte ich, es wäre eine klassische Geschichte über einen bestimmten Ort. Aber dann habe ich gemerkt, dass es eigentlich viel mehr ist. Jest zupełnie inna, niż się spodziewałam. Na początku myślałam, że będzie to klasyczna opowieść o konkretnym miejscu. Później jednak zauważyłam, że tak naprawdę jest czymś znacznie więcej.

Noah: Was meinst du damit? Co masz na myśli?

Anna: Das Buch erzählt nicht nur von einem Haus oder einer Landschaft. Es erzählt von Erinnerungen, von Menschen, die dort gelebt haben, von Vergangenheit und Gegenwart. Es ist wie ein Mosaik aus vielen verschiedenen Geschichten. Książka opowiada nie tylko o domu czy krajobrazie. Opowiada o wspomnieniach, o ludziach, którzy tam żyli, o przeszłości i teraźniejszości. Jest jak mozaika złożona z wielu różnych historii.

Noah: Das klingt typisch für Tokarczuk. Sie interessiert sich oft nicht nur für einzelne Personen, sondern für die Verbindungen zwischen Menschen, Orten und Zeiten. To brzmi typowo dla Tokarczuk. Często interesują ją nie tylko pojedyncze osoby, lecz także związki między ludźmi, miejscami i różnymi czasami.

Anna: Genau. Ich finde besonders interessant, dass das Buch keine einfache, lineare Handlung hat. Man muss langsam lesen und sich auf die Atmosphäre konzentrieren. Dokładnie. Szczególnie interesujące jest dla mnie to, że książka nie ma prostej, linearnej fabuły. Trzeba czytać ją powoli i skupić się na atmosferze.

Noah: Viele Leser mögen solche Bücher nicht. Sie erwarten eine klare Geschichte mit Anfang, Höhepunkt und Ende. Wielu czytelników nie lubi takich książek. Oczekują wyraźnej historii z początkiem, punktem kulminacyjnym i zakończeniem.

Anna: Ja, aber gerade diese Form gefällt mir. Das Leben funktioniert schließlich auch nicht wie ein perfekt geordneter Roman. Unsere Erinnerungen sind auch nicht chronologisch. Man erinnert sich manchmal plötzlich an eine Kleinigkeit aus der Vergangenheit. Tak, ale właśnie ta forma mi się podoba. Przecież życie również nie przebiega jak idealnie uporządkowana powieść. Nasze wspomnienia także nie są chronologiczne. Czasami nagle przypominamy sobie jakiś drobiazg z przeszłości.

Noah: Das ist ein sehr interessanter Punkt. Vielleicht versucht Tokarczuk zu zeigen, dass Zeit nicht nur eine gerade Linie ist. To bardzo interesująca uwaga. Być może Tokarczuk próbuje pokazać, że czas nie jest tylko prostą linią.

Anna: Genau. Im Buch verschwimmen manchmal die Grenzen zwischen Vergangenheit und Gegenwart. Man hat das Gefühl, dass alte Geschichten immer noch existieren. Dokładnie. W książce granice między przeszłością a teraźniejszością czasami się zacierają. Ma się wrażenie, że dawne historie wciąż istnieją.

Noah: Ich mag Bücher, die Orte lebendig machen. Manche Autoren beschreiben einen Ort so, dass er fast wie eine eigene Figur wirkt. Lubię książki, które ożywiają miejsca. Niektórzy autorzy opisują dane miejsce w taki sposób, że wydaje się ono niemal osobnym bohaterem.

Anna: Das passiert hier auch. Die Landschaft spielt eine wichtige Rolle. Die Natur, die Dörfer und die Häuser haben fast eine eigene Geschichte. Tutaj dzieje się podobnie. Krajobraz odgrywa ważną rolę. Przyroda, wioski i domy mają niemal własną historię.

Noah: Das erinnert mich an die Idee, dass jeder Ort ein Gedächtnis hat. Menschen verschwinden, aber ihre Spuren bleiben. Przypomina mi to ideę, że każde miejsce ma swoją pamięć. Ludzie znikają, ale ich ślady pozostają.

Anna: Ja, genau. Das Buch zeigt, dass ein Haus nicht nur aus Wänden besteht. Es besteht auch aus den Geschichten der Menschen, die dort gelebt haben. Tak, dokładnie. Książka pokazuje, że dom nie składa się wyłącznie ze ścian. Tworzą go również historie ludzi, którzy w nim żyli.

Noah: Das gefällt mir. Besonders, weil viele Menschen heute sehr schnell leben. Sie ziehen um, wechseln Orte und vergessen oft, dass jeder Platz eine Vergangenheit hat. To mi się podoba. Szczególnie dlatego, że wielu ludzi żyje dziś bardzo szybko. Przeprowadzają się, zmieniają miejsca i często zapominają, że każde miejsce ma swoją przeszłość.

Anna: Tokarczuk schreibt sehr poetisch, aber gleichzeitig beschäftigt sie sich mit wichtigen Fragen. Zum Beispiel: Wer sind wir? Was bleibt von uns nach unserem Leben? Wie beeinflusst uns die Vergangenheit? Tokarczuk pisze bardzo poetycko, ale jednocześnie zajmuje się ważnymi pytaniami. Na przykład: Kim jesteśmy? Co pozostaje po nas po śmierci? Jak wpływa na nas przeszłość?

Noah: Das sind große Fragen. Ich glaube, deshalb interessieren sich viele Menschen für ihre Bücher. Sie lesen nicht nur eine Geschichte, sondern denken über sich selbst nach. To wielkie pytania. Myślę, że właśnie dlatego tak wielu ludzi interesuje się jej książkami. Nie tylko czytają jakąś historię, lecz także zastanawiają się nad samymi sobą.

Anna: Genau. Nach einigen Kapiteln musste ich das Buch weglegen und einfach darüber nachdenken. Dokładnie. Po kilku rozdziałach musiałam odłożyć książkę i po prostu się nad tym wszystkim zastanowić.

Noah: Das ist für mich ein Zeichen eines guten Buches. Wenn man nach dem Lesen nicht sofort zum nächsten Thema übergeht. Dla mnie to oznaka dobrej książki. Kiedy po przeczytaniu nie przechodzi się od razu do następnego tematu.

Anna: Ja. Manche Bücher liest man schnell und vergisst sie schnell. Andere bleiben im Kopf. Tak. Niektóre książki czyta się szybko i szybko się o nich zapomina. Inne pozostają w pamięci.

Noah: Welche Figur oder Geschichte hat dich bisher besonders beeindruckt? Która postać albo historia zrobiła na tobie do tej pory największe wrażenie?

Anna: Eigentlich nicht eine einzelne Figur. Mehr die Stimmung. Dieses Gefühl, dass hinter jedem Menschen eine unbekannte Geschichte steckt. Właściwie nie jedna konkretna postać. Bardziej nastrój. To poczucie, że za każdym człowiekiem kryje się nieznana historia.

Noah: Das finde ich sehr menschlich. Jeder Mensch trägt etwas Unsichtbares in sich: Erinnerungen, Ängste, Hoffnungen. Uważam, że jest w tym coś bardzo ludzkiego. Każdy człowiek nosi w sobie coś niewidzialnego: wspomnienia, lęki, nadzieje.

Anna: Vielleicht ist das auch der Grund, warum Tokarczuk so viele Leser erreicht. Sie schreibt über einzelne Menschen, aber gleichzeitig über alle Menschen. Być może właśnie dlatego Tokarczuk dociera do tak wielu czytelników. Pisze o pojedynczych ludziach, a jednocześnie o nas wszystkich.

Noah: Jetzt bekomme ich Lust, das Buch auch zu lesen. Teraz sam nabieram ochoty, żeby przeczytać tę książkę.

Anna: Ich glaube, es würde dir gefallen. Besonders weil du dich für Psychologie und menschliches Verhalten interessierst. Myślę, że by ci się spodobała. Szczególnie dlatego, że interesujesz się psychologią i ludzkim zachowaniem.

Noah: Ja, wahrscheinlich. Ich suche oft Bücher, die erklären wollen, warum Menschen so sind, wie sie sind. Tak, prawdopodobnie. Często szukam książek, które próbują wyjaśnić, dlaczego ludzie są tacy, jacy są.

Anna: Dann ist Tokarczuk eine gute Wahl. Sie gibt nicht immer Antworten, aber sie stellt interessante Fragen. W takim razie Tokarczuk jest dobrym wyborem. Nie zawsze daje odpowiedzi, ale stawia interesujące pytania.

Noah: Vielleicht sind Fragen manchmal wichtiger als Antworten. Być może pytania są czasami ważniejsze niż odpowiedzi.

Anna: Genau. Und vielleicht ist das die größte Stärke guter Literatur. Dokładnie. I być może właśnie na tym polega największa siła dobrej literatury.

Die beiden sitzen noch lange im Café. Die Sonne beginnt langsam unterzugehen. Noah schaut auf das Buch, das Anna mitgebracht hat. Er schreibt sich den Titel in sein Handy. Er weiß, dass er dieses Buch nicht einfach lesen wird. Er wird sich Zeit dafür nehmen. Oboje jeszcze długo siedzą w kawiarni. Słońce zaczyna powoli zachodzić. Noah patrzy na książkę, którą przyniosła Anna. Zapisuje sobie tytuł w telefonie. Wie, że nie przeczyta tej książki po prostu w pośpiechu. Poświęci jej odpowiednio dużo czasu.

Wortschatz

Substantive

das Café, die Cafés — kawiarnia, kawiarnie
die Terrasse, die Terrassen — taras, tarasy
die Literatur (nur Sg.) — literatura
der Titel, die Titel — tytuł, tytuły
die Landschaft, die Landschaften — krajobraz, krajobrazy
die Erinnerung, die Erinnerungen — wspomnienie, wspomnienia
die Vergangenheit (nur Sg.) — przeszłość
die Gegenwart (nur Sg.) — teraźniejszość
das Mosaik, die Mosaike — mozaika, mozaiki
die Verbindung, die Verbindungen — związek, połączenie; związki, połączenia
die Handlung, die Handlungen — fabuła, fabuły
die Atmosphäre, die Atmosphären — atmosfera, atmosfery
der Leser, die Leser — czytelnik, czytelnicy
der Anfang, die Anfänge — początek, początki
der Höhepunkt, die Höhepunkte — punkt kulminacyjny, punkty kulminacyjne
das Ende, die Enden — koniec, zakończenie; końce, zakończenia
die Form, die Formen — forma, formy
die Kleinigkeit, die Kleinigkeiten — drobiazg, drobiazgi
die Grenze, die Grenzen — granica, granice
die Figur, die Figuren — postać, postacie
die Natur (nur Sg.) — przyroda, natura
das Dorf, die Dörfer — wieś, wioski
das Gedächtnis (nur Sg.) — pamięć
die Spur, die Spuren — ślad, ślady
die Wand, die Wände — ściana, ściany
die Frage, die Fragen — pytanie, pytania
das Kapitel, die Kapitel — rozdział, rozdziały
das Zeichen, die Zeichen — znak, oznaka; znaki
die Stimmung, die Stimmungen — nastrój, nastroje
die Angst, die Ängste — lęk, lęki
die Hoffnung, die Hoffnungen — nadzieja, nadzieje
der Grund, die Gründe — powód, powody
die Wahl, die Wahlen — wybór, wybory
die Antwort, die Antworten — odpowiedź, odpowiedzi
die Stärke, die Stärken — siła, mocna strona; siły, mocne strony

Verben

anfangen — zaczynać
erwarten — oczekiwać, spodziewać się
merken — zauważać, zdawać sobie sprawę
erzählen — opowiadać
sich interessieren für + Akk. — interesować się czymś
sich konzentrieren auf + Akk. — koncentrować się na czymś
sich erinnern an + Akk. — przypominać sobie, pamiętać o czymś
versuchen — próbować
verschwimmen — zacierać się, rozmywać się
existieren — istnieć
beschreiben — opisywać
wirken — sprawiać wrażenie, oddziaływać
verschwinden — znikać
bleiben — pozostawać
bestehen aus + Dat. — składać się z czegoś
umziehen — przeprowadzać się
wechseln — zmieniać
vergessen — zapominać
beeinflussen — wpływać na
weglegen — odkładać
nachdenken über + Akk. — zastanawiać się nad czymś
übergehen zu + Dat. — przechodzić do czegoś
beeindrucken — robić wrażenie, imponować
tragen — nosić
erreichen — docierać do, osiągać
mitbringen — przynosić ze sobą

Adjektive und Adverbien

sonnig — słoneczny
warm — ciepły
polnisch — polski
klassisch — klasyczny
linear — linearny
chronologisch — chronologiczny, chronologicznie
lebendig — żywy
poetisch — poetycki, poetycko
unbekannt — nieznany
unsichtbar — niewidzialny
menschlich — ludzki
wahrscheinlich — prawdopodobnie

Ausdrücke und Wendungen

ganz anders als erwartet — zupełnie inaczej, niż oczekiwano
Was meinst du damit? — Co masz przez to na myśli?
sich auf die Atmosphäre konzentrieren — skupić się na atmosferze
eine wichtige Rolle spielen — odgrywać ważną rolę
die Grenzen zwischen Vergangenheit und Gegenwart — granice między przeszłością a teraźniejszością
die Grenzen verschwimmen — granice zacierają się
einen Ort lebendig machen — ożywiać miejsce
eine eigene Geschichte haben — mieć własną historię
Spuren hinterlassen — pozostawiać ślady
sich mit wichtigen Fragen beschäftigen — zajmować się ważnymi pytaniami
über sich selbst nachdenken — zastanawiać się nad samym sobą
im Kopf bleiben — pozostawać w pamięci
hinter jemandem steckt eine Geschichte — za kimś kryje się jakaś historia
Lust bekommen, etwas zu tun — nabrać ochoty, żeby coś zrobić
eine gute Wahl sein — być dobrym wyborem
Fragen stellen — zadawać pytania
sich Zeit für etwas nehmen — poświęcić na coś czas

Beispiele

Das Buch ist ganz anders, als ich erwartet habe. Ta książka jest zupełnie inna, niż się spodziewałem.

Man muss sich auf die Atmosphäre konzentrieren. Trzeba skupić się na atmosferze.

Das Buch regt zum Nachdenken an. Książka skłania do refleksji.

Die Vergangenheit beeinflusst unsere Gegenwart. Przeszłość wpływa na naszą teraźniejszość.

Jeder Mensch trägt eine eigene Geschichte in sich. Każdy człowiek nosi w sobie własną historię.

Ein gutes Buch bleibt lange im Gedächtnis. Dobra książka długo pozostaje w pamięci.

Dialog 3
Mehr über Taghaus, Nachthaus

Ort: Magdeburg, Wohnung von Noah.

Miejsce: Magdeburg, mieszkanie Noaha.

Zeit: Ein ruhiger Sommerabend im August.

Czas: Spokojny letni wieczór w sierpniu.

Es ist ein warmer Abend. Das Fenster von Noahs Wohnung ist weit geöffnet. Von der Straße hört man leise Stimmen und Fahrräder, die über das Pflaster fahren. Auf dem Tisch stehen ein Glas Wasser, eine Tasse Tee und das Buch von Olga Tokarczuk. Noah hat angefangen zu lesen und telefoniert mit seiner Freundin Anna. Jest ciepły wieczór. Okno w mieszkaniu Noaha jest szeroko otwarte. Z ulicy słychać ciche głosy i rowery jadące po bruku. Na stole stoją szklanka wody, filiżanka herbaty oraz książka Olgi Tokarczuk. Noah zaczął ją czytać i rozmawia przez telefon ze swoją przyjaciółką Anną.

Noah: Ich habe heute mit „Taghaus, Nachthaus“ angefangen. Du hattest recht — dieses Buch ist wirklich besonders. Zacząłem dzisiaj czytać „Dom dzienny, dom nocny”. Miałaś rację — ta książka jest naprawdę wyjątkowa.

Anna: Und? Was ist dein erster Eindruck? I jak? Jakie jest twoje pierwsze wrażenie?

Noah: Es ist schwer zu beschreiben. Ich habe erwartet, eine normale Geschichte über eine Person zu lesen. Aber eigentlich gibt es keine klassische Hauptfigur. Es ist eher eine Sammlung von Geschichten, Erinnerungen und Beobachtungen. Trudno to opisać. Spodziewałem się, że przeczytam zwyczajną historię o jednej osobie. Ale właściwie nie ma tutaj klasycznego głównego bohatera. To raczej zbiór historii, wspomnień i obserwacji.

Anna: Ja, genau das macht dieses Buch so interessant. Es gibt zwar eine Erzählerin, aber sie steht nicht immer im Mittelpunkt. Viel wichtiger ist der Ort, an dem alles passiert. Tak, właśnie to czyni tę książkę tak interesującą. Jest wprawdzie narratorka, ale nie zawsze znajduje się w centrum wydarzeń. Znacznie ważniejsze jest miejsce, w którym wszystko się rozgrywa.

Noah: Du meinst diese Gegend an der polnisch-tschechischen Grenze? Masz na myśli ten region przy granicy polsko-czeskiej?

Anna: Ja. Die Landschaft Niederschlesiens spielt eine große Rolle. Tokarczuk zeigt eine Region, die eine komplizierte Geschichte hat. Dort haben verschiedene Menschen gelebt: Polen, Deutsche, Tschechen und andere Gruppen. Tak. Krajobraz Dolnego Śląska odgrywa dużą rolę. Tokarczuk pokazuje region o skomplikowanej historii. Żyli tam różni ludzie: Polacy, Niemcy, Czesi i inne grupy.

Noah: Das finde ich besonders spannend. Ein Ort kann mehrere Identitäten haben. Nach politischen Veränderungen bleiben die Erinnerungen der früheren Bewohner trotzdem vorhanden. To uważam za szczególnie fascynujące. Jedno miejsce może mieć wiele tożsamości. Pomimo zmian politycznych wspomnienia dawnych mieszkańców nadal pozostają obecne.

Anna: Genau. Das Buch zeigt, dass Geschichte nicht einfach verschwindet. Auch wenn Menschen weggehen, bleiben ihre Geschichten in Häusern, Straßen und Landschaften zurück. Dokładnie. Książka pokazuje, że historia nie znika tak po prostu. Nawet kiedy ludzie odchodzą, ich historie pozostają w domach, na ulicach i w krajobrazach.

Noah: Ich habe gerade ein Kapitel gelesen, in dem es um die Vergangenheit eines Hauses geht. Es ist interessant, wie Tokarczuk nicht nur fragt: „Wer lebt heute hier?“, sondern auch: „Wer war früher hier?“ Właśnie przeczytałem rozdział, który dotyczy przeszłości pewnego domu. Interesujące jest to, że Tokarczuk pyta nie tylko: „Kto mieszka tutaj dzisiaj?”, lecz także: „Kto był tutaj wcześniej?”.

Anna: Das ist eine der wichtigsten Ideen des Romans. Ein Haus ist nicht nur ein Gebäude. Es ist ein Ort voller menschlicher Erfahrungen. To jedna z najważniejszych idei tej powieści. Dom nie jest tylko budynkiem. Jest miejscem pełnym ludzkich doświadczeń.

Noah: Manchmal habe ich beim Lesen das Gefühl, dass die Wände dieses Hauses alles gesehen haben. Czasami podczas czytania mam wrażenie, że ściany tego domu widziały wszystko.

Anna: Das ist eine sehr gute Beschreibung. Tokarczuk gibt Dingen fast eine eigene Erinnerung. Nicht nur Menschen erinnern sich — auch Orte bewahren etwas. To bardzo dobre określenie. Tokarczuk niemal obdarza rzeczy własną pamięcią. Nie tylko ludzie pamiętają — również miejsca coś przechowują.

Noah: Ich finde auch die Geschichte über Marta interessant. Sie sammelt Pilze und lebt sehr verbunden mit der Natur. Interesująca jest dla mnie również historia Marty. Zbiera grzyby i żyje w bardzo bliskim związku z naturą.

Anna: Ja, Marta ist eine wichtige Figur. Sie wirkt wie jemand, der zwischen verschiedenen Welten steht. Sie kennt die Natur, alte Geschichten und die Geheimnisse der Umgebung. Tak, Marta jest ważną postacią. Sprawia wrażenie kogoś, kto stoi pomiędzy różnymi światami. Zna naturę, dawne historie i tajemnice okolicy.

Noah: Sie erinnert mich an Menschen, die ein tiefes Wissen über einen Ort haben, obwohl sie vielleicht keine berühmten oder gebildeten Personen sind. Przypomina mi ludzi, którzy mają głęboką wiedzę o jakimś miejscu, mimo że być może nie są znanymi ani wykształconymi osobami.

Anna: Genau. Tokarczuk zeigt oft, dass jeder Mensch wichtig ist. Nicht nur Politiker oder historische Persönlichkeiten schreiben Geschichte. Dokładnie. Tokarczuk często pokazuje, że każdy człowiek jest ważny. Historię tworzą nie tylko politycy czy postacie historyczne.

Noah: Das gefällt mir. In vielen Büchern geht es nur um außergewöhnliche Menschen. Hier geht es um normale Menschen und ihre kleinen Leben. To mi się podoba. W wielu książkach chodzi wyłącznie o niezwykłych ludzi. Tutaj chodzi o zwyczajnych ludzi i ich małe życia.

Anna: Und gerade diese kleinen Geschichten werden außergewöhnlich. I właśnie te małe historie stają się niezwykłe.

Noah: Ich habe auch bemerkt, dass das Buch manchmal fast wie ein Traum wirkt. Zauważyłem również, że książka czasami sprawia wrażenie niemal snu.

Anna: Das stimmt. Tokarczuk verbindet Realität mit etwas Geheimnisvollem. Es gibt Momente, in denen man nicht sicher ist, ob etwas wirklich passiert oder ob es eine Erinnerung, eine Legende oder eine Vorstellung ist. To prawda. Tokarczuk łączy rzeczywistość z czymś tajemniczym. Są momenty, w których nie wiadomo, czy coś wydarza się naprawdę, czy jest wspomnieniem, legendą albo wyobrażeniem.

Noah: Ich mag solche Bücher. Sie zwingen den Leser, nicht nur die Handlung zu verfolgen, sondern auch über die Bedeutung nachzudenken. Lubię takie książki. Zmuszają czytelnika nie tylko do śledzenia fabuły, lecz także do zastanawiania się nad jej znaczeniem.

Anna: Ja. Zum Beispiel gibt es im Buch die Geschichte von Paschalis, einem mittelalterlichen Mönch. Seine Geschichte wirkt wie eine alte Legende. Tak. Na przykład w książce pojawia się historia Paschalisa, średniowiecznego mnicha. Jego historia przypomina dawną legendę.

Noah: Warum ist diese Geschichte wichtig? Dlaczego ta historia jest ważna?

Anna: Weil sie zeigt, dass Menschen seit Jahrhunderten dieselben Fragen stellen: Was ist der Sinn des Lebens? Was passiert nach dem Tod? Gibt es etwas, das größer ist als wir selbst? Ponieważ pokazuje, że ludzie od wieków zadają te same pytania: Jaki jest sens życia? Co dzieje się po śmierci? Czy istnieje coś większego od nas samych?

Noah: Interessant. Also verbindet das Buch verschiedene Zeiten miteinander? Interesujące. Czyli książka łączy ze sobą różne czasy?

Anna: Genau. Die Vergangenheit, die Gegenwart und sogar die Zukunft treffen sich dort. Dokładnie. Przeszłość, teraźniejszość, a nawet przyszłość spotykają się tam ze sobą.

Noah: Das passt auch zum Titel. Taghaus, Nachthaus. Tag und Nacht sind Gegensätze, aber sie gehören zusammen. To pasuje również do tytułu. „Dom dzienny, dom nocny”. Dzień i noc są przeciwieństwami, ale należą do siebie.

Anna: Sehr gute Beobachtung. Viele Dinge im Buch funktionieren nach diesem Prinzip: Leben und Tod, Erinnerung und Vergessen, Realität und Fantasie. Bardzo dobra obserwacja. Wiele rzeczy w książce funkcjonuje według tej zasady: życie i śmierć, pamięć i zapomnienie, rzeczywistość i fantazja.

Noah: Das erinnert mich an psychologische Bücher. Oft versucht man zu verstehen, dass ein Mensch nicht nur eine Seite hat. Przypomina mi to książki psychologiczne. Często próbuje się zrozumieć, że człowiek nie ma tylko jednej strony.

Anna: Ja. Menschen sind widersprüchlich. Sie haben helle und dunkle Seiten. Vielleicht ist das auch eine Bedeutung des Titels. Tak. Ludzie są pełni sprzeczności. Mają jasne i ciemne strony. Być może to również jest jedno ze znaczeń tytułu.

Noah: Ich glaube, ich verstehe jetzt, warum du gesagt hast, dass man dieses Buch langsam lesen muss. Chyba teraz rozumiem, dlaczego powiedziałaś, że tę książkę trzeba czytać powoli.

Anna: Genau. Wenn man es zu schnell liest, sieht man nur einzelne Geschichten. Wenn man sich Zeit lässt, erkennt man die Verbindungen. Dokładnie. Jeśli czyta się ją zbyt szybko, widzi się tylko pojedyncze historie. Kiedy daje się sobie czas, zaczyna się dostrzegać związki między nimi.

Noah: Es ist interessant, dass ein Buch über einen kleinen Ort eigentlich über die ganze Menschheit sprechen kann. To interesujące, że książka o małym miejscu może tak naprawdę opowiadać o całej ludzkości.

Anna: Das ist vielleicht die größte Stärke von Literatur. Eine kleine Geschichte kann etwas Universelles zeigen. Być może właśnie na tym polega największa siła literatury. Mała historia może pokazać coś uniwersalnego.

Noah: Ich werde weiterlesen. Aber ich glaube, ich werde nicht mehr versuchen, alles sofort zu verstehen. Będę czytał dalej. Ale chyba nie będę już próbował wszystkiego od razu zrozumieć.

Anna: Das ist die richtige Einstellung. Manche Bücher muss man nicht lösen wie ein Rätsel. Man muss sie erleben. To właściwe podejście. Niektórych książek nie trzeba rozwiązywać jak zagadki. Trzeba ich doświadczyć.

Noah: Das gefällt mir. Vielleicht ist Lesen manchmal weniger eine Suche nach Antworten und mehr eine Begegnung mit Fragen. To mi się podoba. Być może czytanie jest czasami mniej poszukiwaniem odpowiedzi, a bardziej spotkaniem z pytaniami.

Anna: Genau. Dokładnie.

Noah legt das Handy auf den Tisch. Draußen wird es langsam dunkel. Die Geräusche der Stadt werden leiser. Er öffnet wieder das Buch und liest weiter. Die Geschichten aus einer kleinen Region zwischen Grenzen und Zeiten begleiten ihn noch lange in die Nacht. Noah odkłada telefon na stół. Na zewnątrz powoli robi się ciemno. Odgłosy miasta stają się cichsze. Ponownie otwiera książkę i czyta dalej. Historie z małego regionu położonego między granicami i czasami towarzyszą mu jeszcze długo w noc.

Wortschatz

Substantive

die Wohnung, die Wohnungen — mieszkanie, mieszkania
das Pflaster (nur Sg.) — bruk
der Eindruck, die Eindrücke — wrażenie, wrażenia
die Hauptfigur, die Hauptfiguren — główny bohater / główna bohaterka, główni bohaterowie
die Sammlung, die Sammlungen — zbiór, zbiory
die Erinnerung, die Erinnerungen — wspomnienie, wspomnienia
die Beobachtung, die Beobachtungen — obserwacja, obserwacje
die Erzählerin, die Erzählerinnen — narratorka, narratorki
der Mittelpunkt, die Mittelpunkte — centrum, środek
die Gegend, die Gegenden — okolica, region
die Grenze, die Grenzen — granica, granice
die Landschaft, die Landschaften — krajobraz, krajobrazy
die Region, die Regionen — region, regiony
die Veränderung, die Veränderungen — zmiana, zmiany
der Bewohner, die Bewohner — mieszkaniec, mieszkańcy
die Vergangenheit (nur Sg.) — przeszłość
die Gegenwart (nur Sg.) — teraźniejszość
die Zukunft (nur Sg.) — przyszłość
das Kapitel, die Kapitel — rozdział, rozdziały
die Idee, die Ideen — idea, pomysł; idee, pomysły
der Roman, die Romane — powieść, powieści
das Gebäude, die Gebäude — budynek, budynki
die Erfahrung, die Erfahrungen — doświadczenie, doświadczenia
die Wand, die Wände — ściana, ściany
die Natur (nur Sg.) — natura, przyroda
das Geheimnis, die Geheimnisse — tajemnica, tajemnice
die Umgebung, die Umgebungen — otoczenie, okolica
das Wissen (nur Sg.) — wiedza
die Persönlichkeit, die Persönlichkeiten — osobowość, osobistość; osobowości, osobistości
die Realität (nur Sg.) — rzeczywistość
die Vorstellung, die Vorstellungen — wyobrażenie, wyobrażenia
die Handlung, die Handlungen — fabuła, fabuły
die Bedeutung, die Bedeutungen — znaczenie, znaczenia
der Mönch, die Mönche — mnich, mnisi
die Legende, die Legenden — legenda, legendy
das Jahrhundert, die Jahrhunderte — stulecie, stulecia
der Sinn (nur Sg.) — sens
der Tod (nur Sg.) — śmierć
der Gegensatz, die Gegensätze — przeciwieństwo, przeciwieństwa
das Prinzip, die Prinzipien — zasada, zasady
das Leben, die Leben — życie, życia
das Vergessen (nur Sg.) — zapomnienie
die Fantasie, die Fantasien — fantazja, fantazje
die Verbindung, die Verbindungen — połączenie, związek; połączenia, związki
die Menschheit (nur Sg.) — ludzkość
die Stärke, die Stärken — siła, mocna strona; siły, mocne strony
die Einstellung, die Einstellungen — nastawienie, podejście
das Rätsel, die Rätsel — zagadka, zagadki
die Suche, die Suchen — poszukiwanie, poszukiwania
die Begegnung, die Begegnungen — spotkanie, spotkania

Verben

beschreiben — opisywać
erwarten — oczekiwać, spodziewać się
passieren — wydarzać się
weggehen — odchodzić, wychodzić
zurückbleiben — pozostawać
sich erinnern — przypominać sobie, pamiętać
bewahren — zachowywać, przechowywać
Pilze sammeln — zbierać grzyby
wirken — sprawiać wrażenie, wydawać się
verbinden — łączyć
bemerken — zauważać
zwingen — zmuszać
verfolgen — śledzić
nachdenken über + Akk. — zastanawiać się nad czymś
geschehen — wydarzać się
sich treffen — spotykać się
zusammengehören — należeć do siebie, tworzyć całość
erkennen — rozpoznawać, dostrzegać
weiterlesen — czytać dalej
lösen — rozwiązywać
erleben — doświadczać, przeżywać
begleiten — towarzyszyć

Adjektive und Adverbien

ruhig — spokojny, spokojnie
geöffnet — otwarty
besonders — szczególny, szczególnie
klassisch — klasyczny
polnisch-tschechisch — polsko-czeski
kompliziert — skomplikowany
politisch — polityczny
früher — dawny; wcześniej
vorhanden — obecny, istniejący
menschlich — ludzki
verbunden — związany
berühmt — sławny, znany
gebildet — wykształcony
außergewöhnlich — niezwykły, wyjątkowy
geheimnisvoll — tajemniczy
mittelalterlich — średniowieczny
widersprüchlich — sprzeczny, pełen sprzeczności
universell — uniwersalny

Ausdrücke und Wendungen

einen ersten Eindruck haben — mieć pierwsze wrażenie
im Mittelpunkt stehen — znajdować się w centrum uwagi
eine große Rolle spielen — odgrywać dużą rolę
vorhanden bleiben — pozostawać obecnym
in Häusern und Landschaften zurückbleiben — pozostawać w domach i krajobrazach
voller menschlicher Erfahrungen sein — być pełnym ludzkich doświadczeń
mit der Natur verbunden sein — być związanym z naturą
zwischen verschiedenen Welten stehen — znajdować się między różnymi światami
Geschichte schreiben — tworzyć historię
wie ein Traum wirken — sprawiać wrażenie snu
die Handlung verfolgen — śledzić fabułę
über die Bedeutung nachdenken — zastanawiać się nad znaczeniem
der Sinn des Lebens — sens życia
nach dem Tod — po śmierci
Gegensätze gehören zusammen — przeciwieństwa należą do siebie
helle und dunkle Seiten haben — mieć jasne i ciemne strony
sich Zeit lassen — dać sobie czas, nie spieszyć się
Verbindungen erkennen — dostrzegać związki
über die ganze Menschheit sprechen — mówić o całej ludzkości
etwas Universelles zeigen — pokazywać coś uniwersalnego
die richtige Einstellung — właściwe podejście
etwas wie ein Rätsel lösen — rozwiązywać coś jak zagadkę
eine Suche nach Antworten — poszukiwanie odpowiedzi
eine Begegnung mit Fragen — spotkanie z pytaniami

Beispiele

Der Roman spielt in einer Region, die eine bewegte Geschichte hat. Powieść dzieje się w regionie, który ma burzliwą historię.

Die Autorin verbindet persönliche Geschichten mit großen historischen Themen. Autorka łączy osobiste historie z wielkimi tematami historycznymi.

Das Buch zeigt, dass jeder Ort ein Gedächtnis hat. Książka pokazuje, że każde miejsce ma pamięć.

Man entdeckt beim Lesen immer neue Bedeutungen. Podczas czytania odkrywa się wciąż nowe znaczenia.

Dieses Buch fordert den Leser heraus. Ta książka stanowi wyzwanie dla czytelnika.

Dialog 4
Elementarteilchen von Michel Houellebecq

Ort: Magdeburg, ein kleines Café am Hasselbachplatz.

Miejsce: Magdeburg, mała kawiarnia przy Hasselbachplatz.

Zeit: Ein heißer Sommertag im August.

Czas: Gorący letni dzień w sierpniu.

Die Straßen von Magdeburg sind voller Menschen. Einige sitzen draußen vor den Cafés, andere gehen langsam durch die Stadt. Noah trifft sich mit seinem Freund Lukas. Auf dem Tisch liegen zwei Bücher: Olga Tokarczuks „Taghaus, Nachthaus“ und Michel Houellebecqs „Elementarteilchen“. Ulice Magdeburga są pełne ludzi. Niektórzy siedzą na zewnątrz przed kawiarniami, inni powoli spacerują po mieście. Noah spotyka się ze swoim przyjacielem Lukasem. Na stole leżą dwie książki: „Dom dzienny, dom nocny” Olgi Tokarczuk oraz „Cząstki elementarne” Michela Houellebecqa.

Lukas: Du liest also gerade Houellebecq? Czyli czytasz teraz Houellebecqa?

Noah: Ja. Ich habe gestern mit „Elementarteilchen“ angefangen. Nach Tokarczuk wollte ich etwas völlig anderes lesen. Tak. Wczoraj zacząłem czytać „Cząstki elementarne”. Po Tokarczuk chciałem przeczytać coś zupełnie innego.

Lukas: Das ist wirklich ein großer Unterschied. Tokarczuk schreibt über Erinnerungen, Orte und Verbindungen zwischen Menschen. Houellebecq ist viel kälter und pessimistischer. To rzeczywiście ogromna różnica. Tokarczuk pisze o wspomnieniach, miejscach i więziach między ludźmi. Houellebecq jest znacznie chłodniejszy i bardziej pesymistyczny.

Noah: Das habe ich schon gemerkt. Seine Figuren wirken oft einsam. Es geht weniger um schöne Beziehungen zwischen Menschen, sondern eher darum, warum Menschen Schwierigkeiten haben, Nähe zu anderen aufzubauen. Już to zauważyłem. Jego bohaterowie często wydają się samotni. Mniej chodzi o piękne relacje między ludźmi, a bardziej o to, dlaczego ludzie mają trudności z budowaniem bliskości z innymi.

Lukas: Genau. Der Roman beschäftigt sich stark mit der modernen Gesellschaft. Houellebecq fragt, was aus dem Menschen geworden ist. Dokładnie. Powieść w dużym stopniu zajmuje się współczesnym społeczeństwem. Houellebecq pyta, co stało się z człowiekiem.

Noah: Die beiden Hauptfiguren, Michel und Bruno, finde ich sehr interessant. Sie sind Brüder, aber sie haben ganz unterschiedliche Lebenswege. Dwaj główni bohaterowie, Michel i Bruno, są dla mnie bardzo interesujący. Są braćmi, ale ich drogi życiowe są zupełnie różne.

Lukas: Erzähl mal, wie sie auf dich wirken. Opowiedz, jakie robią na tobie wrażenie.

Noah: Michel ist eher ein zurückgezogener Mensch. Er interessiert sich für Wissenschaft und arbeitet als Forscher. Er scheint wenig emotionale Bedürfnisse zu haben. Michel jest raczej wycofanym człowiekiem. Interesuje się nauką i pracuje jako badacz. Wydaje się mieć niewiele potrzeb emocjonalnych.

Lukas: Und Bruno? A Bruno?

Noah: Bruno ist ganz anders. Er sucht ständig nach Anerkennung, Liebe und körperlicher Nähe. Aber gleichzeitig wirkt er unglücklich und verloren. Bruno jest zupełnie inny. Nieustannie szuka uznania, miłości i fizycznej bliskości. Jednocześnie sprawia jednak wrażenie nieszczęśliwego i zagubionego.

Lukas: Das ist typisch für Houellebecq. Seine Figuren wollen glücklich sein, aber sie wissen nicht wirklich, wie sie dieses Glück finden können. To typowe dla Houellebecqa. Jego bohaterowie chcą być szczęśliwi, ale tak naprawdę nie wiedzą, w jaki sposób mogą to szczęście odnaleźć.

Noah: Genau. Besonders interessant finde ich die Kritik an unserer Gesellschaft. Viele Menschen haben heute mehr Freiheit als früher, aber trotzdem fühlen sie sich einsam. Dokładnie. Szczególnie interesująca wydaje mi się krytyka naszego społeczeństwa. Wielu ludzi ma dziś więcej wolności niż dawniej, a mimo to czują się samotni.

Lukas: Das ist eines der wichtigsten Themen des Romans. Houellebecq beschreibt eine Welt, in der Individualismus sehr stark geworden ist. To jeden z najważniejszych tematów powieści. Houellebecq opisuje świat, w którym indywidualizm stał się bardzo silny.

Noah: Also die Idee, dass jeder nur für sich selbst verantwortlich ist? Czyli chodzi o ideę, że każdy odpowiada wyłącznie za samego siebie?

Lukas: Ja. Menschen können ihr Leben selbst gestalten, aber gleichzeitig verlieren sie manchmal den Kontakt zu anderen. Tak. Ludzie mogą sami kształtować swoje życie, ale jednocześnie czasami tracą kontakt z innymi.

Noah: Ich finde spannend, dass Houellebecq nicht nur über persönliche Probleme schreibt. Er verbindet die Geschichten der Figuren mit großen gesellschaftlichen Veränderungen. Uważam za fascynujące, że Houellebecq nie pisze wyłącznie o osobistych problemach. Łączy historie bohaterów z wielkimi przemianami społecznymi.

Lukas: Genau. Er schreibt über die Auswirkungen der sexuellen Revolution, über Konsum, Medien und die Veränderungen der westlichen Gesellschaft. Dokładnie. Pisze o skutkach rewolucji seksualnej, konsumpcji, mediach i przemianach zachodniego społeczeństwa.

Noah: Manche Leser finden ihn provokant. Niektórzy czytelnicy uważają go za prowokacyjnego.

Lukas: Sehr sogar. Er schreibt oft über unangenehme Themen und zeigt eine sehr dunkle Seite des Menschen. I to bardzo. Często pisze o niewygodnych tematach i pokazuje bardzo mroczną stronę człowieka.

Noah: Ich frage mich manchmal, ob er wirklich so pessimistisch ist oder ob er nur provozieren möchte. Czasami zastanawiam się, czy naprawdę jest aż tak pesymistyczny, czy może po prostu chce prowokować.

Lukas: Vielleicht beides. Seine Bücher wollen den Leser nicht beruhigen. Sie wollen, dass man über bestimmte Probleme nachdenkt. Być może jedno i drugie. Jego książki nie mają uspokajać czytelnika. Mają sprawić, żeby zastanowił się nad określonymi problemami.

Noah: Das erinnert mich an psychologische Bücher. Manchmal muss man auch unangenehme Dinge betrachten, um Menschen besser zu verstehen. Przypomina mi to książki psychologiczne. Czasami trzeba przyjrzeć się również nieprzyjemnym rzeczom, żeby lepiej zrozumieć ludzi.

Lukas: Ja. Houellebecq interessiert sich für die Einsamkeit des modernen Menschen. Tak. Houellebecqa interesuje samotność współczesnego człowieka.

Noah: Das Thema finde ich sehr aktuell. Viele Menschen leben in großen Städten, haben soziale Kontakte im Internet, aber fühlen sich trotzdem allein. Uważam ten temat za bardzo aktualny. Wielu ludzi mieszka w dużych miastach, utrzymuje kontakty społeczne w internecie, a mimo to czuje się samotnie.

Lukas: Genau diese Widersprüche beschreibt er. Właśnie te sprzeczności opisuje.

Noah: Der Titel „Elementarteilchen“ gefällt mir übrigens. Er klingt wissenschaftlich. Swoją drogą podoba mi się tytuł „Cząstki elementarne”. Brzmi naukowo.

Lukas: Das passt zu Michel, der Wissenschaftler ist. Aber vielleicht bedeutet der Titel auch, dass Menschen wie einzelne Teilchen sind — getrennt voneinander, auf der Suche nach Verbindung. To pasuje do Michela, który jest naukowcem. Być może jednak tytuł oznacza również, że ludzie są jak pojedyncze cząstki — oddzieleni od siebie i poszukujący więzi.

Noah: Das ist eine interessante Interpretation. Jeder Mensch lebt in seiner eigenen Welt. To interesująca interpretacja. Każdy człowiek żyje we własnym świecie.

Lukas: Und trotzdem wünschen wir uns Nähe. A mimo to pragniemy bliskości.

Noah: Ich merke, dass dieses Buch anders auf mich wirkt als Tokarczuk. Bei ihr fühle ich eine Verbindung zwischen Menschen und Orten. Bei Houellebecq sehe ich eher die Entfernung zwischen Menschen. Zauważam, że ta książka działa na mnie inaczej niż Tokarczuk. U niej czuję więź między ludźmi i miejscami. U Houellebecqa widzę raczej dystans między ludźmi.

Lukas: Sehr gute Beobachtung. Bardzo dobra obserwacja.

Noah: Aber beide beschäftigen sich eigentlich mit derselben Frage: Was bedeutet es, ein Mensch zu sein? Ale oboje zajmują się właściwie tym samym pytaniem: co to znaczy być człowiekiem?

Lukas: Genau. Nur die Antworten sind unterschiedlich. Dokładnie. Tylko odpowiedzi są różne.

Noah: Tokarczuk sagt vielleicht: Der Mensch ist Teil einer großen Geschichte voller Erinnerungen. Tokarczuk być może mówi: człowiek jest częścią wielkiej historii pełnej wspomnień.

Lukas: Und Houellebecq sagt eher: Der moderne Mensch hat seine Verbindung verloren und weiß nicht, wie er sie wiederfinden kann. A Houellebecq mówi raczej: współczesny człowiek utracił więź i nie wie, jak może ją ponownie odnaleźć.

Noah: Das ist ziemlich traurig. To dość smutne.

Lukas: Ja, aber gerade deshalb sind seine Bücher interessant. Sie zeigen Dinge, über die viele Menschen nicht gerne sprechen. Tak, ale właśnie dlatego jego książki są interesujące. Pokazują rzeczy, o których wielu ludzi niechętnie rozmawia.

Noah: Ich glaube, ich werde das Buch langsam lesen. Nicht weil die Sprache schwierig ist, sondern weil die Gedanken schwer sind. Myślę, że będę czytał tę książkę powoli. Nie dlatego, że język jest trudny, lecz dlatego, że myśli w niej zawarte są ciężkie.

Lukas: Das ist wahrscheinlich die beste Methode bei Houellebecq. To prawdopodobnie najlepsza metoda w przypadku Houellebecqa.

Noah: Interessant. Zwei Bücher, zwei völlig verschiedene Welten. Aber beide bringen mich dazu, über Menschen nachzudenken. Interesujące. Dwie książki, dwa zupełnie różne światy. Ale obie skłaniają mnie do myślenia o ludziach.

Lukas: Und genau deshalb lesen wir Literatur. I właśnie dlatego czytamy literaturę.

Die beiden bleiben noch lange im Café. Die Sonne geht langsam unter. Auf dem Tisch liegen zwei Bücher: eines über Erinnerung und Orte, das andere über Einsamkeit und die moderne Gesellschaft. Noah denkt darüber nach, dass Literatur nicht immer Antworten geben muss. Manchmal reicht es, wenn sie die richtigen Fragen stellt. Obaj jeszcze długo pozostają w kawiarni. Słońce powoli zachodzi. Na stole leżą dwie książki: jedna o pamięci i miejscach, druga o samotności i współczesnym społeczeństwie. Noah zastanawia się nad tym, że literatura nie zawsze musi dawać odpowiedzi. Czasami wystarczy, że stawia właściwe pytania.

Wortschatz

Substantive

der Unterschied, die Unterschiede — różnica, różnice
die Erinnerung, die Erinnerungen — wspomnienie, wspomnienia
die Verbindung, die Verbindungen — więź, połączenie; więzi, połączenia
die Figur, die Figuren — postać, postacie
die Beziehung, die Beziehungen — relacja, relacje
die Nähe (nur Sg.) — bliskość
die Gesellschaft, die Gesellschaften — społeczeństwo, społeczeństwa
die Hauptfigur, die Hauptfiguren — główny bohater / główna bohaterka, główni bohaterowie
der Bruder, die Brüder — brat, bracia
der Lebensweg, die Lebenswege — droga życiowa, drogi życiowe
die Wissenschaft (nur Sg.) — nauka
der Forscher, die Forscher — badacz, badacze
das Bedürfnis, die Bedürfnisse — potrzeba, potrzeby
die Anerkennung (nur Sg.) — uznanie
die Liebe (nur Sg.) — miłość
das Glück (nur Sg.) — szczęście
die Kritik, die Kritiken — krytyka, krytyki
die Freiheit (nur Sg.) — wolność
der Individualismus (nur Sg.) — indywidualizm
der Kontakt, die Kontakte — kontakt, kontakty
die Veränderung, die Veränderungen — zmiana, przemiana; zmiany, przemiany
die Auswirkung, die Auswirkungen — skutek, oddziaływanie; skutki
die Revolution, die Revolutionen — rewolucja, rewolucje
der Konsum (nur Sg.) — konsumpcja
die Medien (nur Pl.) — media
die Einsamkeit (nur Sg.) — samotność
der Widerspruch, die Widersprüche — sprzeczność, sprzeczności
der Titel, die Titel — tytuł, tytuły
das Elementarteilchen, die Elementarteilchen — cząstka elementarna, cząstki elementarne
der Wissenschaftler, die Wissenschaftler — naukowiec, naukowcy
das Teilchen, die Teilchen — cząstka, cząstki
die Suche, die Suchen — poszukiwanie, poszukiwania
die Interpretation, die Interpretationen — interpretacja, interpretacje
die Welt, die Welten — świat, światy
die Entfernung, die Entfernungen — odległość, dystans; odległości
die Beobachtung, die Beobachtungen — obserwacja, obserwacje
die Antwort, die Antworten — odpowiedź, odpowiedzi
die Methode, die Methoden — metoda, metody
der Gedanke, die Gedanken — myśl, myśli
die Literatur (nur Sg.) — literatura

Verben

anfangen — zaczynać
merken — zauważać
wirken — wydawać się, sprawiać wrażenie
aufbauen — budować, tworzyć
sich beschäftigen mit + Dat. — zajmować się czymś
werden — stawać się
sich interessieren für + Akk. — interesować się czymś
scheinen — wydawać się
suchen nach + Dat. — szukać czegoś
sich fühlen — czuć się
gestalten — kształtować
verlieren — tracić
verbinden — łączyć
beschreiben — opisywać
provozieren — prowokować
beruhigen — uspokajać
nachdenken über + Akk. — zastanawiać się nad czymś
betrachten — przyglądać się, rozpatrywać
verstehen — rozumieć
bedeuten — oznaczać
sich wünschen — pragnąć, życzyć sobie
wiederfinden — ponownie odnaleźć
weiterlesen — czytać dalej
reichen — wystarczać

Adjektive und Adverbien

völlig — całkowicie, zupełnie
kalt — chłodny, zimny
pessimistisch — pesymistyczny
einsam — samotny
modern — nowoczesny, współczesny
unterschiedlich — różny
zurückgezogen — wycofany, stroniący od ludzi
emotional — emocjonalny
körperlich — fizyczny
unglücklich — nieszczęśliwy
verloren — zagubiony
persönlich — osobisty
gesellschaftlich — społeczny
westlich — zachodni
provokant — prowokacyjny
unangenehm — nieprzyjemny, niewygodny
aktuell — aktualny
allein — sam, samotnie
wissenschaftlich — naukowy, naukowo
getrennt — oddzielony, rozdzielony
traurig — smutny
schwierig — trudny

Ausdrücke und Wendungen

ein großer Unterschied — duża różnica
Schwierigkeiten haben, etwas zu tun — mieć trudności z robieniem czegoś
Nähe zu anderen aufbauen — budować bliskość z innymi
Was ist aus dem Menschen geworden? — Co stało się z człowiekiem?
unterschiedliche Lebenswege haben — mieć różne drogi życiowe
auf jemanden wirken — robić na kimś wrażenie, oddziaływać na kogoś
nach Anerkennung suchen — szukać uznania
nach Liebe suchen — szukać miłości
nach körperlicher Nähe suchen — szukać fizycznej bliskości
sich einsam fühlen — czuć się samotnym
für sich selbst verantwortlich sein — być odpowiedzialnym za samego siebie
sein Leben selbst gestalten — samodzielnie kształtować swoje życie
den Kontakt zu anderen verlieren — tracić kontakt z innymi
gesellschaftliche Veränderungen — przemiany społeczne
die Auswirkungen der sexuellen Revolution — skutki rewolucji seksualnej
die dunkle Seite des Menschen — mroczna strona człowieka
über bestimmte Probleme nachdenken — zastanawiać się nad określonymi problemami
die Einsamkeit des modernen Menschen — samotność współczesnego człowieka
soziale Kontakte haben — mieć kontakty społeczne
getrennt voneinander sein — być od siebie oddzielonym
auf der Suche nach Verbindung sein — poszukiwać więzi
in seiner eigenen Welt leben — żyć we własnym świecie
sich Nähe wünschen — pragnąć bliskości
anders auf jemanden wirken — inaczej na kogoś oddziaływać
Was bedeutet es, ein Mensch zu sein? — Co to znaczy być człowiekiem?
Teil einer großen Geschichte sein — być częścią wielkiej historii
jemanden dazu bringen, über etwas nachzudenken — skłaniać kogoś do zastanowienia się nad czymś
die richtigen Fragen stellen — zadawać właściwe pytania

Beispiele

Der Roman beschäftigt sich mit der Frage, was es bedeutet, Mensch zu sein. Powieść zajmuje się pytaniem, co znaczy być człowiekiem.

Die Hauptfigur wirkt einsam und verloren. Główny bohater wydaje się samotny i zagubiony.

Das Buch zeigt die dunklen Seiten der modernen Gesellschaft. Książka pokazuje ciemne strony współczesnego społeczeństwa.

Der Autor stellt unbequeme Fragen. Autor stawia niewygodne pytania.

Die Figuren suchen nach Glück, wissen aber nicht, wie sie es finden können. Postacie szukają szczęścia, ale nie wiedzą, jak je znaleźć.

Dialog 5
Mehr über Elementarteilchen

Ort: Magdeburg, Wohnung von Noah.

Miejsce: Magdeburg, mieszkanie Noaha.

Zeit: Ein Sonntagabend im August.

Czas: Niedzielny wieczór w sierpniu.

Ein warmer Sommerabend liegt über Magdeburg. Durch das offene Fenster hört Noah die Geräusche der Stadt. Auf dem Tisch stehen ein Notizbuch, eine Tasse Kaffee und der Roman von Michel Houellebecq. Noah hat einige Kapitel gelesen und macht sich Notizen. Später kommt sein Freund Lukas vorbei. Sie sprechen weiter über das Buch. Nad Magdeburgiem zapada ciepły letni wieczór. Przez otwarte okno Noah słyszy odgłosy miasta. Na stole leżą notatnik, filiżanka kawy oraz powieść Michela Houellebecqa. Noah przeczytał kilka rozdziałów i robi notatki. Później odwiedza go jego przyjaciel Lukas. Kontynuują rozmowę o książce.

Lukas: Du hast das Buch schon fast zur Hälfte gelesen. Was denkst du jetzt über „Elementarteilchen“? Przeczytałeś już prawie połowę książki. Co teraz myślisz o „Cząstkach elementarnych”?

Noah: Es ist ein ungewöhnliches Buch. Ich habe selten einen Roman gelesen, der so direkt über die Einsamkeit des Menschen spricht. Houellebecq beschreibt nicht nur einzelne Personen, sondern eine ganze Generation. To niezwykła książka. Rzadko czytałem powieść, która tak bezpośrednio mówi o ludzkiej samotności. Houellebecq opisuje nie tylko pojedynczych ludzi, lecz całe pokolenie.

Lukas: Welche Generation meinst du? Jakie pokolenie masz na myśli?

Noah: Menschen, die in einer modernen Welt leben, in der alles möglich scheint: Reisen, persönliche Freiheit, Selbstverwirklichung. Aber gleichzeitig fühlen sich viele Menschen leer und orientierungslos. Ludzi żyjących we współczesnym świecie, w którym wszystko wydaje się możliwe: podróże, osobista wolność, samorealizacja. Jednocześnie jednak wielu ludzi czuje pustkę i brak życiowego kierunku.

Lukas: Das ist ein zentrales Thema bei Houellebecq. To jeden z głównych tematów u Houellebecqa.

Noah: Ja. Besonders die Geschichte der beiden Brüder Michel und Bruno zeigt zwei verschiedene Formen dieser Einsamkeit. Tak. Szczególnie historia dwóch braci, Michela i Bruna, pokazuje dwie różne formy tej samotności.

Lukas: Wie meinst du das? Co masz na myśli?

Noah: Michel ist ein Mensch, der sich fast vollständig von seinen Gefühlen entfernt hat. Er lebt für seine Arbeit und seine wissenschaftliche Forschung. Er beobachtet die Welt eher, als dass er wirklich an ihr teilnimmt. Michel jest człowiekiem, który niemal całkowicie odsunął się od własnych uczuć. Żyje dla swojej pracy i badań naukowych. Raczej obserwuje świat, niż naprawdę w nim uczestniczy.

Lukas: Er wirkt fast wie jemand, der außerhalb des Lebens steht. Sprawia niemal wrażenie kogoś, kto stoi poza życiem.

Noah: Genau. Er kann die Menschen analysieren, aber er hat Schwierigkeiten, eine echte Verbindung zu ihnen aufzubauen. Dokładnie. Potrafi analizować ludzi, ale ma trudności z nawiązywaniem z nimi prawdziwej więzi.

Lukas: Und Bruno? A Bruno?

Noah: Bei Bruno ist es genau umgekehrt. Er sucht ständig nach Nähe. Er möchte geliebt werden, begehrt werden und eine besondere Bedeutung für andere Menschen haben. Aber seine Suche macht ihn immer unzufriedener. W przypadku Bruna jest dokładnie odwrotnie. Nieustannie poszukuje bliskości. Chce być kochany, pożądany i mieć szczególne znaczenie dla innych ludzi. Jednak jego poszukiwania sprawiają, że staje się coraz bardziej niezadowolony.

Lukas: Er sucht also etwas, das er nicht finden kann? Czyli szuka czegoś, czego nie potrafi znaleźć?

Noah: Ja. Er glaubt, dass Glück durch äußere Dinge entsteht: durch Erfolg, Sexualität oder Anerkennung. Aber innerlich bleibt eine Leere. Tak. Wierzy, że szczęście powstaje dzięki rzeczom zewnętrznym: sukcesowi, seksualności czy uznaniu. W jego wnętrzu pozostaje jednak pustka.

Lukas: Houellebecq kritisiert also nicht nur einzelne Menschen, sondern auch bestimmte Vorstellungen vom Glück. Czyli Houellebecq krytykuje nie tylko poszczególnych ludzi, lecz także określone wyobrażenia o szczęściu.

Noah: Genau. Er zeigt eine Gesellschaft, in der Menschen ständig vergleichen: Wer ist attraktiver? Wer ist erfolgreicher? Wer hat ein besseres Leben? Dadurch entsteht ein großer Druck. Dokładnie. Pokazuje społeczeństwo, w którym ludzie nieustannie się porównują: kto jest atrakcyjniejszy? Kto odnosi większe sukcesy? Kto ma lepsze życie? W ten sposób powstaje ogromna presja.

Lukas: Das passt sehr gut zur heutigen Zeit mit sozialen Medien. To bardzo dobrze pasuje do dzisiejszych czasów i mediów społecznościowych.

Noah: Ja, obwohl das Buch schon älter ist, wirken viele Gedanken aktuell. Viele Menschen zeigen nach außen ein perfektes Leben, aber niemand weiß, was wirklich dahintersteht. Tak, mimo że książka ma już swoje lata, wiele zawartych w niej myśli nadal wydaje się aktualnych. Wielu ludzi pokazuje na zewnątrz idealne życie, ale nikt nie wie, co naprawdę się za nim kryje.

Lukas: Ein interessantes Thema. Im Roman spielt auch die Kindheit der beiden Brüder eine wichtige Rolle, oder? Interesujący temat. W powieści dzieciństwo obu braci również odgrywa ważną rolę, prawda?

Noah: Ja, das finde ich besonders traurig. Beide wachsen mit wenig emotionaler Nähe auf. Ihre Familiengeschichte erklärt teilweise, warum sie später solche Schwierigkeiten mit Beziehungen haben. Tak, to uważam za szczególnie smutne. Obaj dorastają, doświadczając niewielkiej bliskości emocjonalnej. Historia ich rodziny częściowo wyjaśnia, dlaczego później mają tak duże trudności w relacjach.

Lukas: Houellebecq zeigt oft, dass persönliche Probleme nicht einfach plötzlich entstehen. Sie haben eine Geschichte. Houellebecq często pokazuje, że osobiste problemy nie pojawiają się nagle bez przyczyny. Mają swoją historię.

Noah: Genau. Menschen werden durch ihre Erfahrungen geprägt. Die Vergangenheit verschwindet nicht einfach. Dokładnie. Ludzie są kształtowani przez swoje doświadczenia. Przeszłość nie znika tak po prostu.

Lukas: Was denkst du über die Beziehung zwischen Michel und Bruno? Co sądzisz o relacji między Michelem a Brunem?

Noah: Sie ist interessant, weil sie trotz aller Unterschiede verbunden bleiben. Sie verstehen einander nicht immer, aber sie teilen eine gemeinsame Vergangenheit. Jest interesująca, ponieważ pomimo wszystkich różnic pozostają ze sobą związani. Nie zawsze się rozumieją, ale łączy ich wspólna przeszłość.

Lukas: Also gibt es trotz der Kälte im Roman noch menschliche Verbindungen? Czyli mimo chłodu obecnego w powieści istnieją w niej jeszcze ludzkie więzi?

Noah: Ja, und das macht das Buch meiner Meinung nach stärker. Es ist nicht nur ein dunkler Roman über Hoffnungslosigkeit. Manchmal sieht man kleine Momente von Nähe und Verständnis. Tak, i moim zdaniem właśnie dzięki temu książka staje się mocniejsza. Nie jest wyłącznie mroczną powieścią o beznadziei. Czasami można dostrzec niewielkie chwile bliskości i wzajemnego zrozumienia.

Lukas: Viele Menschen beschreiben Houellebecq als sehr negativ. Wiele osób opisuje Houellebecqa jako bardzo negatywnego autora.

Noah: Das stimmt, aber ich glaube, er beobachtet einfach sehr genau. Er zeigt Dinge, die viele Menschen lieber ignorieren. To prawda, ale wydaje mi się, że on po prostu bardzo uważnie obserwuje. Pokazuje rzeczy, które wielu ludzi wolałoby ignorować.

Lukas: Zum Beispiel? Na przykład?

Noah: Dass Freiheit nicht automatisch glücklich macht. Dass mehr Möglichkeiten nicht immer mehr Zufriedenheit bedeuten. Und dass Menschen trotz moderner Technologien oft Schwierigkeiten haben, echte Beziehungen aufzubauen. Że wolność nie daje automatycznie szczęścia. Że większa liczba możliwości nie zawsze oznacza większe zadowolenie. I że mimo nowoczesnych technologii ludzie często mają trudności z budowaniem prawdziwych relacji.

Lukas: Das ist eine interessante Verbindung zu Psychologie. To interesujące powiązanie z psychologią.

Noah: Ja. Eigentlich ist der Roman fast eine psychologische Studie. Man beobachtet, wie Menschen mit ihren Wünschen, Ängsten und Verletzungen umgehen. Tak. Właściwie ta powieść jest niemal studium psychologicznym. Obserwujemy, jak ludzie radzą sobie ze swoimi pragnieniami, lękami i zranieniami.

Lukas: Und warum heißt das Buch „Elementarteilchen“? A dlaczego książka nosi tytuł „Cząstki elementarne”?

Noah: Ich denke, der Titel hat mehrere Bedeutungen. Einerseits passt er zu Michel und seiner wissenschaftlichen Welt. Andererseits kann man Menschen selbst als kleine Elemente betrachten, die getrennt voneinander existieren und trotzdem Teil eines größeren Ganzen sind. Myślę, że tytuł ma kilka znaczeń. Z jednej strony pasuje do Michela i jego naukowego świata. Z drugiej strony samych ludzi można postrzegać jako małe elementy, które istnieją oddzielnie od siebie, a mimo to są częścią większej całości.

Lukas: Das klingt fast poetisch. To brzmi niemal poetycko.

Noah: Interessant, oder? Obwohl Houellebecq oft sehr kalt schreibt, steckt in seinen Fragen etwas sehr Menschliches. Interesujące, prawda? Chociaż Houellebecq często pisze bardzo chłodno, w jego pytaniach kryje się coś bardzo ludzkiego.

Lukas: Vielleicht interessiert er die Leser gerade deshalb. Być może właśnie dlatego interesuje czytelników.

Noah: Ja. Er zwingt einen dazu, über das eigene Leben nachzudenken. Nicht unbedingt angenehm, aber wichtig. Tak. Zmusza człowieka do zastanowienia się nad własnym życiem. Niekoniecznie jest to przyjemne, ale jest ważne.

Lukas: Würdest du das Buch weiterempfehlen? Poleciłbyś tę książkę innym?

Noah: Ja, aber nicht jedem. Man muss bereit sein für ein Buch, das nicht tröstet. Es zeigt Probleme, ohne einfache Lösungen anzubieten. Tak, ale nie każdemu. Trzeba być gotowym na książkę, która nie pociesza. Pokazuje problemy, nie oferując prostych rozwiązań.

Lukas: Also ein Buch, das Fragen stellt? Czyli książka, która stawia pytania?

Noah: Genau. Und manchmal sind die schwierigsten Fragen die interessantesten. Dokładnie. A czasami najtrudniejsze pytania są najbardziej interesujące.

Lukas nimmt das Buch in die Hand und liest die Rückseite. Draußen wird der Himmel langsam dunkel. Noah schaut aus dem Fenster auf die Straßen von Magdeburg. Viele Menschen gehen vorbei, jeder mit seiner eigenen Geschichte, seinen eigenen Hoffnungen und Sorgen. Genau darüber schreibt Houellebecq: über Menschen, die Nähe suchen und trotzdem oft allein bleiben. Lukas bierze książkę do ręki i czyta tekst na tylnej okładce. Na zewnątrz niebo powoli ciemnieje. Noah wygląda przez okno na ulice Magdeburga. Przechodzi nimi wielu ludzi, każdy z własną historią, własnymi nadziejami i troskami. Właśnie o tym pisze Houellebecq: o ludziach, którzy szukają bliskości, a mimo to często pozostają sami.

Wortschatz

Substantive

der Sommerabend, die Sommerabende — letni wieczór, letnie wieczory
das Geräusch, die Geräusche — odgłos, odgłosy
das Notizbuch, die Notizbücher — notatnik, notatniki
der Roman, die Romane — powieść, powieści
das Kapitel, die Kapitel — rozdział, rozdziały
die Notiz, die Notizen — notatka, notatki
die Hälfte, die Hälften — połowa, połowy
die Einsamkeit (nur Sg.) — samotność
die Generation, die Generationen — pokolenie, pokolenia
die Freiheit (nur Sg.) — wolność
die Selbstverwirklichung (nur Sg.) — samorealizacja
die Form, die Formen — forma, formy
das Gefühl, die Gefühle — uczucie, uczucia
die Forschung, die Forschungen — badanie, badania
die Verbindung, die Verbindungen — więź, połączenie; więzi, połączenia
die Nähe (nur Sg.) — bliskość
die Bedeutung, die Bedeutungen — znaczenie, znaczenia
die Suche, die Suchen — poszukiwanie, poszukiwania
das Glück (nur Sg.) — szczęście
der Erfolg, die Erfolge — sukces, sukcesy
die Sexualität (nur Sg.) — seksualność
die Anerkennung (nur Sg.) — uznanie
die Leere (nur Sg.) — pustka
die Vorstellung, die Vorstellungen — wyobrażenie, wyobrażenia
der Druck (nur Sg.) — presja
die sozialen Medien (nur Pl.) — media społecznościowe
der Gedanke, die Gedanken — myśl, myśli
die Kindheit (nur Sg.) — dzieciństwo
die Familiengeschichte, die Familiengeschichten — historia rodzinna, historie rodzinne
die Beziehung, die Beziehungen — relacja, relacje
die Erfahrung, die Erfahrungen — doświadczenie, doświadczenia
die Vergangenheit (nur Sg.) — przeszłość
der Unterschied, die Unterschiede — różnica, różnice
die Kälte (nur Sg.) — chłód
die Hoffnungslosigkeit (nur Sg.) — beznadzieja
das Verständnis (nur Sg.) — zrozumienie
die Möglichkeit, die Möglichkeiten — możliwość, możliwości
die Zufriedenheit (nur Sg.) — zadowolenie, satysfakcja
die Technologie, die Technologien — technologia, technologie
die Studie, die Studien — studium, badanie; studia, badania
der Wunsch, die Wünsche — pragnienie, pragnienia
die Angst, die Ängste — lęk, lęki
die Verletzung, die Verletzungen — zranienie, uraz; zranienia, urazy
das Element, die Elemente — element, elementy
das Ganze (nur Sg.) — całość
das Leben, die Leben — życie, życia
die Lösung, die Lösungen — rozwiązanie, rozwiązania
die Rückseite, die Rückseiten — tylna strona, tylne strony
die Hoffnung, die Hoffnungen — nadzieja, nadzieje
die Sorge, die Sorgen — troska, zmartwienie; troski, zmartwienia

Verben

sich Notizen machen — robić notatki
vorbeikommen — wpadać, przychodzić z wizytą
scheinen — wydawać się
sich fühlen — czuć się
sich entfernen von + Dat. — oddalać się od czegoś
teilnehmen an + Dat. — uczestniczyć w czymś
analysieren — analizować
aufbauen — budować, tworzyć
suchen nach + Dat. — szukać czegoś
lieben — kochać
begehren — pożądać
entstehen — powstawać
vergleichen — porównywać
aufwachsen — dorastać
erklären — wyjaśniać
prägen — kształtować, wywierać wpływ
verschwinden — znikać
teilen — dzielić
verbunden bleiben — pozostawać związanym
ignorieren — ignorować
bedeuten — oznaczać
umgehen mit + Dat. — radzić sobie z czymś, obchodzić się z czymś
betrachten — postrzegać, rozpatrywać
existieren — istnieć
zwingen — zmuszać
nachdenken über + Akk. — zastanawiać się nad czymś
weiterempfehlen — polecać dalej, polecać innym
trösten — pocieszać
anbieten — oferować
vorbeigehen — przechodzić obok

Adjektive und Adverbien

ungewöhnlich — niezwykły, nietypowy
modern — nowoczesny, współczesny
persönlich — osobisty
leer — pusty
orientierungslos — zdezorientowany, pozbawiony kierunku
zentral — centralny, główny
vollständig — całkowity, całkowicie
wissenschaftlich — naukowy
echt — prawdziwy, autentyczny
umgekehrt — odwrotny, odwrotnie
unzufrieden — niezadowolony
äußerlich — zewnętrzny, zewnętrznie
innerlich — wewnętrzny, wewnętrznie
attraktiv — atrakcyjny
erfolgreich — odnoszący sukcesy
aktuell — aktualny
emotional — emocjonalny
gemeinsam — wspólny, wspólnie
negativ — negatywny
psychologisch — psychologiczny
getrennt — oddzielony
poetisch — poetycki, poetycko
menschlich — ludzki
angenehm — przyjemny
bereit — gotowy

Ausdrücke und Wendungen

ein Buch zur Hälfte lesen — przeczytać książkę do połowy
eine ganze Generation beschreiben — opisywać całe pokolenie
sich leer und orientierungslos fühlen — czuć pustkę i brak życiowego kierunku
sich von seinen Gefühlen entfernen — oddalać się od własnych uczuć
für seine Arbeit leben — żyć dla swojej pracy
an der Welt teilnehmen — uczestniczyć w życiu świata
außerhalb des Lebens stehen — stać poza życiem
eine echte Verbindung aufbauen — nawiązywać prawdziwą więź
nach Nähe suchen — szukać bliskości
geliebt werden — być kochanym
begehrt werden — być pożądanym
nach Anerkennung suchen — szukać uznania
eine besondere Bedeutung für jemanden haben — mieć dla kogoś szczególne znaczenie
Vorstellungen vom Glück — wyobrażenia o szczęściu
sich mit anderen vergleichen — porównywać się z innymi
unter Druck stehen — być pod presją
nach außen — na zewnątrz
was wirklich dahintersteht — co naprawdę się za tym kryje
eine wichtige Rolle spielen — odgrywać ważną rolę
mit wenig emotionaler Nähe aufwachsen — dorastać z niewielką bliskością emocjonalną
durch Erfahrungen geprägt werden — być kształtowanym przez doświadczenia
eine gemeinsame Vergangenheit teilen — dzielić wspólną przeszłość
trotz aller Unterschiede — pomimo wszystkich różnic
Momente von Nähe und Verständnis — chwile bliskości i zrozumienia
echte Beziehungen aufbauen — budować prawdziwe relacje
mit Wünschen, Ängsten und Verletzungen umgehen — radzić sobie z pragnieniami, lękami i zranieniami
Teil eines größeren Ganzen sein — być częścią większej całości
über das eigene Leben nachdenken — zastanawiać się nad własnym życiem
bereit für etwas sein — być gotowym na coś
einfache Lösungen anbieten — oferować proste rozwiązania
Fragen stellen — stawiać pytania

Beispiele

Der Roman zeigt die Widersprüche der modernen Welt. Powieść pokazuje sprzeczności współczesnego świata.

Die Figuren kämpfen mit ihrer eigenen Einsamkeit. Postacie zmagają się z własną samotnością.

Der Autor beschreibt die Gesellschaft mit einem kritischen Blick. Autor opisuje społeczeństwo krytycznym spojrzeniem.

Das Buch regt dazu an, über das eigene Leben nachzudenken. Książka skłania do refleksji nad własnym życiem.

Hinter der äußeren Stärke versteckt sich oft eine innere Unsicherheit. Za zewnętrzną siłą często kryje się wewnętrzna niepewność.

Dialog 6
Die Rezeption der Werke von Michel Houellebecq

Ort: Magdeburg, Universitätsbibliothek.

Miejsce: Magdeburg, biblioteka uniwersytecka.

Zeit: Ein sonniger Nachmittag im September.

Czas: Słoneczne popołudnie we wrześniu.

Der Sommer geht langsam zu Ende. Durch die großen Fenster der Bibliothek fällt warmes Licht. Studenten sitzen an Tischen, einige lesen, andere schreiben. Noah und Lukas haben sich in der Bibliothek getroffen. Auf dem Tisch liegen mehrere Bücher von Michel Houellebecq. Lato powoli dobiega końca. Przez duże okna biblioteki wpada ciepłe światło. Studenci siedzą przy stołach, niektórzy czytają, inni piszą. Noah i Lukas spotkali się w bibliotece. Na stole leży kilka książek Michela Houellebecqa.

Lukas: Du hast inzwischen mehrere Bücher von Houellebecq gelesen. Wie würdest du seine Bedeutung als Schriftsteller beschreiben? Przeczytałeś już kilka książek Houellebecqa. Jak opisałbyś jego znaczenie jako pisarza?

Noah: Ich glaube, Houellebecq gehört zu den Autoren, über die man kaum neutral sprechen kann. Viele Menschen bewundern ihn, andere lehnen ihn stark ab. Myślę, że Houellebecq należy do autorów, o których trudno mówić neutralnie. Wielu ludzi go podziwia, inni zdecydowanie go odrzucają.

Lukas: Warum löst er so unterschiedliche Reaktionen aus? Dlaczego wywołuje tak różne reakcje?

Noah: Weil er Themen anspricht, die unangenehm sein können. Er schreibt über Einsamkeit, Sexualität, Religion, den Verlust von Gemeinschaft und die Probleme der modernen Gesellschaft. Ponieważ porusza tematy, które mogą być niewygodne. Pisze o samotności, seksualności, religii, utracie poczucia wspólnoty i problemach współczesnego społeczeństwa.

Lukas: Also nicht gerade einfache Themen. Czyli zdecydowanie nie są to łatwe tematy.

Noah: Nein. Viele Leser fühlen sich durch seine Bücher provoziert. Manche sagen, er beschreibt die Gesellschaft zu dunkel und zu pessimistisch. Nie. Wielu czytelników czuje się sprowokowanych przez jego książki. Niektórzy twierdzą, że opisuje społeczeństwo zbyt mrocznie i zbyt pesymistycznie.

Lukas: Und was sagen seine Anhänger? A co mówią jego zwolennicy?

Noah: Viele schätzen gerade diese Ehrlichkeit. Sie finden, dass Houellebecq Dinge ausspricht, über die andere Autoren lieber schweigen. Wielu ceni właśnie tę szczerość. Uważają, że Houellebecq mówi otwarcie o rzeczach, o których inni autorzy wolą milczeć.

Lukas: Also sehen einige Menschen ihn als kritischen Beobachter der Gegenwart? Czyli niektórzy postrzegają go jako krytycznego obserwatora współczesności?

Noah: Genau. Seine Fans sagen, dass er wie ein Seismograf der modernen Gesellschaft funktioniert. Er erkennt Spannungen und Ängste, die viele Menschen spüren. Dokładnie. Jego zwolennicy mówią, że działa niczym sejsmograf współczesnego społeczeństwa. Dostrzega napięcia i lęki, które odczuwa wielu ludzi.

Lukas: Das ist ein interessanter Vergleich. To interesujące porównanie.

Noah: Ja. Er beschreibt eine Welt, in der Menschen trotz technischer Entwicklung und materiellen Wohlstands oft unzufrieden sind. Tak. Opisuje świat, w którym ludzie, pomimo rozwoju technologicznego i dobrobytu materialnego, często są niezadowoleni.

Lukas: Aber es gibt auch viele Kritiker, oder? Ale jest też wielu krytyków, prawda?

Noah: Sehr viele. Einige werfen ihm vor, ein zu negatives Bild vom Menschen zu zeigen. Sie meinen, dass seine Figuren oft extrem sind und nicht die ganze Realität darstellen. Bardzo wielu. Niektórzy zarzucają mu, że przedstawia zbyt negatywny obraz człowieka. Uważają, że jego bohaterowie są często skrajni i nie odzwierciedlają całej rzeczywistości.

Lukas: Was denkst du darüber?
Co o tym sądzisz?

Noah: Ich glaube, Literatur muss nicht die ganze Wirklichkeit statistisch darstellen. Ein Roman ist keine Studie mit Zahlen. Ein Autor darf auch bestimmte Seiten der Realität stärker zeigen. Myślę, że literatura nie musi przedstawiać całej rzeczywistości w sposób statystyczny. Powieść nie jest badaniem pełnym liczb. Autor ma prawo mocniej eksponować określone strony rzeczywistości.

Lukas: Das stimmt. Aber manche Kritiker finden seine Darstellungen problematisch. To prawda. Jednak niektórzy krytycy uważają jego sposób przedstawiania rzeczywistości za problematyczny.

Noah: Ja. Besonders seine Aussagen über Beziehungen zwischen Männern und Frauen, über Religion oder gesellschaftliche Gruppen haben oft Diskussionen ausgelöst. Tak. Szczególnie jego wypowiedzi na temat relacji między mężczyznami i kobietami, religii czy grup społecznych często wywoływały dyskusje.

Lukas: Also geht es nicht nur um seine Bücher, sondern auch um die Person Houellebecq? Czyli chodzi nie tylko o jego książki, lecz także o samego Houellebecqa jako osobę?

Noah: Genau. Bei manchen Autoren verschwindet der Schriftsteller hinter seinen Werken. Bei Houellebecq passiert oft das Gegenteil. Die Öffentlichkeit diskutiert nicht nur über seine Romane, sondern auch über seine Interviews und seine öffentlichen Auftritte. Dokładnie. W przypadku niektórych autorów pisarz znika za swoimi dziełami. U Houellebecqa często dzieje się coś przeciwnego. Opinia publiczna dyskutuje nie tylko o jego powieściach, lecz także o jego wywiadach i publicznych wystąpieniach.

Lukas: Das kann für einen Autor wahrscheinlich schwierig sein. Dla autora może to być zapewne trudne.

Noah: Ja. Manche Leser fragen sich ständig: „Meint die Figur im Buch wirklich den Autor?“ Aber ein Schriftsteller und seine Figuren sind nicht automatisch dieselbe Person. Tak. Niektórzy czytelnicy ciągle zadają sobie pytanie: „Czy postać w książce rzeczywiście wyraża poglądy autora?”. Ale pisarz i jego bohaterowie nie są automatycznie tą samą osobą.

Lukas: Das ist ein wichtiger Punkt. To ważna kwestia.

Noah: Gerade bei kontroversen Autoren muss man unterscheiden können. Ein Roman kann provokante Gedanken darstellen, ohne dass der Autor persönlich jede Meinung seiner Figuren vertritt. Zwłaszcza w przypadku kontrowersyjnych autorów trzeba umieć dokonywać rozróżnienia. Powieść może przedstawiać prowokacyjne myśli, co nie oznacza, że autor osobiście podziela każdą opinię swoich bohaterów.

Lukas: Wie wurde „Elementarteilchen“ aufgenommen? Jak zostały przyjęte „Cząstki elementarne”?

Noah: Der Roman hat sehr viel Aufmerksamkeit bekommen. Viele sahen darin eine schonungslose Analyse der westlichen Gesellschaft am Ende des 20. Jahrhunderts. Powieść wzbudziła ogromne zainteresowanie. Wielu dostrzegało w niej bezkompromisową analizę zachodniego społeczeństwa pod koniec XX wieku.

Lukas: Und andere waren kritisch? A inni byli krytyczni?

Noah: Ja. Einige fanden den Roman faszinierend, andere fanden ihn kalt oder sogar verletzend. Gerade diese Mischung aus Bewunderung und Ablehnung hat seinen Erfolg verstärkt. Tak. Niektórzy uznali powieść za fascynującą, inni za chłodną, a nawet raniącą. Właśnie ta mieszanka podziwu i odrzucenia jeszcze bardziej przyczyniła się do jej sukcesu.

Lukas: Also kann man sagen, dass der Streit um seine Bücher Teil ihrer Wirkung ist? Czyli można powiedzieć, że spór wokół jego książek jest częścią ich oddziaływania?

Noah: Genau. Manche Bücher verschwinden nach einigen Jahren aus dem Gedächtnis. Houellebecqs Bücher bleiben im Gespräch, weil sie starke Reaktionen auslösen. Dokładnie. Niektóre książki po kilku latach znikają z pamięci. O książkach Houellebecqa nadal się rozmawia, ponieważ wywołują silne reakcje.

Lukas: Warum glaubst du, lesen Menschen ihn trotzdem gerne? Jak myślisz, dlaczego mimo wszystko ludzie chętnie go czytają?

Noah: Weil er Fragen stellt, die viele Menschen beschäftigen. Zum Beispiel: Warum sind wir trotz aller Möglichkeiten nicht glücklicher? Warum ist es so schwer, echte Nähe zu finden? Ponieważ stawia pytania, które nurtują wielu ludzi. Na przykład: dlaczego pomimo wszystkich możliwości nie jesteśmy szczęśliwsi? Dlaczego tak trudno znaleźć prawdziwą bliskość?

Lukas: Das sind Fragen, die wahrscheinlich viele Generationen betreffen. To pytania, które prawdopodobnie dotyczą wielu pokoleń.

Noah: Ja. Deshalb wird er auch außerhalb Frankreichs gelesen. Seine Themen sind nicht nur französisch. Sie betreffen die moderne westliche Welt allgemein. Tak. Dlatego czyta się go również poza Francją. Jego tematy nie dotyczą wyłącznie Francji. Odnoszą się ogólnie do współczesnego świata zachodniego.

Lukas: Interessant ist, dass du ihn nach Tokarczuk gelesen hast. Interesujące jest to, że czytałeś go po Tokarczuk.

Noah: Ja, der Unterschied ist groß. Tokarczuk sucht Verbindungen zwischen Menschen, Orten und Zeiten. Houellebecq zeigt oft die Trennung und die Einsamkeit. Tak, różnica jest ogromna. Tokarczuk poszukuje więzi między ludźmi, miejscami i czasami. Houellebecq często pokazuje rozdzielenie i samotność.

Lukas: Aber beide schreiben über den Menschen. Ale oboje piszą o człowieku.

Noah: Genau. Nur aus verschiedenen Perspektiven. Dokładnie. Tylko z różnych perspektyw.

Lukas: Vielleicht ist das die Aufgabe großer Literatur: verschiedene Sichtweisen auf unsere Existenz zu zeigen. Być może właśnie na tym polega zadanie wielkiej literatury: pokazywać różne sposoby patrzenia na nasze istnienie.

Noah: Das denke ich auch. Ein gutes Buch muss nicht unbedingt angenehm sein. Manchmal muss es uns herausfordern. Też tak myślę. Dobra książka niekoniecznie musi być przyjemna. Czasami powinna rzucać nam wyzwanie.

Die Bibliothek wird langsam leerer. Die Sonne verschwindet hinter den Gebäuden Magdeburgs. Noah legt die Bücher zurück auf den Tisch und schreibt einige Gedanken in sein Notizbuch. Er merkt, dass die Diskussion über einen Autor manchmal genauso interessant sein kann wie das Lesen seiner Werke. Biblioteka powoli pustoszeje. Słońce znika za budynkami Magdeburga. Noah odkłada książki z powrotem na stół i zapisuje kilka myśli w swoim notatniku. Uświadamia sobie, że dyskusja o autorze może być czasami równie interesująca jak czytanie jego dzieł.

Wortschatz

Substantive

die Universitätsbibliothek, die Universitätsbibliotheken — biblioteka uniwersytecka, biblioteki uniwersyteckie
der Schriftsteller, die Schriftsteller — pisarz, pisarze
die Bedeutung, die Bedeutungen — znaczenie, znaczenia
die Reaktion, die Reaktionen — reakcja, reakcje
die Einsamkeit (nur Sg.) — samotność
die Sexualität (nur Sg.) — seksualność
die Religion, die Religionen — religia, religie
der Verlust, die Verluste — utrata, straty
die Gemeinschaft, die Gemeinschaften — wspólnota, wspólnoty
die Gesellschaft, die Gesellschaften — społeczeństwo, społeczeństwa
der Leser, die Leser — czytelnik, czytelnicy
der Anhänger, die Anhänger — zwolennik, zwolennicy
die Ehrlichkeit (nur Sg.) — szczerość
der Beobachter, die Beobachter — obserwator, obserwatorzy
die Gegenwart (nur Sg.) — współczesność, teraźniejszość
der Seismograf, die Seismografen — sejsmograf, sejsmografy
die Spannung, die Spannungen — napięcie, napięcia
die Angst, die Ängste — lęk, lęki
die Entwicklung, die Entwicklungen — rozwój, zmiana; procesy rozwoju, zmiany
der Wohlstand (nur Sg.) — dobrobyt
der Kritiker, die Kritiker — krytyk, krytycy
das Bild, die Bilder — obraz, obrazy
die Realität (nur Sg.) — rzeczywistość
die Wirklichkeit (nur Sg.) — rzeczywistość
die Studie, die Studien — badanie, studium; badania, studia
die Zahl, die Zahlen — liczba, liczby
die Darstellung, die Darstellungen — przedstawienie, sposób przedstawienia
die Aussage, die Aussagen — wypowiedź, stwierdzenie; wypowiedzi, stwierdzenia
die Beziehung, die Beziehungen — relacja, relacje
die Gruppe, die Gruppen — grupa, grupy
die Diskussion, die Diskussionen — dyskusja, dyskusje
das Werk, die Werke — dzieło, dzieła
das Gegenteil, die Gegenteile — przeciwieństwo, przeciwieństwa
die Öffentlichkeit (nur Sg.) — opinia publiczna
das Interview, die Interviews — wywiad, wywiady
der Auftritt, die Auftritte — wystąpienie, wystąpienia
die Figur, die Figuren — postać, postacie
der Gedanke, die Gedanken — myśl, myśli
die Meinung, die Meinungen — opinia, opinie
die Aufmerksamkeit (nur Sg.) — uwaga, zainteresowanie
die Analyse, die Analysen — analiza, analizy
das Jahrhundert, die Jahrhunderte — stulecie, stulecia
die Mischung, die Mischungen — mieszanka, mieszaniny
die Bewunderung (nur Sg.) — podziw
die Ablehnung (nur Sg.) — odrzucenie, dezaprobata
der Erfolg, die Erfolge — sukces, sukcesy
der Streit, die Streitigkeiten — spór, spory
die Wirkung, die Wirkungen — oddziaływanie, efekt; oddziaływania, efekty
das Gedächtnis (nur Sg.) — pamięć
die Möglichkeit, die Möglichkeiten — możliwość, możliwości
die Nähe (nur Sg.) — bliskość
die Generation, die Generationen — pokolenie, pokolenia
der Unterschied, die Unterschiede — różnica, różnice
die Trennung, die Trennungen — rozdzielenie, rozłąka
die Perspektive, die Perspektiven — perspektywa, perspektywy
die Aufgabe, die Aufgaben — zadanie, zadania
die Sichtweise, die Sichtweisen — punkt widzenia, sposób patrzenia
die Existenz, die Existenzen — istnienie, egzystencja
das Notizbuch, die Notizbücher — notatnik, notatniki

Verben

beschreiben — opisywać
bewundern — podziwiać
ablehnen — odrzucać
auslösen — wywoływać
ansprechen — poruszać temat, mówić o czymś
sich provoziert fühlen — czuć się sprowokowanym
schätzen — cenić
aussprechen — wypowiadać, mówić otwarcie
schweigen — milczeć
erkennen — rozpoznawać, dostrzegać
spüren — odczuwać
jemandem etwas vorwerfen — zarzucać komuś coś
darstellen — przedstawiać
meinen — uważać, sądzić
verschwinden — znikać
passieren — dziać się, wydarzać się
diskutieren über + Akk. — dyskutować o czymś
sich fragen — zastanawiać się, zadawać sobie pytanie
unterscheiden — rozróżniać
eine Meinung vertreten — reprezentować, podzielać pogląd
aufnehmen — przyjmować
verstärken — wzmacniać
betreffen — dotyczyć
herausfordern — stawiać wyzwanie, skłaniać do wysiłku
zurücklegen — odkładać z powrotem

Adjektive und Adverbien

neutral — neutralny, neutralnie
unterschiedlich — różny, odmienny
unangenehm — nieprzyjemny, niewygodny
modern — nowoczesny, współczesny
pessimistisch — pesymistyczny
kritisch — krytyczny
technisch — techniczny
materiell — materialny
unzufrieden — niezadowolony
negativ — negatywny
extrem — skrajny
statistisch — statystyczny, statystycznie
problematisch — problematyczny
gesellschaftlich — społeczny
öffentlich — publiczny
kontrovers — kontrowersyjny
provokant — prowokacyjny
persönlich — osobisty, osobiście
schonungslos — bezkompromisowy, bezlitosny
westlich — zachodni
faszinierend — fascynujący
verletzend — raniący, obraźliwy
französisch — francuski
angenehm — przyjemny

Ausdrücke und Wendungen

zu den Autoren gehören, die … — należeć do autorów, którzy…
jemanden stark ablehnen — zdecydowanie kogoś odrzucać
unterschiedliche Reaktionen auslösen — wywoływać różne reakcje
ein Thema ansprechen — poruszać temat
der Verlust von Gemeinschaft — utrata poczucia wspólnoty
Dinge offen aussprechen — mówić o rzeczach otwarcie
über etwas schweigen — milczeć na jakiś temat
ein kritischer Beobachter der Gegenwart — krytyczny obserwator współczesności
wie ein Seismograf funktionieren — działać jak sejsmograf
technische Entwicklung — rozwój technologiczny
materieller Wohlstand — dobrobyt materialny
jemandem etwas vorwerfen — zarzucać komuś coś
ein negatives Bild vom Menschen zeigen — przedstawiać negatywny obraz człowieka
die Wirklichkeit darstellen — przedstawiać rzeczywistość
eine Diskussion auslösen — wywoływać dyskusję
hinter seinen Werken verschwinden — znikać za swoimi dziełami
das Gegenteil passieren — dziać się odwrotnie
öffentliche Auftritte — publiczne wystąpienia
zwischen Autor und Figur unterscheiden — rozróżniać autora i postać
eine Meinung vertreten — reprezentować, podzielać pogląd
viel Aufmerksamkeit bekommen — wzbudzać duże zainteresowanie
eine schonungslose Analyse — bezkompromisowa analiza
eine Mischung aus Bewunderung und Ablehnung — mieszanka podziwu i odrzucenia
den Erfolg verstärken — zwiększać, wzmacniać sukces
der Streit um ein Buch — spór wokół książki
Teil der Wirkung sein — być częścią oddziaływania
im Gespräch bleiben — pozostawać tematem rozmów
starke Reaktionen auslösen — wywoływać silne reakcje
echte Nähe finden — znaleźć prawdziwą bliskość
aus verschiedenen Perspektiven — z różnych perspektyw
verschiedene Sichtweisen zeigen — pokazywać różne punkty widzenia
ein Buch muss nicht angenehm sein — książka nie musi być przyjemna
jemanden herausfordern — stawiać komuś wyzwanie, zmuszać kogoś do refleksji

Beispiele

Der Autor spaltet die Leser. Autor dzieli czytelników.

Seine Werke lösen starke Reaktionen aus. Jego dzieła wywołują silne reakcje.

Man kann das Buch unterschiedlich interpretieren. Można różnie interpretować tę książkę.

Der Roman wirft wichtige Fragen auf. Powieść stawia ważne pytania.

Der Schriftsteller beschreibt die Gesellschaft kritisch. Pisarz krytycznie opisuje społeczeństwo.

Ein kontroverses Buch bleibt oft länger im Gespräch. Kontrowersyjna książka często dłużej pozostaje w dyskusji.

Dialog 7
Die Mumins von Tove Jansson

Ort: Magdeburg, ein kleiner Park an der Elbe.

Miejsce: Magdeburg, mały park nad Łabą.

Zeit: Ein warmer Nachmittag im September.

Czas: Ciepłe popołudnie we wrześniu.

Der Sommer ist fast vorbei, aber die Sonne scheint noch warm. Am Ufer der Elbe sitzen Noah und Anna auf einer Bank. Zwischen ihnen liegt ein altes Buch mit einem hellblauen Umschlag. Auf dem Cover sind kleine Figuren zu sehen. Lato prawie się skończyło, ale słońce nadal przyjemnie grzeje. Nad brzegiem Łaby Noah i Anna siedzą na ławce. Między nimi leży stara książka z jasnoniebieską okładką. Na okładce widać małe postacie.

Noah: Was hast du heute mitgebracht? Das sieht nicht nach einem typischen Roman aus. Co dzisiaj przyniosłaś? To nie wygląda jak typowa powieść.

Anna: Das ist ein Buch, das ich seit meiner Kindheit liebe. Es sind die Geschichten über die Mumins von Tove Jansson. To książka, którą uwielbiam od dzieciństwa. To opowieści o Muminkach Tove Jansson.

Noah: Die Mumins? Natürlich kenne ich sie, aber ich habe sie nie wirklich gelesen. Für mich waren sie immer nur Figuren aus Zeichentrickserien. Muminki? Oczywiście je znam, ale nigdy tak naprawdę ich nie czytałem. Dla mnie zawsze były tylko postaciami z seriali animowanych.

Anna: Viele Menschen denken das. Aber die Bücher sind viel tiefer, als man erwartet. Sie wirken wie Kinderbücher, aber eigentlich erzählen sie sehr viel über das Leben, Gefühle und Beziehungen. Wiele osób tak myśli. Ale te książki są znacznie głębsze, niż można się spodziewać. Sprawiają wrażenie książek dla dzieci, ale tak naprawdę mówią bardzo wiele o życiu, uczuciach i relacjach.

Noah: Das überrascht mich. Was macht diese Bücher so besonders? To mnie zaskakuje. Co sprawia, że te książki są tak wyjątkowe?

Anna: Vor allem die Atmosphäre. Die Geschichten spielen im Mumintal, einem ruhigen Ort in der Natur. Dort leben die Mumins mit verschiedenen anderen Figuren zusammen. Es gibt Abenteuer, aber im Mittelpunkt stehen oft die Beziehungen zwischen den Menschen — oder besser gesagt: zwischen den Wesen. Przede wszystkim atmosfera. Historie rozgrywają się w Dolinie Muminków, spokojnym miejscu pośród natury. Muminki mieszkają tam razem z różnymi innymi postaciami. Są przygody, ale w centrum często znajdują się relacje między ludźmi — a właściwie: między istotami.

Noah: Also nicht nur lustige Geschichten? Czyli nie tylko zabawne historie?

Anna: Nein. Natürlich gibt es Humor, aber die Bücher beschäftigen sich auch mit Einsamkeit, Angst, Freiheit und der Suche nach dem eigenen Platz in der Welt. Nie. Oczywiście jest w nich humor, ale książki poruszają również tematy samotności, lęku, wolności i poszukiwania własnego miejsca na świecie.

Noah: Das klingt eigentlich gar nicht so weit entfernt von Houellebecq oder Tokarczuk. Właściwie nie brzmi to aż tak odlegle od Houellebecqa czy Tokarczuk.

Anna: Interessanter Vergleich. Ja, vielleicht. Natürlich ist der Stil ganz anders, aber auch Tove Jansson fragt: Wie können verschiedene Menschen miteinander leben? Wie gehen wir mit unseren Ängsten um? Ciekawe porównanie. Tak, być może. Oczywiście styl jest zupełnie inny, ale Tove Jansson również pyta: jak różni ludzie mogą żyć ze sobą? Jak radzimy sobie z naszymi lękami?

Noah: Welche Figur magst du am meisten? Którą postać lubisz najbardziej?

Anna: Wahrscheinlich den Mumins Vater und die Mumins Mutter. Die Mutter ist besonders interessant. Sie gibt anderen Sicherheit, aber sie akzeptiert jeden so, wie er ist. Prawdopodobnie Tatusia Muminka i Mamusię Muminka. Mama jest szczególnie interesująca. Daje innym poczucie bezpieczeństwa, ale akceptuje każdego takim, jaki jest.

Noah: Das ist ein schönes Bild. To piękny obraz.

Anna: Ja. Das Mumintal ist ein Ort, an dem niemand perfekt sein muss. Jeder darf anders sein. Tak. Dolina Muminków jest miejscem, w którym nikt nie musi być idealny. Każdy może być inny.

Noah: Das gefällt mir. Gerade heute gibt es oft so viel Druck, sich anzupassen. To mi się podoba. Zwłaszcza dzisiaj często odczuwa się tak dużą presję, żeby się dostosować.

Anna: Genau. Bei den Mumins geht es viel um Toleranz. Es kommen ständig neue Figuren ins Tal. Manche sind seltsam, manche traurig, manche schwierig. Aber sie werden nicht ausgeschlossen. Dokładnie. W Muminkach dużo mówi się o tolerancji. Do doliny ciągle przybywają nowe postacie. Niektóre są dziwne, niektóre smutne, inne trudne. Ale nikt ich nie wyklucza.

Noah: Das ist eigentlich eine sehr moderne Idee. To właściwie bardzo nowoczesna idea.

Anna: Ja. Viele Erwachsene entdecken die Bücher erst später wieder und merken, dass sie viel mehr verstehen als als Kinder. Tak. Wielu dorosłych odkrywa te książki ponownie dopiero po latach i zauważa, że rozumie z nich znacznie więcej niż w dzieciństwie.

Noah: Warum glaubst du, funktionieren diese Geschichten für Kinder und Erwachsene gleichzeitig? Jak myślisz, dlaczego te historie trafiają jednocześnie do dzieci i dorosłych?

Anna: Weil sie auf verschiedenen Ebenen erzählen. Ein Kind sieht vielleicht ein Abenteuer mit lustigen Figuren. Ein Erwachsener erkennt Themen wie Verlust, Veränderung oder die Angst vor dem Alleinsein. Ponieważ opowiadają na różnych poziomach. Dziecko widzi być może przygodę z zabawnymi postaciami. Dorosły dostrzega takie tematy jak strata, zmiana czy lęk przed samotnością.

Noah: Gibt es ein Beispiel? Masz jakiś przykład?

Anna: Zum Beispiel die Figur des Schnupferichs. Er liebt seine Freiheit und möchte nicht an einen Ort gebunden sein. Er braucht Abstand, aber gleichzeitig hat er tiefe Beziehungen zu anderen. Na przykład postać Włóczykija. Kocha swoją wolność i nie chce być przywiązany do jednego miejsca. Potrzebuje dystansu, ale jednocześnie łączą go z innymi głębokie relacje.

Noah: Also jemand, der Nähe möchte, aber auch unabhängig bleiben will? Czyli ktoś, kto pragnie bliskości, ale jednocześnie chce pozostać niezależny?

Anna: Genau. Viele Menschen kennen dieses Gefühl. Dokładnie. Wiele osób zna to uczucie.

Noah: Das ist tatsächlich ein sehr psychologisches Thema. To rzeczywiście bardzo psychologiczny temat.

Anna: Tove Jansson war eine außergewöhnliche Autorin. Sie hat verstanden, dass einfache Geschichten oft die kompliziertesten Gefühle zeigen können. Tove Jansson była niezwykłą autorką. Rozumiała, że proste historie często potrafią ukazać najbardziej skomplikowane uczucia.

Noah: Interessant. Viele unterschätzen Kinderliteratur. Ciekawe. Wiele osób nie docenia literatury dziecięcej.

Anna: Ja. Manche denken, Kinderbücher seien weniger anspruchsvoll. Aber manchmal können sie große Wahrheiten einfacher ausdrücken. Tak. Niektórzy sądzą, że książki dla dzieci są mniej wymagające. Czasami jednak potrafią w prostszy sposób wyrazić wielkie prawdy.

Noah: Vielleicht ist Einfachheit manchmal schwieriger als Komplexität. Być może prostota jest czasami trudniejsza niż złożoność.

Anna: Das glaube ich auch. Też tak uważam.

Noah: Und wie ist die Welt der Mumins aufgebaut? A jak zbudowany jest świat Muminków?

Anna: Sie ist eine Mischung aus Sicherheit und Unsicherheit. Das Mumintal ist ein Zuhause, aber die Welt außerhalb ist voller Überraschungen. Es gibt Reisen, Stürme und unbekannte Orte. Jest mieszaniną bezpieczeństwa i niepewności. Dolina Muminków jest domem, ale świat na zewnątrz pełen jest niespodzianek. Są podróże, burze i nieznane miejsca.

Noah: Also ähnlich wie im echten Leben. Czyli podobnie jak w prawdziwym życiu.

Anna: Ja. Man braucht einen Ort, an dem man sich sicher fühlt, aber man muss auch die Welt entdecken. Tak. Człowiek potrzebuje miejsca, w którym czuje się bezpiecznie, ale musi również odkrywać świat.

Noah: Ich mag diese Idee. Ein Zuhause ist nicht nur ein Gebäude, sondern ein Gefühl. Podoba mi się ta idea. Dom to nie tylko budynek, lecz także uczucie.

Anna: Genau. Vielleicht ist das eine der wichtigsten Botschaften der Mumins. Dokładnie. Być może jest to jedno z najważniejszych przesłań Muminków.

Noah: Jetzt verstehe ich, warum diese Bücher so viele Generationen begleiten. Teraz rozumiem, dlaczego te książki towarzyszą tak wielu pokoleniom.

Anna: Sie erzählen nicht nur von kleinen Wesen in einem Tal. Sie erzählen davon, was es bedeutet, ein Mensch zu sein. Nie opowiadają tylko o małych istotach żyjących w dolinie. Opowiadają o tym, co znaczy być człowiekiem.

Noah: Obwohl es eigentlich keine Menschen sind. Chociaż właściwie nie są ludźmi.

Anna: Vielleicht macht gerade das die Sache interessant. Być może właśnie to czyni całą sprawę interesującą.

Noah nimmt das Buch in die Hand und blättert durch die Seiten. Die Illustrationen wirken einfach, fast kindlich. Aber hinter den Zeichnungen entdeckt er etwas anderes: eine Geschichte über Einsamkeit, Freundschaft und die Suche nach einem Ort, an dem man akzeptiert wird. Noah bierze książkę do ręki i przegląda jej strony. Ilustracje wydają się proste, niemal dziecięce. Jednak za rysunkami odkrywa coś więcej: opowieść o samotności, przyjaźni i poszukiwaniu miejsca, w którym człowiek zostanie zaakceptowany.

Wortschatz

Substantive

der Park, die Parks — park, parki
das Ufer, die Ufer — brzeg, brzegi
die Bank, die Bänke — ławka, ławki
der Umschlag, die Umschläge — okładka, okładki
die Figur, die Figuren — postać, postacie
die Kindheit (nur Sg.) — dzieciństwo
die Zeichentrickserie, die Zeichentrickserien — serial animowany, seriale animowane
das Kinderbuch, die Kinderbücher — książka dla dzieci, książki dla dzieci
das Leben, die Leben — życie, życia
das Gefühl, die Gefühle — uczucie, uczucia
die Beziehung, die Beziehungen — relacja, relacje
die Atmosphäre, die Atmosphären — atmosfera, atmosfery
die Natur (nur Sg.) — natura, przyroda
das Mumintal (nur Sg.) — Dolina Muminków
das Abenteuer, die Abenteuer — przygoda, przygody
der Mittelpunkt, die Mittelpunkte — centrum, środek
das Wesen, die Wesen — istota, istoty
der Humor (nur Sg.) — humor
die Einsamkeit (nur Sg.) — samotność
die Angst, die Ängste — lęk, lęki
die Freiheit (nur Sg.) — wolność
die Suche, die Suchen — poszukiwanie, poszukiwania
der Platz, die Plätze — miejsce, miejsca
der Vergleich, die Vergleiche — porównanie, porównania
die Sicherheit (nur Sg.) — bezpieczeństwo
der Druck (nur Sg.) — presja
die Toleranz (nur Sg.) — tolerancja
der Erwachsene, die Erwachsenen — dorosły, dorośli
die Ebene, die Ebenen — poziom, poziomy
der Verlust, die Verluste — strata, straty
die Veränderung, die Veränderungen — zmiana, zmiany
das Alleinsein (nur Sg.) — samotność, bycie samemu
der Schnupferich (nur Sg.) — Włóczykij
der Abstand, die Abstände — dystans, odległość; dystanse, odległości
die Kinderliteratur (nur Sg.) — literatura dziecięca
die Wahrheit, die Wahrheiten — prawda, prawdy
die Einfachheit (nur Sg.) — prostota
die Komplexität (nur Sg.) — złożoność
die Mischung, die Mischungen — mieszanka, mieszanki
die Unsicherheit, die Unsicherheiten — niepewność, niepewności
das Zuhause (nur Sg.) — dom, miejsce, w którym czujemy się jak w domu
die Überraschung, die Überraschungen — niespodzianka, niespodzianki
die Reise, die Reisen — podróż, podróże
der Sturm, die Stürme — burza, sztorm; burze, sztormy
das Gebäude, die Gebäude — budynek, budynki
die Botschaft, die Botschaften — przesłanie, przesłania
die Generation, die Generationen — pokolenie, pokolenia
die Illustration, die Illustrationen — ilustracja, ilustracje
die Zeichnung, die Zeichnungen — rysunek, rysunki
die Freundschaft, die Freundschaften — przyjaźń, przyjaźnie

Verben

mitbringen — przynosić ze sobą
aussehen nach + Dat. — wyglądać na, sprawiać wrażenie
erwarten — oczekiwać, spodziewać się
erzählen von + Dat. — opowiadać o czymś
überraschen — zaskakiwać
zusammenleben — żyć razem
sich beschäftigen mit + Dat. — zajmować się czymś
umgehen mit + Dat. — radzić sobie z czymś
akzeptieren — akceptować
sich anpassen — dostosowywać się
ausschließen — wykluczać
entdecken — odkrywać
merken — zauważać, zdawać sobie sprawę
erkennen — rozpoznawać, dostrzegać
binden an + Akk. — wiązać, przywiązywać do czegoś
unterschätzen — nie doceniać
ausdrücken — wyrażać
aufbauen — budować, konstruować
sich sicher fühlen — czuć się bezpiecznie
begleiten — towarzyszyć
bedeuten — oznaczać
blättern durch + Akk. — przeglądać, kartkować

Adjektive und Adverbien

warm — ciepły, ciepło
hellblau — jasnoniebieski
typisch — typowy
tief — głęboki
ruhig — spokojny
lustig — zabawny
besonders — szczególny, wyjątkowy
seltsam — dziwny
traurig — smutny
schwierig — trudny
modern — nowoczesny, współczesny
gleichzeitig — jednocześnie
unabhängig — niezależny
psychologisch — psychologiczny
außergewöhnlich — niezwykły, wyjątkowy
einfach — prosty
kompliziert — skomplikowany
anspruchsvoll — wymagający, ambitny
unbekannt — nieznany
sicher — bezpieczny, pewny
kindlich — dziecięcy

Ausdrücke und Wendungen

seit meiner Kindheit — od mojego dzieciństwa
tiefer sein, als man erwartet — być głębszym, niż można się spodziewać
im Mittelpunkt stehen — znajdować się w centrum
die Suche nach dem eigenen Platz in der Welt — poszukiwanie własnego miejsca na świecie
mit seinen Ängsten umgehen — radzić sobie ze swoimi lękami
jemandem Sicherheit geben — dawać komuś poczucie bezpieczeństwa
jemanden so akzeptieren, wie er ist — akceptować kogoś takim, jaki jest
anders sein dürfen — móc być innym
sich anpassen müssen — musieć się dostosować
von anderen ausgeschlossen werden — być wykluczanym przez innych
auf verschiedenen Ebenen — na różnych poziomach
die Angst vor dem Alleinsein — lęk przed samotnością
an einen Ort gebunden sein — być przywiązanym do jednego miejsca
Abstand brauchen — potrzebować dystansu
tiefe Beziehungen zu anderen haben — mieć głębokie relacje z innymi
Nähe wollen — pragnąć bliskości
unabhängig bleiben — pozostać niezależnym
große Wahrheiten ausdrücken — wyrażać wielkie prawdy
eine Mischung aus Sicherheit und Unsicherheit — mieszanka bezpieczeństwa i niepewności
voller Überraschungen sein — być pełnym niespodzianek
die Welt entdecken — odkrywać świat
sich an einem Ort sicher fühlen — czuć się w jakimś miejscu bezpiecznie
eine wichtige Botschaft — ważne przesłanie
viele Generationen begleiten — towarzyszyć wielu pokoleniom
was es bedeutet, ein Mensch zu sein — co to znaczy być człowiekiem
ein Buch in die Hand nehmen — wziąć książkę do ręki
durch die Seiten blättern — kartkować książkę, przeglądać strony
die Suche nach einem Ort, an dem man akzeptiert wird — poszukiwanie miejsca, w którym jest się akceptowanym

Beispiele

Dieses Buch ist viel tiefer, als es auf den ersten Blick wirkt. Ta książka jest znacznie głębsza, niż wydaje się na pierwszy rzut oka.

Die Geschichte funktioniert auf mehreren Ebenen. Historia działa na kilku poziomach.

Auch Erwachsene können aus Kinderbüchern viel lernen. Dorośli również mogą wiele nauczyć się z książek dla dzieci.

Jeder Mensch sucht seinen Platz in der Welt. Każdy człowiek szuka swojego miejsca w świecie.

Ein gutes Buch kann einfache Dinge auf eine besondere Weise zeigen. Dobra książka może pokazywać proste rzeczy w wyjątkowy sposób.

Hinter einer einfachen Geschichte können große Fragen stehen. Za prostą historią mogą kryć się wielkie pytania.

Dialog 8
Deutsche Märchen

Ort: Magdeburg, Stadtbibliothek.

Miejsce: Magdeburg, biblioteka miejska.

Zeit: Ein regnerischer Herbsttag.

Czas: Deszczowy jesienny dzień.

Der Sommer ist vorbei. Draußen fallen die ersten Blätter von den Bäumen. In der Stadtbibliothek ist es ruhig und warm. Noah und Anna sitzen an einem Tisch zwischen hohen Bücherregalen. Vor ihnen liegt eine Sammlung deutscher Märchen. Lato się skończyło. Na zewnątrz z drzew spadają pierwsze liście. W bibliotece miejskiej jest cicho i ciepło. Noah i Anna siedzą przy stole pomiędzy wysokimi regałami z książkami. Przed nimi leży zbiór niemieckich baśni.

Noah: Ich habe in letzter Zeit viel über Literatur nachgedacht. Nach Tokarczuk, Houellebecq und den Mumins möchte ich etwas über die klassischen deutschen Märchen lesen. Ostatnio dużo myślałem o literaturze. Po Tokarczuk, Houellebecqu i Muminkach chciałbym przeczytać coś o klasycznych niemieckich baśniach.

Anna: Das ist eine sehr gute Idee. Deutsche Märchen sind ein wichtiger Teil der Kulturgeschichte. Viele Menschen kennen einzelne Geschichten, aber sie wissen oft nicht, wie tief diese Texte eigentlich sind. To bardzo dobry pomysł. Niemieckie baśnie są ważną częścią historii kultury. Wiele osób zna poszczególne historie, ale często nie wie, jak głębokie są w rzeczywistości te teksty.

Noah: Viele verbinden Märchen nur mit Kindern. Wielu ludzi kojarzy baśnie wyłącznie z dziećmi.

Anna: Ja, aber das ist ein Missverständnis. Märchen erzählen oft von sehr alten menschlichen Erfahrungen: Angst, Hoffnung, Verlust, Mut und der Suche nach einem besseren Leben. Tak, ale to nieporozumienie. Baśnie często opowiadają o bardzo dawnych ludzkich doświadczeniach: lęku, nadziei, stracie, odwadze i poszukiwaniu lepszego życia.

Noah: Natürlich denkt man zuerst an die Brüder Grimm. Oczywiście najpierw myśli się o braciach Grimm.

Anna: Genau. Jacob Grimm und Wilhelm Grimm haben im 19. Jahrhundert viele Geschichten gesammelt und veröffentlicht. Ihre Sammlung wurde weltweit bekannt. Dokładnie. Jacob Grimm i Wilhelm Grimm zebrali i opublikowali w XIX wieku wiele opowieści. Ich zbiór stał się znany na całym świecie.

Noah: Welche Märchen findest du besonders wichtig? Które baśnie uważasz za szczególnie ważne?

Anna: Es gibt viele. Zum Beispiel „Hänsel und Gretel“. Diese Geschichte wirkt zunächst einfach: Zwei Kinder werden im Wald allein gelassen und müssen eine gefährliche Situation überleben. Jest ich wiele. Na przykład „Jaś i Małgosia”. Ta historia początkowo wydaje się prosta: dwoje dzieci zostaje pozostawionych samotnie w lesie i musi przetrwać niebezpieczną sytuację.

Noah: Aber eigentlich geht es um größere Themen. Ale tak naprawdę chodzi w niej o poważniejsze tematy.

Anna: Genau. Es geht um Armut, Angst und Verlassenheit. Die Kinder verlieren den Schutz der Erwachsenen und müssen selbstständig werden. Dokładnie. Chodzi o biedę, lęk i opuszczenie. Dzieci tracą ochronę dorosłych i muszą stać się samodzielne.

Noah: Interessant. Der Wald kommt in deutschen Märchen sowieso sehr oft vor. Ciekawe. Las i tak bardzo często pojawia się w niemieckich baśniach.

Anna: Ja. Der Wald ist ein wichtiges Symbol. Er ist gleichzeitig gefährlich und geheimnisvoll. Er steht für das Unbekannte im Leben. Tak. Las jest ważnym symbolem. Jest jednocześnie niebezpieczny i tajemniczy. Symbolizuje to, co nieznane w życiu.

Noah: Also ähnlich wie eine Reise ins eigene Innere? Czyli coś w rodzaju podróży do własnego wnętrza?

Anna: Ja, das kann man so interpretieren. Viele Märchenfiguren müssen durch schwierige Erfahrungen gehen, bevor sie wachsen können. Tak, można to w ten sposób interpretować. Wiele postaci z baśni musi przejść przez trudne doświadczenia, zanim będzie mogło dojrzeć.

Noah: Und was ist mit „Aschenputtel“? A co z „Kopciuszkiem”?

Anna: Auch dieses Märchen ist sehr bekannt. Es geht um ein Mädchen, das schlecht behandelt wird, aber am Ende Anerkennung und ein neues Leben bekommt. Ta baśń również jest bardzo znana. Opowiada o dziewczynie, która jest źle traktowana, ale na końcu zyskuje uznanie i nowe życie.

Noah: Viele Menschen mögen diese Idee: Ein gerechter Ausgang nach einer schweren Zeit. Wielu ludziom podoba się ta idea: sprawiedliwe zakończenie po trudnym okresie.

Anna: Genau. Märchen geben oft Hoffnung. Sie zeigen, dass die Welt nicht nur aus Ungerechtigkeit besteht. Dokładnie. Baśnie często dają nadzieję. Pokazują, że świat nie składa się wyłącznie z niesprawiedliwości.

Noah: Aber manche Märchen sind auch ziemlich dunkel. Ale niektóre baśnie są również dość mroczne.

Anna: Sehr sogar. Die ursprünglichen Versionen waren oft viel härter als moderne Verfilmungen. Gewalt, Hunger und Angst gehören häufig dazu. I to bardzo. Pierwotne wersje były często znacznie bardziej brutalne niż współczesne ekranizacje. Przemoc, głód i strach często stanowią ich część.

Noah: Warum glaubst du, dass solche Geschichten über Jahrhunderte überleben? Jak myślisz, dlaczego takie historie przetrwały przez stulecia?

Anna: Weil sie grundlegende menschliche Gefühle behandeln. Technik verändert sich, Gesellschaften verändern sich, aber menschliche Ängste und Wünsche bleiben ähnlich. Ponieważ dotyczą podstawowych ludzkich uczuć. Technika się zmienia, społeczeństwa się zmieniają, ale ludzkie lęki i pragnienia pozostają podobne.

Noah: Welche Rolle spielt „Rotkäppchen“? Jaką rolę odgrywa „Czerwony Kapturek”?

Anna: Das ist eines der bekanntesten Märchen. Es erzählt von einem Mädchen, das durch den Wald geht und einem Wolf begegnet. Die Geschichte kann man als Warnung verstehen: Nicht jede Begegnung ist ungefährlich. To jedna z najbardziej znanych baśni. Opowiada o dziewczynce, która idzie przez las i spotyka wilka. Historię można rozumieć jako ostrzeżenie: nie każde spotkanie jest bezpieczne.

Noah: Also eine Geschichte über Vertrauen und Vorsicht? Czyli historia o zaufaniu i ostrożności?

Anna: Ja. Aber man kann sie auch anders lesen: als Geschichte über den Übergang von der Kindheit zum Erwachsenwerden. Tak. Ale można ją również odczytywać inaczej: jako historię o przejściu od dzieciństwa do dorosłości.

Noah: Das gefällt mir. Märchen sind also nicht festgelegt. Man kann sie unterschiedlich interpretieren. To mi się podoba. Baśnie nie mają więc jednego ustalonego znaczenia. Można je różnie interpretować.

Anna: Genau. Deshalb sind sie auch für Erwachsene interessant. Dokładnie. Dlatego są interesujące również dla dorosłych.

Noah: Und „Der Froschkönig“? A „Żabi król”?

Anna: Das Märchen beschäftigt sich mit Versprechen, Veränderung und dem Blick hinter die Oberfläche. Eine Person wirkt zunächst unangenehm oder fremd, aber später erkennt man ihren wahren Wert. Ta baśń porusza temat obietnicy, przemiany i patrzenia głębiej niż tylko na to, co zewnętrzne. Początkowo jakaś osoba wydaje się nieprzyjemna lub obca, ale później dostrzega się jej prawdziwą wartość.

Noah: Das ist ein erstaunlich modernes Thema. To zaskakująco współczesny temat.

Anna: Ja. Viele Märchen fragen: Beurteilen wir Menschen zu schnell nach ihrem Aussehen oder nach dem ersten Eindruck? Tak. Wiele baśni stawia pytanie: czy zbyt szybko oceniamy ludzi na podstawie ich wyglądu albo pierwszego wrażenia?

Noah: Das passt sogar zu heutigen Diskussionen über Gesellschaft. To pasuje nawet do współczesnych dyskusji o społeczeństwie.

Anna: Natürlich. Gute Geschichten bleiben aktuell, weil sie menschliche Probleme zeigen. Oczywiście. Dobre historie pozostają aktualne, ponieważ pokazują ludzkie problemy.

Noah: Ich finde interessant, dass deutsche Märchen oft nicht nur von Glück erzählen. Sie zeigen auch, dass das Leben schwierig sein kann. Uważam za interesujące, że niemieckie baśnie często opowiadają nie tylko o szczęściu. Pokazują również, że życie może być trudne.

Anna: Das stimmt. Die Figuren müssen etwas durchstehen. Sie bekommen ihr Glück nicht einfach geschenkt. To prawda. Bohaterowie muszą wiele znieść. Nie otrzymują szczęścia po prostu w prezencie.

Noah: Vielleicht ist das eine wichtige Botschaft: Man muss Herausforderungen überwinden. Być może jest to ważne przesłanie: trzeba pokonywać trudności.

Anna: Genau. Märchen sagen nicht: „Das Leben ist einfach.“ Sie sagen eher: „Das Leben kann schwer sein, aber es gibt Hoffnung.“ Dokładnie. Baśnie nie mówią: „Życie jest łatwe”. Mówią raczej: „Życie może być trudne, ale istnieje nadzieja”.

Noah: Das erinnert mich wieder an andere Bücher, über die wir gesprochen haben. Auch moderne Literatur fragt oft, wie Menschen mit Schwierigkeiten umgehen. To znowu przypomina mi inne książki, o których rozmawialiśmy. Współczesna literatura również często pyta o to, jak ludzie radzą sobie z trudnościami.

Anna: Ja. Der Unterschied ist nur die Form. Ein Märchen benutzt Magie und Symbole, ein moderner Roman benutzt Psychologie und Gesellschaft. Tak. Różnica tkwi jedynie w formie. Baśń wykorzystuje magię i symbole, a współczesna powieść psychologię i społeczeństwo.

Noah: Aber im Mittelpunkt steht immer der Mensch. Ale w centrum zawsze znajduje się człowiek.

Anna: Genau. Dokładnie.

Noah nimmt die Märchensammlung aus dem Regal. Draußen wird es langsam dunkel. Zwischen den alten Geschichten über Wälder, Könige, Hexen und Zauberer entdeckt er etwas Vertrautes: dieselben Fragen, die auch moderne Schriftsteller stellen. Noah wyjmuje z regału zbiór baśni. Na zewnątrz powoli robi się ciemno. Wśród starych opowieści o lasach, królach, czarownicach i czarodziejach odkrywa coś znajomego: te same pytania, które stawiają również współcześni pisarze.

Wortschatz 

Substantive

die Stadtbibliothek, die Stadtbibliotheken — biblioteka miejska, biblioteki miejskie
der Herbsttag, die Herbsttage — jesienny dzień, jesienne dni
das Blatt, die Blätter — liść, liście
das Bücherregal, die Bücherregale — regał na książki, regały na książki
die Sammlung, die Sammlungen — zbiór, zbiory
das Märchen, die Märchen — baśń, baśnie
die Kulturgeschichte (nur Sg.) — historia kultury
das Missverständnis, die Missverständnisse — nieporozumienie, nieporozumienia
die Erfahrung, die Erfahrungen — doświadczenie, doświadczenia
die Angst, die Ängste — lęk, lęki
die Hoffnung, die Hoffnungen — nadzieja, nadzieje
der Verlust, die Verluste — strata, straty
der Mut (nur Sg.) — odwaga
die Suche, die Suchen — poszukiwanie, poszukiwania
das Jahrhundert, die Jahrhunderte — stulecie, stulecia
die Geschichte, die Geschichten — historia, opowieść; historie, opowieści
der Wald, die Wälder — las, lasy
die Armut (nur Sg.) — bieda, ubóstwo
die Verlassenheit (nur Sg.) — opuszczenie, osamotnienie
der Schutz (nur Sg.) — ochrona
der Erwachsene, die Erwachsenen — dorosły, dorośli
das Symbol, die Symbole — symbol, symbole
das Unbekannte (nur Sg.) — to, co nieznane
die Reise, die Reisen — podróż, podróże
das Innere (nur Sg.) — wnętrze
die Märchenfigur, die Märchenfiguren — postać z baśni, postacie z baśni
die Anerkennung (nur Sg.) — uznanie
der Ausgang, die Ausgänge — zakończenie, wynik; wyjścia
die Ungerechtigkeit, die Ungerechtigkeiten — niesprawiedliwość, niesprawiedliwości
die Version, die Versionen — wersja, wersje
die Verfilmung, die Verfilmungen — ekranizacja, ekranizacje
die Gewalt (nur Sg.) — przemoc
der Hunger (nur Sg.) — głód
die Technik, die Techniken — technika, techniki
die Gesellschaft, die Gesellschaften — społeczeństwo, społeczeństwa
der Wunsch, die Wünsche — pragnienie, pragnienia
die Rolle, die Rollen — rola, role
der Wolf, die Wölfe — wilk, wilki
die Warnung, die Warnungen — ostrzeżenie, ostrzeżenia
die Begegnung, die Begegnungen — spotkanie, spotkania
das Vertrauen (nur Sg.) — zaufanie
die Vorsicht (nur Sg.) — ostrożność
der Übergang, die Übergänge — przejście, przejścia
die Kindheit (nur Sg.) — dzieciństwo
das Erwachsenwerden (nur Sg.) — dorastanie
das Versprechen, die Versprechen — obietnica, obietnice
die Veränderung, die Veränderungen — zmiana, przemiana; zmiany, przemiany
der Blick, die Blicke — spojrzenie, spojrzenia
die Oberfläche, die Oberflächen — powierzchnia, powierzchnie
der Wert, die Werte — wartość, wartości
das Aussehen (nur Sg.) — wygląd
der Eindruck, die Eindrücke — wrażenie, wrażenia
das Glück (nur Sg.) — szczęście
die Botschaft, die Botschaften — przesłanie, przesłania
die Herausforderung, die Herausforderungen — wyzwanie, wyzwania
der Unterschied, die Unterschiede — różnica, różnice
die Form, die Formen — forma, formy
die Magie (nur Sg.) — magia
der Schriftsteller, die Schriftsteller — pisarz, pisarze
der König, die Könige — król, królowie
die Hexe, die Hexen — czarownica, czarownice
der Zauberer, die Zauberer — czarodziej, czarodzieje

Verben

nachdenken über + Akk. — zastanawiać się nad czymś
verbinden mit + Dat. — kojarzyć, łączyć z czymś
erzählen von + Dat. — opowiadać o czymś
sammeln — zbierać
veröffentlichen — publikować
überleben — przetrwać
allein lassen — zostawiać samego
selbstständig werden — stawać się samodzielnym
vorkommen — występować, pojawiać się
für etwas stehen — symbolizować coś, oznaczać coś
interpretieren — interpretować
wachsen — rosnąć, rozwijać się, dojrzewać
behandeln — traktować; poruszać temat
bekommen — otrzymywać
bestehen aus + Dat. — składać się z czegoś
sich verändern — zmieniać się
begegnen + Dat. — spotykać, napotykać
verstehen als + Akk. — rozumieć jako
festlegen — ustalać, określać
sich beschäftigen mit + Dat. — zajmować się czymś
erkennen — rozpoznawać, dostrzegać
beurteilen — oceniać
durchstehen — przetrwać, znieść, przejść przez coś trudnego
schenken — podarować
überwinden — pokonywać, przezwyciężać
umgehen mit + Dat. — radzić sobie z czymś
benutzen — używać, wykorzystywać
entdecken — odkrywać

Adjektive und Adverbien

regnerisch — deszczowy
klassisch — klasyczny
deutsch — niemiecki
menschlich — ludzki
weltweit — światowy, na całym świecie
gefährlich — niebezpieczny
selbstständig — samodzielny
geheimnisvoll — tajemniczy
unbekannt — nieznany
schwierig — trudny
gerecht — sprawiedliwy
schwer — ciężki, trudny
dunkel — ciemny, mroczny
ursprünglich — pierwotny, oryginalny
hart — twardy, surowy
grundlegend — podstawowy, fundamentalny
ähnlich — podobny
ungefährlich — bezpieczny, niegroźny
unterschiedlich — różny, odmienny
unangenehm — nieprzyjemny
fremd — obcy
wahr — prawdziwy
erstaunlich — zadziwiający
modern — nowoczesny, współczesny
aktuell — aktualny
vertraut — znajomy, bliski

Ausdrücke und Wendungen

ein wichtiger Teil der Kulturgeschichte — ważna część historii kultury
Märchen mit Kindern verbinden — kojarzyć baśnie z dziećmi
die Suche nach einem besseren Leben — poszukiwanie lepszego życia
weltweit bekannt werden — stać się znanym na całym świecie
im Wald allein gelassen werden — zostać pozostawionym samemu w lesie
eine gefährliche Situation überleben — przetrwać niebezpieczną sytuację
den Schutz der Erwachsenen verlieren — stracić ochronę dorosłych
für das Unbekannte stehen — symbolizować to, co nieznane
eine Reise ins eigene Innere — podróż do własnego wnętrza
durch schwierige Erfahrungen gehen — przechodzić przez trudne doświadczenia
schlecht behandelt werden — być źle traktowanym
ein gerechter Ausgang — sprawiedliwe zakończenie
Hoffnung geben — dawać nadzieję
über Jahrhunderte überleben — przetrwać przez stulecia
grundlegende menschliche Gefühle — podstawowe ludzkie uczucia
einem Wolf begegnen — spotkać wilka
etwas als Warnung verstehen — rozumieć coś jako ostrzeżenie
der Übergang von der Kindheit zum Erwachsenwerden — przejście od dzieciństwa do dorosłości
den Blick hinter die Oberfläche richten — spojrzeć głębiej, poza to, co powierzchowne
den wahren Wert erkennen — dostrzec prawdziwą wartość
jemanden nach seinem Aussehen beurteilen — oceniać kogoś na podstawie wyglądu
nach dem ersten Eindruck urteilen — oceniać na podstawie pierwszego wrażenia
etwas durchstehen müssen — musieć przejść przez coś trudnego
sein Glück nicht geschenkt bekommen — nie dostać szczęścia w prezencie
Herausforderungen überwinden — pokonywać wyzwania
mit Schwierigkeiten umgehen — radzić sobie z trudnościami
im Mittelpunkt stehen — znajdować się w centrum uwagi
dieselben Fragen stellen — stawiać te same pytania

Beispiele

Märchen sind nicht nur Geschichten für Kinder. Baśnie nie są tylko historiami dla dzieci.

Diese Geschichte kann man auf verschiedene Arten interpretieren. Tę historię można interpretować na różne sposoby.

Das Märchen behandelt grundlegende menschliche Gefühle. Baśń porusza podstawowe ludzkie uczucia.

Hinter einer einfachen Handlung verstecken sich oft tiefe Bedeutungen. Za prostą fabułą często kryją się głębokie znaczenia.

Die Figuren müssen schwierige Prüfungen bestehen. Postacie muszą przejść trudne próby.

Alte Geschichten können auch heute noch aktuell sein. Stare historie mogą być aktualne także dzisiaj.

Dialog 9
Eine kurze Geschichte der Menschheit von Yuval Noah Harrari

Ort: Magdeburg, ein Café nahe der Universität.

Miejsce: Magdeburg, kawiarnia w pobliżu uniwersytetu.

Zeit: Ein klarer Herbsttag.

Czas: Pogodny jesienny dzień.

Die Stadt ist ruhiger geworden. Die Menschen tragen Jacken, und die Blätter auf den Straßen erinnern daran, dass der Sommer vorbei ist. Noah sitzt mit Lukas in einem Café. Auf dem Tisch liegt ein bekanntes Sachbuch mit einem roten Umschlag. W mieście zrobiło się spokojniej. Ludzie noszą kurtki, a liście na ulicach przypominają, że lato dobiegło końca. Noah siedzi z Lukasem w kawiarni. Na stole leży znana książka popularnonaukowa z czerwoną okładką.

Lukas: Ist das das Buch, von dem du erzählt hast? „Eine kurze Geschichte der Menschheit“ von Yuval Noah Harari? Czy to ta książka, o której opowiadałeś? „Sapiens. Od zwierząt do bogów” Yuvala Noaha Harariego?

Noah: Ja. Ich habe schon einige Kapitel gelesen. Es ist faszinierend, aber gleichzeitig auch ein Buch, über das man viel diskutieren kann. Tak. Przeczytałem już kilka rozdziałów. Jest fascynująca, ale jednocześnie to książka, o której można dużo dyskutować.

Lukas: Warum? Dlaczego?

Noah: Weil Harari nicht nur historische Ereignisse beschreibt. Er versucht, die große Frage zu beantworten: Warum wurde der Mensch, also Homo sapiens, zur wichtigsten Spezies auf der Erde? Ponieważ Harari nie opisuje jedynie wydarzeń historycznych. Próbuje odpowiedzieć na wielkie pytanie: dlaczego człowiek, czyli Homo sapiens, stał się najważniejszym gatunkiem na Ziemi?

Lukas: Das ist eine große Frage. To wielkie pytanie.

Noah: Ja. Er beginnt mit der Entwicklung des Menschen vor Tausenden von Jahren. Besonders interessant finde ich seine Beschreibung der kognitiven Revolution. Tak. Zaczyna od rozwoju człowieka przed tysiącami lat. Szczególnie interesujący jest dla mnie jego opis rewolucji poznawczej.

Lukas: Was meint er damit? Co ma przez to na myśli?

Noah: Er meint, dass der Mensch eine besondere Fähigkeit entwickelt hat: über Dinge zu sprechen, die nicht wirklich existieren. Zum Beispiel über Mythen, Religionen, Nationen oder Geld. Uważa, że człowiek rozwinął szczególną zdolność: potrafi mówić o rzeczach, które tak naprawdę nie istnieją. Na przykład o mitach, religiach, narodach czy pieniądzach.

Lukas: Also Dinge, die nur funktionieren, weil viele Menschen daran glauben? Czyli rzeczy, które funkcjonują tylko dlatego, że wielu ludzi w nie wierzy?

Noah: Genau. Ein Geldschein hat eigentlich keinen großen materiellen Wert. Er funktioniert nur, weil Millionen Menschen gemeinsam glauben, dass er wertvoll ist. Dokładnie. Banknot sam w sobie nie ma właściwie dużej wartości materialnej. Funkcjonuje tylko dlatego, że miliony ludzi wspólnie wierzą, że jest wartościowy.

Lukas: Das ist eine interessante Perspektive. To interesująca perspektywa.

Noah: Ja. Harari sagt, dass diese gemeinsame Vorstellungskraft eine der größten Stärken des Menschen war. Tak. Harari twierdzi, że ta wspólna wyobraźnia była jedną z największych sił człowieka.

Lukas: Welche anderen großen Veränderungen beschreibt er? Jakie inne wielkie przemiany opisuje?

Noah: Zum Beispiel die landwirtschaftliche Revolution. Viele Menschen denken, dass der Übergang vom Jagen und Sammeln zur Landwirtschaft automatisch eine Verbesserung war. Na przykład rewolucję rolniczą. Wielu ludzi uważa, że przejście od łowiectwa i zbieractwa do rolnictwa automatycznie oznaczało poprawę warunków życia.

Lukas: War es nach Harari nicht so? Według Harariego tak nie było?

Noah: Er betrachtet das kritisch. Landwirtschaft brachte zwar mehr Nahrung und größere Gesellschaften, aber sie führte auch zu harter Arbeit, Krankheiten und sozialen Unterschieden. Patrzy na to krytycznie. Rolnictwo przyniosło wprawdzie więcej żywności i umożliwiło powstanie większych społeczeństw, ale doprowadziło również do ciężkiej pracy, chorób i nierówności społecznych.

Lukas: Also war Fortschritt nicht nur positiv? Czyli postęp nie był wyłącznie czymś pozytywnym?

Noah: Genau. Das ist ein wichtiger Gedanke des Buches. Jede Entwicklung hat Vorteile und Nachteile. Dokładnie. To jedna z ważnych myśli tej książki. Każdy rozwój ma swoje zalety i wady.

Lukas: Das erinnert mich an deine Gespräche über Houellebecq. Auch dort geht es um die Widersprüche der modernen Welt. Przypomina mi to twoje rozmowy o Houellebecqu. Tam również chodzi o sprzeczności współczesnego świata.

Noah: Ja, es gibt tatsächlich eine Verbindung. Harari fragt: Was hat uns erfolgreich gemacht? Und gleichzeitig: Macht uns dieser Erfolg wirklich glücklich? Tak, rzeczywiście istnieje pewne powiązanie. Harari pyta: co sprawiło, że odnieśliśmy sukces? A jednocześnie: czy ten sukces naprawdę czyni nas szczęśliwymi?

Lukas: Eine schwierige Frage. Trudne pytanie.

Noah: Sehr. Besonders interessant fand ich das Kapitel über das Geldsystem und die großen Reiche. Bardzo. Szczególnie zainteresował mnie rozdział o systemie pieniężnym i wielkich imperiach.

Lukas: Warum? Dlaczego?

Noah: Weil Harari zeigt, dass Menschen immer wieder große Gemeinschaften geschaffen haben. Früher waren es kleine Gruppen, später entstanden Staaten, Religionen und globale Systeme. Ponieważ Harari pokazuje, że ludzie wielokrotnie tworzyli wielkie wspólnoty. Dawniej były to małe grupy, później powstały państwa, religie i systemy globalne.

Lukas: Also die Geschichte der Menschheit als Geschichte von Zusammenarbeit? Czyli historia ludzkości jako historia współpracy?

Noah: Ja, aber auch von Konflikten. Menschen können sehr gut zusammenarbeiten, aber sie führen auch Kriege und zerstören andere Gruppen. Tak, ale również konfliktów. Ludzie potrafią bardzo dobrze współpracować, ale prowadzą też wojny i niszczą inne grupy.

Lukas: Das ist ein großer Widerspruch. To ogromna sprzeczność.

Noah: Genau. Der Mensch ist gleichzeitig kreativ und zerstörerisch. Dokładnie. Człowiek jest jednocześnie twórczy i destrukcyjny.

Lukas: Was hältst du von Hararis Stil? Co sądzisz o stylu Harariego?

Noah: Er schreibt sehr verständlich. Das Buch ist wissenschaftlich, aber nicht wie ein trockenes Lehrbuch. Er erzählt Geschichte fast wie eine große Geschichte über die Menschheit. Pisze bardzo przystępnie. Książka ma charakter naukowy, ale nie przypomina suchego podręcznika. Opowiada o historii niemal jak o wielkiej opowieści o ludzkości.

Lukas: Manche Wissenschaftler kritisieren ihn aber, oder? Niektórzy naukowcy jednak go krytykują, prawda?

Noah: Ja. Einige Historiker sagen, dass er manchmal zu stark vereinfacht. Die Geschichte ist oft komplizierter, als ein einziges großes Modell zeigen kann. Tak. Niektórzy historycy twierdzą, że czasami zbyt mocno upraszcza. Historia jest często bardziej skomplikowana, niż może to pokazać jeden wielki model.

Lukas: Und wie siehst du das? A jak ty to widzisz?

Noah: Ich finde, man muss das Buch nicht als endgültige Wahrheit lesen. Es ist eher eine Einladung, über Geschichte nachzudenken. Uważam, że nie należy czytać tej książki jako ostatecznej prawdy. Jest raczej zaproszeniem do zastanowienia się nad historią.

Lukas: Das ist wahrscheinlich die beste Art, solche Bücher zu lesen. To prawdopodobnie najlepszy sposób czytania takich książek.

Noah: Ja. Ein gutes Sachbuch gibt nicht nur Informationen. Es verändert manchmal die Fragen, die man stellt. Tak. Dobra książka popularnonaukowa nie tylko dostarcza informacji. Czasami zmienia również pytania, które sobie zadajemy.

Lukas: Welche Idee aus dem Buch bleibt dir besonders im Kopf? Która idea z książki szczególnie zapadła ci w pamięć?

Noah: Dass Menschen nicht nur durch ihre Fähigkeiten erfolgreich wurden, sondern durch ihre Fähigkeit, gemeinsam an Geschichten zu glauben. To, że ludzie odnieśli sukces nie tylko dzięki swoim umiejętnościom, lecz także dzięki zdolności do wspólnej wiary w określone opowieści.

Lukas: Zum Beispiel an Nationen oder Religionen? Na przykład w narody albo religie?

Noah: Genau. Diese gemeinsamen Vorstellungen können Menschen verbinden, aber manchmal auch trennen. Dokładnie. Te wspólne wyobrażenia mogą łączyć ludzi, ale czasami również ich dzielić.

Lukas: Das ist heute immer noch aktuell. To jest nadal aktualne.

Noah: Sehr. Deshalb finde ich das Buch interessant. Es geht nicht nur um Vergangenheit. Es hilft auch, die Gegenwart zu verstehen. Bardzo. Dlatego uważam tę książkę za interesującą. Nie chodzi w niej wyłącznie o przeszłość. Pomaga również zrozumieć teraźniejszość.

Lukas: Würdest du sagen, dass es ein Buch über Geschichte oder über Psychologie ist? Powiedziałbyś, że to książka o historii czy o psychologii?

Noah: Eigentlich über beides. Es geht um historische Entwicklungen, aber im Kern geht es um menschliches Verhalten. Właściwie o jednym i drugim. Chodzi o rozwój historyczny, ale w gruncie rzeczy książka dotyczy ludzkiego zachowania.

Lukas: Also passt es zu deinen Interessen. Czyli pasuje do twoich zainteresowań.

Noah: Ja. Ich lese gerne Bücher, die fragen: Warum sind Menschen so, wie sie sind? Tak. Lubię czytać książki, które pytają: dlaczego ludzie są tacy, jacy są?

Lukas: Dann solltest du danach vielleicht „Homo Deus“ lesen. W takim razie może powinieneś później przeczytać „Homo Deus”.

Noah: Das steht schon auf meiner Liste. Już mam ją na swojej liście.

Die beiden trinken ihren Kaffee aus. Auf dem Tisch liegt ein Buch über Millionen Jahre Menschheitsgeschichte. Für Noah ist klar: Je mehr man über die Vergangenheit liest, desto besser versteht man die Fragen der Gegenwart. Obaj dopijają kawę. Na stole leży książka obejmująca miliony lat historii ludzkości. Dla Noaha jedno jest jasne: im więcej czyta się o przeszłości, tym lepiej rozumie się pytania współczesności.

Wortschatz

Substantive

das Café, die Cafés — kawiarnia, kawiarnie
die Universität, die Universitäten — uniwersytet, uniwersytety
der Herbsttag, die Herbsttage — jesienny dzień, jesienne dni
das Blatt, die Blätter — liść, liście
das Sachbuch, die Sachbücher — książka popularnonaukowa / literatura faktu, książki popularnonaukowe
der Umschlag, die Umschläge — okładka, okładki
das Kapitel, die Kapitel — rozdział, rozdziały
das Ereignis, die Ereignisse — wydarzenie, wydarzenia
die Menschheit (nur Sg.) — ludzkość
der Mensch, die Menschen — człowiek, ludzie
die Spezies, die Spezies — gatunek, gatunki
die Erde (nur Sg.) — Ziemia
die Entwicklung, die Entwicklungen — rozwój, przemiana; procesy rozwoju, przemiany
die Revolution, die Revolutionen — rewolucja, rewolucje
die Fähigkeit, die Fähigkeiten — zdolność, zdolności
der Mythos, die Mythen — mit, mity
die Religion, die Religionen — religia, religie
die Nation, die Nationen — naród, narody
das Geld (nur Sg.) — pieniądze
der Geldschein, die Geldscheine — banknot, banknoty
der Wert, die Werte — wartość, wartości
die Perspektive, die Perspektiven — perspektywa, perspektywy
die Vorstellungskraft (nur Sg.) — wyobraźnia
die Stärke, die Stärken — mocna strona, siła; mocne strony
die Veränderung, die Veränderungen — zmiana, zmiany
der Übergang, die Übergänge — przejście, przejścia
das Jagen (nur Sg.) — polowanie
das Sammeln (nur Sg.) — zbieractwo
die Landwirtschaft (nur Sg.) — rolnictwo
die Verbesserung, die Verbesserungen — poprawa, ulepszenie; poprawy, ulepszenia
die Nahrung (nur Sg.) — żywność, pożywienie
die Gesellschaft, die Gesellschaften — społeczeństwo, społeczeństwa
die Arbeit (nur Sg.) — praca
die Krankheit, die Krankheiten — choroba, choroby
der Unterschied, die Unterschiede — różnica, różnice
der Fortschritt (nur Sg.) — postęp
der Vorteil, die Vorteile — zaleta, zalety
der Nachteil, die Nachteile — wada, wady
der Gedanke, die Gedanken — myśl, myśli
der Widerspruch, die Widersprüche — sprzeczność, sprzeczności
die Welt, die Welten — świat, światy
der Erfolg, die Erfolge — sukces, sukcesy
das Geldsystem, die Geldsysteme — system pieniężny, systemy pieniężne
das Reich, die Reiche — imperium, państwo; imperia, państwa
die Gemeinschaft, die Gemeinschaften — wspólnota, wspólnoty
der Staat, die Staaten — państwo, państwa
das System, die Systeme — system, systemy
die Zusammenarbeit (nur Sg.) — współpraca
der Konflikt, die Konflikte — konflikt, konflikty
der Krieg, die Kriege — wojna, wojny
der Stil, die Stile — styl, style
das Lehrbuch, die Lehrbücher — podręcznik, podręczniki
der Wissenschaftler, die Wissenschaftler — naukowiec, naukowcy
der Historiker, die Historiker — historyk, historycy
das Modell, die Modelle — model, modele
die Wahrheit, die Wahrheiten — prawda, prawdy
die Einladung, die Einladungen — zaproszenie, zaproszenia
die Information, die Informationen — informacja, informacje
die Vorstellung, die Vorstellungen — wyobrażenie, wyobrażenia
die Vergangenheit (nur Sg.) — przeszłość
die Gegenwart (nur Sg.) — teraźniejszość, współczesność
die Psychologie (nur Sg.) — psychologia
der Kern, die Kerne — sedno, rdzeń; rdzenie
das Verhalten (nur Sg.) — zachowanie
das Interesse, die Interessen — zainteresowanie, zainteresowania

Verben

erzählen von + Dat. — opowiadać o czymś
diskutieren über + Akk. — dyskutować o czymś
beschreiben — opisywać
versuchen — próbować
beantworten — odpowiadać na
sich entwickeln — rozwijać się
existieren — istnieć
an etwas glauben + Akk. — wierzyć w coś
funktionieren — funkcjonować, działać
meinen — mieć na myśli, uważać
betrachten — rozpatrywać, postrzegać
bringen — przynosić
führen zu + Dat. — prowadzić do czegoś
sich erinnern an + Akk. — przypominać sobie, pamiętać o czymś
erfolgreich machen — czynić odnoszącym sukces
schaffen — tworzyć
entstehen — powstawać
zusammenarbeiten — współpracować
zerstören — niszczyć
halten von + Dat. — sądzić o czymś
kritisieren — krytykować
vereinfachen — upraszczać
zeigen — pokazywać
nachdenken über + Akk. — zastanawiać się nad czymś
verändern — zmieniać
verbinden — łączyć
trennen — dzielić, rozdzielać
verstehen — rozumieć
ausdrinken — dopijać

Adjektive und Adverbien

klar — pogodny, jasny, wyraźny
ruhig — spokojny
bekannt — znany
faszinierend — fascynujący
historisch — historyczny
wichtig — ważny
kognitiv — poznawczy
besonders — szczególny, szczególnie
materiell — materialny
wertvoll — wartościowy, cenny
gemeinsam — wspólny, wspólnie
landwirtschaftlich — rolniczy
automatisch — automatyczny, automatycznie
kritisch — krytyczny, krytycznie
hart — ciężki, surowy
sozial — społeczny
positiv — pozytywny
glücklich — szczęśliwy
global — globalny
kreativ — kreatywny, twórczy
zerstörerisch — destrukcyjny, niszczycielski
verständlich — zrozumiały, przystępny
wissenschaftlich — naukowy
trocken — suchy
kompliziert — skomplikowany
endgültig — ostateczny
aktuell — aktualny, współczesny

Ausdrücke und Wendungen