Artur Sokół
— Słuchaj stary — Wiktor, mój dobry znajomy, miał jedną irytującą cechę, a mianowicie mówił dokładnie to, co myśli, a ja rzadko kiedy miałem ochotę go słuchać, a już w najmniejszym stopniu przyznać mu rację.
— Co znowu? — starałem się ostudzić jego “gorące” porady już na samym wstępie.
— Masz życie poukładane idealnie jak w pudełku, po co ci ta Marlena, nudzisz się, co?
— A co ci do tego?
— Martwię się o ciebie. Ona jest ze szkła. Jak się stłucze, to poranisz sobie ręce.
— Jesteś po prostu zazdrosny.
— Zrobisz, co będziesz chciał, ale pomyśl, czy nie jest najlepszym rozwiązaniem w życiu — docenić to, co się ma. I dbać o to, by tego nie stracić?
— Zaraz zaczynamy próbę, możesz podnieść kurtynę — zmieniłem temat. Co on sobie myśli?! Nie będzie mi mówił, jak mam żyć.
Tak naprawdę nie byłem zły na niego, lecz na siebie. Na to, że tak bardzo pogubiłem się we własnych uczuciach, że nie potrafiłem się już wycofać…
Teatr Kameralny
Po latach tułaczki po teatrach w całej Polsce, po dziesiątkach odrzuconych dramatów i scenariuszy filmowych, które sam napisałem, wreszcie mogłem spełnić swoje największe marzenie. Jeden z moich scenariuszy kupiono w Stanach Zjednoczonych i dzięki temu, w wieku czterdziestu pięciu lat, mogłem sfinansować swoje marzenie. Zostałem właścicielem własnego teatru. Na drzwiach — literami pomalowanymi farbą o barwie starego złota — kazałem wyryć:
Artur Sokół — Dyrektor Teatru Kameralnego w Wejherowie.
Nie miałem innych marzeń. Teatr był moim dzieckiem. Wybrałem Wejherowo. Do tej pory nie było tutaj teatru, a ulica Sobieskiego, przy której mieścił się mój Teatr Kameralny, była dla niego dodatkową oprawą, jak rama okalająca cenne płótno.
Ulica Sobieskiego ciągnęła się prosto przed siebie, jakby od zawsze wiedziała, dokąd zmierza. Po obu jej stronach rosły stare drzewa, wysokie i rozłożyste, z gałęziami splatającymi się nad chodnikami. Latem dawały przyjemny cień, a kiedy wiatr poruszał liśćmi, na trotuarze tańczyły drobne plamy światła. Było w tej ulicy coś kojącego, coś, co kazało zwolnić kroku i choć na chwilę zapomnieć o sprawach, które zwykle nie pozwalają człowiekowi spokojnie oddychać.
Dawne kamienice stały przy niej ramię w ramię, jak starzy znajomi, którzy nie muszą już ze sobą rozmawiać, żeby dobrze się rozumieć. Ich fasady nosiły ślady czasu, a wysokie okna zdawały się skrywać niejedną historię. Wystarczyło spojrzeć w górę, by pomyśleć o ludziach, którzy przed laty wyglądali stamtąd na ulicę, czekając na czyjś powrót, wypatrując znajomej sylwetki albo po prostu przyglądając się życiu, które płynęło swoim rytmem.
Niedaleko Filharmonii Kaszubskiej znajdowała się niewielka kamienica. Nie wyróżniała się niczym szczególnym, przynajmniej na pierwszy rzut oka. Nie miała w sobie nic z monumentalności sąsiedniego budynku, a jednak to właśnie ona przyciągała uwagę tych, którzy wiedzieli, czego szukać. Mieścił się w niej Teatr Kameralny — miejsce skromne, niemal niepozorne, a przecież stworzone po to, by działy się w nim rzeczy niezwykłe. Za jego drzwiami codzienność zostawała gdzieś daleko, a zwyczajni ludzie na kilka godzin stawali się kimś innym. Kochali, cierpieli, kłamali, odchodzili i wracali. Czasem wystarczyło jedno zdanie wypowiedziane ze sceny, by poruszyć w widzu coś, czego sam nie potrafiłby nazwać.
Lubiłam myśleć, że ta mała kamienica ma swoją tajemnicę. Że jej mury pamiętają szepty aktorów powtarzających tekst przed premierą, nerwowe kroki za kulisami i tę szczególną ciszę, która zapada tuż przed podniesieniem kurtyny. Może właśnie dlatego wydawała mi się bliższa niż wielkie, okazałe gmachy. Nie próbowała nikomu imponować. Po prostu była i czekała na tych, którzy potrafili dostrzec w niej coś więcej.
A ulica Sobieskiego prowadziła dalej, niezmiennie prosta, wysadzana drzewami, aż ku kościołowi stojącemu przy rondzie. Jego wieża wznosiła się ponad dachami i zielenią, widoczna już z daleka. Kiedy szło się w tamtą stronę, można było odnieść wrażenie, że miasto powoli odsłania przed człowiekiem swoje kolejne oblicza. Najpierw kamienice i sklepy, potem filharmonia, mały teatr, a na końcu kościół — jakby ktoś rozmieścił te miejsca na jednej linii, łącząc codzienne życie, sztukę i to, co dla wielu pozostaje sprawą najgłębszą i najbardziej osobistą.
Wejherowo miało w sobie taki rodzaj urody, którego nie dostrzega się od razu. Nie narzucało się przybyszowi, nie próbowało olśnić go za wszelką cenę. Trzeba było przejść się jego ulicami, przystanąć na chwilę, spojrzeć na stare drzewa i kamienice, żeby poczuć, że za ich spokojnym wyglądem kryje się coś więcej. A ulica Sobieskiego, z jej cieniem, ciszą i moim niewielkim teatrem ukrytym obok filharmonii, zdawała się opowiadać tę historię najpiękniej.
To było spełnienie mojego marzenia. Chciałem, żeby moja żona Joanna, cieszyła się z tego równie mocno jak ja. Ale jej zdawało się to coraz bardziej — obojętne. Wspólna pasja zbliża małżonków. A jej brak…, no cóż…
Joanna Sokół
Moja żona, Joanna, przez całe życie marzyła o prawdziwym dziecku. Po dwudziestu latach małżeństwa wciąż nie doczekaliśmy się potomstwa. Mnie ten brak nie doskwierał. A przynajmniej tak wtedy uważałem. Joasia próbowała wypełnić pustkę, sprowadzając pod nasz dach trójkę dzieci młodszego brata. Bywały u nas pięć, a czasem nawet sześć dni w tygodniu.
Asia była kiedyś zupełnie inną kobietą. Kiedy ją poznałem, pracowała jako kostiumolożka w jednym z gdańskich teatrów i należała do tych osób, o których mówiło się z uznaniem, nawet jeśli nie pojawiały się na afiszach. Miała niezwykłe wyczucie koloru, faktury i formy. Potrafiła godzinami przeglądać stare fotografie, studiować kroje sukien z minionych epok i dobierać odcienie materiałów tak, by podkreślały charakter postaci. Dla niej kostium nie był tylko ubraniem. Był częścią opowieści, czasem mówił o bohaterze więcej niż cały monolog.
Pamiętam, jak Asia przygotowywała kostium Elżbiety I do spektaklu Elżbieta i Maria Stuart. Najwięcej czasu poświęciła kołnierzowi. Powtarzała, że królowa nie może wejść na scenę w byle czym, bo to właśnie kołnierz nadaje jej sylwetce majestat. Miał być szeroki, sztywny, misternie ułożony, rozchodzący się wokół szyi niczym biały wachlarz. Nie chodziło tylko o to, żeby wyglądał pięknie. Musiał sprawiać wrażenie, że nosząca go kobieta jest przyzwyczajona do wydawania rozkazów i nigdy nie musi podnosić głosu, żeby zostać wysłuchaną.
Przez kilka wieczorów nasz stół w jadalni przypominał pracownię krawiecką. Leżały na nim kawałki białego lnu, cienkie druty, szpulki nici, koronki i arkusze papieru, na których Asia rysowała kolejne wersje wykroju. Obok stała lampka z ruchomym ramieniem, a jej światło padało na dłonie żony. Pracowała w skupieniu, czasem przygryzając koniec nitki, czasem odsuwając się na krześle, żeby ocenić proporcje. Co jakiś czas marszczyła brwi i kręciła głową.
— Nie, to jest za ciężkie. Elżbieta nie może wyglądać, jakby ktoś przywiązał jej do szyi obrus — mruknęła któregoś wieczoru.
Siedziałem obok z książką, choć od dawna nie przewróciłem strony.
— Przecież z widowni nikt nie zauważy, czy koronka jest o centymetr wyżej, czy niżej.
Asia spojrzała na mnie z udawanym oburzeniem.
— Właśnie dlatego nie szyjesz kostiumów.
Roześmiała się, a ja razem z nią. Uwielbiałem ten jej ton, kiedy mówiła o czymś, co naprawdę ją pochłaniało. W takich chwilach znikało zmęczenie, a ona stawała się dziewczyną, którą poznałem przed laty: pewną siebie, pełną pomysłów i przekonaną, że nawet najtrudniejszą rzecz da się zrobić, jeśli poświęci się jej odpowiednio dużo czasu.
Kołnierz powstawał powoli. Asia najpierw przygotowała konstrukcję, która miała utrzymać jego kształt, potem starannie obszywała każdy fragment białą tkaniną. Układała drobne fałdy, przypinała je szpilkami i sprawdzała, jak zachowują się przy najmniejszym ruchu. Koronkę doszywała ręcznie, ścieg po ściegu. Nie chciała, żeby cokolwiek wyglądało na przypadkowe. Każdy ząbek musiał być równy, każda krawędź czysta, a całość na tyle lekka, by aktorka mogła swobodnie poruszać głową.
Pewnego wieczoru obudziłem się w środku nocy i zobaczyłem światło pod drzwiami jadalni. Asia nadal siedziała przy stole. Miała na sobie stary sweter, włosy spięte klamrą, a na kolanach rozłożony materiał. Pochylała się nad kołnierzem tak blisko, że niemal dotykała go nosem.
— Która godzina? — zapytałem, stając w drzwiach.
— Nie wiem. Późno.
— Asia, jutro idziesz do pracy.
— Wiem.
— To może już wystarczy?
Nie odpowiedziała od razu. Przytrzymała koronkę palcem, zrobiła jeszcze jeden ścieg i dopiero wtedy odłożyła igłę.
— Spójrz.
Podniosła kołnierz i ostrożnie rozłożyła go na dłoniach. W świetle lampki biel materiału wydawała się niemal srebrna. Drobne fałdy układały się w regularny wachlarz, a delikatna koronka tworzyła na brzegach misterny wzór. Był piękny, choć wtedy nie potrafiłem docenić, ile cierpliwości wymagało jego wykonanie.
— Teraz wygląda jak królowa — powiedziała cicho.
W jej głosie usłyszałem dumę.
Kilka dni później poszedłem z nią do teatru, żeby zobaczyć pierwszą przymiarkę. Aktorka stanęła przed lustrem w ciemnej sukni, a Asia ostrożnie założyła jej kołnierz, poprawiając zapięcie na karku. Potem cofnęła się o kilka kroków.
Przez chwilę nikt się nie odzywał.
Kołnierz otaczał twarz aktorki białym, misternym wachlarzem. Wydłużał szyję, podkreślał linię szczęki i nadawał całej postaci niemal posągowy charakter. Aktorka wyprostowała plecy, uniosła brodę i spojrzała w lustro. Nagle przestała być współczesną kobietą w teatralnej garderobie. Zaczęła przypominać władczynię przyzwyczajoną do tego, że cały dwór czeka na jej decyzję.
Asia obeszła ją dookoła, poprawiła jeden z fałdów i delikatnie wygładziła koronkę przy ramieniu.
— Proszę teraz poruszyć głową. Powoli. Tak, właśnie tak. I proszę spróbować usiąść.
Aktorka wykonała polecenie, a kołnierz pozostał na swoim miejscu.
— Jest świetny — powiedział ktoś z zespołu.
Asia uśmiechnęła się, ale nie odpowiedziała. Nadal przyglądała się swojej pracy, jakby szukała drobnego błędu, którego nikt poza nią nie byłby w stanie zauważyć.
Pamiętam, że wtedy objąłem ją ramieniem.
— Jesteś niesamowita.
Spojrzała na mnie, a jej twarz rozjaśniła się takim szczęściem, jakiego później coraz rzadziej miałem okazję oglądać.
— Wiedziałam, że się uda — powiedziała. — Trzeba tylko wiedzieć, jak się za to zabrać.
W drodze do domu opowiadała mi o kolejnych projektach, o materiałach, które chciałaby zamówić, i o tym, jak można by zmienić kostium Marii Stuart, żeby jeszcze mocniej podkreślić różnicę między obiema kobietami. Mówiła szybko, z entuzjazmem, a ja słuchałem jej głosu i patrzyłem, jak gestykuluje.
Nie wiedziałem wtedy, że kiedyś będę tęsknił nawet za porozrzucanymi na stole nićmi, szpilkami wbijanymi w poduszeczkę i kawałkami białej koronki, które znajdowałem na podłodze jeszcze wiele dni po zakończeniu pracy.
Dopiero później zrozumiałem, że ten kołnierz był czymś więcej niż teatralnym rekwizytem. Był dowodem na to, jak wiele Asia potrafiła stworzyć własnymi rękami. I przypomnieniem, że zanim zamknęła się w domu, zanim przestała się śmiać i zanim codzienność zaczęła ją przygniatać, miała swój własny świat, w którym była naprawdę szczęśliwa.
Potem zaczęliśmy starać się o dziecko.
Na początku podchodziliśmy do tego z radością i nadzieją. Wybieraliśmy imiona, żartowaliśmy, zastanawialiśmy się, czy nasze dziecko odziedziczy jej upór, czy moją skłonność do zamyślania się. Asia oglądała wystawy z ubrankami dla niemowląt, choć udawała, że robi to przypadkiem. Czasem zatrzymywała się przed sklepową witryną nieco dłużej, a ja widziałem, jak jej twarz łagodnieje.
Mijały miesiące, potem lata. Kolejne badania, wizyty u lekarzy i następne rozczarowania powoli odbierały nam nadzieję. Nie było jednego momentu, w którym Asia nagle się załamała. To działo się po cichu. Najpierw przestała opowiadać o dziecku, potem omijała sklepy z niemowlęcymi ubrankami. W końcu zaczęła unikać rozmów ze znajomymi, którzy przychodzili do teatru z wózkami albo pokazywali zdjęcia swoich dzieci.
Najbardziej bolało ją chyba to, że nie potrafiła pogodzić się z własnym ciałem. Miała do siebie pretensje, choć lekarze nie zawsze potrafili wskazać jednoznaczną przyczynę naszych niepowodzeń. Czasami budziłem się w nocy i widziałem, że leży z otwartymi oczami, wpatrzona w sufit. Kiedy pytałem, co się stało, odpowiadała, że nic. Z czasem nauczyłem się nie zadawać kolejnych pytań.
Zgasła w niej dawna radość. Coraz rzadziej wychodziła z domu, nie miała ochoty spotykać się z przyjaciółmi, a o teatrze mówiła tak, jakby należał do zupełnie innego życia. Przestała szyć dla przyjemności. Jej maszyna stała w kącie pokoju przykryta kawałkiem materiału, a pudełka z nićmi i guzikami przez długie miesiące pozostawały zamknięte. Kiedyś kolorowe skrawki tkanin leżały niemal wszędzie. Teraz wszystko było pochowane, uporządkowane, jakby Asia chciała usunąć z mieszkania nie tylko przedmioty, ale również wspomnienie kobiety, którą kiedyś była.
Nie umiałem jej pomóc. Próbowałem ją wyciągać do kina, na kolacje, na spacery. Czasem szła ze mną, ale miałem wrażenie, że robi to wyłącznie po to, żeby nie sprawiać mi przykrości. Siedziała wtedy przy stoliku, mieszała herbatę i patrzyła przez okno. Nie wiedziałem, jak do niej dotrzeć. Zamiast przyznać, że się boję i że sam nie radzę sobie z naszą bezsilnością, coraz częściej uciekałem w pracę.
Dopiero dzieci jej brata coś zmieniły.
Na początku przychodziły do nas tylko od czasu do czasu. Asia zgadzała się nimi zająć, kiedy bratowa musiała załatwić jakieś sprawy albo pracowała dłużej. Pamiętam pierwszą sobotę, kiedy zostali u nas na kilka godzin. W mieszkaniu od razu zrobiło się głośno. Jedno dziecko biegało po korytarzu, drugie wyciągało zabawki, a trzecie domagało się czegoś do jedzenia. Byłem przekonany, że Asia po godzinie będzie miała dość tego zamieszania.
Stało się coś zupełnie innego.
Zaczęła od naleśników. Potem wyciągnęła kredki, bloki rysunkowe i stare pudełko z kolorowymi skrawkami materiałów. Dzieci chciały uszyć ubrania dla lalek, więc Asia pokazała im, jak wybrać tkaninę i jak połączyć kolory. Oczywiście nie pozwoliła im dotykać igieł, ale sama przysiadła przy maszynie i po chwili spod jej rąk zaczęły wychodzić maleńkie spódniczki, peleryny i sukienki.
Kiedy wróciłem do domu po kilku godzinach, zastałem ją siedzącą na dywanie. Miała na sobie rozciągnięty sweter, włosy niedbale związane na czubku głowy, a na policzku smugę zielonej farby. Jedno dziecko opierało się o jej ramię, drugie leżało na brzuchu i coś jej zawzięcie tłumaczyło, a trzecie próbowało przykleić papierową koronę do głowy pluszowego misia.
Asia śmiała się.
Nie uśmiechała się grzecznościowo, tak jak robiła to w ostatnich miesiącach. Śmiała się naprawdę, głośno i swobodnie. Kiedy mnie zauważyła, uniosła głowę.
— Nie stój tak w drzwiach. Chodź, zobacz, cośmy zrobili.
Pokazała mi papierowy zamek, który zajmował prawie cały stolik, i trzy lalki ubrane w stroje jej projektu. Opowiadała o tym, które dziecko wymyśliło koronę, kto pokłócił się o różową wstążkę i dlaczego księżniczka musi mieć zielone buty. Mówiła szybko, z przejęciem, a w jej oczach znów pojawił się ten znajomy błysk.
Od tamtej pory dzieci zaczęły przychodzić regularnie. Asia przygotowywała im obiady, wymyślała zabawy, czytała bajki i organizowała w salonie małe przedstawienia. Niekiedy szyła im przebrania, wykorzystując resztki materiałów, które przez lata gromadziła w szafach. Potrafiła spędzić pół dnia na przygotowaniu stroju dla małego rycerza albo sukni dla księżniczki, a potem z powagą uczestniczyć w ich zabawach, jakby naprawdę znalazła się na królewskim dworze.
Nasze mieszkanie znów wypełniło się życiem. Na podłodze leżały klocki, pod stołem znajdowałem kredki, a w przedpokoju piętrzyły się dziecięce buty. Czasem wracałem z teatru zmęczony i marzyłem o ciszy, ale Asia nie potrafiła już siedzieć bezczynnie. W kuchni pachniało zupą, z pokoju dobiegały śmiechy, a ona wołała mnie, żebym koniecznie zobaczył kolejną budowlę albo wysłuchał opowieści o niezwykłym wydarzeniu, które miało miejsce podczas zabawy.
Nazywałem to czasem naszym domowym przedszkolem. Żartowałem, że powinna pobierać od brata opłaty za opiekę, bo dzieci mają u nas lepiej niż w niejednym prywatnym klubie. Asia przewracała wtedy oczami i odpowiadała, że przynajmniej tutaj ktoś naprawdę słucha, kiedy dzieci mają coś ważnego do powiedzenia.
Wiedziałem jednak, że to nie tylko zabawa przywróciła jej radość. Przy dzieciach znów czuła się potrzebna. Miała komu podać rękę, kogo pocieszyć, komu poprawić kołnierzyk i kogo przytulić przed snem. Jej czułość, która przez lata nie miała dokąd popłynąć, znalazła wreszcie ujście.
Czasami obserwowałem ją z boku, kiedy czytała dzieciom bajkę. Zbierały się wokół niej na kanapie, wtulały w jej ramiona i przerywały co chwilę, zadając dziesiątki pytań. Asia odpowiadała na każde, nawet jeśli pytanie nie miało najmniejszego sensu. Potrafiła zmieniać głos, naśladować wilka i udawać, że sama boi się smoka. W takich chwilach wyglądała młodziej, jakby na moment zrzucała z siebie ciężar ostatnich lat.
Cieszyłem się, że odzyskuje dawną energię, ale gdzieś pod tą radością kryło się również coś bolesnego. Patrzyłem na nią i myślałem o tym, jak bardzo chciała mieć własne dziecko. O wszystkich nadziejach, które musiała w sobie pochować, i o tym, że teraz potrafiła dawać innym dzieciom miłość, choć sama nigdy nie została matką.
Nie rozmawialiśmy o tym. Nie chciałem odbierać jej tego, co wreszcie przynosiło jej szczęście. A może po prostu bałem się, że gdy nazwiemy rzecz po imieniu, tamten dawny smutek znów wróci.
Z perspektywy czasu wiem, że nie rozumiałem wtedy Asi tak dobrze, jak mi się wydawało. Widziałem jej uśmiech i cieszyłem się, że w domu znów jest głośno. Nie zastanawiałem się, ile kosztowało ją podnoszenie się po każdym kolejnym rozczarowaniu. Nie dostrzegałem też, że kiedy opiekowała się dziećmi brata, nie tylko dawała im miłość. W pewien sposób próbowała ocalić tę część siebie, która wciąż wierzyła, że ma coś ważnego do zaoferowania światu.
**
Kupiłem przestronne mieszkanie w Wejherowie. Jeden z pokoi Joanna przeznaczyła na dziecięcy plac zabaw. Nabyłem też jednopiętrową kamienicę przy Sobieskiego, jednej z najpiękniejszych ulic miasta, ocienionej ponad stuletnimi drzewami.
Na parterze urządziłem kameralną salę teatralną. Widownię wypełniły fotele obite bordowym aksamitem, a z sufitu zwisał kryształowy żyrandol. Na parterze urządziłem niewielką salę teatralną. Zależało mi, żeby miała swój klimat, bez zbędnego przepychu, ale też żeby nie przypominała zwykłej sali widowiskowej. Wstawiłem do niej bordowe fotele, miękkie i wygodne, a na suficie zawiesiłem kryształowy żyrandol, który od razu przyciągał wzrok. Kiedy zapalałem światło, kryształki delikatnie błyszczały, rzucając na ściany drobne refleksy. Ściany miały ciemny kolor, dzięki czemu wnętrze wydawało się przytulne, a jednocześnie trochę tajemnicze.
Scena nie była duża, ale właśnie o to mi chodziło. Chciałem, żeby widzowie siedzieli blisko aktorów i mogli zobaczyć nie tylko ich gesty, lecz także emocje malujące się na twarzach. Po obu stronach wisiały ciężkie zasłony, które oddzielały scenę od kulis. Podłoga była drewniana i lekko skrzypiała, szczególnie gdy ktoś przechodził po niej w ciszy. Za kulisami stały rekwizyty, kilka starych krzeseł i skrzynie z kostiumami. Panował tam charakterystyczny zapach drewna, kurzu i farby.
Lubiłem tę salę najbardziej wieczorami, kiedy wszystko było już przygotowane do spektaklu, a na widowni panowała cisza. Wystarczyło zgasić główne światła i zostawić tylko oświetlenie sceny, żeby całe pomieszczenie zmieniało się nie do poznania. Wtedy miałem poczucie, że stworzyłem miejsce, w którym można na chwilę zapomnieć o codzienności. Miejsce, gdzie ludzie śmieją się, wzruszają i przeżywają cudze historie, czasem odnajdując w nich coś z własnego życia.
Długo byłem z tej sali dumny. Włożyłem w nią wiele pracy i pieniędzy, ale przede wszystkim kawałek siebie. Nie przypuszczałem, że przyjdzie mi kiedyś zrozumieć, jak łatwo można zadbać o każdy szczegół na scenie, a jednocześnie o nic nie zadbać we własnym domu.
Najważniejsze, że był klimat. Wreszcie mogłem pracować na własnych warunkach.
Do wystawienia najnowszej sztuki Eugena O’Neilla, Księżyc świeci nieszczęśliwym, potrzebowałem jednak odpowiednich aktorów. Szukałem ich długo. Główną rolę męską powierzyłem Wiktorowi Grabskiemu, przyjacielowi z teatru w Gdańsku, w którym wcześniej pracowałem. Do roli kobiecej zgłosiła się Marlena Schneider, aktorka z Gdyni.
Oboje mnie zawiedli.
Grali fatalnie, jakby połknęli drewniane miotły.
— Nie, nie, nie! Nie tak! — wrzeszczałem. Mój głos musiał docierać aż do pobliskiej Filharmonii Kaszubskiej i echem odbijać się od jej szklanej fasady.
Kiedy wreszcie opadły emocje, spojrzałem na nich i zapytałem:
— O czym jest ta sztuka?
Opowiedzieli mi historię farmera, jego córki i młodego człowieka, który po latach wraca do rodzinnej miejscowości. Akcja spektaklu rozgrywa się w Stanach Zjednoczonych w Connecticut. Phil Hogan mieszka na farmie razem z córką Josie. Jego synowie, nie widząc tu żadnej przyszłości, uciekli z farmy do miasta. Josie kocha Jima Tyrone’a, właściciela ich farmy. Bogaty sąsiad Hoganów proponuje Tyrone’owi odkupienie farmy. Phil oszukuje córkę, mówiąc jej, że Jim, wbrew danej obietnicy, chce sprzedać farmę Hoganowi i wyjechać do Nowego Jorku. Oboje knują intrygę, która ma zmusić Jima do małżeństwa z Josie, co uratuje ich przed koniecznością opuszczenia farmy. Obydwoje mają spotkać się w nocy, przy świetle księżyca.
Wyrecytowali fabułę, ale nie dotknęli jej sedna.
— To jest streszczenie! — przerwałem im. — Pytam, o czym naprawdę jest ta sztuka!
Milczeli.
— Skoro sami nie rozumiecie, o co w niej chodzi, jak chcecie dobrze zagrać?
Zacząłem tłumaczyć im, jakbym prowadził lekcję w szkole.
— Marlena, grasz Josie córkę farmera. W środku jesteś delikatna, spragniona miłości, skrycie kochasz Jima, ale udajesz, że nic do niego nie czujesz, na zewnątrz nosisz maskę gruboskórnej, pyskatej baby. A ty, Wiktor jako Jim, udajesz twardziela. Tak naprawdę pijesz, żeby zagłuszyć wyrzuty sumienia, że nie zdążyłeś zobaczyć matki przed jej śmiercią. Każdy z was jest przywiązany do własnej traumy jak sznurowadło do buta. To ona krępuje wam nogi i nie pozwala ruszyć dalej. Dlatego wasze nocne spotkanie jest czymś więcej niż rozmową. To chwila, w której oboje zdejmujecie maski.
Tym razem chyba do nich dotarło. Zaczęli grać inaczej. Wreszcie pojawiły się emocje, których wcześniej tak rozpaczliwie brakowało.
Wydawało mi się, że najtrudniejsze mam już za sobą.
Myliłem się.
Marlena Schneider
Marlena Schneider. Już samo jej pojawienie się potrafiło zmienić atmosferę w pomieszczeniu. Miała w sobie coś, co trudno było uchwycić słowami, a jeszcze trudniej zignorować. Błysk w oku, burzę rudych loków opadających aż do wąziutkiej talii i uśmiech rodem z hollywoodzkiego ekranu. Kiedy się śmiała, lekko odchylała głowę, a jej śmiech był tak zaraźliwy, że nawet najbardziej ponury człowiek mimowolnie się uśmiechał. Miała pełny biust, smukłe biodra i długie nogi, które podkreślała dopasowanymi sukienkami. Wiedziała, co jest jej atutem, i wcale nie zamierzała tego ukrywać.
Poruszała się z naturalną swobodą, jakby każdy korytarz, każda scena i każde pomieszczenie należały właśnie do niej. Kiedy rozmawiała, nie stała spokojnie w jednym miejscu. Przechylała głowę, poprawiała włosy, dotykała rozmówcy lekko w ramię, jakby chciała podkreślić wagę wypowiadanych słów. Potrafiła spojrzeć prosto w oczy z taką niewinną ciekawością, że człowiek zaczynał się zastanawiać, czy właśnie z niego żartuje, czy może naprawdę jest nim zainteresowana.
Miała w sobie mnóstwo dziewczęcej radości. Cieszyła się z drobiazgów, potrafiła klasnąć w dłonie na widok bukietu kwiatów, zaśmiać się do łez z kiepskiego dowcipu albo wpaść do garderoby z nowiną, którą koniecznie musiała podzielić się z całym światem. Kiedy była w dobrym humorze, roztaczała wokół siebie niemal dziecięcą beztroskę. Wtedy wszystko wydawało się prostsze, lżejsze, jakby życie było jedną wielką przygodą, a troski istniały tylko po to, żeby za chwilę o nich zapomnieć.
Ale Marlena doskonale wiedziała, jak działa na ludzi. Jej kokieteria nie była nachalna. Przeciwnie, przypominała grę, w której każdy gest miał swoje znaczenie, choć nigdy nie można było mieć pewności, czy został wykonany świadomie. Potrafiła przygryźć dolną wargę, kiedy słuchała czyjejś opowieści, zmrużyć oczy z udawanym niedowierzaniem albo posłać komuś uśmiech, który znikał, zanim zdążył się nim nacieszyć. Czasami mówiła coś zupełnie niewinnego, a potem patrzyła na rozmówcę z takim rozbawieniem, jakby oboje znali sekret, o którym reszta świata nie miała pojęcia.