Bezpłatny fragment - Jak rozstać się z pracodawcą

Wstęp

Rozpoczęcie i zakończenie zatrudnienia to ważne momenty w życiu zawodowym, które wiążą się nie tylko z podejmowaniem decyzji, ale również ze znajomością swoich praw i obowiązków. O ile wiele osób skupia się przede wszystkim na znalezieniu pracy i zdobywaniu doświadczenia, o tyle kwestie związane z zakończeniem zatrudnienia często pojawiają się dopiero wtedy, gdy pracownik staje przed koniecznością lub decyzją o rozstaniu z pracodawcą.

Forma i sposób zakończenia zatrudnienia mają istotne znaczenie dla sytuacji pracownika. W zależności od rodzaju umowy oraz przyczyny zakończenia współpracy mogą obowiązywać różne zasady dotyczące okresu wypowiedzenia, rozwiązania umowy, ochrony pracownika, odprawy czy wydania świadectwa pracy. Warto również wiedzieć, jakie prawa przysługują pracownikowi po zakończeniu zatrudnienia i o czym należy pamiętać, aby prawidłowo dopełnić wszystkich formalności.

„Prawa pracownika. Prosty przewodnik” to seria publikacji poświęconych najważniejszym zagadnieniom związanym z zatrudnieniem. Poszczególne części koncentrują się na różnych etapach życia zawodowego:

— „Pierwsza praca — czy forma zatrudnienia ma znaczenie?” — różnice między umową o pracę, umową zlecenia, umową o dzieło i działalnością gospodarczą oraz ich wpływ na prawa i obowiązki osoby wykonującej pracę.

— „Dni wolne od pracy — wszystko o urlopach, zwolnieniach lekarskich i innych uprawnieniach pracownika” — zasady korzystania z urlopów, zwolnień lekarskich oraz innych dni wolnych i uprawnień przysługujących pracownikowi.

— „Jak wyliczyć wynagrodzenie netto?” — składniki wynagrodzenia, potrącenia, składki oraz praktyczne przykłady obliczeń wynagrodzenia.

— „Jak rozstać się z pracodawcą?” — część, którą właśnie czytasz, poświęcona zasadom zakończenia zatrudnienia, wypowiedzeniu umowy, rozwiązaniu umowy za porozumieniem stron, świadectwu pracy, odprawom oraz prawom pracownika po ustaniu zatrudnienia.

Niniejsza publikacja ma charakter praktycznego przewodnika po najważniejszych zagadnieniach związanych z zakończeniem zatrudnienia Jej celem jest przedstawienie przepisów w sposób prosty i zrozumiały, tak aby czytelnik mógł łatwiej odnaleźć informacje potrzebne w konkretnej sytuacji. Znajomość zasad dotyczących rozwiązania umowy pozwala nie tylko uniknąć błędów formalnych, ale również świadomie korzystać z przysługujących praw.

Kompendium nie wyczerpuje całej problematyki prawa pracy. Stanowi jednak praktyczną podstawę do poznania najważniejszych zasad związanych z zakończeniem zatrudnienia. Z publikacji mogą skorzystać zarówno osoby, które same rozważają odejście z pracy, jak i pracownicy, którzy otrzymali wypowiedzenie lub chcą dowiedzieć się, jakie konsekwencje wiążą się z określonym sposobem rozwiązania umowy.

Mam nadzieję, że ta część serii „Prawa pracownika. Prosty przewodnik” pomoże Ci lepiej zrozumieć zasady dotyczące zakończenia zatrudnienia oraz świadomie zadbać o swoje prawa — zarówno w momencie rozstania z pracodawcą, jak i po ustaniu stosunku pracy.

Stan prawny na dzień: 31.07.2026 r.

Rozdział 1. Ustanie zatrudnienia

Nadchodzi w końcu taki dzień, kiedy zaczynasz czuć, że to miejsce pracy nie jest już dla Ciebie. Powodów może być wiele. Być może nie rozwijasz się tak, jakbyś chciał lub chciała, wykonujesz zadania, które nie dają Ci satysfakcji, albo wręcz przeciwnie — są zbyt trudne i zaczynają Cię przerastać. Być może otrzymujesz zbyt niskie wynagrodzenie, nie możesz porozumieć się z szefem lub nie dogadujesz się z innymi pracownikami. A może masz inny powód?

Próbowałeś lub próbowałaś walczyć o swoje miejsce w pracy, ale bezskutecznie. W końcu podejmujesz decyzję — chcesz odejść i rozpocząć nowy etap.

Z pewnością nie jest to łatwy moment. Jak powiedzieć o swojej decyzji pracodawcy? Jak zareaguje? Czy wszystko przebiegnie tak, jak sobie wyobrażasz? To naturalne, że możemy odczuwać obawy. Często boimy się tego, czego nie znamy.

Skoro jednak powiedziało się „A”, trzeba powiedzieć „B”. Podjęłaś lub podjąłeś decyzję: odchodzę.

Teraz przyszedł czas, aby odpowiedzieć na kolejne pytanie: jak to zrobić? Jakie formalności należy spełnić, aby prawidłowo zakończyć zatrudnienie? Co zrobić, aby odejść z pracy bez niepotrzebnego stresu i problemów?

Przede wszystkim należy zadbać o skuteczne dostarczenie dokumentu dotyczącego rozwiązania umowy. Najlepiej przygotować go w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach — jeden pozostaje u nas, a drugi przekazujemy pracodawcy. Warto zadbać o to, aby na naszym egzemplarzu znalazł się podpis pracodawcy potwierdzający otrzymanie dokumentu. Będzie on stanowił dowód, że pracodawca zapoznał się z naszym oświadczeniem.

Dokument możemy również wysłać drogą elektroniczną, np. w formie skanu za pośrednictwem poczty e-mail. W takiej sytuacji warto zachować wiadomość wysłaną do pracodawcy oraz, jeśli to możliwe, uzyskać potwierdzenie jej otrzymania. Nie zawsze jednak potwierdzenie odbioru jest konieczne — najważniejsze jest, abyśmy w razie potrzeby mogli wykazać, że nasze oświadczenie zostało skutecznie złożone drugiej stronie.

Co powinien zawierać taki dokument?

Przede wszystkim należy wskazać:

— dane pracownika lub zleceniobiorcy,

— dane pracodawcy lub zleceniodawcy,

— miejscowość i datę sporządzenia dokumentu,

— tytuł dokumentu wskazujący sposób zakończenia umowy,

— treść oświadczenia o rozwiązaniu umowy,

— podpis osoby składającej oświadczenie.

W nagłówku warto jasno wskazać, w jakim trybie chcemy zakończyć umowę. Może to być na przykład: „Wypowiedzenie umowy zlecenia”, „Rozwiązanie umowy o pracę na mocy porozumienia stron” czy „Rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracodawcy”.

Na końcu dokumentu powinien znaleźć się podpis pracownika lub zleceniobiorcy. Jeżeli dokument przekazujemy pracodawcy osobiście, warto poprosić również o podpis na naszym egzemplarzu, potwierdzający jego otrzymanie. Dzięki temu zachowujemy dowód, że dokument został pracodawcy przekazany.

Więcej szczegółowych informacji, praktycznych wskazówek oraz przykładów dotyczących poszczególnych sposobów zakończenia zatrudnienia, znajdziesz, Drogi Czytelniku, w dalszej części publikacji.

Sposoby rozwiązania umów

Zarówno umowa o pracę, jak i umowy cywilnoprawne, w szczególności umowa zlecenia i umowa o dzieło, przewidują różne sposoby zakończenia współpracy, które wynikają z odmiennych podstaw prawnych oraz charakteru danego stosunku prawnego.

Sposoby rozwiązania umowy o pracę są wymienione w Kodeksie pracy, natomiast w przypadku umów cywilnoprawnych w Kodeksie cywilnym.

W ramach wprowadzenia warto najpierw wyjaśnić dwa podstawowe pojęcia, które często pojawiają się przy zakończeniu zatrudnienia: wypowiedzenie umowy oraz wygaśnięcie umowy. Choć oba prowadzą do zakończenia stosunku pracy, oznaczają zupełnie inne sytuacje.

Wypowiedzenie umowy oznacza, że jedna ze stron — pracownik albo pracodawca — składa oświadczenie o chęci zakończenia stosunku pracy. Innymi słowy, jedna ze stron informuje drugą, że nie chce kontynuować zatrudnienia. Nie zawsze jednak oznacza to, że umowa zakończy się od razu. W przypadku wypowiedzenia co do zasady należy uwzględnić okres wypowiedzenia, po upływie którego stosunek pracy ustaje.

Wygaśnięcie umowy wygląda nieco inaczej. W tym przypadku nie składamy wypowiedzenia. Umowa kończy się z mocy prawa, ponieważ wystąpiło określone zdarzenie, z którym przepisy prawa pracy wiążą ustanie stosunku pracy. Może to być na przykład śmierć pracownika albo upływ określonego terminu w sytuacji przewidzianej w przepisach.

Najprościej można więc przyjąć, że wypowiedzenie jest wynikiem decyzji jednej ze stron, natomiast wygaśnięcie następuje wskutek określonego zdarzenia przewidzianego przez prawo. W dalszej części rozdziału przyjrzymy się bliżej obu tym sposobom zakończenia zatrudnienia.

Umowa zlecenie

Wypowiedzenie umowy zlecenie:

— umowę zlecenia można co do zasady wypowiedzieć w każdym czasie,

— jeżeli w umowie został określony okres wypowiedzenia, umowa rozwiązuje się z upływem tego okresu,

— jeżeli strony nie określiły okresu wypowiedzenia, umowa co do zasady rozwiązuje się z chwilą skutecznego złożenia wypowiedzenia.

Z reguły wypowiedzenia nie trzeba uzasadniać, chyba że w umowie zlecenia strony zastrzegły, iż może ona zostać rozwiązana wyłącznie z ważnych powodów. W takim przypadku w oświadczeniu o wypowiedzeniu należy wskazać ten powód.

Przykładowa treść wypowiedzenia umowy zlecenie:

Niniejszym wypowiadam umowę zlecenia zawartą w dniu 1 lutego 2026 r., z zachowaniem okresu wypowiedzenia, ze skutkiem na dzień 31 marca 2026 r.

Powodem wypowiedzenia umowy jest nagła zmiana miejsca zamieszkania, która uniemożliwia mi dalsze osobiste wykonywanie zlecenia. Okoliczność ta stanowi dla mnie ważny powód uzasadniający wypowiedzenie umowy.

Wygaśnięcie umowy zlecenia

Co do zasady umowa zlecenia wygasa z chwilą śmierci zleceniobiorcy, czyli osoby wykonującej zlecenie. Wynika to z osobistego charakteru umowy zlecenia oraz faktu, że jej wykonanie jest co do zasady związane z osobą zleceniobiorcy. Strony mogą jednak w umowie przewidzieć odmienne zasady, jeżeli charakter zlecenia na to pozwala.

Inaczej wygląda sytuacja w przypadku śmierci zleceniodawcy (osoby zlecającej wykonanie określonych czynności). Zasadniczo śmierć zleceniodawcy nie powoduje wygaśnięcia umowy zlecenia. Oznacza to, że umowa nadal obowiązuje, chyba że strony wcześniej uzgodniły, iż w takiej sytuacji wygaśnie.

W praktyce oznacza to, że śmierć zleceniobiorcy najczęściej kończy umowę zlecenia, natomiast śmierć zleceniodawcy nie musi mieć wpływu na jej dalsze obowiązywanie. Warto jednak pamiętać, że strony mogą uregulować tę kwestię w treści umowy i wprowadzić odmienne zasady.

Umowa o dzieło

Od umowy o dzieło zamawiający może odstąpić w określonych przypadkach:

— jeżeli jest mało prawdopodobne, aby przyjmujący zamówienie ukończył dzieło w terminie określonym w umowie,

— jeżeli przyjmujący zamówienie wykonuje dzieło w sposób wadliwy lub niezgodny z umową i mimo wezwania przez zamawiającego do zmiany sposobu wykonania oraz wyznaczenia dodatkowego terminu nie usuwa wad ani nie wykonuje dzieła zgodnie z umową — w takim przypadku zamawiający może od umowy odstąpić,

— dopóki dzieło nie zostało ukończone, zamawiający może w każdym czasie odstąpić od umowy.

Kiedy może odstąpić od umowy przyjmujący zamówienie?

Przyjmujący zamówienie może odstąpić od umowy, jeżeli do wykonania dzieła konieczne jest współdziałanie zamawiającego, a współdziałanie to nie jest zapewniane. W takiej sytuacji przyjmujący zamówienie może wyznaczyć zamawiającemu odpowiedni termin z zastrzeżeniem, że po jego bezskutecznym upływie będzie uprawniony do odstąpienia od umowy.

Umowa o dzieło, którego wykonanie zależy od osobistych przymiotów przyjmującego zamówienie, rozwiązuje się wskutek jego śmierci lub niezdolności do pracy.

Umowa o pracę

Porozumienie stron

W przypadku porozumienia stron, zarówno my, jak i pracodawca, zgadzamy się na rozwiązanie umowy o pracę w ściśle określonym terminie. Jeśli zdecydujemy się na rozwiązanie umowy w tym trybie, to powinniśmy wręczyć pracodawcy porozumienie stron. Te pismo powinno zawierać nasze dane, dane pracodawcy, miejscowość i datę napisania pisma oraz należy wskazać dzień, z którym zostanie rozwiązana umowa o pracę.

Przykładowa treść porozumienia stron: „Proszę o rozwiązanie ze mną umowy o pracę na mocy porozumienia stron z dniem 25.05.2026”. W tym przypadku ostatnim dniem pracy pracownika jest 25 maja 2026 roku.

Pismo powinno się składać w dwóch egzemplarzach, jeden zostaje u nas wraz z potwierdzeniem, że pracodawca przyjął pismo i zgadza się z nim, a drugi egzemplarz zostaje u pracodawcy.

Wypowiedzenie umowy o pracę

W przypadku wypowiedzenia umowy o pracę przez jedną ze stron z zachowaniem okresu wypowiedzenia pracodawca albo pracownik składa drugiej stronie oświadczenie o wypowiedzeniu umowy. Do skuteczności wypowiedzenia nie jest wymagana zgoda drugiej strony.

Po upływie okresu wypowiedzenia umowa ulega rozwiązaniu. Wręczając pismo pracodawcy, powinniśmy wskazać, że rozwiązujemy umowę o pracę z zachowaniem okresu wypowiedzenia.

Przykładowa treść wypowiedzenia umowy o pracę z zachowaniem okresu wypowiedzenia: „Rozwiązuję umowę o pracę na mocy wypowiedzenia z zachowaniem okresu wypowiedzenia wynoszącym miesiąc”.

W zależności od rodzaju umowy o pracę i długości zatrudnienia przysługuje nam różny okres wypowiedzenia.

W przypadku zawarcia umowy na okres próbny okres wypowiedzenia kształtuje się następująco:

W przypadku zawarcia umowy na czas określony i nieokreślony:

Liczenie okresu wypowiedzenia nie jest takie oczywiste, jak mogłoby się wydawać. Tygodniowy okres wypowiedzenia liczy się od najbliższej niedzieli po dniu złożenia wypowiedzenia do soboty. Natomiast miesięczny okres wypowiedzenia liczy się od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym złożono wypowiedzenie, do ostatniego dnia miesiąca.

Upływ czasu

Kolejnym rodzajem rozwiązania umowy o pracę jest upływ czasu. Umowa o pracę ulega rozwiązaniu z upływem terminu trwania umowy.