OD AUTORA
Podobno szpital jest miejscem, w którym człowiek odzyskuje zdrowie. To piękna teoria. W praktyce bywa tak, że przychodzi się tam z bolącym kręgosłupem, a wychodzi z nadwyrężoną cierpliwością i przekonaniem, że człowiek jednak nie doceniał swojego życia przed poznaniem szpitalnej administracji. A kręgosłup jak bolał, tak nadal boli.
Rehabilitacja to niezwykła dziedzina medycyny. Pacjent ma ćwiczyć, personel ma pomagać, urządzenia mają działać, a dokumentacja ma się zgadzać. Wszystko wydaje się proste. Problem w tym, że te cztery rzeczy rzadko występują jednocześnie.
Właśnie w takim miejscu rozgrywa się ta historia. W oddziale rehabilitacji dziennej, gdzie każdy ma coś do naprawienia.
Spotkacie tu ludzi, którzy przyszli odzyskać sprawność, ale nie zamierzają przy okazji tracić prawa do narzekania. Filozofów od bólu, specjalistów od cudzych problemów, ekspertów od organizowania zebrań i takich, którzy potrafią z niczego zrobić aferę większą niż awaria tomografu. Będzie doktor ordynator, którego medyczne kompetencje są znacznie bardziej zrozumiałe niż niektóre polskie zdania. Będzie siostra Brygida, czyli człowiek, przy którym nawet regulamin zaczyna się prostować. Będzie też personel, pacjenci, krzesła, sprzęt i wiadro. Nie lekceważcie wiadra. W tej historii okaże się ono przedmiotem niemal strategicznym.
Nie ukrywam, że książka jest satyrą. I to nie taką delikatną, która najpierw puka do drzwi, przeprasza, że żyje, a potem ostrożnie sugeruje, że może coś należałoby poprawić. Tutaj śmiejemy się głośno, czasem złośliwie, a niekiedy przez zaciśnięte zęby. Bo polska rzeczywistość ochrony zdrowia dostarcza tylu gotowych materiałów, że autor satyry musi się czasem powstrzymywać, żeby nie zostać posądzonym o przesadę.
Nie jest to jednak książka przeciwko lekarzom, pielęgniarkom, rehabilitantom czy pacjentom. To książka przeciwko absurdowi, bezmyślności, biurokratycznym rytuałom i przekonaniu, że jeśli coś zostało wpisane do odpowiedniego formularza, to z pewnością wydarzyło się naprawdę. Jest też hołdem dla tych, którzy mimo trudnych warunków nadal próbują pomagać innym, zachowując przy tym resztki humoru. A w niektórych placówkach to już niemal kwalifikacja do odznaczenia państwowego.
Bohaterowie tej opowieści są fikcyjni, ale ich zachowania mogą wydać się Państwu podejrzanie znajome. Jeśli rozpoznacie w nich sąsiada, znajomego, członka rodziny albo osobę, która ostatnio zajmowała miejsce w kolejce przed Wami — proszę zachować spokój. To tylko literatura. Jeżeli natomiast rozpoznacie własny oddział, proszę nie zgłaszać reklamacji, ponieważ podczas pisania nie prowadziłem dokumentacji medycznej. Nie przyjmuję zatem skarg. Nie mam też uprawnień do wystawiania skierowań.
Zatem proszę usiąść wygodnie, nie zajmować krzesła przeznaczonego dla pacjentów i nie zapominać o ćwiczeniach oddechowych. Mogą się przydać, zwłaszcza gdy dotrą Państwo do momentów, w których śmiech będzie jedyną rozsądną reakcją.
A jeśli po tej książce uznacie Państwo, że Wasz własny pobyt w szpitalu nie był taki najgorszy, to znaczy, że rehabilitacja zakończyła się sukcesem. Przynajmniej literackim.
Szczególne podziękowania kieruję dla pracowników oddziału rehabilitacji dziennej szpitala urazowego w Piekarach Śląskich. Po prostu za to, że są.
I. MIĘDZY SWYMI
W poniedziałek rano Szpital im. św. Gwidona wyglądał jak miejsce, w którym człowiek mógł stracić zdrowie, cierpliwość, a przy odrobinie pecha również dokumentację medyczną.
Na korytarzu pachniało płynem do podłóg, kawą z automatu i charakterystyczną atmosferą publicznej służby zdrowia, czyli mieszaniną nadziei, rezygnacji oraz przekonania, że skoro pacjent już się dowlókł, to powinien być wdzięczny, że nie musiał przynieść stołu zabiegowego.
Na pierwszym piętrze mieścił się oddział rehabilitacji dziennej. Nie było to sanatorium ani hotel wypoczynkowy, choć niektórzy pacjenci mieli wobec tego miejsca podobne oczekiwania. Przychodzili rano, odbywali zabiegi i ćwiczenia, a po kilku godzinach wracali do domów. Cały turnus trwał dwa tygodnie, od poniedziałku do soboty. Oznaczało to dwanaście dni spotkań z własnymi dolegliwościami, personelem i ludźmi, których człowiek normalnie omijałby szerokim łukiem, gdyby tylko nie siedzieli akurat na jedynym wolnym krześle.
Poniedziałek był dniem przyjęcia nowych pacjentów. Wtedy wszyscy jeszcze zachowywali się uprzejmie, przedstawiali się pełnym imieniem i nazwiskiem, a na pytanie, „czy coś pana boli?” odpowiadali zgodnie z prawdą. Ten stan nie miał potrwać długo.
Przy okienku rejestracji siedziała pani Teresa. Miała przed sobą komputer, telefon, segregatory i minę człowieka, który widział już wszystko, ale codziennie rano odkrywał, że ludzie potrafią wymyślić coś jeszcze głupszego.
— Następny!
Do okienka podszedł mężczyzna z teczką pod pachą.
— Dzień dobry. Ja na rehabilitację.
— Nazwisko?
— Woźniacki. Amadeusz Woźniacki.
Teresa przesunęła palcem po liście.
— Jest. Proszę dowód osobisty i skierowanie.
Amadeusz podał dokumenty, po czym rozejrzał się po rejestracji.
— A żona już się zapisała?
— Nie wiem. Jak się nazywa?
— Tak samo.
— To może pan podać nazwisko?
— Woźniacka. Żona Woźniacka. Mieliśmy przyjść razem.
— No to, gdzie jest?
— Pewnie coś ją zatrzymało — odrzekł Woźniacki, wzruszając ramionami.
— Rozumiem. Proszę podpisać tutaj, tutaj i tutaj.
— A czy żona może podpisać później? — Amadeusz wziął długopis.
— Musi najpierw przyjść. — Teresa nie zamierzała dyskutować. W jej pracy obowiązywała prosta zasada. Jeśli pacjent twierdził, że ktoś przyjdzie, należało mu wierzyć. W przeciwnym razie rejestracja zamieniłaby się w biuro dochodzeń specjalnych.
Amadeusz podpisał dokumenty i schował długopis do kieszeni. Już miał odejść, kiedy zadzwonił jego telefon.
— Tak, kochanie? Jestem. Tak, już mnie przyjęli. Nie, nie wiem jeszcze, gdzie mam iść. Dobrze, zrobię zakupy. Chleb, mleko, masło. Tak, pamiętam. Nie, nie zapomnę. Oczywiście, że po ciebie przyjadę.
Rozłączył się i z zadowoleniem schował telefon.
— Żona? — zapytała Teresa.
— Tak. Martwi się.
— To dobrze.
— Ona też ma rehabilitację, tylko dzisiaj nie mogła przyjść.
Teresa spojrzała na niego, potem na listę pacjentów.
— Nie widzę jej nazwiska.
— Może jest na innej liście.
— Na jakiej?
Amadeusz przez chwilę się zastanawiał.
— Tego nie wiem. Żona zajmuje się takimi sprawami.
Teresa uznała, że nie będzie wnikać w rodzinne procedury administracyjne państwa Woźniackich. Wypisała mu kartkę z godzinami zabiegów i wskazała poczekalnię.
Woźniacki ruszył korytarzem. Nie spieszył się. Uważał, że pośpiech jest dla ludzi, którzy nie mają nic do stracenia, a on miał już wystarczająco dużo problemów z kręgosłupem, żeby dokładać sobie jeszcze problemy z charakterem.
W poczekalni siedziało kilka osób. Na widok wolnego krzesła przyspieszył kroku, ale zanim zdążył usiąść, na siedzisku wylądowała damska torebka.
— Przepraszam, czy to miejsce jest zajęte? — zapytał.
— Tak — odpowiedziała kobieta.
— Przez kogo?
— Przez moją koleżankę.
— A gdzie jest koleżanka?
— Zaraz przyjdzie.
Amadeusz spojrzał na torebkę. Wyglądała na taką, która mogłaby spokojnie odbyć cały turnus bez właścicielki.
— Rozumiem — powiedział. — Czyli krzesło jest już zapisane.
— Oczywiście. Trzeba sobie radzić.
Kobietą tą była niejaka Grażyna. Najwyraźniej uważała, że oddział rehabilitacji potrzebował nie tylko lekarzy i fizjoterapeutów, ale również kogoś, kto zaprowadziłby porządek wśród pacjentów. Najlepiej kogoś z doświadczeniem, stanowczego i odpornego na sprzeciw. Kogoś takiego jak ona.
Woźniacki usiadł na krześle pod ścianą. Obok niego drzemał starszy mężczyzna z niewielką torbą narzędziową.
— Pierwszy raz? — zagadnął.
— Na tym oddziale tak.
— A co się stało?
Mężczyzna spojrzał na swoją stopę.
— Klucz.
— Słucham?
— Ciężki szwedzki klucz nastawny nr 36. Spadł mi na mały palec.
Amadeusz przez chwilę milczał. Był człowiekiem, który lubił szukać głębszego sensu w codziennych zdarzeniach. Nie zawsze go znajdował, ale uważał, że to nie powód, żeby przestać szukać.
— Czasami drobny przedmiot potrafi wywrócić życie do góry nogami — powiedział.
— Drobny? Panie, ten klucz ważył swoje! Jakby panu spadł na nogę, to by pan nie filozofował, tylko wyzywał na czym świat stoi.
— Ból jest względny.
— Mój nie jest. Mój jest konkretny i ma numer katalogowy.
Mężczyzna przedstawił się jako Onufry. Był emerytowanym górnikiem, a na pół etatu pracował na stacji benzynowej LOTAR OIL. Jak wyjaśnił, lubił tę pracę, ponieważ dawała mu kontakt z ludźmi. Niektórymi nawet zbyt bliski. Zwłaszcza gdy klient próbował zatankować samochód, trzymał papierosa w zębach i pytał, czy benzyna jest świeża.
— A ten klucz to do czego? — zainteresował się Amadeusz.
— Do wszystkiego. Jak człowiek ma dobry klucz, to połowę problemów rozwiąże.
— A drugą połowę?
— Drugą połowę robią ludzie.
Onufry położył torbę na podłodze.
— Ja tam nie wiem, co tu będą ze mną robić. Powiedzieli, że rehabilitacja, jakieś mobilizacje i aktywacje. Wszystko jedno. Niech mi po prostu palec przestanie dokuczać.
— Organizm potrzebuje czasu — zauważył Amadeusz.
— Czas to ja mam. Tylko cierpliwości coraz mniej.
Do poczekalni wszedł kolejny pacjent. Starszy mężczyzna, oparty na lasce, trzymał w ręku kartkę z adresem oddziału. Rozejrzał się po pomieszczeniu i podszedł do recepcji, która znajdowała się po drugiej stronie korytarza.
— Przepraszam, czy tutaj jest rehabilitacja?
— Tak — odpowiedziała Teresa.
— To dobrze. Bo już myślałem, że znowu pomyliłem budynki.
— Nazwisko?
— Welc. Joachim Welc.
Teresa odnalazła nazwisko na liście.
— Zgadza się. Proszę przejść do poczekalni.
Mężczyzna usiadł obok Amadeusza i Onufrego.
— Joachim Welc — przedstawił się. — Wygwizdów Zdrój.
— Miejscowość? — zapytał Amadeusz.
— Oczywiście. A co pan myślał? Że choroba?
— Nie, nie. Po prostu ciekawa nazwa.
— Nazwa jak nazwa. Człowiek się przyzwyczaja. Ja całe życie pracowałem na kolei. Dróżnik. Pilnowałem przejazdu, szlabanów i tego, żeby ludzie nie próbowali przejechać przed pociągiem, bo im się spieszyło. A spieszyło się wszystkim. Nawet tym, którzy jechali na emeryturę.
— I jak pan wspomina pracę? — zapytał Woźniacki.
— Dobrze. Mieliśmy zawiadowcę Pankracego. Człowiek znał się na kolei jak mało kto. Służbista. Kolejarz starej szkoły tak jak ja.
Onufry parsknął śmiechem.
— U nas na stacji benzynowej też jest taki jeden. Jak klient przyjedzie po olej, to najpierw musi wygłosić wykład o silnikach dwusuwowych.
— A u nas w Wygwizdowie był taki taksówkarz. Chyba z czasów, kiedy benzyna kosztowała tyle, co teraz woda mineralna. Stał pod dworcem i czekał na pasażerów. Czasami cały dzień nie miał kursu, ale twierdził, że to nie brak klientów, tylko klienci nie dorośli do jego taryfy.
Joachim rozgadał się na dobre. Onufry słuchał z zainteresowaniem, a Amadeusz już szykował w głowie filozoficzny komentarz o tym, że każda stacja, kolejowa czy benzynowa, była w gruncie rzeczy miejscem oczekiwania.
Nie zdążył jednak go wygłosić, ponieważ do poczekalni weszła elegancka kobieta. Rozejrzała się po pomieszczeniu, zmierzyła wzrokiem krzesła, ściany i podłogę, po czym westchnęła.
— Czy tu zawsze jest taki tłok?
— Dzisiaj jeszcze jest spokojnie — oznajmiła Grażyna.
— To nie wygląda na spokojnie.
— Bo pani jeszcze nie widziała środy.
Kobieta przedstawiła się jako Irena. Usiadła na wolnym krześle, ale najpierw przetarła je chusteczką.
— U mnie w domu takich rzeczy się nie praktykuje — oznajmiła.
— Jakich? — zapytał Onufry.
— No, takich. Tego tłoku.
— To proszę sobie kupić prywatny oddział — odparł.
Irena spojrzała na niego z dezaprobatą. Onufry uznał, że trafił na osobę, która, nawet gdyby wygrała milion na loterii, najpierw złożyłaby reklamację, że banknoty są za mało eleganckie.
W poczekalni zaczynało robić się coraz ciaśniej. Grażyna pilnowała swojej torebki i krzesła, Irena obserwowała otoczenie, a Joachim opowiadał Onufremu kolejowe historie. Pan Woźniacki zaś sprawdzał telefon, ponieważ żona wysłała mu wiadomość.
„Pamiętaj o chlebie. I nie zapomnij odebrać paczki”.
— Rodzina to jednak odpowiedzialność — westchnął.
— A żona gdzie? — zapytał Onufry.
— W domu.
— Nie przyjechała z Panem?
Amadeusz spojrzał na niego, jakby pytanie było wyjątkowo nie na miejscu.
— Przecież mówiłem, że miała przyjść.
Onufry wzruszył ramionami. Nie zamierzał zajmować się cudzym małżeństwem. Miał własne problemy, a jeden z nich leżał w torbie i miał regulację szczękową.
Nagle z korytarza dobiegł donośny głos:
— NOWI PACJENCI PROSZENI DO SALI GIMNASTYCZNEJ!
Głos należał do kobiety, która nie musiała używać megafonu. Wystarczyło, że mówiła. W jej tonie było coś tak stanowczego, że nawet drzwi zdawały się otwierać szybciej.
Pacjenci zaczęli wstawać.
— Spokojnie, bez przepychania! — zarządziła. — Każdy zdąży!
Grażyna od razu zapytała:
— A według jakiej kolejności?
— Według tej, w której państwo przyszli.
— Ale ja przyszłam wcześniej niż pani z torebką — zauważyła Irena.
— Ja byłam wcześniej — zaprotestowała Grażyna.
— Pani torebka była wcześniej. Pani niekoniecznie.
— No i się zaczęło. — wtrącił Onufry.
W sali czekał już ordynator oddziału. Doktor Hakim Al-Kohol. Był pogodnym, pulchnym mężczyzną, który uśmiechał się tak szeroko, jakby właśnie otrzymał wiadomość, że wszyscy pacjenci przyszli zdrowi i nie zamierzali zadawać pytań.
Obok stała siostra Brygida. Kobieta zbudowana jak czołg T-34. Miała około pięćdziesięciu pięciu lat, mocny głos i spojrzenie, którym można było zatrzymać rozpędzony wózek inwalidzki. Jej biały fartuch był idealnie wyprasowany, a identyfikator nie odchodził od poziomu ani na milimetr. W przeciwieństwie do niektórych pacjentów uważała, że porządek nie jest kwestią gustu, tylko obowiązkiem.
— Dzień dobry, państwo! — rozpoczął Hakim. — Bardzo się cieszyć, że państwo do nas przyjść. My tutaj robić rehabilitacja, żeby ciało było posłuszne i nie robiło głupie rzeczy.
Brygida skinęła głową.
— Pan doktor wita państwa na oddziale i życzy udanego turnusu.
— Tak! Będziemy poprawiać ruchomość, elastyczność i wszystkie te rzeczy, co człowiek ma w środku i na zewnątrz. Najważniejsze, żeby państwo współpracować z personel i nie ćwiczyć bez dozora.
— Czyli nie ćwiczymy bez zgody fizjoterapeuty — wyjaśniła Brygida.
— Dokładnie. Jak państwo coś boleć, to mówić. Jak nie boleć, też mówić. My nie jasnowidze.
Onufry nachylił się do Joachima.
— Przynajmniej uczciwie stawia sprawę.
Hakim kontynuował.
— Rehabilitacja to jest proces. Nie można przyjść dzisiaj i jutro już biegać jak sarna.
— A jak ktoś nie chce biegać? — zapytał Joachim.
— To nie musi, ale ma robić ćwiczenia.
— A jak ktoś nie może?
— To my zobaczyć, dlaczego nie może.
Brygida westchnęła cicho. Znała już ten styl przemówień. Doktor Hakim miał wiele zalet, ale język polski traktował jak zestaw klocków, z których można było zbudować dowolną konstrukcję. Czasami nawet sensowną.
— Każdy z państwa otrzyma harmonogram zabiegów — powiedziała. — Proszę go pilnować. Proszę się nie spóźniać i nie zamieniać samodzielnie terminami.
Grażyna pewnie i ostro podniosła rękę.
— A czy można rezerwować miejsce w poczekalni?
Brygida spojrzała na nią.
— Nie.
— A jeśli ktoś przychodzi wcześniej?
— To czeka.
— A gdzie?
— W poczekalni.
Grażyna wyglądała na osobę, której właśnie odebrano podstawowe prawo obywatelskie.
— To będzie trudne — mruknęła.
— Dla niektórych bardzo — odpowiedziała Brygida, przyglądając się jej uważnie.
Doktor Al-Kohol wyciągnął kartkę z planem dnia.
— Teraz będzie mierzenie, badanie i różne zabiegowanie. Państwo będą chodzić do gabinetów jak w grafiku. Nie trzeba się bać. My tutaj nie gryźć.
— A urządzenia? — zapytał cicho ktoś z tyłu sali.
— Urządzenia też nie gryźć — odparł doktor.
Wkrótce pacjenci otrzymali harmonogramy. Każdy zaczął studiować swoją kartkę z uwagą, z jaką niektórzy ludzie czytali umowy kredytowe dopiero po podpisaniu.
Amadeusz odnalazł swoje nazwisko.
— Poniedziałek, dziewiąta piętnaście, badanie. Dziesiąta, zabieg. Jedenasta, ćwiczenia — przeczytał.
— I gdzie tu problem? — zapytał Onufry.
— Nie ma żony.
— W grafiku?
— Tak.
Onufry popatrzył na niego z niedowierzaniem.
— A może żona jest na innym turnusie?
— Niemożliwe. Mieliśmy być razem.
— To może przyjdzie jutro.
Amadeusz schował kartkę. W jego głosie zabrzmiała nuta niepewności, ale szybko ją przykrył filozoficznym westchnieniem.
— Człowiek nigdy nie wie, co przyniesie jutro.
— Ja wiem — powiedział Onufry. — Jutro znowu będzie poniedziałek tylko w gorszym wydaniu. A w środę pewnie będą mnie męczyć tymi ćwiczeniami.
— Jutro będzie wtorek — poprawił go Joachim.
— No właśnie. Już zaczyna się komplikować.
Po krótkim spotkaniu pacjenci zostali skierowani na pierwsze badania. Na korytarzu zrobił się ruch. Jedni szukali gabinetów, inni próbowali odczytać numery na drzwiach, a jeszcze inni pytali personel, czy zabieg można przełożyć, bo akurat o tej godzinie mieli coś ważnego do załatwienia.
Teresa przy rejestracji odbierała telefony i odpowiadała na pytania. Na jednym z nich usłyszała:
— Czy mogę przyjść na zabieg piętnaście minut wcześniej?
— Nie.
— A dziesięć?
— Nie.
— A pięć?
— Proszę przyjść na swoją godzinę.
— Ale ja będę już w pobliżu.
— To proszę tam zostać aż do swojej godziny.
Odłożyła słuchawkę. Przez chwilę patrzyła na telefon z wyrazem twarzy, jakby zastanawiała się, czy nie warto byłoby zorganizować osobnego turnusu dla ludzi, którzy nie rozumieli zegarka.
W gabinecie obok młoda fizjoterapeutka tłumaczyła jednej z pacjentek zasady ćwiczeń.
— Będziemy pracować nad stabilizacją i aktywacją mięśni głębokich.
— Czyli mam się głęboko aktywować? — zapytała kobieta.
— Niezupełnie. Chodzi o mięśnie, które odpowiadają za stabilizację tułowia.
— Aha. Czyli takie mięśnie, których nie widać?
— Właśnie.
— To dobrze, bo ja nie lubię, jak mi ktoś zagląda.
Fizjoterapeutka uśmiechnęła się cierpliwie. Nazywała się Klaudia. Dopiero od niedawna pracowała na oddziale. Miała energię, zapał i wiarę w to, że pacjenci będą wykonywać ćwiczenia zgodnie z instrukcją. Wszystkie trzy rzeczy miały zostać niebawem wystawione na próbę ostateczną.
Tymczasem Onufry wrócił z pierwszego badania.
— I co? — zapytał Joachim.
— Powiedzieli, że trzeba ćwiczyć.
— To chyba dobrze.
— Dobrze to by było, gdyby powiedzieli, że nie trzeba.
Joachim roześmiał się.
— Na kolei też człowiek musiał ćwiczyć cierpliwość. Zwłaszcza jak pociąg miał przyjechać o ósmej, a przyjeżdżał o dziesiątej.
— A u nas na stacji klient potrafił przyjechać po benzynę i przez pół godziny tłumaczyć, że jego samochód pali za dużo. Jakbyśmy to my byli temu winni.
— Ludzie zawsze szukają winnego.
— A jak nie znajdą, to obwiniają dystrybutor.
Amadeusz przysłuchiwał się rozmowie, ale myślami był gdzie indziej. Telefon znów dał o sobie znać. Żona przesłała mu listę zakupów. Tym razem była dłuższa.
Przeczytał wiadomość i westchnął.
— Wszystko w porządku? — zapytał Joachim.
— Tak. Żona pamięta o wszystkim.
— To dobrze.
— Tylko muszę pamiętać, żeby po rehabilitacji zrobić zakupy.
— Panie, pan tu przyszedł leczyć kręgosłup czy robić za kierowcę i tragarza? — Spytał Onufry.
— Jedno drugiemu nie przeszkadza.
— To ja bym na pana miejscu wziął jeszcze wózek sklepowy na zabiegi. Może dadzą zniżkę.
Woźniacki nie odpowiedział. Był przekonany, że obowiązki rodzinne stanowiły ważny element życia, choć nie przypuszczał, że jego rehabilitacja będzie polegała również na ćwiczeniu pamięci do zakupów.
Zajęcia powoli dobiegały końca. Nowi pacjenci zdążyli poznać kilka gabinetów, otrzymać pierwsze zalecenia i przekonać się, że harmonogram był dokumentem, którego nie należało traktować jako luźnej propozycji.
Grażyna już ustaliła, które krzesło było najwygodniejsze, a Irena uznała, że poczekalnia wymagałaby gruntownego remontu.
Joachim zapamiętał drogę do sali gimnastycznej, ale stwierdził, że bez tablicy odjazdów trudno będzie utrzymać porządek. Onufry natomiast doszedł do wniosku, że najtrudniejszy zabieg na oddziale polegał na słuchaniu ludzi, którzy wiedzieli wszystko, choć nikt ich o nic nie pytał.
Amadeusz opuścił budynek jako jeden z ostatnich. Przed wyjściem zadzwonił do żony.
— Tak, już kończę. Wszystko dobrze. Nie, nie widziałem cię dzisiaj. Tak, wiem, że miałaś być. Nie, nie jestem zły. Dobrze, zrobię zakupy.
Schował telefon i ruszył do samochodu.
Tymczasem na korytarzu siostra Brygida porządkowała dokumenty. Nagle weszła salowa Genowefa z wiaderkiem na kółkach. Miała talent do sprzątania, choć po stanie podłogi ciężko było do stwierdzić. Za to wiedziała już, kto z kim rozmawiał, kto miał problemy rodzinne i dlaczego jeden z pacjentów nosił przy sobie torbę narzędziową.
— A wiecie państwo, co ja dzisiaj słyszałam? — zaczęła.
Brygida nawet nie podniosła głowy.
— Genowefa, do roboty!
— Ja tylko chciałam powiedzieć, że ten nowy, Woźniacki, to chyba ma jakąś tajemnicę rodzinną.
— A ty masz korytarz do umycia.
— Już, już. Człowiek nawet nie może przekazać ważnych informacji.
— To nie jest biuro informacji turystycznej!
Genowefa zabrała wiaderko i ruszyła korytarzem. Po chwili jednak zatrzymała się przy poczekalni. Zauważyła, że Grażyna zostawiła na krześle swoją torebkę.
Uśmiechnęła się pod nosem.
— No proszę. Rezerwacja na jutro już zrobiona.
Tak zakończył się pierwszy dzień turnusu. Pacjenci wrócili do domów a personel do obowiązków. Oddział opustoszał. Nikt jeszcze nie wiedział, że w ciągu najbliższych trzech tygodni poczekalnia stanie się areną walki o krzesła, urządzenia rehabilitacyjne zostaną oskarżone o prowadzenie tajnych eksperymentów, a tajemnicza pani Woźniacka będzie jedną z najczęściej omawianych osób na oddziale.
Na razie wszyscy byli pełni nadziei. A nadzieja, jak wiadomo, jest rzeczą piękną. Szczególnie pierwszego dnia, zanim człowiek pozna grafik, personel i pozostałych pacjentów.
II. KOLEJNOŚĆ
Wtorkowy poranek w Szpitalu im. św. Gwidona rozpoczął się od wydarzenia, które z pozoru nie zapowiadało niczego szczególnego. Nie było alarmu, awarii windy, zagubionego pacjenta ani nawet awantury przy rejestracji. A jednak już kilka minut po siódmej w poczekalni oddziału rehabilitacyjnego zaczęła się rywalizacja, której skala mogłaby zawstydzić niejedną olimpiadę.
Chodziło o krzesła. Nie o wszystkie. Najlepsze były te pod oknem, ponieważ dawały możliwość obserwowania parkingu, oceniania samochodów innych pacjentów oraz kontrolowania, czy ktoś przypadkiem nie przyjechał później, a mimo to nie wszedł przed nami. Drugie w kolejności były krzesła przy kaloryferze. Miały tę zaletę, że można było ogrzać plecy, a przy okazji udawać, że człowiek cierpi bardziej, niż wskazywałby na to jego rzeczywisty stan.
Najgorsze były miejsca przy drzwiach do gabinetu zabiegowego. Tam człowiek siedział pod ciągłą presją. Co chwilę ktoś otwierał drzwi, wychodził, wchodził, pytał, szukał, a czasami po prostu stał i patrzył, jakby próbował przypomnieć sobie, po co właściwie przyszedł.
Tego ranka jednak poczekalnia wyglądała zupełnie inaczej.
Grażyna przybyła jako pierwsza. Nie wiadomo dokładnie, o której godzinie przekroczyła próg szpitala, ale według jej własnej relacji była przed siódmą. Według portiera stała przed drzwiami wejściowymi jeszcze przed otwarciem. Natomiast według kobiety sprzątającej musiała przyjść poprzedniego wieczoru i po prostu przespać noc na krześle.
Grażyna miała swoje zasady. Przede wszystkim uważała, że w życiu trzeba sobie radzić. A skoro człowiek przychodzi na rehabilitację, to powinien zadbać nie tylko o swoje zdrowie, ale również o odpowiednie warunki oczekiwania na zabiegi.
Tym razem przyniosła ze sobą niewielką torebkę, z której wyjęła kartkę papieru, długopis i rolkę taśmy klejącej. Następnie zajęła trzy krzesła. Na pierwszym położyła swoją torebkę, na drugim umieściła szalik. Trzecie oznaczyła kartką z napisem: REZERWACJA MIEJSCE ZAJĘTE.
Tym sposobem Grażyna stworzyła bardzo prosty system. Kto przychodził pierwszy, miał prawo do miejsca. Kto przychodził później, musiał zaakceptować istniejący stan rzeczy. W wyjątkowych sytuacjach można było dokonać zamiany, ale wymagało to uzasadnienia. Ona jednak miała specjalne względy, gdyż była administratorem systemu.
Pierwsza pojawiła się Irena. Zatrzymała się w wejściu i przez chwilę przyglądała krzesłom.
— A co to jest? — zapytała.
— Rezerwacja — odpowiedziała Grażyna, nie podnosząc wzroku.
— Ale dla kogo?
— Dla ludzi.
— Jakich ludzi?
— Takich, co przychodzą.
Irena spojrzała na szalik, torebkę i kartkę.
— A pani to tutaj hotel prowadzi?
— Nie. Organizuję poczekalnię.
— A kto panią upoważnił?
Główna „stołkowa” odłożyła długopis.
— Zdrowy rozsądek.
Irena pokiwała głową. Nie wyglądała na przekonaną. Jej zainteresowanie skupiało się na krześle pod oknem. Było to miejsce, które od pierwszego dnia uznała za swoje. Nie miała na to żadnego dokumentu, ale coś znacznie ważniejszego. Przekonanie.
— Ja zawsze siedzę przy oknie — oznajmiła.
— Dzisiaj nie — odpowiedziała Grażyna.
— Dlaczego?
— Bo jest zajęte.
— Przez kogo?
— Jeszcze nie wiem, ale jest zajęte.
Irena odetchnęła głęboko. Widać było, że rozważa różne możliwości rozwiązania konfliktu. Jedną z nich było zwykłe usunięcie szalika, drugą, przeniesienie torebki a trzecią, wezwanie personelu.
Wybrała czwartą. Usiadła na krześle obok i zaczęła demonstracyjnie patrzeć przez okno, jakby chciała pokazać Grażynie, że nawet z miejsca rezerwowego można prowadzić obserwację.
Po kilku minutach do poczekalni weszli kolejni pacjenci. Każdy z nich miał własną teorię dotyczącą miejsc siedzących.
Jeden uważał, że pierwszeństwo mają osoby starsze, drugi, że osoby z większym bólem, trzeci, że ci, którzy mają najwięcej zabiegów. Jeszcze inny był zdania, że pierwszeństwo powinno przysługiwać osobom, które mieszkają najdalej od szpitala.
Wkrótce okazało się, że według przyjętych przez pacjentów kryteriów prawie każdy powinien siedzieć na najlepszym miejscu.
Grażyna próbowała zapanować nad sytuacją.
— Proszę państwa, spokojnie. Nie można tak bez zasad.
— A jakie są zasady? — zapytał jeden z mężczyzn.
— Trzeba się zapisywać.
— Gdzie?
— U mnie.
— A pani jest z personelu?
— Nie, ale ktoś musi pilnować porządku.
To zdanie nie spotkało się ze zbytnim entuzjazmem.
Irena wykorzystała moment. Wstała, podeszła do krzesła przy oknie i bez słowa zdjęła z niego szalik.
— Przepraszam! — krzyknęła Grażyna.
— Słucham?
— To miejsce jest zarezerwowane!
— To niech pani pokaże rezerwację.
— Przecież leżał szalik!
— Szalik to nie człowiek.
— Ale reprezentuje człowieka!
— To niech człowiek przyjdzie osobiście.
W poczekalni zrobiło się cicho. Ktoś parsknął śmiechem, inny pokiwał głową z uznaniem. Mężczyzna siedzący pod kaloryferem powiedział, że wreszcie ktoś przemówił ludzkim głosem.
Grażyna odzyskała szalik, ale krzesło pozostało zajęte przez Irenę.
Był to pierwszy poważny sukces opozycji.
Około ósmej pojawiła się Teresa. Należała do tych osób, które nie miały potrzeby dominowania nad innymi, ale bardzo źle znosiły sytuacje, w których nikt nie panował nad chaosem.
Już w drzwiach zauważyła, że coś jest nie tak.
— Co się tutaj dzieje?
— Nic — odpowiedziała Grażyna.
— Właśnie widzę. Trzy krzesła zajęte przez szalik i torebkę, ludzie stoją, a pani Irena siedzi na miejscu, które podobno jest zarezerwowane.
— Bo jest — wyjaśniła Grażyna.
— Dla kogo?
— Dla osoby, która przyjdzie.
Teresa spojrzała na nią z takim wyrazem twarzy, jakby próbowała ustalić, czy ma do czynienia z żartem, czy z nową formą działalności gospodarczej.
— Grażyna, to jest poczekalnia, a nie biuro podróży. Tutaj nie ma rezerwacji miejsc.
— Ale powinny być.
— Nie powinny.
— A jak ktoś ma problemy z kręgosłupem?
— To tym bardziej powinien usiąść, a nie stać i pilnować cudzej torebki.
Teresa zaczęła zdejmować rzeczy z krzeseł. Grażyna patrzyła na to z niedowierzaniem.
— Pani niszczy mój system! — krzyknęła.
— O! To i system tutaj mamy.
— Wszystko było przemyślane.
— To teraz proszę przemyśleć, dlaczego pani blokuje trzy miejsca, skoro sama zajmuje tylko jedno.
Grażyna nie odpowiedziała. Po raz pierwszy od przyjścia na oddział ktoś zakwestionował jej kompetencje organizacyjne.
Teresa natomiast uznała, że sprawa została zakończona. Nie wiedziała jeszcze, że właśnie rozpoczęła konflikt, który będzie miał swoje konsekwencje przez kolejne dni.
W międzyczasie pacjenci zaczęli tworzyć nieformalne grupy. Grupa Grażyny uważała, że porządek jest najważniejszy.
Grupa Ireny, która twierdziła, że każdy powinien sam dbać o swoje interesy. Była też grupa niezdecydowanych, którzy nie chcieli się nikomu narazić, ponieważ mieli świadomość, że w kolejnych dniach mogą potrzebować pomocy przy pożyczaniu długopisu, pilnowaniu kurtki albo przekazywaniu informacji o zmianie godziny zabiegu.
W pewnym momencie pojawił się nawet pomysł wprowadzenia numerków.
— Tak jak w urzędzie — zaproponował jeden z mężczyzn.
— A kto będzie wydawał? — zapytała Irena.
— No ktoś.
— A kto będzie pilnował?
— Też ktoś.
— A kto będzie rozliczał?
Mężczyzna zastanowił się.
— Może Grażyna.
Wszyscy spojrzeli w jej stronę. Ta wyprostowała się na krześle.
W jej oczach pojawił się błysk, który nie wróżył niczego dobrego.
— Ja mogę — powiedziała.
Teresa natychmiast zareagowała.
— Nie. Nie będzie żadnych numerków.
— Dlaczego?
— Bo za chwilę będziemy potrzebowali kierownika poczekalni, zastępcy kierownika, sekretariatu i komisji do spraw reklamacji.
— A to nie byłoby takie złe. — zapytała Grażyna.
Teresa wolała to przemilczeć. Wiedziała, że z niektórymi pomysłami nie warto dyskutować. Trzeba je po prostu przeczekać.
O godzinie ósmej piętnaście rozpoczęły się pierwsze zabiegi.
Pacjenci zaczęli znikać za drzwiami gabinetów, a poczekalnia stopniowo pustoszała. Grażyna jeszcze przez chwilę siedziała przy swoim stanowisku. Nie wyglądała na osobę, która zamierza się poddać.
Irena natomiast zdążyła już opowiedzieć dwóm osobom, że wygrała walkę o krzesło przy oknie.
— Ja nie jestem konfliktowa — tłumaczyła. — Ale jak człowiek nie postawi na swoim, to go wszyscy wykorzystają.
Teresa przechodziła obok i usłyszała ostatnie zdanie.
— Irena, przecież chodziło tylko o krzesło.
— Dzisiaj o krzesło, jutro o zabiegi, a pojutrze człowiek nie będzie miał gdzie stanąć.
— Gdzie stanąć?
— No właśnie!
Teresa zrezygnowała z dalszej rozmowy. Nie dlatego, że nie miała argumentów. Zrozumiała, że w poczekalni rehabilitacyjnej logika jest narzędziem, którego należy używać z dużą ostrożnością.
Kiedy przed południem większość pacjentów zakończyła zabiegi, poczekalnia ponownie zaczęła się zapełniać. Grażyna wróciła do swojego pomysłu.
Tym razem nie przyniosła szalika, a zeszyt. Na pierwszej stronie napisała
LISTA KOLEJKOWA. POCZEKALNIA ODDZIAŁU REHABILITACYJNEGO.
Pod spodem przygotowała kolumny. Imię, godzina przybycia, numer miejsca, uwagi. Ostatnia kolumna była zdecydowanie najszersza.
— A po co te uwagi? — zapytała Irena.
— Żeby było wiadomo, kto ma jakie potrzeby.
— A jak ktoś ma potrzebę święte go spokoju?
— To też można uwzględnić. — Grażyna zapisała coś w zeszycie.
Teresa zobaczyła zeszyt i zatrzymała się w pół kroku.
— Ja naprawdę proszę. Niech pani nie organizuje nam tutaj dodatkowej pracy.
— Ja tylko pomagam.
— To niech pani pomoże, siedząc spokojnie.
— Ale ja nie potrafię siedzieć bezczynnie.
— To proszę iść na ćwiczenia. Tam bezczynność nie będzie problemem.
Tym razem śmiech był głośniejszy. Nawet Grażyna nie potrafiła ukryć uśmiechu. Zamknęła zeszyt, co nie oznaczało jednak końca jej działalności. Wszyscy wiedzieli, że jutro może pojawić się z nowym pomysłem.
Tego dnia pacjenci odkryli jeszcze jedną ważną prawidłowość. W szpitalu można było mieć rozpisane zabiegi, wyznaczone godziny, przydzielone sale i określony plan rehabilitacji. Można było wiedzieć, kiedy człowiek powinien ćwiczyć, kiedy odpoczywać, a kiedy korzystać z zabiegów.
Nie można było jednak przewidzieć, kto pierwszy zajmie krzesło przy oknie, dlatego poczekalnia okazała się miejscem, w którym rehabilitacja przebiegała na wielu poziomach.
Fizycznym, bo wstawanie i siadanie ćwiczyło mięśnie. Psychologicznym, bo wymagało cierpliwości, społecznym, bo uczyło współżycia z innymi ludźmi oraz organizacyjnym. Bo pozwalało odkryć, że nawet kilka krzeseł może stać się przyczyną poważnego kryzysu administracyjnego.
Teresa, opuszczając oddział, rzuciła jeszcze okiem na poczekalnię. Grażyna siedziała spokojnie, a Irena rozmawiała z pozostałymi pacjentami. Zeszyt leżał na parapecie. Przez chwilę wydawało się, że wszystko się uspokoiło, aż do momentu, kiedy Grażyna wyjęła z torebki kolejną kartkę.
Teresa zatrzymała się w drzwiach.
— Grażyna… co teraz?
— Nic takiego. Chciałam tylko zaproponować wprowadzenie dyżurów.
Teresa zamknęła oczy. Wtorek jeszcze się nie skończył, a ona już tęskniła za poniedziałkiem.
Na oddziale rehabilitacyjnym człowiek miał odzyskiwać sprawność. Tymczasem niektórym marzyła się walka władzę. Poczekalnia, jak się okazało, była najlepszym miejscem do jej sprawowania.
III. UNPLUGGED
Środa na oddziale rehabilitacyjnym Szpitala im. św. Gwidona zapowiadała się spokojnie. Oczywiście jak na warunki szpitalne, gdzie słowo „spokojnie” oznaczało jedynie, że jeszcze nikt nie zgubił skierowania, nie pomylił gabinetów ani nie zażądał rozmowy z kierownikiem.
Po wtorkowej batalii o krzesła pacjenci przychodzili już przygotowani. Grażyna miała zeszyt, Irena własną chusteczkę do przecierania siedzisk, a Onufry torbę narzędziową. Traktował ją jak osobisty zestaw ratunkowy na wypadek, gdyby współczesna technika znów postanowiła zrobić coś głupiego.
Joachim Welc pojawił się z niewielkim opóźnieniem. Od wejścia na oddział miał minę człowieka, który właśnie odkrył, że ziemia jest okrągła.
— Coś się stało? — zapytał Amadeusz.
— Autobus nie przyjechał.
— To może się spóźnił?
— Nie. Przyjechał, ale nie ten, co trzeba. Wsiadłem, wysiadłem, przeszedłem kawałek i dopiero wtedy się zorientowałem, że jestem po drugiej stronie miasta.
— Czyli pomyłka — stwierdził Onufry.
— Na kolei coś takiego nazywa się zmianą kierunku ruchu. Tylko że tam przynajmniej człowiek wie, kto zawinił. Zwykle dyżurny ruchu.
— A tutaj?
— Tutaj pewnie pacjent.
Amadeusz siedział z telefonem w ręku. Od rana dostał już dwie wiadomości od żony. Pierwsza dotyczyła zakupów, druga przypominała mu, że po rehabilitacji ma odebrać przesyłkę. Nie było w nich ani jednego pytania o jego zdrowie.
— Żona? — zainteresował się Joachim. — Pewnie pyta jak się Pan dziś czuje.
— Nie. Pyta, czy pamiętam o paczce.
— To też troska — wtrącił Onufry. — Może się boi, że paczka będzie chora i trzeba ją będzie rehabilitować.
Grażyna siedziała przy swoim ulubionym miejscu. Zeszyt leżał na kolanach. Od wtorku nie zrezygnowała z pomysłu wprowadzenia dyżurów w poczekalni, ale chwilowo postanowiła nie ujawniać szczegółów.
— Dzisiaj proponuję spokój i współpracę — oznajmiła.
— A wczoraj proponowała pani dyżury — przypomniała Irena.
— Człowiek ma prawo zmienić zdanie.
— Oczywiście. Zwłaszcza jeśli nikt go nie słucha.
— Ja nie muszę być słuchana. Wystarczy, że moje propozycje zostaną przyjęte.
Onufry spojrzał na Joachima.
— Widzisz? Władza ludowa wraca. Tylko tym razem ma zeszyt w kratkę.
O ósmej rozpoczęły się zabiegi. Klaudia przygotowywała salę gimnastyczną, Teresa zajęła się dokumentacją, a siostra Brygida sprawdzała, czy pacjenci zgłaszają się zgodnie z harmonogramem. Doktor Hakim Al-Kohol przechodził korytarzem, uśmiechając się do wszystkich, jakby osobiście odpowiadał za pogodę, stan zdrowia pacjentów i terminowość dostaw papieru toaletowego.
— Dzisiaj będzie dobry dzień! — oznajmił. — My robić dużo ćwiczenia, dużo ruch i mało narzekanie.
— To ostatnie będzie najtrudniejsze — zauważył Onufry.
— Nie ma problemu. Narzekanie też można ćwiczyć, ale nie za dużo.
Doktor zniknął w swoim gabinecie. Po chwili z sali gimnastycznej dobiegł głos Klaudii.
— Proszę państwa, zaczynamy od ćwiczeń rozgrzewających. Powoli, bez pośpiechu. Każdy wykonuje ruchy w swoim zakresie.
— A jak ktoś ma zakres ograniczony? — zapytał Joachim.
— To wykonuje w ograniczonym zakresie.
— A jak ma bardzo ograniczony?
— To wykonuje bardzo delikatnie.
— Czyli jak na kolei. Jak pociąg ma opóźnienie, to też jedzie w swoim zakresie.
Klaudia uśmiechnęła się i rozpoczęła zajęcia.
Wszystko przebiegało zgodnie z planem do godziny dziewiątej siedemnaście. Wtedy zgasło światło. Najpierw zamilkł wentylator, potem wyłączył się komputer w gabinecie, a na końcu ucichło urządzenie podtrzymujące napięcie, które od kilku minut wydawało z siebie jednostajny dźwięk. Przez moment na oddziale panowała cisza. Taka prawdziwa, nieprzerywana telefonem, rozmową ani pytaniem, czy ktoś już był na zabiegu.
— Co się stało? — zapytała Irena.
— Światło zgasło — odpowiedział Onufry.
— Widzę, że zgasło, ale pytam dlaczego.
— Bo ktoś wyłączył.
— Kto?
— Jakbym wiedział, to bym mu powiedział, żeby włączył.
Klaudia wyszła z sali gimnastycznej i rozejrzała się po korytarzu.
— Proszę państwa, spokojnie. To prawdopodobnie chwilowa przerwa w dostawie prądu.
— A zabiegi? — zapytała Grażyna.
— Na razie musimy poczekać.
— Ale ja mam wpisane zabiegi na konkretną godzinę.
— Wiem.
— To znaczy, że jak prądu nie będzie, to zabieg się nie odbędzie?
— Na razie nie możemy korzystać z urządzeń.
— A czy można go wykonać później?
— Jeśli będzie taka możliwość.
Grażyna otworzyła zeszyt i coś zapisała.
— Co pani notuje? — zainteresowała się Irena.
— Czas rozpoczęcia awarii.
— A po co?
— Żeby później ustalić, ile czasu straciliśmy.
— Przecież to nie pani czas.
— Ale nas wszystkich.
Na korytarzu pojawiła się siostra Brygida. Trzymała w ręku latarkę, której światło skierowała najpierw na podłogę, potem na pacjentów, a na końcu na Grażynę.
— Proszę się nie przemieszczać bez potrzeby. Personel ustali, co się stało.
— Czyli nie wiadomo? — zapytała Irena. — A czy ktoś już dzwonił do energetyki?
— Tak.
— I co powiedzieli?
— Że jest awaria.
— Dobrze, że powiedzieli, bo bym nie zgadł. — Wtrącił Onufry.
— W takim razie mamy podobny zakres informacji. — odpowiedziała siostra Brygida. — Nie miała zamiaru prowadzić dalszej dyskusji. Ruszyła w stronę rejestracji, gdzie Teresa próbowała uruchomić komputer.
— Nie działa — powiedziała.
— Widzę.
— System się wyłączył.
— A papierowe dokumenty?
— Są.
— Przynajmniej one nie potrzebują prądu.
— Tylko nie wiem, gdzie jest lista dzisiejszych zabiegów.
— Jak to gdzie. W komputerze.
Teresa spojrzała na czarny monitor. Przez chwilę miała wrażenie, że urządzenie robi jej na złość. Pracowała w rejestracji wystarczająco długo, żeby wiedzieć, że ten elektroniczny złom potrafił zawiesić się dokładnie wtedy, kiedy był najbardziej potrzebny. Teraz jednak poszedł o krok dalej. Postanowił przejść na emeryturę.
Do rejestracji zajrzała Genowefa. Pchała swoje wiaderko na kółkach, trzymając mop pod pachą.
— A co tu tak ciemno?
— Awaria prądu — odpowiedziała Teresa.
— Ojej. A ja myślałam, że znowu oszczędzają.
— Genia, proszę cię, nie zaczynaj.
— Ja nic nie zaczynam. Tylko mówię, że u nas w szpitalu to wszystko jest możliwe. Ostatnio na parterze nie było ciepłej wody, na drugim piętrze nie działał telefon, a w piwnicy podobno zniknęły trzy wiadra.
— Wiadra nie mają nic wspólnego z prądem.
— Może były elektryczne?
Brygida odwróciła się w jej stronę.
— Skoro już jesteś, to sprawdź, czy na korytarzu nie ma rozlanej wody.
— Teraz?
— Nie, w przyszłym tygodniu. Oczywiście, że teraz.
— Ale ja nie widzę.
— To użyj latarki.
— A gdzie jest?
— W szafce.
— A klucz?
— U mnie.
— A pani gdzie jest?
Brygida przez chwilę patrzyła na Genowefę bez słowa. Potem wyjęła z kieszeni klucz i podała jej latarkę.
— Masz. Do pracy.
— Już idę. Człowiek nawet w ciemności nie ma chwili dla siebie.
Tymczasem w poczekalni sytuacja zaczynała się komplikować. Pacjenci nie wiedzieli, czy mają siedzieć, stać, wrócić do domu, czy czekać na dalsze informacje. Grażyna uznała, że nastał odpowiedni moment, aby przejąć inicjatywę.
— Proszę państwa, proponuję zorganizować listę osób oczekujących na wznowienie zabiegów.
— Po co? — zapytała Irena.
— Żeby był porządek.
— Przecież jest. Siedzimy.
— Ale nie wiadomo, kto pierwszy wejdzie.
— Ten, kto pierwszy miał zabieg.
— A skąd to wiadomo?
— Z harmonogramu.
Grażyna spojrzała na nią z politowaniem.
— Bez komputera?
— A to komputer jest kierownikiem poczekalni?
Onufry położył torbę na podłodze.
— Ja proponuję proste rozwiązanie. Jak nie ma prądu, to nie ma zabiegów. Jak nie ma zabiegów, to można iść do domu.
— Pan wszystko upraszcza — oburzyła się Grażyna.
— Bo życie jest proste. Tylko ludzie je komplikują. Wczoraj pani chciała wprowadzać dyżury, dzisiaj chce pani robić listę awaryjną. Jutro pewnie będzie pani wybierać zarząd kryzysowy.
— To nie jest taki zły pomysł — odparła.
— O Jezu — mruknął Joachim. — To już gorzej niż na kolei.
Były dróżnik, postanowił zająć się sytuacją od strony
organizacyjnej. Wstał i podszedł do okna.
— Trzeba ustalić, czy awaria jest lokalna, czy też obejmuje cały budynek.
— A skąd pan to wie? — zapytała Irena.
— Bo jakby nie było światła tylko u nas, to trzeba by szukać przyczyny w instalacji. Jak nie ma w całym szpitalu, to sprawa jest większa.
— I co pan zrobi?
— Ja? Już nic. Jestem emerytem.
— To po co pan ustala?
— Z przyzwyczajenia. Człowiek całe życie pilnuje przejazdu, a potem nawet w szpitalu chce wiedzieć, czy wszystko jedzie zgodnie z rozkładem.
Amadeusz wyjął telefon.
— U mnie jest zasięg. Mogę sprawdzić w internecie, czy jest jakaś awaria.
— To sprawdzaj. — burknął Onufry. — Tylko się najpierw żony spytaj o pozwolenie.
Amadeusz przez chwilę przesuwał palcem po ekranie.
— Nic nie ma.
— Czyli nie ma awarii?
— Nie. Nie ma informacji.
— W takim razie prądu też nie powinno być, bo przecież nie ma informacji, że go nie ma.
Amadeusz nie odpowiedział. Za to dostał wiadomość od żony.
„Jak będziesz wychodził, kup jeszcze papier do pieczenia. I sprawdź, czy paczka już przyszła”.
— Żona? — zapytał Joachim.
— Tak.
— Wie, że nie ma prądu?
— A co ją to obchodzi?
Po kilkunastu minutach do poczekalni wszedł doktor Hakim. W jednej ręce trzymał telefon, w drugiej niewielki notes. Wyglądał na człowieka, który właśnie musiał podjąć decyzję o znaczeniu strategicznym.
— Państwo, proszę spokojnie. Mamy awaria prądu.
— Ale odkrycie. — powiedziała Irena.
— My nad tym pracować. — oznajmił z uśmiechem doktor Al-Kohol.
— Kto pracuje? — zapytała Grażyna.
— Personel.
— A elektryk?
— Też.
— A kiedy będzie prąd?
— Jak elektryk naprawić.
Onufry parsknął śmiechem.
— No, panie doktorze, takiego wyjaśnienia to nawet na swojej stacji benzynowej nie słyszałem.
— My nie możemy teraz robić wszystkich zabiegów — kontynuował Hakim. — Niektóre urządzenia potrzebują prąd, ale ćwiczenia można robić bez. Człowiek ma własne zasilanie.
— A jak się rozładuje? — zapytał Joachim.
— To odpoczywa i ładuje.
— Gdzie?
— Na krześle.
Klaudia, która stała obok doktora, uznała, że może wykorzystać sytuację.
— Skoro nie działają urządzenia, możemy wykonać część ćwiczeń bez sprzętu. Proszę państwa, zapraszam do sali gimnastycznej.
— A czy to jest bezpieczne? — zapytała Irena.
— Oczywiście, pod moim nadzorem.
— Ale tam też nie ma światła.
— Są okna.
— A jak ktoś się przewróci?
— To mu pomożemy.
— A jak pani się przewróci?
Klaudia westchnęła.
— Wtedy ktoś pomoże mnie.
— Czyli nie ma gwarancji — podsumowała Irena.
Siostra Brygida, która słyszała rozmowę, wkroczyła do akcji.
— Proszę państwa, żadnego samodzielnego wykonywania ćwiczeń. Wszystko zgodnie z poleceniami fizjoterapeuty. Nie będziemy tutaj urządzać wolnej amerykanki.
— A czy można urządzić wolną rehabilitację? — zapytał Onufry.
— Nie.
— Szkoda. Może byłaby tańsza.
Klaudia poprowadziła pacjentów do sali. Ćwiczenia odbywały się przy świetle wpadającym przez okna. Nie było muzyki, nie działał sprzęt, a zegar ścienny zatrzymał się na dziewiątej siedemnaście. Mimo to rehabilitantka próbowała utrzymać normalny przebieg zajęć.
— Proszę unieść ręce do góry.
Onufry uniósł jedną.
— A druga? — zapytała Klaudia.
— Druga ma dzisiaj wolne.
— Obie pracują.
— To proszę jej to powiedzieć.
Joachim wykonywał ruchy powoli, komentując przy tym, że na kolei niektóre urządzenia też działały bez prądu, ale przynajmniej człowiek wiedział, do czego służą.
— A u nas kiedyś szlaban podnosiło się ręcznie — opowiadał. — Była korba, człowiek kręcił i tyle. Żadnej elektroniki.
— To może pan nam pokaże? — zapytała Klaudia.
— Nie. Ja już swoje nakręciłem.
Amadeusz ćwiczył obok, ale co chwilę spoglądał na telefon.
— Proszę się skupić na ćwiczeniu — przypomniała Klaudia.
— Ja się skupiam.
— To dlaczego pan patrzy w telefon?
— Żona pyta, czy kupię papier do pieczenia.
— A co to ma wspólnego z rehabilitacją?
— Wszystko. Jak nie kupię, to będę miał dodatkowe ćwiczenia w domu.
Grażyna natomiast postanowiła wykorzystać przerwę w dostawie prądu do sporządzenia protokołu. Usiadła przy stoliku i zaczęła notować.
— Co pani znowu zapisuje? — zapytała Irena.
— Przebieg awarii.
— A po co?
— Żebyśmy mieli dokumentację.
— Od czego?
— Od tego, co się wydarzyło.
— Przecież każdy widział, co się wydarzyło.
— Ale nie każdy pamięta szczegóły.
— Pani pamięta?
— Ja wszystko notuję.
— To proszę zanotować, że nie ma pani nic lepszego do roboty.
Grażyna nie podniosła wzroku.
— Już zapisałam.
W tym czasie Genowefa przemierzała korytarz z wiaderkiem. Światło latarki odbijało się od mokrej podłogi. Zatrzymała się przy drzwiach sali gimnastycznej.
— A państwo tutaj ćwiczą?
— Tak — odpowiedziała Klaudia.
— W ciemności?
— Przy świetle dziennym.
— No proszę. Człowiek przychodzi do szpitala, żeby się leczyć, a tu mu jeszcze robią obóz przetrwania.
— Genowefa, proszę nie przeszkadzać.
— Ja nie przeszkadzam. Ja tylko sprawdzam, czy ktoś nie potrzebuje pomocy.
— To proszę sprawdzić korytarz.
— Sprawdzałam. Ciemny.
W południe prądu nadal nie było. Personel próbował ustalić, kiedy awaria zostanie usunięta. Teresa ręcznie zapisywała nazwiska pacjentów, których zabiegi nie mogły się odbyć. Brygida pilnowała, żeby nikt nie opuszczał oddziału bez informacji. Doktor Hakim dzwonił do administracji, a Klaudia próbowała tak ułożyć ćwiczenia, żeby pacjenci nie mieli poczucia, że przyszli na darmo.
Grażyna tymczasem zakończyła swój protokół.
— Proszę państwa, mam propozycję.
— O nie — westchnęła Irena.
— Uważam, że powinniśmy wystąpić do dyrekcji z wnioskiem o rekompensatę za niewykonane zabiegi.
— Jaką rekompensatę? — zapytał Joachim.
— Dodatkowy termin.
— To akurat rozsądne — przyznał Onufry.
— Albo zwrot kosztów dojazdu — dodała Grażyna.
— A może jeszcze odszkodowanie za stres? — zapytała Irena.
— To też można uwzględnić.
— A za brak światła?
— Oczywiście.
Onufry pokręcił głową.
— Jak tak dalej pójdzie, to pani wystąpi o odszkodowanie za to, że nie można było włączyć telewizora w poczekalni.
— A dlaczego nie? Przecież to też utrudnienie.
— To ja poproszę odszkodowanie za to, że musiałem pani słuchać.
Wreszcie, kilka minut po dwunastej, na korytarzu rozległ się charakterystyczny dźwięk. Najpierw zamruczała wentylacja, potem zapaliły się lampy, a następnie ożyły komputery. Zegar ścienny nadal wskazywał dziewiątą siedemnaście, ponieważ nie był podłączony do niczego poza własnym mechanizmem, który najwyraźniej również postanowił skorzystać z przerwy.
— Jest! — zawołała sprzątaczka.
— Prąd wrócił — oznajmiła Teresa.
— No to możemy pracować — ucieszył się Hakim.
— A zabiegi? — zapytała Grażyna.
— Będziemy ustalać — odpowiedziała Brygida.
Wszyscy odetchnęli z ulgą. Wydawało się, że sytuacja wraca do normy. Niestety, komputer Teresy nie chciał się uruchomić. Na ekranie pojawił się komunikat o błędzie.
— No pięknie — mruknęła.
— Co się stało? — zapytała Brygida.
— System nie działa.
— Ale prąd już jest.
— Prąd jest. Systemu nie ma.
Doktor Hakim podszedł do monitora i przyjrzał mu się z uwagą.
— Może on jeszcze nie wiedzieć, że prąd wrócił.
— Panie doktorze, komputer nie jest pacjentem — powiedziała Teresa.
— Ale też potrzebować czas na rehabilitacja.
Onufry wybuchnął śmiechem.
— No i mamy kolejnego pacjenta. Trzeba mu przećwiczyć procesor.
Grażyna podniosła zeszyt.
— W takim razie proponuję dopisać do protokołu, że awaria została usunięta, ale system informatyczny nadal wymaga leczenia.
— Proszę tego nie robić — powiedziała Teresa.
— Dlaczego?
— Bo jeszcze ktoś potraktuje to poważnie.
Brygida poinformowała pacjentów, że część zabiegów zostanie przełożona na inny termin. Nie wszyscy byli zadowoleni, ale nie mieli większego wyboru.
— Czyli dzisiaj przyjechałem na darmo? — zapytał Joachim.
— Niezupełnie — odpowiedziała Klaudia. — Mieliśmy ćwiczenia.
— To prawda. I nawet prąd nie był potrzebny.
— Właśnie.
— To może od jutra będziemy ćwiczyć bez prądu? Oszczędności dla szpitala, a pacjent zdrowszy.
Onufry założył kurtkę i podniósł torbę narzędziową.
— Najważniejsze, żeby człowiek miał w sobie trochę energii. Prąd może zniknąć, komputer może się zepsuć, ale klucz nastawny zawsze działa.
— Na wszystko? — zapytał Amadeusz.
— Na pańską żonę nie działa.
Amadeusz spojrzał na telefon. Właśnie przyszła kolejna wiadomość.
„Nie zapomnij papieru do pieczenia. I kup mleko. Najlepiej dwa procent”.
— A na to? — zapytał, pokazując ekran.
Onufry zerknął na wiadomość.
— Na to potrzebny jest większy klucz.
Joachim ruszył w stronę wyjścia, opowiadając, że w Wygwizdowie Zdroju też kiedyś zabrakło prądu. Zawiadowca Pankracy kazał wtedy wszystkim pracownikom stacji czekać na sygnał, którego nie było, bo sygnalizacja również nie działała. Joachim twierdził, że tamta awaria trwała krócej, ale zamieszania było więcej.
— Na kolei przynajmniej wiadomo, że jak nie ma prądu, to pociągi stoją — podsumował. — A tutaj człowiek nie wie, czy ma ćwiczyć, czekać, czy wracać do domu.
— To proste — powiedział Onufry. — Jak nie ma prądu, to się czeka. Jak jest prąd, to też się czeka, ale na zabieg. A jak zabieg się nie odbędzie, to się czeka na następny termin.
— Czyli całe życie czekania — westchnął Amadeusz.
— Panie Amadeuszu, pan to ma przynajmniej żonę, która panu czas organizuje — odparł Onufry. — Ja mam święty spokój. Chociaż i to coraz mniej.
Na korytarzu siostra Brygida sprawdzała listę pacjentów. Teresa w recepcji cały czas walczyła z technologią, a Klaudia zbierała przybory do ćwiczeń. Doktor Hakim zapewniał wszystkich, że sytuacja została opanowana.
Genowefa zatrzymała się przy poczekalni i spojrzała na Grażynę, która nadal siedziała z zeszytem na kolanach.
— A pani co tam jeszcze pisze?
— Podsumowanie awarii.
— Aha. I co pani wyszło?