E-book
15.75
drukowana A5
26.03
Nie mam szacunku dla czytelnika

Bezpłatny fragment - Nie mam szacunku dla czytelnika


Objętość:
36 str.
ISBN:
978-83-293-0199-2
E-book
za 15.75
drukowana A5
za 26.03

Powieść satyryczna / literacki eksperyment psychologiczny


Strona autora: www.KrzysztofTrybulski.pl

Od autora

To nie jest poradnik, w którym na pierwszej stronie usłyszysz, że jesteś cudem natury. Jest to satyryczna rozmowa o ego, próżności i pragnieniu uznania, prowadzona przez narratora, któremu samemu nie zawsze można ufać. Jego oskarżenia są elementem literackiej gry, a nie diagnozą czytelnika. Książka nie zachęca do poniżania innych; przeciwnie, sprawdza, czym różni się szacunek od przymusu podziwu. Zapraszam do pojedynku, w którym obie strony mają prawo powiedzieć: nie zgadzam się.

Rozdział 1. Już Cię nie lubię

Nie wiem, kim jesteś. I szczerze mówiąc, nie zamierzam zaczynać tej znajomości od udawania, że od pierwszego zdania jesteś dla mnie kimś wyjątkowym. Być może jesteś. Być może uratowałeś komuś życie, wybaczyłeś rzecz niewybaczalną albo wstałeś dziś z łóżka mimo dnia, którego naprawdę nie miałeś ochoty przeżyć. Niczego o tym nie wiem. Wiem tylko, że otworzyłeś książkę. To jeszcze nie jest powód, by przyznać Ci medal.

W tradycyjnym wstępie należałoby Ci podziękować. Drogi Czytelniku, cieszę się, że wybrałeś właśnie moją książkę. Drogi Czytelniku, zapraszam Cię w fascynującą podróż. Drogi Czytelniku, jesteś najważniejszą osobą na świecie. Mógłbym tak pisać. Prawdopodobnie odczuwalnie zwiększyłbym Twoje zadowolenie. Ale wtedy mielibyśmy przed sobą kolejne sto stron związkowego kłamstwa: ja mówiłbym, co lubisz słyszeć, a Ty nazywałbyś mnie błyskotliwym autorem.

Zawarliśmy znacznie ciekawszą umowę. Ty pozwolisz mi być bezczelnym, a ja postaram się nie być nudny. Nie gwarantuję Ci jednak komfortu. Kiedy kupujesz buty, wolno Ci wymagać, żeby nie obcierały. Kiedy otwierasz książkę, która zapowiada się jako pojedynek, nie możesz skarżyć się, że ktoś w końcu zadał cios. Możesz ją zamknąć. To też jest całkiem rozsądna odpowiedź. Przeciwnie do tego, co sądzisz, nie będę Cię ścigał po mieszkaniu z egzemplarzem w ręku.

Pomyśl o ostatniej chwili, kiedy ktoś Cię skrytykował. Nie o wielkiej niesprawiedliwości, tylko o drobiazgu. Ktoś zauważył, że się spóźniasz. Ktoś powiedział, że opowiadasz tę samą historię po raz trzeci. Ktoś nie zachwycił się Twoim pomysłem. Co zrobiłeś? Zapytałeś, czy ma rację, czy natychmiast rozpocząłeś wewnętrzny proces sądowy? W sądzie Twojej głowy stanowiska sędziego, prokuratora i obrońcy zajmujesz osobiście. Wyrok zapada przed rozprawą: obrażono człowieka wyjątkowego.

Oczywiście można mieć godność bez odznaczeń. Można oczekiwać zwykłej uprzejmości, nawet jeśli nie dokonało się niczego imponującego. Nie będę Ci tego odbierał. Odmawiam tylko przyznania Ci czegoś innego: prawa do stałego podziwu. To dwie różne rzeczy, choć dla ego mają nieprzyjemnie podobną nazwę.

Zastanawiasz się, czy piszę o Tobie, czy o jakiejś wymyślonej grupie ludzi? Dobra wiadomość jest taka, że nie mam Twoich akt. Zła, że nie potrzebuję. Wystarczy mi obserwacja, jak łatwo człowiek bierze własne przyzwyczajenia za prawa natury. Jeśli trafiam, nie oznacza to, że jestem genialny. Oznacza tylko, że znam pewien zwyczajny ludzki odruch. Też go mam.

Zapamiętaj więc pierwszą zasadę naszej relacji: będę czasami mówił do Ciebie nieuprzejmie, ale nie będę uważał Cię za mniej wartego człowieka. Gdybym pomylił prowokację z pogardą, sam stałbym się najgorszą postacią tej książki. A na ten zaszczyt, zapewniam Cię, jest jeszcze kilku kandydatów.

Rozdział 2. Kim Ty, do cholery, jesteś?

Wyobraź sobie wejście do niewielkiej kawiarni. W drzwiach stoisz Ty, a po drugiej stronie siedzi sześć osób. Nikt nie odwraca głowy. Nikt nie przerywa rozmowy. Nikt nie przeczuwa, że właśnie wkroczył bohater najważniejszej historii świata. Jakież to okrutne. Kelnerka podaje menu, nie pytając o Twoją życiową misję. Człowiek przy oknie nie wie o trzech książkach, które kiedyś zamierzasz napisać. Świat działa dalej, bez fanfar.

To doświadczenie można uznać za upokarzające. Albo za wyzwalające. Zależy, czy przychodzisz na kawę, czy po koronację. Zauważyłem, że wiele konfliktów nie bierze się z ludzkiej złośliwości, tylko ze zderzenia dwóch prywatnych ceremonii koronacyjnych. Każdy chce wejść do pomieszczenia jako ktoś ważny, a pomieszczenie złośliwie ma już własne sprawy.

Kiedy pytam, kim jesteś, nie interesuje mnie lista stanowisk. Dyrektor po wyjściu z biura nadal może nie wiedzieć, jak przeprosić. Artysta po wystawie nadal może zostawiać brudne kubki, licząc, że ktoś je sprzątnie. Rodzic po ciężkim dniu nadal może wymagać od dzieci zachwytu nad swoim poświęceniem. Tytuły porządkują wizytówki. Nie zastępują charakteru.

Pewien człowiek opowiadał, że w restauracji potraktowano go jak zwykłego gościa. Sformułował to jako oskarżenie. Zwykłego! Poprosił o stolik, poczekał siedem minut, dostał wodę. Dramat. Zapytałem, jak należałoby go potraktować. Przez moment nie umiał odpowiedzieć. Nie miał konkretnych zastrzeżeń. Miał wyobrażenie, że inni powinni rozpoznać jego status bez żadnych wskazówek. Żądał uznania w wersji bezprzewodowej.

To nie znaczy, że masz pozwalać się lekceważyć. Jeśli ktoś Cię oszukuje, znieważa albo narusza granice, reaguj. Tylko naucz się rozróżniać brak szacunku od braku specjalnego traktowania. Pierwsze jest problemem. Drugie bywa zwykłym wtorkiem. Kasjer, który nie pamięta Twojego imienia, nie wypowiedział Ci wojny. Kierowca, który nie przepuszcza Cię poza zasadami ruchu, nie wystawił oceny Twojemu życiu.

Może się zdarzyć, że ludzie nie znają Twojej wartości. Zdarza się także, że doskonale rozumieją Twoje zalety i nadal chcą zjeść obiad w spokoju. Nie obrażaj się na tę drugą możliwość. Kiedy nauczysz się wchodzić do pomieszczenia bez konieczności zdobywania podium, odzyskasz coś dziwnie cennego: możliwość bycia człowiekiem wśród ludzi, a nie projektem public relations na dwóch nogach.

Rozdział 3. Twoje ego nie mieści się w tej książce

Ego ma zaskakującą zdolność powiększania się w obliczu ciasnej przestrzeni. W autobusie zajmuje dwa siedzenia. W rozmowie piętnaście minut z dwudziestu. Na zdjęciu rodzinnym potrzebuje najlepszego światła, a gdy go nie dostanie, oskarża aparat o brak profesjonalizmu. Gdyby sprzedawano je w sklepie meblowym, dział reklamacji nie przetrwałby tygodnia.

Sprawdź proste doświadczenie. Opowiedz komuś o swoim sukcesie, a potem zapytaj o jego dzień. Słuchaj odpowiedzi bez przygotowywania własnej historii na podobny temat. Nie przerywaj słowami „ja miałem gorzej” ani „u mnie było jeszcze ciekawiej”. Tylko słuchaj. Przez chwilę być może poczujesz niepokój, jakby scena została oświetlona, ale reflektor celował gdzieś obok. To maleńkie ukłucie jest warte więcej niż setka porad o pokorze.

Próżność to nie to samo co lubienie siebie. Możesz cieszyć się własną twarzą, pracą i osiągnięciami. Problem zaczyna się, gdy inni mają obowiązek potwierdzania tej oceny w każdej wolnej chwili. Gdy komplement staje się podatkiem, a cisza uchodzi za zaległość finansową. Człowiek próżny nie zawsze mówi głośno. Czasem milczy dostojnie, licząc, że reszta zgadnie, jak niezwykłe myśli właśnie przemilczał.

Na przyjęciu spotkałem kiedyś mężczyznę, który bardzo chciał uchodzić za skromnego. Opowiadał, jak mało zależy mu na uznaniu, po czym szczegółowo wymieniał wszystkich ważnych ludzi, którzy to uznanie mu okazali. Robił to z delikatnym zakłopotaniem wyćwiczonego laureata. Miałem ochotę wręczyć mu nagrodę za wybitną skromność, lecz obawiałem się, że będzie musiał wygłosić przemówienie.

Są też ludzie, którzy obrażają samych siebie, żeby ktoś inny natychmiast ich pochwalił. „Wyglądam okropnie” — mówią na tle starannie ustawionego lustra. „Ta moja praca to nic wielkiego” — oznajmiają, kładąc przed Tobą oprawiony dyplom. Nie zawsze robią to świadomie. Czasami pochwała jest jedynym językiem bezpieczeństwa, jaki znają. Właśnie dlatego warto nie wyśmiewać człowieka, nawet jeśli można bezlitośnie wyśmiać jego rytuał.

Pragnę zaproponować Ci drobną utratę. Oddaj komuś ostatnie słowo. Pozwól, by cudza anegdota była zabawniejsza. Nie dodawaj, że już wcześniej wiedziałeś, o czym mówi rozmówca. Nie każda scena wymaga Twojego występu. Jeśli poczujesz ulgę, być może odkryłeś, że ego wcale nie było tronem. Było ciężkim plecakiem, którego nikt nie kazał Ci nosić.

Rozdział 4. Świat nie jest Twoją prywatną obsługą klienta

Mamy epokę ocen. Gwiazdkami ocenia się kuriera, sklep, hotel, aplikację, pogodę w komentarzu i zapewne niedługo samo istnienie. Ktoś mógłby otworzyć okno i wystawić jesieni trzy gwiazdki: przyzwoite kolory, lecz zbyt mokro, nie polecam. W tym świecie łatwo pomylić prawo do opinii z prawem do zarządzania wszystkimi ludźmi wokół.

W sklepie ktoś czeka przy kasie. Nie podoba mu się kolejka. Powiada: „Ja tu zostawiam pieniądze”. Rzeczywiście. Pozostali przybyli zapewne na darmową wycieczkę krajoznawczą. Gdy kasjerka prosi o minutę, klient patrzy na zegarek jak wysłannik komisji badającej zbrodnie przeciwko punktualności. Minuta jego życia nagle staje się dziełem sztuki, którego nikt nie ma prawa dotknąć.

Przeczytałeś bezpłatny fragment.
Kup książkę, aby przeczytać do końca.
E-book
za 15.75
drukowana A5
za 26.03