Strona autora: www.KrzysztofTrybulski.pl
PROLOG. DRUGA STRONA STOŁU
Pierwszą rzeczą, jaką zauważył policjant, były ręce mężczyzny. Czyste, zadbane, nieruchome. Człowiek siedzący naprzeciwko nie drapał się po twarzy, nie zaciskał pięści, nie rozglądał po gabinecie. Trzymał dłonie na kolanach jak uczeń wezwany do dyrektora i patrzył w punkt nad ramieniem funkcjonariusza.
— Chciałbym zgłosić zabójstwo — powiedział.
Sierżant Bielecki odsunął stygnącą kawę. Na zegarze wiszącym nad drzwiami dochodziła trzecia siedemnaście. Na komisariacie było cicho. Gdzieś za ścianą drukarka wypluwała kartki, ale dźwięk ten wydawał się pochodzić z bardzo odległego miejsca.
— Kto został zabity?
— Moja żona. Marta Wolska.
— Gdzie znajduje się ciało?
Mężczyzna przechylił głowę. Miał trzydzieści osiem lat, krótko obcięte włosy i płaszcz zbyt cienki jak na listopadową noc.
— Nie wiem.
— Kiedy doszło do zdarzenia?
— Jutro — odpowiedział mężczyzna.
Bielecki odłożył długopis.
— Proszę pana, jestem zmęczony. Jeśli to żart…
— Nie żartuję. Najpierw ją zjadłem, później zabiłem.
W gabinecie rozległo się ciche kliknięcie. Lodówka stojąca pod oknem wyłączyła sprężarkę. Policjant usłyszał własny oddech.
— Jak pan się nazywa?
— Adam Wolski.
— Co to znaczy, że pan ją zjadł?
Adam popatrzył na niego po raz pierwszy.
— Nie wiem. Dlatego przyszedłem. Od dziewięciu miesięcy próbuję sobie przypomnieć. Dzisiaj zobaczyłem coś, po czym nie mogę już udawać, że wszystko jest w porządku.
Wyjął telefon. Na ekranie widać było niewyraźny kadr z kuchennej kamery. Stół, talerz, kobieta w szarym swetrze. W prawym górnym rogu świeciła data z poprzedniego dnia.
— To moja żona — powiedział Adam. — Dziewięć miesięcy temu pochowałem ją w pamięci. Wczoraj jadła u mnie kolację.
Sierżant zmrużył oczy. Kobieta na nagraniu podniosła głowę prosto w obiektyw. Usta poruszyły się bezgłośnie.
Bielecki zwiększył głośność.
— Adam — wyszeptała kobieta. — Nie wpuszczaj mnie jutro do domu.
ROZDZIAŁ 1. ZEZNANIE
Komisarz Ewa Radecka przyjechała na komisariat siedemnaście minut po telefonie dyżurnego. Miała na sobie granatową kurtkę, w kieszeni niedojedzoną miętówkę, a pod oczami cień po dwóch nocach spędzonych nad sprawą zaginionego nastolatka. Nie lubiła, kiedy ktoś mówił jej, że wydarzyło się coś niezwykłego. Zazwyczaj oznaczało to zwyczajne kłamstwo, któremu ktoś dodał kolorów.
Mężczyzna siedział w pokoju przesłuchań bez kajdanek. Na widok komisarz wstał. W jej doświadczeniu zabójcy robili różne rzeczy: płakali, żartowali, domagali się adwokata, obrażali matki policjantów. Ten wyglądał, jakby przyszedł zapytać o zgubiony portfel.
— Opowie mi pan od początku — poleciła Ewa.
Adam usiadł. Przez chwilę przyglądał się rysie na blacie.
— Z żoną mieszkaliśmy przy ulicy Różanej. W lutym wyszła do pracy i nie wróciła. Złożyłem zawiadomienie. Przeszukano las, przystanki, szpital. Nigdzie jej nie było. Po pewnym czasie przestali szukać, chociaż nikt nie powiedział tego wprost.
— Nie ma aktu zgonu?
— Nie. Powiedziałem, że ją zabiłem, bo pamiętam, że to zrobiłem. Ale pamiętam również, jak rozmawialiśmy wczoraj.
Ewa otworzyła teczkę. Informacje zgadzały się z rejestrem: zaginiona Marta Wolska, trzydzieści pięć lat, księgowa. Żadnego ciała. Żadnych świadków porwania. Mąż kilkakrotnie przesłuchiwany, nigdy formalnie nie oskarżony.
— Czy leczył się pan psychiatrycznie?
— Byłem w ośrodku jako dziecko. Pamiętam budynek, ale nie pamiętam, dlaczego mnie tam zabrano.
— Czy pije pan alkohol?
— Nie.
— Narkotyki?
— Nie.
Przed przesłuchaniem Adam dostał kubek herbaty. Trzymał go przez kilka minut, nie pijąc ani kropli. Z ciepła unoszącego się nad powierzchnią napoju powstawała cienka mgła, która przywoływała wspomnienie kuchni matki. Czajnik gwizdał w niej tak głośno, że chłopiec zasłaniał uszy. Matka mówiła wtedy, że nie trzeba bać się rzeczy, które dają znać o swojej obecności. Prawdziwe niebezpieczeństwo nie wydaje żadnego dźwięku.
Zastanawiał się, czy powiedziała mu to naprawdę. Od miesięcy dzielił wspomnienia na trzy grupy. W pierwszej znajdowały się te, które potwierdzały fotografie i świadkowie. W drugiej — rzeczy prawdopodobne, choć nieudowodnione. Trzecia składała się ze scen, przy których pojawiał się wstyd albo przerażenie, jakby był winny wydarzeniom, których nie mógł nawet umiejscowić w czasie. Najczęściej widział długi stół i dłonie dziecka próbujące sięgnąć po szklankę.
Bielecki wrócił z formularzem. Poprosił o numer kontaktowy najbliższej osoby. Adam podał telefon matki, a potem wycofał słowa. Kobieta od dawna miała problemy z pamięcią, nie chciał jej niepokoić. Policjant odnotował wahanie i powiedział, że w razie potrzeby sami się z nią skontaktują.
— Pan naprawdę nie wie, czy pana żona żyje? — zapytał półgłosem.
— Jeżeli powiem, że wiem, skłamię. Jeżeli powiem, że nie wiem, uznacie mnie za wariata.
— Nie od tego jestem, żeby pana oceniać.
Adam skinął głową. Kiedy Bielecki wyszedł, mężczyzna spojrzał na lustro obserwacyjne. Przez moment miał wrażenie, że po drugiej stronie stoi Marta i przykłada dłoń do szkła. Nie mógł jej zobaczyć, bo odbijała się tylko jego twarz. A jednak mimowolnie przyłożył palce w to samo miejsce. Zauważył wtedy cienką kreskę na swoim nadgarstku. Ktoś napisał na skórze niewielkimi literami: „Nie ufaj ostatniemu wspomnieniu”. Nie rozpoznał pisma. Atrament był świeży.
W ciągu pierwszych godzin przesłuchania Ewa sporządziła dwie listy. Na pierwszej zapisała to, co wiedziała: Marta zaginęła, Adam zgłosił się na policję, nagranie pokazywało kobietę podobną do zaginionej, w mieszkaniu znaleziono niepokojące ślady. Na drugiej wypisała rzeczy, których jedynie się domyślała: Adam zabił żonę, ktoś podmienił nagranie, lista z zeszytu zapowiada następne zgony. Druga lista była dłuższa, ale nie miała żadnej wartości dowodowej.
Wróciła myślami do własnego pierwszego śledztwa, kiedy jako młoda policjantka zbyt szybko uwierzyła świadkowi. Mężczyzna opowiadał przekonująco, a ona dopasowywała do jego historii kolejne fakty. Dopiero starszy kolega zapytał, czy znalazła dowód, którego ten człowiek nie mógł sam przygotować. Nie znalazła. Sprawę udało się odwrócić, ale poczucie wstydu pozostało.
Teraz chciała uniknąć podobnego błędu. Zadzwoniła do laboratorium i poprosiła o sprawdzenie metadanych pliku z kamerki. Data widoczna na obrazie nie musiała odpowiadać dacie nagrania. Mogła zostać zmieniona w ustawieniach. Poprosiła również o zabezpieczenie oryginalnej karty pamięci i sprawdzenie historii zasilania urządzenia. Zapisano, że kamera była odłączana trzykrotnie w ciągu ostatniego miesiąca.
— Kto miał do niej dostęp? — spytała technika.
— Każdy, kto znał hasło. A hasło było zapisane na spodzie routera.
Ewa wypuściła powietrze. To nie było paranormalne odkrycie, tylko zwykły brak bezpieczeństwa. Jednak właśnie takie niedopatrzenia sprawiają, że człowiek zaczyna wierzyć w wydarzenia niemożliwe. Ktoś mógł pokazać Adamowi żonę w dowolnym dniu, nakleić na obraz dowolną datę i pozwolić mu samemu dokończyć resztę opowieści.
— Co robi pan zawodowo?
— Pracuję na nocnej zmianie w zakładzie mięsnym.
Komisarz spojrzała na jego dłonie. Pod paznokciem wskazującego palca tkwił ciemny punkt. Mógł to być tłuszcz maszynowy, mógł być zaschnięty brud.
— Skąd słowa o zjedzeniu żony?
— Ze snu. Siedzę przy stole. Marta podaje mi posiłek. Pytam, co to jest, ale ona nie odpowiada. Potem widzę ją na podłodze. Wiem, że jest martwa. I nagle rozumiem, że kolejność była odwrotna.
— Sny nie są dowodem — powiedziała Ewa.
— Wiem. Dlatego przyniosłem to.
Z wewnętrznej kieszeni płaszcza wyjął niewielki zeszyt z czarną okładką. Strony były zapełnione imionami, datami i miejscami. Ewa odnalazła jeden wpis: „Paweł Jerzak, dziewiętnasty sierpnia, most kolejowy”. Mężczyzna o takim nazwisku zginął pod pociągiem w sierpniu. Komisarz znała sprawę.
— Skąd pan go znał?
— Nie znałem.
— Dlaczego zapisał pan jego nazwisko?
— Budzę się o trzeciej siedemnaście. Czasem mam w ustach smak żelaza i w głowie czyjeś imię. Zapisuję je, żeby nie zapomnieć.
Ewa przewróciła kilka stron. Ostatni wpis wykonano czerwonym atramentem: „Adam Wolski. Niedziela”. Była sobota.
— Kto to zapisał?
— Ja — odparł Adam. — Nie pamiętam kiedy.
ROZDZIAŁ 2. MIESZKANIE PRZY RÓŻANEJ
Do mieszkania weszli o szóstej rano. Adam przekazał klucze bez protestu. Było to dwupokojowe lokum w bloku z wielkiej płyty, z nową farbą na ścianach i starymi drzwiami wejściowymi. Na wycieraczce leżała pojedyncza żółta rękawiczka. Ewa przyjrzała się jej, zanim technik schował ją do woreczka.
W mieszkaniu pachniało środkiem do mycia podłóg i czymś słodkim, co kojarzyło się z gotowanymi jabłkami. W salonie stał telewizor, na komodzie fotografie z wakacji, w biblioteczce przewodniki turystyczne. Młoda para uśmiechała się na tle latarni morskiej. Kobieta miała rude włosy i piegi na nosie. Wyglądała inaczej niż niewyraźna postać z nagrania, ale twarz była podobna.
Kuchnia była pusta. Z wyjątkiem lodówki.
Drzwi urządzenia przybito trzema gwoździami do drewnianej listwy. Ktoś zrobił to starannie, niemal symetrycznie. Komisarz wezwała technika, ale zanim otworzyli lodówkę, znaleźli pod stołem coś jeszcze: mały, mleczny ząb zawinięty w papier śniadaniowy. Na papierze dziecięcym pismem napisano: „To nie jest moje”.
— Wolski ma dzieci? — spytał funkcjonariusz.
— Według akt nie.
W zamrażalniku znaleziono porcje jedzenia w przezroczystych pojemnikach, ułożone według dat. Laboratorium miało sprawdzić ich zawartość. Na górnej półce leżała kaseta magnetofonowa, zamknięta w szczelnej torebce. Obok niej kartka: „Nie słuchaj sam”.
Ewa zabrała kasetę do samochodu, ale powstrzymała się przed włączeniem znalezionego w szafce odtwarzacza. Nie wierzyła w klątwy i ostrzeżenia z filmów. Wierzyła za to w ludzi, którzy używali takich znaków, aby skierować śledztwo tam, gdzie chcieli.
Mieszkańcy bloku na Różanej nie mieli dobrego zdania o Adamskich. Nie dlatego, że byli hałaśliwi albo nieuprzejmi. Przeciwnie — prawie nikt ich nie znał. Sąsiadka z trzeciego piętra uważała Martę za osobę, która zbyt szybko kończy rozmowy na klatce. Starszy pan z parteru wspominał, że Adam zawsze pomagał mu wnosić zakupy, lecz później nie potrafił powiedzieć, o czym rozmawiali.
Komisarz odwiedziła oboje. Kobieta z trzeciego piętra otworzyła drzwi tylko na łańcuch. Kiedy usłyszała o zaginionej, natychmiast powiedziała, że nigdy nie wchodziła do ich mieszkania. Nikt jej o to nie pytał. Ewa zapamiętała tę przesadną ostrożność. Przy odrobinie cierpliwości dowiedziała się, że kilka tygodni wcześniej widziała Martę na schodach, chociaż wszyscy mówili o zaginięciu.
— Pomyślałam, że policja już ją znalazła — tłumaczyła. — Wyglądała na zmęczoną, ale żywą. Miała inną fryzurę. Spytała, czy Adam wrócił z pracy. Powiedziałam, że chyba nie. Podziękowała i poszła na górę.
— Dlaczego nie powiedziała pani o tym wcześniej?
— Bo nie chciałam mieszać się w rodzinne sprawy.
Zdanie to Ewa słyszała tyle razy, że przestało brzmieć jak usprawiedliwienie. Było opisem społecznego odruchu: ludzie woleli nie widzieć niczego, co mogłoby wymagać od nich działania. Starszy sąsiad był bardziej rozmowny. Pamiętał noc, kiedy z mieszkania na Różanej dobiegły dźwięki dziecięcej piosenki. Było późno, a Adam z żoną nigdy nie mieli dzieci. Dźwięk powtarzał się rytmicznie, z niepokojącą dokładnością.
— Jak zabawka z zepsutą baterią — powiedział.
Wróciwszy do mieszkania, Ewa szukała głośników. Znalazła jeden w szafie, drugi pod blatem, trzeci za grzejnikiem. Całość połączono przewodami ze schowanym sterownikiem. To wyjaśniało, skąd mogły dochodzić nocne głosy i muzyka. Nie wyjaśniało, kto instalował sprzęt ani dlaczego Adam przez tyle czasu go nie zauważał. Technik zabezpieczył urządzenia, a komisarz poczuła nie tyle strach, ile gniew. Ktoś urządził cudze życie jak zamknięty pokój do badań.
W nocy przed przeszukaniem mieszkania ktoś umieścił pod drzwiami Adama reklamową ulotkę. Zwykły papier informował o promocji w lokalnej pizzerii, lecz na odwrocie znajdowało się zdanie napisane drobnym drukiem: „Jeśli pytają o lodówkę, powiedz, że bałeś się jej otworzyć”. Adam rzeczywiście pamiętał strach przed lodówką, ale nie potrafił wyjaśnić jego przyczyny.
Ewa znalazła ulotkę w śmietniku na klatce, gdzie trafiła podczas sprzątania. Sprawdziła pobliską drukarnię. Ustalono, że zamówienie złożono przez internet, a do odbioru przyszła osoba w czapce, której twarzy nie uchwyciły kamery. Komisarz poprosiła właściciela o zachowanie danych zamówienia. Nie było w nich nazwiska, ale pojawił się adres e-mail powiązany później z jednym z kont Marcina.
Sąsiadka z drugiego piętra wspominała, że nocami słychać było przytłumione rozmowy. Myślała, że małżonkowie oglądają telewizję. Kiedy jednak spotkała Adama w windzie i zapytała, jaki serial oglądał, mężczyzna odpowiedział, że nie włącza telewizora po dziesiątej, bo przeszkadza mu światło. Sąsiadka uznała, że żartuje.
W kuchni technik otworzył schowek za rurą wentylacyjną. Znalazł tam przekaźnik, który uruchamiał nagranie o zaprogramowanych godzinach. Ktoś poświęcił wiele pracy, żeby głosy były słyszalne dla śpiącego, ale trudne do zlokalizowania. Podczas zwykłego dnia urządzenie pozostawało ciche.
Ewa zrozumiała, że Adam żył w środowisku, które nieustannie podważało jego pewność. Jeśli słyszał kobietę w pustym pokoju, a potem nikt nie potwierdzał jej obecności, zaczynał wątpić w zmysły. Jeśli następnego dnia widział zmodyfikowane nagranie, otrzymywał pozorne potwierdzenie. Taka pułapka nie potrzebowała cudów. Potrzebowała czasu i cierpliwego sprawcy.
Kiedy sprawdzali łazienkę, w kuchni zadzwonił telefon stacjonarny. Nie powinien dzwonić, bo przewód do gniazdka był odłączony. Młody policjant stał przy aparacie blady, z ręką w połowie drogi do słuchawki.
Ewa podniosła słuchawkę.
— Halo?
Najpierw usłyszała trzaski. Potem oddech kobiety.
— Czy mój mąż już przyszedł? — zapytał głos.
— Kto mówi?
— Marta. Powiedzcie mu, że nie jest głodny. On się tylko boi.
Połączenie urwało się. Technik od razu sfotografował odłączony kabel. Ewa kazała sprawdzić centralę i historię połączeń. Kiedy odwróciła się od telefonu, zauważyła coś, czego nie było wcześniej. Na parującej szybie kuchennego okna ktoś narysował palcem prostokąt. W jego środku znajdowała się liczba trzynaście.
ROZDZIAŁ 3. GODZINA TRZECIA SIEDEMNAŚCIE
Adam obudził się w policyjnym pokoju obserwacyjnym z uczuciem, jakby ktoś odkręcił mu brzuch. Było trzecia siedemnaście, choć przed zaśnięciem słyszał, że dochodzi południe. Nie wiedział, ile godzin minęło. Zegarek na ścianie stał, lecz sekundnik drgał w jednym miejscu.
W ciemnym odbiciu szyby zobaczył dziewczynkę. Czerwona sukienka kończyła się jej tuż nad kolanami. Miała mokre włosy i patrzyła na niego z wyrzutem dorosłego człowieka.
— Co zrobiłeś z mamą? — zapytała.
Adam rzucił się ku drzwiom. Włączyło się światło i dziewczynka zniknęła. Strażnik zajrzał przez wizjer. Była trzynasta siedemnaście, nie trzecia. Adam przez cały czas spał zaledwie trzydzieści minut.
Na przesłuchaniu Ewa rozłożyła przed nim zdjęcia odnalezionego zęba, lodówki i kasety. Zobaczył te przedmioty i zacisnął usta.
— Ząb jest znajomy — powiedział. — Trzymałem go kiedyś w dłoni. Było lato. Ktoś płakał.
— Kto?
— Nie widzę twarzy. Widzę rękę, małą i zakrwawioną. Na ścianie wisiała mapa Europy. Ktoś powiedział mi, że muszę być odważny, bo pamięć to mięsień, który można wytrenować.
Ewa pokazała mu fotografia Marty. Adam dotknął zdjęcia, ale zamiast pogładzić jej policzek, zakrył palcem usta.
W przerwie przesłuchania Adam poprosił o kartkę i długopis. Chciał narysować korytarz, który widział we śnie. Najpierw pojawiły się na papierze trzy drzwi, później czwarte, a na końcu małe okno z kratą. Za oknem narysował wielką literę L. Kiedy skończył, nie pamiętał, dlaczego ją tam umieścił.
Ewa postanowiła sprawdzić, czy obraz nie jest zwyczajną konstrukcją pamięci. Poprosiła go o opis zapachów, temperatury i głosów. Adam powiedział, że korytarz pachniał mydłem i gotowanym mlekiem. Nie był pewny koloru ścian. W jednym momencie pamiętał zieleń, w innym kolor brudnej kości słoniowej. Na końcu korytarza zawsze stał mężczyzna w białych butach.
— Widzi pan jego twarz?
— Nie. Ale wiem, że ma metalowy zegarek. Kiedy się zbliża, słyszę brzęk bransolety.
Komisarz podsunęła mu fotografię Rawskiego. Adam wpatrywał się w nią długo, aż w końcu pokręcił głową.
— To twarz człowieka, którego mi pokazywano. Nie wiem, czy tego, który tam stał.
Ewa doceniła to rozróżnienie. Zeznający najczęściej pragnął być pewny własnych słów, Adam tymczasem mówił coraz częściej „nie wiem”. Nie zwalniało go to z podejrzeń, ale czyniło bardziej wiarygodnym tam, gdzie pamięć rzeczywiście zawodziła.
Pod koniec spotkania zapytała, czy w mieszkaniu posiada broń. Odpowiedział, że nie. Czy kiedykolwiek uderzył Martę? Zareagował z oburzeniem, zaraz jednak zawahał się. Powiedział, że raz odepchnął ją podczas koszmaru, gdy próbowała go obudzić. Przeprosił ją później i oboje uznali, że potrzebują pomocy.
— Nie chcę być człowiekiem, którego trzeba się bać — powiedział.
— A kim pan chce być?
Adam długo szukał odpowiedzi. W końcu powiedział, że zwykłym mężem, który potrafi rano wypić kawę i pamiętać, co powiedział poprzedniego wieczoru. Tego właśnie, bardziej niż wielkich odkryć, pragnął. Ewa schowała kartkę z planem korytarza do akt i pomyślała, że jeśli śledztwo ma się udać, musi znaleźć sposób, by oddzielić jego pragnienia od cudzych instrukcji.
Kiedy Adam był dzieckiem, ojciec uczył go rozpoznawać drzewa po liściach. Wspomnienie powróciło podczas krótkiego spaceru po szpitalnym ogrodzie. Opiekun prowadził go alejką obsadzoną lipami. Adam zerwał opadły liść i zaczął opowiadać, jak ojciec pokazywał mu różnicę między klonem a jaworem. Po chwili urwał. Ojciec opuścił rodzinę, gdy Adam był niemowlęciem. Nigdy nie chodzili razem po lesie.
To odkrycie nie przeraziło go tak mocno jak wcześniejsze. Zamiast tego usiadł na ławce i zaczął analizować wspomnienie. Był w nim zapach żywicy, mokra ziemia i ciepła dłoń trzymająca jego palce. Ktoś naprawdę doświadczył tego spaceru. Nie wiedział tylko kto. Czy Lena opowiadała o swoim ojcu? Czy Michał wspominał wycieczkę z opiekunem? A może Adam widział kiedyś film i zbudował z niego własną scenę?
Psycholog pracujący w szpitalu poprosił go, aby nie zmuszał się do natychmiastowej odpowiedzi. Wyjaśnił, że pamięć jest podatna na sugestię, a próby gwałtownego odzyskiwania szczegółów mogą utrwalać fałszywe przekonania. Adam zapisał tę poradę na kartce. Po raz pierwszy dostał pomoc, która nie polegała na dostarczeniu mu gotowej historii.
Następnego dnia spróbował spisać własne życie od początku. Przy każdym wspomnieniu zostawiał miejsce na źródło: własne doświadczenie, relacja matki, fotografia, cudza opowieść, brak danych. Okazało się, że jego biografia nadal istnieje, choć nie wszystkie szczegóły były pewne. Umiał gotować, naprawiać rower, lubił zimne poranki i śmiał się z głupich dowcipów. Te drobne rzeczy nie wymagały wielkiej teorii.
Kiedy Marta odwiedziła go późnym popołudniem, pokazał jej zeszyt. Powiedział, że nie chce już słuchać nagrań podczas snu. Chce, aby każde pytanie zadawano mu na jawie, z możliwością odmowy. Marta zgodziła się bez dyskusji. Dla niego była to najważniejsza odpowiedź, jaką mogła dać.
— Mówiła, że czasami nie poznaje swojego głosu. Że słowa przychodzą jej do głowy, zanim pomyśli. Ostatniego wieczoru powiedziała, że śniła o dziecku, którego nigdy nie mieliśmy. Zapytałem, czy chce wyjechać. Roześmiała się i powiedziała, że nie ma dokąd.
— Dlaczego nie powiedział pan tego podczas pierwszych przesłuchań?
— Bo wtedy tego nie pamiętałem.
Wrócili do czarnego zeszytu. Komisarz poprosiła, by zapisał na kartce datę i nazwisko. Pismo było podobne, lecz litera „a” w nowych notatkach miała zamknięty brzuszek, a w zeszycie otwarty. Nie rozstrzygało to niczego, ale dawało powód, by przebadać wszystkie strony.
— Jeśli ktoś dopisuje tam nazwiska, musi mieć dostęp do pana mieszkania.
— Marta miała klucze — szepnął Adam.
— Marta zaginęła.
— A jeśli nikt nie szukał jej tam, gdzie naprawdę była?
Tego popołudnia Ewa otrzymała nagranie z kamery przy wejściu do bloku. O drugiej pięćdziesiąt dziewięć w nocy do środka weszła kobieta z torbą zakupów. Kamera uchwyciła profil Marty. Wyszła dwadzieścia minut później, już bez torby. Idąc chodnikiem, odwróciła głowę i pomachała wprost do kamery.
ROZDZIAŁ 4. DZIEWCZYNKA W CZERWONEJ SUKIENCE
Rysunek wisiał na lodówce w starym mieszkaniu matki Adama. Kobieta mieszkała teraz w domu opieki pod miastem. Z pozoru niewielki obrazek przedstawiał rodzinę przy stole: mężczyznę, kobietę i dziecko. Pod stołem leżał drugi, przekreślony człowiek. Kredka tak mocno wdarła się w papier, że zdarła jego powierzchnię.
Matka, Helena Wolska, miała siedemdziesiąt cztery lata. Powitała Ewę bez zdziwienia, ale na wiadomość o zatrzymaniu syna ścisnęła poręcz fotela.
— Już zaczął pamiętać? — zapytała.
— Co powinien pamiętać?
Starsza kobieta spojrzała na zegar stojący na szafce. Wskazówki zatrzymały się dawno temu.
— Niech pani nie pozwala mu zasypiać przy dźwięku metronomu. Wtedy wracają do niego rzeczy, których nie uniesie.
Ewa wyjęła zdjęcie dziewczynki w czerwonej sukience, zrobione przed laty podczas szkolnego przedstawienia. Matka Adama potrząsnęła głową.
— To nie jego siostra, jeśli o to pani pyta. Nigdy nie miał siostry. Nazywała się Lena. Nie znam nazwiska. Mieszkała tam, gdzie on, kiedy go zabrali.
Helena nie chciała od razu opowiadać o synu. W domu opieki personel znał ją jako kobietę uprzejmą, ale trudną, bo przechowywała w szufladach stare zdjęcia i potrafiła oskarżyć sprzątaczkę o ich kradzież. Kiedy Ewa zapytała, czy naprawdę ktoś je zabierał, Helena pokazała puste miejsca w albumie. Na kartach pozostały jasne prostokąty i małe resztki kleju.
— Nie jestem pewna wszystkiego, co pamiętam — powiedziała. — Ale ktoś usuwał fotografie. Pamiętam przynajmniej to, że je miałam.
Na jednej ze stron zachował się podpis: „Adam i Michał nad jeziorem”. Obok nie było żadnego zdjęcia. Ewa zatrzymała wzrok na drugim imieniu, lecz Helena natychmiast zamknęła album. Powiedziała, że się pomyliła i że Michał był synem sąsiadów. Policjantka nie naciskała. Zapisała nazwisko sąsiadów, których starsza kobieta wskazała, i postanowiła sprawdzić je później.
Podczas rozmowy pielęgniarka przyniosła podwieczorek. Helena odmówiła kaszy z owocami, mimo że zwykle ją lubiła. Powiedziała, że jedzenie pachnie dokładnie jak w ośrodku, dokąd zabierano dzieci. Pielęgniarka, zaskoczona reakcją, wyniosła miskę. Dopiero wtedy kobieta zaczęła mówić swobodniej.
Adam wrócił z pierwszego pobytu cichy. Przez tydzień nie chciał spać w swoim łóżku. Układał poduszki pod drzwiami, jakby chciał utrudnić komuś wejście. Kiedy matka pytała, przed kim się zabezpiecza, odpowiadał, że przed chłopcem z drugiego pokoju. Nie umiał opisać chłopca, tylko powtarzał, że tamten ma jego głos.
— Wzięłam go do siebie — powiedziała Helena. — Siedziałam przy nim do rana. Wtedy zobaczyłam, że śpi z otwartymi oczami. I że porusza ustami, powtarzając słowa jakiejś kobiety. Zapytałam później lekarza, czy to normalne. Roześmiał się i powiedział, że syn ma bujną wyobraźnię.
Kiedy Ewa wychodziła, Helena wręczyła jej maleńki kluczyk owinięty sznurkiem.
— Był w pudełku z rzeczami Adama. Nie wiem, do czego pasuje. Ale może wreszcie ktoś otworzy nim właściwe drzwi.
W domu opieki Helena otrzymała wiadomość, że śledczy znaleźli dokumenty Michała. Przez kilka minut nie potrafiła nic powiedzieć. Potem poprosiła o telefon do syna. Nie chciała rozmawiać z policją o dawnych kłamstwach, zanim nie opowie o nich jemu. Kiedy połączono ją z Adamem, w słuchawce usłyszała znajomy głos, dorosły i zmęczony.
— Mamo, kim był Michał?
Helena płakała długo, nim odpowiedziała. Wyjaśniła, że miał młodszego brata. Po tragedii lekarze przekonali ją, że dla dobra Adama należy unikać rozmów o śmierci dziecka. Zgodziła się na terapię, która miała pomóc mu zapomnieć o wypadku. Nie wiedziała, że stała się częścią szerszego programu. Później kłamstwo rosło, a każde kolejne wyjaśnienie wydawało się trudniejsze od poprzedniego.
— Dlaczego nie powiedziałaś mi, gdy dorosłem?
— Bo bałam się, że znów cię stracę. Wiem, że to nie jest dobra odpowiedź.
Adam nie odpowiedział od razu. Pamiętał, jak matka piekła chleb w niedzielne poranki, jak pilnowała go podczas gorączki, jak uczyła go wiązać buty. Te wspomnienia nie znikały przez jej kłamstwo, ale nie mogły też go unieważnić.
— Chciałbym zobaczyć jego zdjęcie — powiedział.
Helena obiecała, że poszuka fotografii. Przyznała również, że wśród pamiątek ukrywała mały drewniany samochodzik należący do Michała. Adam poprosił, by go nie wyrzucała. Nie dlatego, że przedmiot naprawi przeszłość. Chciał po prostu wiedzieć, że jego brat istniał, że był kimś więcej niż nazwiskiem w policyjnej teczce.
Po rozmowie Helena długo patrzyła na telefon. Przez całe lata myślała, że chroni syna przed cierpieniem. Teraz rozumiała, że chroniła przede wszystkim własny strach przed jego pytaniami. Nie mogła odzyskać czasu, ale mogła przestać decydować, co wolno mu pamiętać.
— Kto go zabrał?
— Lekarze. Powiedzieli, że pomoże mu pobyt w sanatorium. Adam miał koszmary, nie chciał jeść, wciąż pytał, czyjego życia doświadcza. Był mały. Człowiek wierzy lekarzowi, jeśli ten zakłada biały fartuch i mówi spokojnym głosem.
Helena zamknęła oczy. Przez długą chwilę oddychała płytko. Potem poprosiła Ewę o szklankę wody i zaczęła mówić o miejscu zwanym Domem Głodnych. Oficjalnie ośrodek nosił nazwę Instytutu Rehabilitacji Pamięci. Stał w lesie koło Lasek. Po jego zamknięciu dokumenty miały spłonąć w pożarze archiwum.
— Dlaczego Dom Głodnych?
— Bo dzieci wracały stamtąd głodne. Nie jedzenia. Były głodne czyichś historii. Mój Adam pytał sąsiadów, co śnili, kogo kochali, czego żałowali. A potem opowiadał te same historie tak, jakby należały do niego.
Kiedy Ewa wychodziła, Helena złapała ją za rękaw.
— Jeśli zobaczy pani dziewczynkę w czerwonej sukience, proszę z nią nie rozmawiać.
— Dlaczego?
— Bo ona nie chce, żeby jej pomóc. Ona chce, żeby ktoś sobie przypomniał.
ROZDZIAŁ 5. TAŚMA
Kasetę odtworzono w laboratorium przy obecności technika i komisarz. Zaczynała się od szumu. Potem rozległ się dziecięcy śmiech, gwałtownie urwany jak przecięta nić.
— Pacjent trzynaście — powiedział męski głos. — Powtórz za mną: pamięć nie należy do osoby, która ją posiada.
Dziecko odpowiedziało niewyraźnie. W tle tykał metronom.
— Głośniej, Adamie.
— Pamięć nie należy do osoby, która ją posiada.
— Do kogo więc należy?
— Do tego, kto potrafi ją zatrzymać.
Taśma przeskoczyła. Zabrzmiał inny głos, dorosły i ochrypły.
Technik dźwięku nazywał się Oskar. Pracował z Ewą od siedmiu lat i nigdy nie komentował sensacyjnych szczegółów spraw. Nie lubił teorii, których nie dało się zmierzyć. Kiedy skończyła się kaseta, wyjął ją z odtwarzacza i przyjrzał się powierzchni taśmy pod lampą.
— Są dwa miejsca klejenia — zauważył. — Ktoś łączył materiał. A tu jest odcinek z innym nośnikiem.