Strona autora: www.KrzysztofTrybulski.pl
ROZDZIAŁ 1. KTOŚ STOI W KĄCIE
Pierwszy raz zobaczyłem go w środę, o siedemnastej czterdzieści trzy. Zapamiętałem godzinę, ponieważ właśnie wtedy zgasł czajnik elektryczny. W mieszkaniu zrobiło się cicho, tak nagle, jakby ktoś za ścianą wyłączył nie tylko urządzenie, lecz także odgłosy całego budynku. Nawet samochody pod oknem przestały przejeżdżać.
Stał przy biblioteczce, w miejscu, gdzie od dwóch lat trzymałem pudło po odkurzaczu. Wysoki mężczyzna w ciemnym płaszczu, z rękami zwieszonymi wzdłuż ciała. Nie widziałem jego twarzy. Nie dlatego, że padał na nią cień; tam, gdzie powinna być twarz, nie było niczego, co wzrok potrafiłby uchwycić. Patrzyłem i miałem wrażenie, że za każdym razem widzę pustkę trochę inaczej.
Nie krzyknąłem. Wbrew temu, co pokazują filmy, strach nie zawsze wypycha powietrze z płuc. Czasami po prostu nakazuje zachować bezruch, jakby najmniejszy gest mógł zdradzić cię przed czymś, co jeszcze nie zdecydowało, czy jesteś warte uwagi.
Odwróciłem głowę do okna. Potem z powrotem. Mężczyzna nadal tam stał.
— Czego chcesz? — zapytałem.
Mój głos zabrzmiał obco: zbyt spokojnie i zbyt cienko. Postać nie odpowiedziała. Spoglądałem na buty, próbując znaleźć jakąś zwyczajną cechę. Miały popękane noski i błoto zaschnięte przy podeszwach. To było najgorsze. Gdyby unosił się nad ziemią albo miał zamiast dłoni pazury, może mógłbym uznać go za sen. Tymczasem wyglądał jak człowiek, który przed chwilą wszedł z ulicy i zapomniał wytrzeć obuwie.
Wtedy rozległo się pukanie do drzwi. Trzy uderzenia, przerwa, jeszcze jedno. Znałem ten rytm. Pani Lidia z naprzeciwka zawsze pukała tak samo, ponieważ po trzecim uderzeniu poprawiała uchwyt siatki z zakupami.
Spojrzałem na przedpokój. Kiedy znowu zerknąłem w kąt, nikogo tam nie było. Zostało tylko pudełko po odkurzaczu, przesunięte odrobinę w prawo. Na zakurzonej podłodze widniały dwa ciemne ślady.
Otworzyłem drzwi. Pani Lidia stała z pojemnikiem zupy, otulona granatowym szalem.
— Panie Adamie, zostawiłam za dużo pomidorowej. Pan taki sam jeden, to może pan zje.
Podziękowałem, choć nie byłem głodny. Patrzyła na mnie uważnie.
— Blady pan. Coś się stało?
— Zobaczyłem kogoś w mieszkaniu.
— Włamywacza?
Już miałem zaprzeczyć, kiedy dotarło do mnie, że nie umiem podać lepszego słowa.
— Chyba mi się zdawało.
Pani Lidia wsunęła mi pojemnik w dłonie. — Ja tam w takie rzeczy nie wierzę, ale gdyby ktoś panu chodził po mieszkaniu, trzeba zadzwonić po policję. Nie oglądać.
Po jej odejściu zamknąłem dwa zamki. Włączyłem wszystkie światła, nawet lampę nad kuchennym blatem, której żarówka od miesięcy mrugała przy rozgrzewaniu. Obejrzałem podłogę. Ślady nie przypominały mokrych odcisków butów. Były wytarte w kurzu, jakby coś ciężkiego przez długi czas spoczywało w tym samym miejscu.
Miałem trzydzieści osiem lat i nie byłem człowiekiem przesądnym. Nie wierzyłem w znaki, duchy ani historie opowiadane szeptem na rodzinnych spotkaniach. Wierzyłem natomiast, że mózg potrafi złośliwie interpretować cienie. W dzieciństwie widywałem rzeczy, których nie dostrzegali inni. Dawno nauczyłem się oddzielać to, co zobaczyłem, od tego, co mogłem udowodnić. Ta granica pozwalała mi pracować, kupować chleb i pamiętać o terminach rachunków. Pozwalała żyć.
Wziąłem telefon i zrobiłem zdjęcie kąta pokoju. Na ekranie były książki, karton i cień lampy. Żadnego człowieka. Powinienem poczuć ulgę. Zamiast tego zauważyłem, że karton stoi tak, jak stał przed pojawieniem się mężczyzny. Kiedy wcześniej sprawdzałem podłogę, był przesunięty. Teraz wrócił na miejsce bez jednego dźwięku.
W nocy długo nie zasypiałem. Wydawało mi się, że ktoś przechodzi po korytarzu i zatrzymuje się przy moich drzwiach. Kilka razy sprawdzałem wizjer. Za każdym razem widziałem tę samą pustą klatkę schodową. O drugiej piętnaście zgasiłem światło i położyłem się plecami do ściany.
Przed snem przypomniałem sobie jedną drobnostkę. Mężczyzna stał w kącie nie twarzą do mnie, lecz bokiem. Patrzył na biblioteczkę, a dokładniej na starą fotografię wetkniętą za grzbiet słownika. Zdjęcie znalazłem kilka tygodni wcześniej w pudle z rzeczami po matce. Był na nim siedmioletni chłopiec przed domem, którego nie pamiętałem.
Chłopcem byłem ja.
Dopiero rano zrozumiałem, dlaczego nie powinienem był zasypiać. Fotografia leżała na poduszce obok mojej głowy. Na jej odwrocie, gdzie wcześniej nie było żadnego napisu, ktoś wypisał ciemnym atramentem: „Nie pytaj, kim jestem. Zapytaj, kto mnie tu postawił”.
ROZDZIAŁ 2. DZIEWCZYNKA
Przez cały czwartek nosiłem zdjęcie w kieszeni płaszcza. Wyciągałem je w tramwaju, na przystanku i w kolejce po bułki, za każdym razem sprawdzając, czy napis nadal istnieje. Istniał. Litery miały nierówne brzegi, a tusz przeniknął przez papier tak głęboko, że na przedniej stronie fotografii można było zobaczyć ciemniejsze punkty.
Pracowałem w archiwum miejskim. Moje zadania nie wymagały wiele rozmów: porządkowałem kartoteki, uzupełniałem opisy skanów, przenosiłem pudła między magazynami. Lubiłem ten rodzaj ciszy, który panuje w miejscu pełnym cudzych historii. Dokumenty nie domagały się wyjaśnień. Nie pytały, dlaczego człowiek nagle wstaje od biurka i zagląda pod stół, chociaż nic tam nie upadło.
Tego dnia nie potrafiłem jednak skupić się na aktach. Wciąż wracałem do twarzy chłopca na fotografii. Miałem na niej krótko ostrzyżone włosy i bliznę nad prawą brwią. Blizna była prawdziwa; dotykałem jej nieraz podczas golenia. Matka mówiła, że rozciąłem skórę, spadając z roweru. Na zdjęciu, wykonanym według datownika w październiku, blizna wyglądała już na zagojoną. Tymczasem pierwszego roweru dostałem dopiero wiosną następnego roku. Przynajmniej tak pamiętałem.
Około piętnastej poszedłem do działu fotografii. Poprosiłem Ewę, koleżankę z pracy, żeby obejrzała odbitkę.
— Szukasz rodziny? — spytała.
— Domu. Chcę wiedzieć, gdzie stoi.
Obejrzała zdjęcie pod lampą, przybliżyła je do oczu i wskazała niewyraźny napis nad drzwiami.
— To może być nazwa zakładu. Widzisz? Trzy litery, potem coś jak dziewiątka. Ale sam budynek… — Przerwała. — Skąd ty to masz?
— Z rzeczy po matce.
— Pokaż odwrotną stronę.
Zrobiłem to niechętnie. Ewa przeczytała napis i zmarszczyła brwi.
— Ktoś ci robi żarty?
— Nie wiem.
— To dziwne — powiedziała. — Papier jest stary, ale tusz wygląda świeżo. I zobacz, tutaj. — Przyłożyła lupę. — Pod napisem jest drugi ślad, wytłoczony bez atramentu. Jakby ktoś pisał to samo już wcześniej, a później starł.
Kiedy wróciłem do mieszkania, padał deszcz. Miasto było rozmyte, szare i nieprzyjazne. Na schodach mijałem chłopca niosącego plastikową ciężarówkę. Zatrzymał się i spojrzał za mnie z taką uwagą, że odruchowo się odwróciłem. Nie zobaczyłem nikogo.
W domu poczułem zapach mokrej ziemi. Mieszkanie było zamknięte, okna również. Na kuchennym parapecie leżało kilka grudek błota. W jednej tkwiło drobne, czerwone włókno. Zanim zdążyłem je podnieść, usłyszałem czyjś cichy płacz.
Dobiegał z salonu.
W drzwiach zatrzymałem się tak gwałtownie, że uderzyłem barkiem o futrynę. Przy oknie stała dziewczynka. Miała może osiem lat. Ubrana była w czerwony płaszcz z dużymi guzikami, a pod nim w granatową sukienkę. Czarne, wilgotne włosy przylegały jej do policzków. Nie patrzyła na mnie. Za szybą śledziła wzrokiem samochód przejeżdżający przez skrzyżowanie.
— Jak tu weszłaś? — zapytałem.
Nie odpowiedziała. Płacz ucichł.
— Hej. Gdzie są twoi rodzice?
Obróciła głowę. Jej twarz wyglądała zwyczajnie. Miała małe piegi na nosie, lekko wystający ząb i zadrapanie przy brodzie. Żadnej trupiej bladości, żadnych czarnych oczu. Czułem jednak, że od jej spojrzenia zimnieją mi dłonie.
— Nie mogę znaleźć drogi — powiedziała.
— Dokąd?
— Do jutra.
Zrobiłem krok w jej stronę. Uniosła dłoń, jakby prosiła, żebym się zatrzymał.
— Nie podchodź. Jeżeli podejdziesz, nie zdążysz zobaczyć.
— Czego?
Dziewczynka przeniosła wzrok na ścianę. Wisiał tam zegar. Wskazówka sekundnika zatrzymała się na dwunastce. Czułem tykanie, mimo że wskazówki nie poruszały się. Właśnie wtedy wypowiedziała słowa, które potem powracały do mnie w snach.
— Jutro mnie zabijesz.
W pokoju zapadła cisza. Za oknem ktoś zahamował z piskiem opon. Zerknąłem odruchowo, a kiedy spojrzałem z powrotem, dziewczynki już nie było. W jej miejscu zobaczyłem pionowy pas wilgoci spływający po szybie od wewnętrznej strony.
Podbiegłem do okna. Rozwarłem je i wyjrzałem na dół. Na chodniku szli ludzie z parasolami. Żaden nie przypominał dziecka w czerwonym płaszczu. Sprawdziłem zamki, łazienkę, szafę wnękową, a nawet przestrzeń pod kanapą, choć wiedziałem, jak absurdalnie wyglądam.
Telefon zadzwonił, zanim zdążyłem odłożyć go na stolik. Na ekranie pojawił się numer nieznany.
— Adam Wolski? — zapytał kobiecy głos.
— Tak.
— Komisarz Marta Radecka, komenda miejska. Potrzebujemy z panem porozmawiać.
Serce zaczęło mi bić szybciej.
— O czym?
— O fotografii, którą dziś pokazywał pan w archiwum.
Przez kilka sekund nie umiałem odpowiedzieć. Komisarz zaczekała.
— Kto pani powiedział o zdjęciu?
— To wyjaśnimy na miejscu. Proszę tylko nie opuszczać miasta. I jeszcze jedno: czy rozpoznaje pan nazwisko Malec?
— Nie.
— A imię Hania?
Zerknąłem na smugę wody na szybie.
— Nie — skłamałem, nie wiedząc jeszcze dlaczego.
Komisarz westchnęła. — W takim razie jutro rano przyjedziemy do pana. Proszę nikomu nie pokazywać tej fotografii.
Rozłączyła się. Stojąc w ciemnym pokoju, dopiero po chwili zauważyłem, że na zaparowanej szybie pojawiło się pięć liter. Wyglądały, jakby ktoś napisał je palcem z drugiej strony szkła.
HANIA.
ROZDZIAŁ 3. JUTRO MNIE ZABIJESZ
Następnego ranka obudziło mnie stukanie w rurach. W całym budynku trwał remont instalacji grzewczej, więc dźwięk był zwyczajny. Przez kilka sekund leżałem nieruchomo i pozwoliłem sobie uwierzyć, że wszystkie wydarzenia poprzedniego dnia były snem. Potem zobaczyłem zdjęcie leżące na stoliku nocnym. Nie przypominałem sobie, żebym je tam kładł.
Przed dziewiątą zadzwonił domofon. Komisarz Radecka przyszła z młodym policjantem, który przedstawił się jako aspirant Wilk. On niósł teczkę. Ona nie miała nawet notesu. Rozejrzała się po mieszkaniu, krótko i rzeczowo, jak człowiek, który szuka w pomieszczeniu jednej określonej rzeczy.
— Pozwoli pan, że usiądziemy? — zapytała.
Postawiłem trzy kubki na stole. Żadne z nas nie chciało kawy.
— Zna pan ten dom? — Radecka pokazała mi fotografię wydrukowaną na kartce.
Był to ten sam budynek co na moim zdjęciu, tylko sfotografowany ze znacznie większej odległości. Wokół rosły drzewa bez liści. Na elewacji znajdowała się tablica z napisem, którego nie mogłem odczytać.
— Nie znam — powiedziałem. — Dlaczego pani pyta?
— Ponieważ dwie godziny temu znaleziono tam szczątki ludzkie.
Aspirant Wilk przestawił teczkę, żeby zrobić miejsce na kolejne kartki. Komisarz nie spuszczała ze mnie wzroku.
— Budynek od lat stoi pusty. Wcześniej był częścią ośrodka zdrowia. Robotnicy odkryli wejście do zamurowanej piwnicy. W środku znajdowała się skrzynia.
— Co było w środku?
— Chcę najpierw wiedzieć, kiedy ostatnio był pan pod tym adresem.
— Nigdy. Nie pamiętam go.
Radecka przyjęła to bez komentarza. Wyjęła drugą fotografię. Pokazywała dziewczynkę w czerwonym płaszczu. Stała przed tynkowaną ścianą, lekko pochylona, jakby fotograf poprosił ją, żeby nieco zbliżyła twarz do obiektywu.
Świat zwęził się do prostokąta papieru. Te same piegi. To samo zadrapanie na brodzie. Nawet guzik przy kołnierzu wyglądał identycznie.
— Zna ją pan? — spytała komisarz.
Nie odpowiedziałem od razu. Mógłbym powiedzieć prawdę. Mógłbym opisać wczorajszy wieczór i słowa dziewczynki. Ale nie potrafiłem przewidzieć, co stanie się później. Obawiałem się, że gdy wyznam coś takiego, każde moje następne słowo zostanie uznane za kłamstwo albo dowód winy.
— Widziałem ją — powiedziałem w końcu.
Radecka pochyliła się.
— Gdzie?
— Na zdjęciu. Kiedyś. Nie pamiętam gdzie.
Przez dłuższą chwilę milczała.
— Nazywała się Hanna Malec. Zaginęła w listopadzie tysiąc dziewięćset osiemdziesiątego czwartego roku. Miała osiem lat.
Przez okno wpadało zimne światło. Na szafce stał pojemnik z pomidorową od pani Lidii. Zauważyłem kroplę zupy zaschniętą przy pokrywce i uczepiłem się tego drobiazgu wzrokiem, żeby nie spojrzeć ponownie na zdjęcie.
— Czterdzieści dwa lata — powiedziałem.
— Słucham?
— Od jej zaginięcia. Minęły czterdzieści dwa lata.
Komisarz skinęła głową.
— Szczątki w skrzyni prawdopodobnie należą do niej. Wymaga to oczywiście potwierdzenia. W środku znaleziono także album, dokumentację medyczną i kilka zdjęć dzieci. Na jednym z nich jest pan.
Nie od razu zrozumiałem. Chciałem zapytać, czy mówi o moim zdjęciu z dzieciństwa. Lecz ona wyjęła trzecią kartkę. Chłopiec na fotografii miał moją twarz, moje włosy i bliznę nad brwią. Stał pośród pięciorga dzieci w jasnych fartuchach. Dwoje z nich trzymało w rękach drewniane klocki. Na tle ściany umieszczono planszę z datą: 14 LISTOPADA 1984.
— To niemożliwe — szepnąłem.
— Co jest niemożliwe?
— Urodziłem się w tysiąc dziewięćset osiemdziesiątym ósmym.
Aspirant Wilk spojrzał na komisarz. Jej twarz nie zmieniła wyrazu.
— Właśnie dlatego chcielibyśmy porozmawiać z panem na komendzie.
W tej samej chwili dobiegł mnie płacz. Nie z przedpokoju, nie zza okna. Słyszałem go wyraźnie pod stołem. Nisko, tuż przy moich kolanach. Zacisnąłem palce na krawędzi krzesła.
— Słyszycie państwo? — zapytałem.
Wilk obejrzał się na korytarz. Radecka spojrzała na mnie.
— Co mielibyśmy słyszeć?
Płacz przeszedł w cichy oddech. Poczułem na kostce dotyk zimnej dłoni. Spuściłem wzrok, choć całe moje ciało protestowało przeciwko temu ruchowi.
Pod stołem klęczała Hania. Ubranie miała mokre, a z końców włosów kapała na podłogę brudna woda. Przyłożyła palec do ust i drugą ręką wskazała teczkę policjanta. W jej oczach nie było groźby. Była prośba.
— Nie pozwól im zabrać zdjęcia — wyszeptała.
— Co pan powiedział? — spytała komisarz.
Podniosłem głowę. Dziewczynka zniknęła. Na parkiecie zostało kilka kropli wody. Widziałem je wyraźnie, ale nie wiedziałem, czy policjanci także je dostrzegają.
— Potrzebuję chwili — odpowiedziałem.
Radecka wstała. — Dobrze. Zaczekamy na dole. Proszę wziąć dokument tożsamości i telefon.
Wyszli, pozostawiając za sobą zapach wilgotnych kurtek. Sprawdziłem podłogę. Krople już wyschły. Podniosłem fotografię, którą przyniosła komisarz. W pierwszej chwili sądziłem, że zostawiła ją przez nieuwagę. Dopiero potem zauważyłem, że nie jest to kartka z policyjnej teczki, lecz oryginalna odbitka, choć przecież przed chwilą trzymała wydruk.
Na odwrocie widniało jedno zdanie, zapisane tym samym ciemnym atramentem co poprzednia wiadomość.
„Nie zabiłeś jej wtedy. Zrobisz to jutro, jeśli wejdziesz do piwnicy”.
Przeczytałem je trzy razy. Kiedy podszedłem do okna, na parkingu nie było radiowozu. Stał tylko stary, granatowy samochód, w którym siedziało dwoje ludzi. Mężczyzna za kierownicą miał czapkę naciągniętą na oczy. Kobieta na miejscu pasażera patrzyła prosto w moje okno.
Nie mogłem dostrzec jej rysów. Po chwili uniosła dłoń i przyłożyła ją do szyby. Miała na sobie czerwony rękaw.
ROZDZIAŁ 4. MARTWA OD CZTERDZIESTU LAT
Nie pojechałem z policjantami. Nie dlatego, że postanowiłem uciec. Po prostu kiedy zszedłem na parter, granatowego samochodu już nie było, a w miejscu, w którym spodziewałem się radiowozu, stał samochód dostawczy z otwartymi tylnymi drzwiami. Dwóch mężczyzn wnosiło do budynku nową lodówkę. Jeden z nich spojrzał na mnie z uprzejmą obojętnością, jaką ludzie okazują sąsiadom, których twarze widzieli już dziesiątki razy, ale nie znają ich imion.
Zadzwoniłem na numer podany przez Radecką. Odebrał dyżurny, który nie potrafił połączyć mnie z komisarz. Zapytał, czy byłem umówiony na przesłuchanie, a gdy podałem nazwisko, poprosił, żebym poczekał. Słyszałem stukanie klawiszy i czyjąś rozmowę o zepsutym ekspresie. Po kilku minutach mężczyzna powiedział, że nie mają w wydziale żadnej Marty Radeckiej.
— Może pracuje w innym komisariacie? — spytałem.
— Proszę pana, pod takim nazwiskiem nikt nie figuruje w naszej jednostce. Może poda pan numer legitymacji?
Nie podałem. Nie przyjrzałem się jej, kiedy siedziała naprzeciw mnie. Wszystko pamiętałem doskonale, oprócz tego, co powinienem był sprawdzić najpierw: czy policjantka w ogóle była policjantką.
Na ulicy padał deszcz tak drobny, że nie tworzył kropli. W powietrzu wisiała szara zasłona. Poszedłem do biblioteki miejskiej, bo pamiętałem nazwę miejscowości wypisaną pod fotografią dziewczynki w policyjnej teczce: Brzeziny Dolne. Nie było jej na mapach współczesnego powiatu. Dopiero starsza bibliotekarka, pani w okularach trzymanych na srebrnym łańcuszku, wskazała mi roczniki lokalnej gazety.
— Brzeziny przestały istnieć jako samodzielna wieś po siedemdziesiątym dziewiątym — wyjaśniła. — Włączono je do miasta. Teraz to osiedle po drugiej stronie torów.
Przy stoliku pod oknem przeglądałem pożółkłe numery. Gazeta pachniała kurzem i klejem, choć jej strony zostały przeniesione na mikrofilm. Pani bibliotekarka uprzejmie udawała, że nie widzi, jak trzęsą mi się ręce, kiedy przewijam obrazy. Odszukałem lipiec sprzed czterdziestu dwóch lat. Na czwartej stronie znajdowała się krótka notatka o zaginięciu dziewięcioletniej Hanny Domańskiej. Przedstawiała ją fotografia: ciemna grzywka, szerokie oczy, płaszcz z dwoma rzędami guzików. Ten sam płaszcz, który widziałem w swoim mieszkaniu.
Według gazety dziewczynka wyszła do sklepu po drożdże. Nie dotarła na miejsce. Świadek widział ją przed domem opuszczonego lekarza, Antoniego Mirskiego. Policja sprawdzała studnie, piwnice i zarośnięte ogrody, ale nie znalazła ciała. Kilka miesięcy później poszukiwania przerwano. Na marginesie artykułu ktoś dawno temu narysował ołówkiem niewielki znak: dwa koła połączone pionową kreską.
Dotknąłem szyby czytnika. Znak był identyczny jak na odwrocie fotografii znalezionej po matce. Wtedy przypomniałem sobie coś, czego nie było w mojej pamięci jeszcze pięć minut wcześniej. Drewniane schody prowadzące do ciemnej piwnicy. Zapach mydła i gorącego metalu. Dziecięce dłonie trzymające się poręczy. Nie wiedziałem, czy to wspomnienie, czy wizja wywołana lekturą. Wiedziałem jedynie, że na końcu schodów znajdowały się drzwi, a za nimi ktoś płakał.
— Wszystko w porządku? — zapytała bibliotekarka.
Wyłączyłem czytnik. — Czy nazwisko Mirskiego coś pani mówi?
Zesztywniała. Był to drobny ruch, szybki jak odruch człowieka, który przypadkiem dotknął gorącego garnka.
— To stary lekarz — odpowiedziała. — Nie żyje od lat.
— Miał dom na osiedlu?
— Proszę pana, z takich rzeczy nic dobrego nie wychodzi. Nie wszyscy, którzy w tamtych latach zniknęli, chcieliby być znalezieni.
Nie zrozumiałem ostatniego zdania. Chciałem dopytać, lecz zobaczyłem na czytniku ekran powitalny. W ciemnym odbiciu siedział ktoś za moim ramieniem. Mała sylwetka z czerwonym kołnierzem. Odwróciłem się gwałtownie. Za mną stało tylko puste krzesło, na którym ktoś zostawił złożony parasol. Na jego mokrej rączce wisiała cienka nitka czerwonej wełny.
Kiedy wyszedłem z biblioteki, zadzwonił mój telefon. Numer był zastrzeżony. Kobieta powiedziała głosem Radeckiej, że popełniłem błąd, szukając Brzezin. Następnie rozłączyła się bez pożegnania. Przez chwilę stałem przy schodach, patrząc na ludzi spieszących do autobusów. Żaden z nich nie sprawiał wrażenia, że słyszał cokolwiek niezwykłego.
Na przystanku zauważyłem kartkę przyklejoną do rozkładu jazdy. Była zupełnie biała, oprócz jednego zdania napisanego dziecięcym pismem: „Zejdź tam, zanim oni znowu zamkną drzwi”. Nie dotknąłem jej. Przejechał autobus, zasłonił tablicę i kiedy odjechał, papieru już nie było.
ROZDZIAŁ 5. NIE ZAMYKAJ OCZU
Pierwszą noc po odnalezieniu artykułu spędziłem w hotelu przy dworcu. Wybrałem go nie dlatego, że bałem się swojego mieszkania, chociaż to też była prawda, lecz dlatego, że potrzebowałem miejsca, w którym nikt nie znał moich przyzwyczajeń. Zapłaciłem gotówką, podałem dowód i poprosiłem o pokój na trzecim piętrze. Recepcjonista, młody chłopak z przekłutą brwią, dał mi klucz z ciężkim mosiężnym numerkiem.
W pokoju było ciasno i ciepło. Za zasłonami świecił neon całodobowej apteki. W łazience kapała woda, a wentylator buczał tak nisko, że odgłos przypominał pracującą daleko pod ziemią maszynę. Sprawdziłem szafę, przestrzeń pod łóżkiem i drzwi balkonowe. Na balkon nie dało się wyjść; był tylko wąski parapet zabezpieczony kratą. Poczułem ulgę, która niemal od razu wydała mi się śmieszna. Jeżeli ktoś potrafił wejść do zamkniętego mieszkania bez otwierania drzwi, metalowa krata nie stanowiła dla niego przeszkody.
O północy wyłączyłem telewizor. Na ciemnym ekranie zobaczyłem odbicie łóżka, lampy i własnej głowy. Potem ujrzałem w nim postać stojącą przy drzwiach łazienki. Nie miała twarzy. Odwróciłem się i nie zobaczyłem nikogo. Spojrzałem na ekran ponownie. Mężczyzna był bliżej.
Włączyłem telewizor. Reklama proszku do prania rozświetliła pokój rażącą bielą. Postać zniknęła. Przez następne dwadzieścia minut siedziałem bez ruchu, obserwując rozmowę dwóch aktorów, których słów nie rozumiałem. Miałem ochotę zadzwonić do kogokolwiek, ale z całej listy kontaktów nie potrafiłem wybrać osoby, której mógłbym powiedzieć, że boję się zgasić ekran.
O pierwszej trzydzieści siedem telefon sam uruchomił aparat. Wyświetlił moją twarz. Wyglądałem normalnie, jeśli nie liczyć szarości skóry i głębokich cieni pod oczami. Kiedy obróciłem telefon, zobaczyłem na ekranie otwarte drzwi łazienki, choć przed chwilą były zamknięte. Odwróciłem głowę. Drzwi rzeczywiście stały otworem. W ich wnętrzu było słychać delikatny szelest, jakby ktoś przesuwał palcem po papierze.
Zebrałem odwagę i zajrzałem do środka. Na lustrze znajdowała się zaparowana plama, wyraźnie wyznaczona na zimnym szkle. Ktoś napisał w niej trzy słowa: „NIE ZAMYKAJ OCZU”. Woda w kranie nie płynęła. Grzejnik był zimny. Nie istniał żaden rozsądny powód, dla którego lustro miałoby zaparować.
Zrobiłem zdjęcie. Na fotografii napis był czytelny. Pierwszy raz miałem coś, czego nie można było sprowadzić do słowa „wydawało się”. Wysłałem zdjęcie na prywatną skrzynkę pocztową, a później do zaprzyjaźnionego grafika, Pawła, którego znałem jeszcze ze szkoły. Napisałem, że ktoś robi mi głupie żarty i potrzebuję opinii, czy zdjęcie nosi ślady przeróbki.
Odpis był natychmiastowy, chociaż dochodziła druga w nocy. „Adam, co ty mi wysłałeś?”. Odpowiedziałem, że zdjęcie lustra. Przez dłuższą chwilę widziałem informację, że Paweł pisze. Wreszcie przyszła wiadomość: „Na tym zdjęciu stoisz pod prysznicem. Masz zasłonięte oczy rękami. A obok ciebie stoi mała dziewczynka”.
Zadzwoniłem. Paweł nie odebrał. Spróbowałem ponownie, potem trzeci raz. Połączenie odrzucano. Na komunikatorze pojawiło się tylko jedno zdanie: „Nie przysyłaj mi więcej niczego”. Kilka sekund później zniknęło zdjęcie profilowe.
Przez resztę nocy siedziałem na podłodze przy łóżku z plecami opartymi o ścianę. Czasami udawało mi się nie mrugać przez kilkanaście sekund. Potem oczy same domagały się odpoczynku. Za każdym razem, kiedy powieki opadały, widziałem za nimi biały pokój, w którym stało siedem metalowych łóżek. Na każdym leżało dziecko. Jedno miało twarz owiniętą bandażem. Na ścianie wisiał zegar bez wskazówek.
W pewnej chwili rozległ się dzwonek telefonu stacjonarnego. Podniosłem słuchawkę, zanim przypomniałem sobie, że hotel od dawna nie korzysta z aparatów przy łóżkach. Kobieta po drugiej stronie powiedziała:
— Siedem było na początku. Potem zostało sześć. Nigdy nie pytaliście, dlaczego.
— Kim pani jest?
— Tą, która nie zamknęła oczu.
Słuchawka zrobiła się mokra i zimna. Odłożyłem ją. Gdy zajrzałem pod biurko, kabel telefonu był przecięty, a jego końcówka zawinięta taśmą izolacyjną. Urządzenie nie mogło działać.
Rano recepcjonista oznajmił, że nikt nie dzwonił do mojego pokoju. Pokazałem mu zdjęcie lustra. Na jego ekranie zobaczyłem już tylko własną postać w hotelowej łazience, taką samą jak w wiadomości Pawła. Moje ręce zakrywały oczy. Obok stała dziewczynka. Jej twarz była rozmazana, lecz czerwony płaszcz wydawał się intensywniejszy niż wszystko inne na fotografii.
Nie wróciłem po walizkę. Wyszedłem z hotelu z telefonem i kluczem od domu w kieszeni. Na chodniku leżał plakat reklamujący zamknięty przed laty zakład fotograficzny. Wśród przykładowych portretów rozpoznałem twarz mojej matki, młodej i uśmiechniętej. Trzymała na kolanach dziecko. Byłem pewien, że to ja, dopóki nie zauważyłem dwóch rzędów guzików na jego czerwonym płaszczu.
ROZDZIAŁ 6. GŁOSY ZZA ŚCIANY
Matka zmarła pięć miesięcy wcześniej. Przed śmiercią mieszkała sama w domu pod lasem, gdzie przed laty spędzałem część wakacji. Jej pokój pachniał lawendowym mydłem i suszonymi jabłkami. Nigdy nie lubiła rozmów o dawnych czasach. Kiedy pytałem, dlaczego nie mamy zdjęć z mojego wczesnego dzieciństwa, odpowiadała, że spłonęły przy przeprowadzce. Kiedy chciałem wiedzieć, z kim bawiłem się przed pójściem do szkoły, mówiła, że byłem małym odludkiem. Tak samo jak teraz.
Zabrałem z mieszkania dwa kartony pozostawionych przez nią dokumentów. Przez cały poranek układałem ich zawartość na stole w kuchni. Były tam rachunki za węgiel, karty gwarancyjne, listy od ciotki, przepisy na ciasto i koperty wypełnione urzędowymi formularzami. Wśród papierów znalazłem niewielki kalendarzyk z roku, w którym miałem siedem lat. Większość dat pozostawała pusta, lecz przy kilku wpisano ten sam znak dwóch kół połączonych kreską.
Pod datą siedemnastego sierpnia matka zapisała: „Adam już nie poznaje domu. A przecież dopiero wróciliśmy”. Poniżej znajdowały się trzy słowa, kilkakrotnie przekreślone. Udało mi się je odczytać, przykładając kartkę pod światło: „Nie mówić o Hani”.
W tej chwili usłyszałem za ścianą rozmowę. Mieszkali tam małżonkowie Ławniczakowie, emeryci, którzy kłócili się o rachunki i głośność telewizora. Tym razem słyszałem głosy dzieci. Dziewczynka pytała, czy można już wrócić do domu. Chłopiec odpowiadał, że drzwi są zamknięte i trzeba poczekać, aż doktor skończy liczyć.
Przyłożyłem ucho do ściany. Głosy stawały się wyraźniejsze. Rozpoznawałem brzęk metalowych przedmiotów, skrzypienie łóżka i odgłos odklejanej taśmy. Potem odezwał się mężczyzna. Miał miękki, cierpliwy głos, którym nauczyciele uspokajają najmłodsze dzieci.
— Jeśli wszystko się uda, nie będziecie już musieli się bać. Będziecie pamiętać za siebie nawzajem. Nikt z was nie zostanie sam.
Chłopiec spytał, co się stanie, jeśli któryś zapomni.
— Wtedy inni przypomną mu, kim jest.
Nie umiałem powiedzieć, dlaczego te słowa wywołały we mnie tak gwałtowny wstręt. Odsunąłem się od ściany i nacisnąłem dzwonek sąsiadów. Pan Ławniczak otworzył po chwili, ubrany w sweter i domowe kapcie. Za jego plecami grało radio.
— Macie państwo gości? — spytałem.
— Nikogo. Żona u córki, a ja oglądam wiadomości. Coś za głośno?
Poprosiłem, żeby pozwolił mi zajrzeć do pokoju przylegającego do mojej kuchni. Mężczyzna zmarszczył brwi, ale wpuścił mnie do środka. Pokój był pusty. Pod ścianą stał kredens z porcelanowymi filiżankami, a nad nim wisiał obraz z zimowym pejzażem. Nie było tam dzieci ani doktora. Z drugiej strony ściany usłyszałem jednak ciche skrobanie, jakby ktoś drapał tynk od środka.
— Słyszy pan? — zapytałem.
Pan Ławniczak przez chwilę nasłuchiwał. — Rury. Od kiedy wymienili pion, zawsze coś stuka.
Przyjrzałem się obrazowi. Zza ramy wystawał róg starej fotografii. Sąsiad pozwolił mi ją wyciągnąć. Przedstawiała grupę dzieci stojących przed niskim budynkiem. Niektóre miały na sobie szpitalne piżamy. Między nimi stał lekarz w białym fartuchu, a z tyłu kobieta o twarzy tak podobnej do matki, że z początku zabrakło mi tchu.
— Skąd pan to ma?
— Była już tutaj, kiedy kupiliśmy mieszkanie — odparł Ławniczak. — Właścicielka mówiła, że to jakiś pamiątkowy obrazek po dawnych lokatorach. Włożyłem za ramę, żeby nie wyrzucać.
Na odwrocie fotografii ktoś napisał ołówkiem: „Próba pierwsza. Siedmioro świadków”. Podpis pod zdjęciem był rozmazany, ale rozpoznałem nazwisko Mirskiego. Obok widniało jeszcze jedno: Wolska. Panieńskie nazwisko mojej matki.
Wróciłem do siebie z fotografią pożyczoną na jeden dzień. Kiedy zamknąłem drzwi, dziecięce głosy ucichły. Został tylko szept, zbyt bliski, by mógł dochodzić zza ściany.
— Adam — powiedział chłopiec. — Znowu udajesz, że nas nie pamiętasz.
ROZDZIAŁ 7. MOJA TWARZ
Nigdy nie byłem szczególnie podobny do matki. Ona miała jasne oczy i drobny nos, ja ciemne brwi, mocną szczękę i twarz, która na zdjęciach wyglądała na bardziej surową, niż byłem w rzeczywistości. Ojca nie pamiętałem. Według matki zginął w wypadku drogowym, zanim skończyłem trzy lata. Nie zadawałem wielu pytań, bo za każdym razem odpowiadała ciszą tak długą i nieprzyjemną, że zaczynałem przepraszać za ciekawość.
Tego wieczoru stojąc przed lustrem w łazience zauważyłem siwy kosmyk nad lewym uchem. Jeszcze rano go nie było. Przypomniałem sobie odbicie starszego mężczyzny z pierwszych wizji. Umyłem twarz i podniosłem wzrok. Człowiek w lustrze miał moje oczy, lecz był znacznie starszy. Jego skóra przypominała cienki pergamin, usta drżały, a po szyi biegła długa blizna. Poruszył ustami, zanim zrobiłem to ja.
— Nie mów matce — wyszeptał.
Cofnąłem się. On został blisko tafli. Spojrzał w bok, jakby ktoś stał tuż poza granicą odbicia, a potem uniósł dłoń i położył palce na szkle. Zobaczyłem na nich małe okrągłe ślady. Nie były bliznami. Wyglądały jak miejsca, w których przez wiele godzin przyciskano do skóry elektrody.
— Kim jesteś? — zapytałem.
— Pamięcią — odpowiedział.
Pokręciłem głową. Mężczyzna westchnął z rozpaczą, która wydała mi się nieporównanie gorsza od groźby. Wyciągnął z kieszeni niewielki przedmiot i przyłożył go do szkła. Był to kluczyk z czerwoną, plastikową główką. Znałem go. W dzieciństwie nosiłem taki na sznurku pod koszulką. Matka twierdziła, że otwierał skrzynkę z zabawkami, którą oddaliśmy po przeprowadzce.
Odbicie zniknęło, kiedy ktoś zadzwonił do drzwi. Po drugiej stronie stał Paweł. Miał wilgotne włosy i kurtkę zarzuconą na piżamę. Nie potrafił od razu wyjaśnić, po co przyjechał. W końcu powiedział, że po obejrzeniu fotografii z hotelu przypomniał sobie sen, który powracał do niego od dzieciństwa. Śniło mu się siedem łóżek, z których jedno zawsze pozostawało puste. Na ścianie wisiał zegar bez wskazówek.
Usiedliśmy w kuchni. Pokazałem mu kalendarz matki i zdjęcie dzieci. Przyglądał się długo. Wskazał chłopca po prawej stronie lekarza.
— To ja — powiedział.
Mieliśmy po siedem lat i choć znaliśmy się później ze szkoły, nigdy nie rozmawialiśmy o wcześniejszym spotkaniu. Paweł próbował przywołać nazwę miejsca. Pamiętał biały sufit, zimne prześcieradła i zapach leku o gorzkim, migdałowym aromacie. Pamiętał też, że ktoś kazał im patrzeć w lustro, dopóki nie zobaczą w nim obcej twarzy.
— Myślałem, że to taki dziwny sen — powiedział. — A wczoraj, kiedy przesłałeś zdjęcie, zobaczyłem dziewczynkę i przypomniałem sobie, że ona była z nami. Nie wiedziałem, jak ma na imię. Ale usłyszałem, jak do mnie mówi.
— Co powiedziała?
Paweł spojrzał na zegarek. Była dwudziesta trzecia jedenaście.
— Że wciąż mamy sześć godzin, żeby powstrzymać powtórkę.
Nad naszymi głowami rozległo się pojedyncze uderzenie. Potem kolejne, a po nim trzecie. Odgłosy dochodziły z sufitu, chociaż nad moim mieszkaniem znajdował się pusty strych. Paweł wstał tak szybko, że przewrócił krzesło. Wskazał korytarz. Na ścianie, tuż za otwartymi drzwiami, pojawiły się mokre litery. Powstawały powoli, jakby niewidzialny palec wyciskał wodę z tynku.
„ODDAJCIE NAM TWARZE”.
Wtedy po raz pierwszy zrozumiałem, że nie chodzi tylko o moje wizje. Ktoś lub coś zwracało się do nas obu, a my przez trzydzieści lat żyliśmy tak, jakby nic nas nie łączyło poza wspólnym szkolnym zdjęciem.
ROZDZIAŁ 8. POKÓJ NUMER TRZYNAŚCIE
Paweł nie chciał czekać do rana. Zapewniał, że zna budynek, w którym nas fotografowano, ponieważ podczas pracy przy remontach rozpoznał fragment jego elewacji na archiwalnych planach. Był to dawny szpital dziecięcy przy ulicy Topolowej, zlikwidowany po pożarze w latach osiemdziesiątych. Ostatni oddział zamknięto nie z powodu ognia, jak później opowiadano, lecz dlatego, że szpital utracił finansowanie. Paweł widział w dokumentacji niedawne zlecenie dotyczące zabezpieczenia wejść do podziemi. Ktoś więc wciąż zajmował się miejscem, które oficjalnie pozostawało ruiną.
Zabrałem latarkę, scyzoryk i notes matki. Paweł nalegał, żebym zostawił telefon w mieszkaniu. Po zdjęciu z hotelu nie ufał żadnemu urządzeniu z aparatem. W końcu wsunęliśmy oba telefony do metalowego pudełka po herbacie i schowaliśmy je w szufladzie. Zanim wyszliśmy, sprawdziłem napis na ścianie. Zniknął. Tynk pod palcami był suchy i odrobinę cieplejszy niż otoczenie.
Szpital stał na skraju osiedla, oddzielony od ulicy szeregiem zardzewiałych przęseł. Przez lata wokół niego wyrosły bloki, sklepy i parkingi. W ciemności budynek wyglądał jak czarny ząb, którego nikt nie odważył się usunąć. Na pierwszym piętrze kilka okien było zabitych płytami. Pozostałe pozostawały puste. Wśród krzaków leżał dziecięcy bucik, współczesny, różowy i niemal nowy. Paweł minął go bez słowa.
Dostaliśmy się przez drzwi techniczne od strony kotłowni. Kłódka wisiała otwarta. Nie wyglądało to na przypadek. W środku panowała wilgoć, ale nie było typowego zapachu opuszczonych budynków. Ktoś niedawno umył korytarz środkiem dezynfekującym. Smuga światła latarki ujawniła świeże ślady opon w kurzu. Pod sufitem wisiały nowe przewody elektryczne. Paweł dotknął jednego z nich i powiedział, że izolacja nie zdążyła jeszcze pokryć się pyłem.
— To nie jest opuszczony szpital — szepnął.
Minęliśmy pomieszczenie po kuchni, izbę przyjęć i salę zabiegową, w której pozostał tylko stół z połamanymi nogami. Na ścianach wisiały odblakłe rysunki zwierząt. Dziecięce żyrafy miały wyblakłe szyje, a niedźwiedź bez prawego oka wyglądał, jakby ktoś celowo wydrapał mu twarz. W jednym z korytarzy natknęliśmy się na siedem par maleńkich kapci ustawionych równo pod ścianą. Siedem, nie sześć. Każda para miała inny kolor. Czerwone kapcie były najmniejsze.
Pokój numer trzynaście znajdował się na końcu krótkiego przejścia. Tabliczkę wykonano z białego metalu. Na drzwiach nie było klamki. Zamiast niej znajdowała się okrągła dziurka, o średnicy dokładnie odpowiadającej kluczykowi, który widziałem w lustrze. Paweł dotknął tabliczki, a z drugiej strony rozległo się przesuwanie krzesła.
— Jest tam kto? — zawołał.
Odpowiedział mu dziecięcy śmiech. Nie był głośny ani złośliwy. Przypominał wybuch radości dziecka, które po długiej zabawie wreszcie odnalazło ukrytego przyjaciela. Paweł cofnął rękę. W zamku rozległ się trzask. Drzwi otworzyły się do środka.
Za nimi stała zwykła szkolna ławka. Na blacie leżał zeszyt w linie, ołówek i czyste kartki. Pod ścianą ustawiono siedem krzeseł. Na każdym oparciu znajdował się numer, od jedynki do siódemki. Środek pokoju zajmowało wysokie lustro w drewnianej ramie. Było pęknięte w trzech miejscach, lecz jego powierzchnię ktoś starannie oczyścił. Po obu stronach lustra przykręcono metalowe obręcze do podłogi.
Paweł podszedł do zeszytu. Na pierwszej stronie znajdowała się lista imion. Rozpoznałem Adama, Pawła i Hanię. Obok pozostałych wpisano daty, wszystkie różne, niektóre późniejsze od dnia naszego urodzenia. Jedną datę dopisano świeżym atramentem: jutrzejszą. Przy moim nazwisku znajdował się znak dwóch kół.
Wtedy usłyszałem za plecami kroki. Zamknąłem zeszyt. Ktoś zatrzymał się w korytarzu i nacisnął włącznik. Zapaliła się jarzeniówka, a w jej zimnym świetle zobaczyliśmy kobiecą sylwetkę. Miała siwe włosy i płaszcz z czarnym kołnierzem. Dopiero kiedy podeszła bliżej, rozpoznałem rysy bibliotekarki.
— Mówiłam panu, żeby nie szukał tego miejsca — powiedziała. — Teraz ktoś będzie musiał dokończyć pracę, której pańska matka nie potrafiła przerwać.
ROZDZIAŁ 9. LUDZIE, KTÓRYCH NIE MA
Bibliotekarka przedstawiła się jako Helena Różycka, dawna pielęgniarka oddziału dziecięcego. Nie próbowała nas zatrzymać ani zawołać ochrony. Wydawała się zmęczona, jak ktoś, kto przyszedł na umówione spotkanie zbyt późno i zastał po nim nieporządek. Poprosiła, żebyśmy usiedli. Paweł nie ruszył się z miejsca. Ja wybrałem krzesło oznaczone numerem cztery, choć nie wiedziałem, dlaczego właśnie to.
Helena spojrzała na numer i pobladła. Powiedziała, że matka zawsze stawiała mnie na tym miejscu. Nie chciałem słuchać kolejnych urywanych aluzji. Zażądałem wyjaśnienia, co robiono dzieciom, skąd biorą się moje wizje i dlaczego w archiwalnej gazecie znalazłem zdjęcie Hani. Kobieta zdjęła okulary. Przez krótką chwilę patrzyła na własne dłonie.
— Mirski zaczął od eksperymentów z pamięcią — powiedziała. — Mówił, że po ciężkich urazach niektóre wspomnienia znikają z człowieka tak, jakby nigdy nie istniały. Chciał znaleźć sposób, żeby dało się je przechować. Nie na taśmie ani w książce. W drugim człowieku.
— W dziecku? — spytał Paweł.
— Początkowo pracował z dorosłymi. Wśród nich była pańska matka, Adamie. Ochotnicy opowiadali o snach, które przestały należeć do nich. Niektórzy pamiętali dzieciństwo obcych ludzi. Potem Mirski doszedł do wniosku, że młodszy umysł jest bardziej podatny. Wtedy przekroczył granicę, zza której nigdy nie powinien wracać.
Helena nie mówiła o wszystkim. W jej wspomnieniach pozostawały luki, które próbowała ominąć przez zmianę tematu. Podała nam nazwiska trzech uczestników eksperymentu: Franciszka Krawca, Ewy Marchlewskiej i Michała Orłowskiego. Oboje z Pawłem rozpoznaliśmy je z listy na pierwszej stronie zeszytu. Krawiec od lat był uznany za zmarłego, lecz Helena twierdziła, że widywano go nocami na dworcu. Marchlewska mieszkała w domu opieki, choć według dokumentów miała mieć dziś ponad dziewięćdziesiąt lat. Orłowski zaginął jako dorosły podczas wyprawy w góry, a jego rodzina nigdy nie znalazła po nim śladu.
— Dlaczego ich widzę? — zapytałem.
— Ponieważ ktoś otwiera pamięć. A kiedy się ją otwiera, ludzie przechodzą w obie strony.
Zabrzmiało to jak przesąd, nie nauka. Helena jednak pokazała mi plik kart zapisanych przez Mirskiego. Na jednej znajdował się schemat urządzenia złożonego z dwóch obręczy, luster i przewodów. Na innej opisano przypadek pacjentki, która po eksperymencie potrafiła przywołać osobę z pamięci innego uczestnika, ale tylko wtedy, gdy ta osoba już nie żyła. Mirski zauważał, że niektóre obrazy zachowują własną wolę. Była to uwaga zapisana drobnym pismem w rogu, jakby sam wstydził się tego sformułowania.
Wyszliśmy ze szpitala przed świtem. Helena odmówiła pójścia z nami. Powiedziała, że ktoś musi pilnować miejsca, dopóki nie wróci właściciel. Kiedy zapytałem, kto nim jest, wskazała sufit. Przez warstwę tynku usłyszeliśmy powolne kroki, jeden za drugim, biegnące w stronę schodów. Paweł chwycił mnie za rękaw i pociągnął ku wyjściu.
Na ulicy było pusto. Na przystanku stał jednak mężczyzna w płaszczu i kapeluszu. Patrzył na rozkład jazdy, choć o tej godzinie nie kursowały już żadne autobusy. Rozpoznałem jego buty: popękane noski, zaschnięte błoto przy podeszwach. Mężczyzna odwrócił się. Nie miał twarzy.
W świetle poranka zobaczyłem coś jeszcze. Na klapie jego płaszcza wisiała niewielka metalowa plakietka z numerem cztery. Moim numerem.
ROZDZIAŁ 10. CZŁOWIEK BEZ TWARZY
Na widok postaci Paweł rzucił się biegiem. Ja zostałem, chociaż instynkt nakazywał mi zrobić to samo. Mężczyzna bez twarzy nie ruszył się z miejsca. W prawej dłoni trzymał niewielką szklaną fiolkę, wypełnioną płynem o barwie ciemnego miodu. Kiedy uniósł ją do światła, zobaczyłem w środku pęcherzyki, które nie wędrowały ku powierzchni, lecz opadały w dół.
— Czego ode mnie chcesz? — zapytałem.
Odpowiedź nie przyszła w postaci dźwięku. Nagle wiedziałem, że mam pójść za nim. Była to pewność podobna do tej, z jaką człowiek potrafi odnaleźć drogę do własnego domu, nawet jeśli przez chwilę nie pamięta nazwy ulicy. Mężczyzna skierował się ku przejściu między blokami. Nie patrzył, czy idę za nim, lecz ja i tak ruszyłem.
Dotarliśmy do niewielkiego warsztatu zegarmistrzowskiego, zamkniętego od lat. Szyld został połamany, ale za zakurzoną witryną wciąż wisiały zegary. Wszystkie wskazywały tę samą godzinę: siedemnaście czterdzieści trzy. Mężczyzna otworzył drzwi kluczem, który w jego dłoni wyglądał jak czerwona iskra, i gestem zaprosił mnie do środka.
Pachniało drewnem, olejem i starymi gazetami. Na środku warsztatu stał fotel dentystyczny, przykryty białym prześcieradłem. Obok piętrzyły się pudełka po kasetach magnetofonowych. Na każdej widniało imię i numer. Odnalazłem własne. Niektóre kasety miały daty późniejsze od dnia dzisiejszego.
Mężczyzna wskazał mi magnetofon. Włączyłem go. Najpierw słyszałem trzask taśmy i czyjś nierówny oddech. Potem rozległ się mój głos, wyraźnie starszy, niż brzmiał w tej chwili.
„Jeżeli słuchasz tego nagrania, znaczy, że znów mi się nie udało. Nie próbuj odzyskać wszystkiego naraz. Pamięć nie jest szafą, z której można wyciągnąć ubrania. Jest domem. A w tym domu niektóre pokoje wybudowano z ludzi”.
Przewinąłem taśmę. Głos kontynuował po długiej pauzie:
„Nie ufaj temu, który nie ma twarzy. Ale nie próbuj go zabić. Kiedy odejdzie, zapomnisz, po co tu przyszedłeś”.
Odwróciłem się. Postać stała przy wejściu. Uniosła palec do miejsca, gdzie powinna znajdować się jej twarz, jakby sprawdzała, czy nadal jej brak. Potem dotknęła mojej skroni. Przez jedną chwilę warsztat rozpadł się na setki obrazów. Zobaczyłem matkę, jak biegnie przez deszcz, niosąc mnie na rękach. Zobaczyłem Pawła stojącego za drzwiami sali szpitalnej. Zobaczyłem Hanię siedzącą przy stole, bez ruchu, z oczami otwartymi szerzej, niż pozwala na to zmęczenie.
Gdy dotyk ustąpił, nie pamiętałem już imienia matki. Nie pamiętałem koloru jej włosów ani melodii, którą nuciła, kiedy byłem mały. W kieszeni miałem telefon, lecz nie potrafiłem wyjaśnić, dlaczego nie działa. Dopiero po chwili przypomniałem sobie, że zostawiłem go w domu. Ze zdumieniem stwierdziłem, że nie wiem nawet, skąd wracam.
Mężczyzna podał mi kasetę z moim imieniem. Na jej opakowaniu widniało zdanie: „Czwarte wymazanie. Zachować tylko to, co niezbędne”.
Kiedy ponownie spojrzałem na drzwi, postać zniknęła. Za witryną przejeżdżał tramwaj, chociaż w tej części miasta nigdy nie było torów. Niewidoczny dotąd zegar wybił pojedynczą godzinę. Wyszedłem na ulicę z taśmą w dłoni i po raz pierwszy nie rozpoznałem własnego osiedla.
ROZDZIAŁ 11. NIE MOJE WSPOMNIENIA
Paweł znalazł mnie na ławce w parku. Siedziałem tam od ponad godziny, choć miałem poczucie, że minęło zaledwie kilka minut. Podszedł ostrożnie i zapytał, czy wiem, kim jest. Odpowiedziałem jego imieniem, lecz nie potrafiłem podać nazwiska. Odetchnął z ulgą. Następnie poprosił, żebym opowiedział, co się wydarzyło. Kiedy wspomniałem o warsztacie zegarmistrzowskim, jego twarz stężała.
— Ten warsztat zburzyli dwadzieścia lat temu — powiedział. — Stał przy starej poczcie. Teraz jest tam plac zabaw.
Pokazałem mu kasetę. Podsunął ją pod nos i skrzywił się. Pachniała środkiem do dezynfekcji, którego nie potrafił nazwać. Obejrzeliśmy ją później w jego pracowni. Przeciągnął taśmę przez profesjonalny magnetofon i zapisał nagranie na komputerze. Na ekranie pojawił się długi wykres dźwięku. Mój głos był prawdziwy, bez śladów montażu. Oprócz niego słychać było jednak szept wielu osób, nakładających się na siebie w taki sposób, że żadnego zdania nie dało się odróżnić od pozostałych.