E-book
13.65
drukowana A5
34.29
drukowana A5
Kolorowa
57.84
Herbarz biskupów w Polsce: tom II (do roku 1980)

Bezpłatny fragment - Herbarz biskupów w Polsce: tom II (do roku 1980)

Objętość:
135 str.
ISBN:
978-83-8189-364-0
E-book
za 13.65
drukowana A5
za 34.29
drukowana A5
Kolorowa
za 57.84

Przedmowa

Do napi­sa­nia tego herbarza tej książki zachę­cił mnie Pro­boszcz mojej parafi. Chodz mia­łem opory ale temat mnie w końcu zain­te­re­so­wał, posta­no­wi­łem napi­sać tę książkę. Pełny tytół książki brzmi ’’ HERBARZ RODOWY BISKUPÓW W POLSCE DO ROKU 1918 ’’oraz tom II Herbarz rodowy prymasów, kardynałów, sufraganów i kudiatorów w Polsce do roku 1980. dla­czego nie pol­skich. Dla­tego że nie wszy­scy Biskupi któ­rzy byli w Pol­sce, byli Pola­kami. Dootycz to np. bisku­pów war­miń­skich. Mate­riały zbie­ra­łem od grud­nia 2017 r. Sto­sun­kowo szybko udał mi się zebrać takie dane. Bar­dzo pomc­nym oka­zał się her­barz ks. Nie­siec­kiego tom I, to wła­sci­wie z niego bra­łem przy­kład. Korzy­sta­łem też z innych wydań doty­czą­cego tematu, wykaz poni­żej. OCZYWISTĄ KWESTJĄ JEST OKAZJA „»STU LECIA ODZYSKANIA PRZEZ POLSKĘ NIEPODLEGŁOŚĆI«”. Też należy dodać że kolej­ność poszcze­gól­nych Die­ce­zji nie jest przy­pad­kowa, kolej­ność jest jak w her­barzu ks. Nie­siec­kiego. Uwa­rzam bowiem że jest w tym jakiś sens. Posz­cze­gólni biskupi mieli w około 90 pro­cent her­bów rodo­wych, czyli wywo­dzili się ze szlachty, oczy­wi­ście mowa tu o pol­skich bisku­pach w tym arcybisku­pach. Udało mi usta­lić 1125 bisku­pów w tym jeden w ramach wyjątku i cie­ka­wostki biskup wermachtu czyli biskup Hitlera, razem 1126 bisku­pów w tomie II ustaliłem 708 biskupów. Dla około 80 procent usta­li­łem herby rodowe bo oto tu cho­dziło. Nato­miast herby kościelne pozo­sta­wiam do dal­szej pracy. Tylko niektórym ustaliłem herb biskupi kościelny. Herb Jana Pawła II. Nie wiem dla ­czego ks. Nitecki Piotr w swej książce pt. biskupi w Pol­sce … nie uwzględnił  die­ce­zji  kuroń­skiej, mogę tylko się do my­ślać że byli tam sami ryce­rze krzy­żowi i był to die­ce­zja krzy­żacka, ja nato­miest idę za ks. Nie­siec­kim i poka­zuję tę die­cezję uka­zó­jąc krót­kie bio­gramy bisku­pów tej dziw­nej die­ce­zji. W die­ce­zji pome­zeń­skiej nato­miast, koży­sta­łem z pracy ks. Jana Wiśniew­skiego — Elek­cje bisku­pów pome­zań­skich w śre­dnio­wie­czu. Jest to cie­kawa praca i są tam pra­wie wszy­scy biskupi Dje­ce­zji pome­zeń­skiej. Opi­su­jęc poszcze­gól­nych bisku­pów i ich herby napo­tkaem się z pew­nymi tród­no­ściami, po pro­stu brak doku­men­tów do tematu ale jakoś udało mi się usta­lić herby rodowe bisku­pów, tam gdzie niema herbu sta­ra­łem sie napi­sać krótką bio­gra­fię o ile udało mi się zdo­być pewną infor­ma­cję, na pewno są jakieś błędy ale wśród tylu bisku­pów nie trudno o pomyłkę, za co z góry prze­pra­szam. Naj­wię­cej drud­no­ści spra­wiła mi die­ce­zja kuroń­ska sami biskupi Nie­mieccy ale jakieś krut­kie infor­ma­cję przed­sta­wi­łem. Podob­nie die­ce­zja sam­biń­ska, ale tu już sam Ks. Nitecki miał trud­no­ści z usta­le­niem jakiejś infor­ma­cji. Tym cza­sem prze­pra­szam za błędy i zapra­szam do lek­tury. Bej­nar Romu­ald

ks. Niesiecki, Herbarz polski. tom 1


P. Nitecki, Biskupi Kościoła w Polsce. Słownik biograficzny, Warszawa 1992

Bieniak J., Krąg rodzinny biskupa kujawskiego Macieja Pałuki, w: Zapiski Historyczne, t. 50 (1985}.

Biskup poznański Andrzej Bniński w walce z husytami Zbąszynia. Nieznane karty z procesów husyckich roku 1439, w: Rocznik Historyczny, t. 10, Poznań 1934.


Bubczyk R., Kariera rodziny Kurozwęckich w XIV wieku. Studium z dziejów powiązań polskiej elity politycznej z Andegawenami, Warszawa 2002. Długosz Jan tomy Kronika polski.


Fałkowski W., Elita władzy w Polsce za panowania Kazimierza Jagiellończyka (1447 — 1492), Warszawa 1992.


Gąsiorowski A., Arcybiskupi gnieźnieńscy w Polsce pierwszych Jagiellonów, w: Roczniki Historyczne, r. 59 (1993), Poznań 1993, s. 93—112.


Gąsiorowski A., Skierska I., Osoby oficjałów i wikariuszy in spiritualibus oraz administratorów s.u. i oficjałów s.u. lat 1394 — 1503, w: Roczniki Historyczne, r. 61 (1995), Poznań 1995, s. 37—86.


Grzywacz J., Nominacja biskupów w Polsce przedrozbiorowej, Lublin 1960.


Gzella J., Małopolska elita władzy w okresie rządów Ludwika Węgierskiego w Polsce w latach 1370 — 1382, w: Studia Historyczne, r. 36 (1993), z. 4, Kraków 1993,


Kowalska Z., Stanisław Ciołek († 1437) podkanclerzy królewski, biskup poznański, poeta dworski, Kraków 1993.


Krzyżaniakowa J., Kancelaria królewska Władysława Jagiełły. Studium z dziejów kultury politycznej w XV wieku, t. 1, Poznań 1972, t. 2, Poznań 1979.


Lichończak G., Wojciech Jastrzębiec wobec ruchu husyckiego, w: Kwartalnik Historyczny, r. 99, z. 3 (1992), Warszawa 1992, s. 27—48.


Lichończak-Nurek G., Wojciech Jastrzębiec i jego rodzina jako przykład kariery w czasach jagiellońskich, w: Cracovia, Polonia, Europa. Studia z dziejów średniowiecza ofiarowane Jerzemu Wyrozumskiemu w sześćdziesiątą piątą rocznicę urodzin i czterdziestolecie pracy naukowej, Kraków 1995,


Maleczyńska E., Rola polityczna królowej Zofii Holszańskiej na tle walki stronnictw w Polsce w latach 1422 — 1434, w: Archiwum Towarzystwa Naukowego we Lwowie, dział II, t. 19, z.3, Lwów 1936.


Maleczyńska E., Społeczeństwo polskie pierwszej połowy XV wieku wobec zagadnień zachodnich (studia nad dynastyczną polityką Jagiellonów), w: Prace wrocławskiego towarzystwa naukowego, seria A., nr 5, Wrocław 1947.


Marzec A., Krąg rodzinny arcybiskupa Janusza Suchywilka, w: Genealogia. Studia i materiały historyczne, t. 8, Poznań — Wrocław 1996, s. 9—25.


Nitecki P., Biskupi Kościoła w Polsce w latach 965 — 1999. Słownik biograficzny, Warszawa 2000.


Nowak Z. H., Dyplomacja polska w czasach Jadwigi i Władysława Jagiełły (1382 — 1434), w: Historia dyplomacji polskiej, t. 1, Połowa X wieku — 1572, red. Biskup M., Warszawa 1982, s. 299—394.


Prokop K. R., Arcybiskupi gnieźnieńscy w tysiącleciu, Kraków 2000.


Seńko Wł., Piotr Wysz z Radolina (*1354 — †1414) i jego dzieło „Speculum aureum”, Warszawa 1995.


Silnicki T., Arcybiskup Mikołaj Trąba, Warszawa 1954.


Skierska I., Dwór i urząd biskupi w późnośredniowiecznej diecezji poznańskiej, w: Roczniki Historyczne, r. 60 (1994), Poznań 1994, s. 185—202.


Sroka St., Przyczynki do biografii arcybiskupa gnieźnieńskiego Mikołaja Kurowskiego, w: Studia z dziejów Kościoła i kultury katolickiej w Polsce, t. 73, Kraków 1990, s. 291 — 305.


Wroniszewski J., Grupy decyzyjne w średniowiecznej Polsce — elita włądzy, w: Genealogia. Polska elita polityczna w wiekach średnich na tle porównawczym, red. Wroniszewski J., Toruń 1993, s. 175—186.


P. Nitecki, Biskupi Kościoła w Polsce. Słownik biograficzny, Warszawa 1992

Bieniak J., Krąg rodzinny biskupa kujawskiego Macieja Pałuki, w: Zapiski Historyczne, t. 50 (1985}.

Biskup poznański Andrzej Bniński w walce z husytami Zbąszynia. Nieznane karty z procesów husyckich roku 1439, w: Rocznik Historyczny, t. 10, Poznań 1934.


Bubczyk R., Kariera rodziny Kurozwęckich w XIV wieku. Studium z dziejów powiązań polskiej elity politycznej z Andegawenami, Warszawa 2002. Długosz Jan tomy Kronika polski.


Fałkowski W., Elita władzy w Polsce za panowania Kazimierza Jagiellończyka (1447 — 1492), Warszawa 1992.


Gąsiorowski A., Arcybiskupi gnieźnieńscy w Polsce pierwszych Jagiellonów, w: Roczniki Historyczne, r. 59 (1993), Poznań 1993, s. 93—112.


Gąsiorowski A., Skierska I., Osoby oficjałów i wikariuszy in spiritualibus oraz administratorów s.u. i oficjałów s.u. lat 1394 — 1503, w: Roczniki Historyczne, r. 61 (1995), Poznań 1995, s. 37—86.


Grzywacz J., Nominacja biskupów w Polsce przedrozbiorowej, Lublin 1960.


Gzella J., Małopolska elita władzy w okresie rządów Ludwika Węgierskiego w Polsce w latach 1370 — 1382, w: Studia Historyczne, r. 36 (1993), z. 4, Kraków 1993,


Kowalska Z., Stanisław Ciołek († 1437) podkanclerzy królewski, biskup poznański, poeta dworski, Kraków 1993.


Krzyżaniakowa J., Kancelaria królewska Władysława Jagiełły. Studium z dziejów kultury politycznej w XV wieku, t. 1, Poznań 1972, t. 2, Poznań 1979.


Lichończak G., Wojciech Jastrzębiec wobec ruchu husyckiego, w: Kwartalnik Historyczny, r. 99, z. 3 (1992), Warszawa 1992, s. 27—48.


Lichończak-Nurek G., Wojciech Jastrzębiec i jego rodzina jako przykład kariery w czasach jagiellońskich, w: Cracovia, Polonia, Europa. Studia z dziejów średniowiecza ofiarowane Jerzemu Wyrozumskiemu w sześćdziesiątą piątą rocznicę urodzin i czterdziestolecie pracy naukowej, Kraków 1995,


Maleczyńska E., Rola polityczna królowej Zofii Holszańskiej na tle walki stronnictw w Polsce w latach 1422 — 1434, w: Archiwum Towarzystwa Naukowego we Lwowie, dział II, t. 19, z.3, Lwów 1936.


Maleczyńska E., Społeczeństwo polskie pierwszej połowy XV wieku wobec zagadnień zachodnich (studia nad dynastyczną polityką Jagiellonów), w: Prace wrocławskiego towarzystwa naukowego, seria A., nr 5, Wrocław 1947.


Marzec A., Krąg rodzinny arcybiskupa Janusza Suchywilka, w: Genealogia. Studia i materiały historyczne, t. 8, Poznań — Wrocław 1996, s. 9—25.


Nitecki P., Biskupi Kościoła w Polsce w latach 965 — 1999. Słownik biograficzny, Warszawa 2000.


Nowak Z. H., Dyplomacja polska w czasach Jadwigi i Władysława Jagiełły (1382 — 1434), w: Historia dyplomacji polskiej, t. 1, Połowa X wieku — 1572, red. Biskup M., Warszawa 1982, s. 299—394.


Prokop K. R., Arcybiskupi gnieźnieńscy w tysiącleciu, Kraków 2000.


Seńko Wł., Piotr Wysz z Radolina (*1354 — †1414) i jego dzieło „Speculum aureum”, Warszawa 1995.


Silnicki T., Arcybiskup Mikołaj Trąba, Warszawa 1954.


Skierska I., Dwór i urząd biskupi w późnośredniowiecznej diecezji poznańskiej, w: Roczniki Historyczne, r. 60 (1994), Poznań 1994, s. 185—202.


Sroka St., Przyczynki do biografii arcybiskupa gnieźnieńskiego Mikołaja Kurowskiego, w: Studia z dziejów Kościoła i kultury katolickiej w Polsce, t. 73, Kraków 1990, s. 291 — 305.


Wroniszewski J., Grupy decyzyjne w średniowiecznej Polsce — elita władzy, w: Genealogia. Polska elita polityczna w wiekach średnich na tle porównawczym, red. Wroniszewski J., Toruń 1993, s. 175—186. historii zw. heraldyką, zajmujący się od strony historycznaj i praktycznej herbami duchowieństwa, instytucji i organizacji kośccielnej, specjalne miejsce w heraldyce kościelnej zajmuje -HERALDYKA PAPIESKA.


1. G e n e z a — Z e względu na militarny rodowód (wojskowy znak bojowo-rozpoznawczy) herby, wchodząc do zwyczajów kultury europejskiej w XII w., nie były akceptowane przez Kościół; ówczesne prawo kaniczne. zabraniało bowiem duchownym nie tylko prowadzenia wojen, ale także noszenia broni, oznak wojskowych i brania udziału w turniejach; w XIII w., gdy herb nabrał cech znaku najpierw przynależności lennej, a potem stanowej oraz rodowej (zwł. w Polsce), został przyjęty przez duchownych na używanych przez nich pieczęciach; herb początkowo umieszczany u stóp przedstawianej osoby (pieczęcie portretowe), wkrótce zdominował wyobrażenie napiecze tne. Wprowadzenie herbów do wyobrażeń napieczętnych w praktyce prawnej i kancelaryjnej Kościoła wieków średnich przełamało opory prawne i otworzyło drogę do powszechnego. używania herbu przez duchownych, zakony i zgromadzenia zakonne. oraz instytucje kościelne. ( — »sfragistyka kościelna).

2. C h a r a k t e r y s t y k a — Herbów kościelnych rozwijała się zgodnie z tendencjami, stylami i modą panującą w świeckiej heraldyce europejskiej. (J. Szymański); w XV w. zrezygnowano z ozdabiania tarczy herbowej hełmem rycerskim; pojawiły się różne oznaki stopni i godności kościelnych. (pastorał, krzyż, paliusz, kapelusz, laska, różaniec), a także in. świeckich uprawnień czy wyróżnień (np. władztwa ziemskiego, godności książęcej, hrabiowskiej, ordery) właściciela herbu lub przywiązanych do jego urzędu. Kościół aprobował, ale nie nakazywał używania herbu przez duchownych; nie stworzył też żadnej instytucji kontrolującej heraldyczną poprawność herbów. Prawodawstwo kościelne. zapobiegało jedynie nadużyciom pojawiającym się w h.k.; 1644 pap. Innocenty X nakazał kardynałom, pod groźbą kary kościoła, usunąć z pieczęci i herbów wszystkie oznaki świeckie usytuowane poza tarczą herbową, a ozdobić ją jedynie czerwonym kapeluszem; 1659 pap. Aleksander VII potępił nadużycia występujące w ówczesnych kościelnym zwyczajach herbowych oraz nakazał niższym rangą prałatom ozdobić pastorał białym welonem (nie akceptowali takich wyobrażeń użytkownicy i mimo nakazu rzadko stosowali); 1915 pap. Benedykt XV rozciągnął dekret Innocentego X na wszystkich bpów, chyba że jakieś oznaki świeckie były przypisane do stolicy biskupiej; te ostatnie przywileje zniósł 1951 pap. Pius XII, AAS 43(1951).

Prawo kościelne nie ingerowało w treść godła herbowego umieszczonego na tarczy (duchowni umieszczali tu, niemal do 1. poł. XX w., swoje godła rodzinne lub rodowe; ordynariusze łączyli je z herbami bpstw). Już w XIX w. nastąpiło wśród bpów obniżenie świadomości heraldycznej i roli herbu w kulturze Kościoła (B.B. Heim); powstały herby nie zawsze zgodne z zasadami heraldyki, a ewolucji zaczęły ulegać wyobrażenia znaków herbowych; zamiast symboli umieszczane są postacie świętych, inicjały, napisy, a nawet rozbudowane sceny nawiązujące do dewizy świętego patrona, wydarzeń z życia Kościoła powszechnego. lub lokalnego; przeładowanie treścią sprawia, że herb przestaje być znakiem czytelnym i symbolicznym; niektórzy bpi rezygnują z posiadania herbu, posługując się emblematami lub pieczęcią.


Duchowni znaczyli herbami cenne przedmioty osobiste, liturgie zabytkowe, wznoszone przez siebie budowle; od 1658 kardynałom w kościołach tytuł., a ordynariuszom w katedrach przysługiwało prawo umieszczania herbu nad głównym wejściem i tronem biskupim, a także w najbardziej reprezentacyjnym pomieszczeniu rezydencji (np. kaplicy, jadalni). Świadectwem zachowania tego zwyczaju są poczty heraldyczne bpów (np. bpów warm, w wielkim refektarzu Zamku Lidzbarskiego). Dozwolone było umieszczanie w kościołach herbów rodowych duchownych i świeckich, którzy zaliczali się do dobroczyńców danego kościoła lub byli jego patronami (KPK 1917 zniósł te prawa). Dotąd brak wyczerpujących badań nad polską heraldyką kościelną.


3. O z n a k i — wokół tarczy herbowej bpów i różnych stopni — »infułatów — są pochodzenia rei., liturg. lub świeckiego; stanowią je tiara, klucze, ombrellino ( — »heraldyka papieska 1), — mitra albo — > infuła; w herbach bpów mitra zastępowała hełm rycerski i symbolizowała pełnię ich władzy kapłańskiej. (sakrę), natomiast — »pastorał był oznaką władzy jurysdykcyjnej bpów, opatów i opatek; niektórzy heraldycy (np. N.E. Malinowski) twierdzą, że w herbie bpa zakrzywienie pastorału powinno być skierowane ku przodowi (tj. w kierunku prawej strony heraldycznej) — na znak władzy nad wszystkimi wiernymi diecezji, natomiast pastorał opatów i opatek w stronę przeciwną, gdyż ich władza ograniczona była do obszaru klasztoru; tego zwyczaju przestrzegano zwłaszcza we Francji. Pastorał

stał za tarczą, niekiedy (gdy dostojnikowi kościelnemu przysługiwała

władza świecka) skrzyżowany z mieczem (opatki powinny

umieszczać pastorał, ozdobiony białym welonem, w środku,

za tarczą); — paliusz jako oznaka metropolity lub in. bpa —

na zasadzie przywileju — nie ma ściśle określonego miejsca w

kompozycji herbu; umieszcza się go nad, pod, wokół tarczy, a często w tarczy, jako figurę herbową (powsz. praktyka w

Anglii, a w Polsce — abpi A. Baraniak, J. Stroba). Krzyż

noszony przed papieżem i jego legatami stał się od XIV w.

ozdobą heraldyczną patriarchów, abpów (od XV w. z 2 poprzecznymi

belkami), a później bpów; umieszczano go (po

przyjęciu sakry) za tarczą herbową, przy czym zawsze byt

widoczny dolny fragment pionowej belki krzyża.


Oznaką herbową jest także kapelusz; kapelusz pontyfikalny,

zwany prałackim lub herbowym (najbardziej charakterystyczna

z oznak godności w herbach duchownych) wywodzi się

z okrągłego, z dość szerokim rondem i sznurem zawiązywanym

pod brodą czarnego kapelusza używanego powszechnie

przez duchownych w czasie podróży i pielgrzymek (kapelusz

pielgrzymi); w XIII w. był uważany za charakterystyczne dla

duchownych nakrycie głowy. Wg powszechnego przekonania pap.

Innocenty IV (1243—54) nadał kardynałom w czasie Soboru

Lyon. (1245) czerwono-purpurowe kapelusze, wyróżniające

ich od in. prałatów. Czerwień miała im przypominać o wierności

Kościołowi, aż do przelania krwi, a purpura — godność

książąt Kościoła.


Oznaką herbową stał się również kapelusz

kardynalski.; od XIV w. także in. duchowni zdobili kapeluszami

herby; od końca XVI w. dodano do kapelusza 2 sznury powiązane

symetrycznie i zakończone chwastami. Kolor kapeluszy

i liczba chwastów, różniące duchownych, zależnie od stopnia

hierarchicznego i godności, długo nie były ustalone; próbę

systematyzacji podjął francuski heraldyk P. Palliot, który wykorzystał

w tym celu manuskrypt Matthieu Compaina ŚJ

(zm. 1675); pap. Grzegorz XVI nakazał 1832 ozdabiać kapelusze

kardynalskie 15 chwastami po obu stronach; dokładniejsze

przepisy, obejmujące wszystkich duchownych, wydał

1905 pap. Pius X.


Oznaką herbową dygnitarzy kapitulnych, zwłaszcza kantora (dawał

nią znak chórowi), a także przełożonych klasztorów

umieszczano ją za tarczą) była laska przeorska lub kantorska

bourdon); początkowo był to kij pielgrzymi, z czasem artystycznie

opracowany, z drzewa lub srebrnej blachy, zakończony

gałką w formie jabłka, lilii i domeczku. Różaniec był

oznaką sióstr zakonnych i zakonników oraz braci laików, nie mających

prawa zdobić herbu kapeluszem; otacza on tarczę, ma

tylko 4 dziesiątki, oddzielone większymi gałkami; w środku

u dołu, poprzedzony 3 gałkami, zawieszony jest krzyżyk. Korona

cierniowa umieszczana była przez ksienie wokół tarczy

lub poza nią.


Wyobrażenia orderów i dystynktoriów kościelnych, którymi

władcy honorowali duchownych, zawieszano na łańcuchach

pod tarczą; pap. Benedykt XV zakazał 1915 wszystkim duchownym

umieszczania przy herbach orderów, z wyjątkiem

krzyża rycerskiego orderu Zakonu św. Jana Jeroz. i orderu

Grobu Świętego, które umieszcza się za tarczą. Dewiza, motto

(zw. dziś hasłem posługi) jako oznaka powszechnie używana,

ale niekonieczna, wraz z herbem składa się na mor. portret

osoby; dewiza mówi o jej programie życiowym, nadziejach

i zasadach postępowania; dewizą duchownych są słowa

Pisma Św., ojców Kościoła i pisarzy — przysłowia; umieszcza

się ją na wstędze (tego samego koloru co tarcza) lub bez

niej; pisana jest dużymi literami w języku ł a c, a obecnie coraz

częściej w narodowym. W dawnych herbach występowały

(do 1951) miecze, korony książęce, hrabiowskie, płaszcze

herbowe, trzymacze oraz in. oznaki świeckie.


4. H e r b y d u c h o w i e ń s t w a — Na podstawie tradycji i

prawa wykształcił się kościelny zwyczaj heraldyczny, wg którego

duchownym różnych stopni, godności i tytułów przynależą

określone oznaki i symbole. System, obowiązujący od XVI

w. do 1. poł. XX w., charakteryzuje zasada ozdabiania herbów

dużą liczbą oznak oraz szczegółowość przepisów różnicujących

ich wygląd, zwłaszcza w odniesieniu do herbów, przysługujących

duchownym obdarzonym tytuł, czy honor, godnościami;

1968 pap. Paweł VI zniósł liczne, tytuł, godności pap.

(pozostały 3 — protonotariusz apost., prałat honor, i kapelan

Jego Świątobliwości), a 1969 nakazał, by herby duchownych odpowiadały wymogom artyst., były proste i czytelne oraz

zabronił kardynałom i biskupom ozdabiania ich herbów mitrą

i pastorałem; jedynymi ozdobami herbu hierarchów od bpa

do kardynała mają być krzyż i kapelusz odpowiedniego

kształtu i barwy.


K a r d y n a ł- ozdabia herb czerwonym kapeluszem, z którego

wnętrza z obu stron spływa czerwony sznur, przytwierdzony

(od góry) z obu stron jednym chwastem; sznur ułożony

jest w sploty skierowane ku krawędzi ronda i zakończony 15

chwastami (fiocci), ułożonymi w 5 rzędów; za tarczą umieszcza

się krzyż, stosownie do posiadanego urzędu (bp, abp, patriarcha).


W h e r b a c h- p a t r i a r c h ó w i p r y m a s ó w znajduje

się kapelusz, sznur i 15 chwastów koloru zielonego (od 1826

sznur może być przeplatany złotą nicią), a za tarczą krzyż z

podwójnymi ramionami. Patriarcha Jerozolimy za tarczą

umieszcza czerwony krzyż jeroz. z racji piastowanej jednocześnie

godności Wielkiego Mistrza Zakonu Grobu Świętego;

patriarcha Lizbony od czasów pap. Klemensa XII (1730—40),

umieszcza nad tarczą tiarę, a za nią skrzyżowane gałązki palmową

i laurową.


A r c y b i s k u p i; mają w herbie zielony kapelusz, sznur i

10 chwastów, krzyż z ramionami podwójnymi oraz paliusz

(dawniej dodawano jeszcze mitrę i pastorał, a jeżeli abp miał

władzę świecką, krzyżował pastoral z mieczem; abpi z tytułami

książąt ozdabiali herb mitrą książęcą i płaszczem herbowym).

Arcybiskupi K o ś c i o ł a o r m i a ń s k i e g o umieszczali

w herbach nad tarczą kapelusz arcybiskupi, a za tarczą

pionowo krzyż oraz skrzyżowane pastorały gr. i łaciński.


B i s k u p i mają w herbie zielony kapelusz, sznur i 6 chwastów,

a za tarczą krzyż; bpi bezpośrednio zależni od Stolicy

Apost. używają niekiedy 10 chwastów (np. bpi Szwajcarii).

Biskupi K o ś c i o ł a a n g l i k a ń s k i e g o umieszczają nad

tarczą mitrę, bogato zdobioną kamieniami, z krzyżykiem na

szczycie, tylne wstęgi spływają artystycznie wokół tarczy, za

którą są skrzyżowane 2 pastorały, zwrócone spiralami ku dołowi;

bp Durham, jako palatyn, używa tzw. mitry koronowanej

(podobną przypisuje się abpom Canterbury i Yorku). Biskupi

K o ś c i o ł ó w w s c h o d n i c h stosują się do zwyczajów

heraldycznych Kościoła kat., jedynie forma krzyża, mitry,

pastorału jest zgodna ze zwyczajami liturg. danego rytu.


O p a c i i p r a ł a c i n i e z a l e ż n i (nullius), Jeśli nie mają

święceń biskupich, używają zielonego kapelusza, sznura i 6

chwastów; za tarczą umieszczają pastorał z welonem (daw-

„niej mitry i pastorały). O p a c i i p r e p o z y c i i n f u ł a c i

mają w herbach czarny kapelusz, sznur i 6 chwastów; za tarczą

pionowo — pastorał z welonem (dawniej obowiązkowo

infuła). W herbach g e n e r a ł ó w z a k o n ó w znajduje się

czarny kapelusz i 6 chwastów (generał norbertanów używa

koloru białego).


P r a ł a c i zw. di f i o c c h e t t o umieszczają

w herbach fioletowy kapelusz, sznur i 10 chwastów czerwonych

lub różowych, a p r o t o n o t a r i u s z e a p o s t o l s c y —

fioletowy kapelusz, czerwony sznur i 6 chwastów. Wg Heima

te same oznaki przysługują wikariuszom gen. i kapitulnemu

oraz wikariuszowi bpa. H o n o r o w y p r a ł a t ma kapelusz

fioletowy z takim samym sznurem i 6 chwastami, a h o n o r

o w y k a p e l a n p a p i e s k i — czarny kapelusz z fioletowym

sznurem i 6 chwastami. K a n o n i c y — j e ś l i nie maj ą specj alnych

przywilejów — mogą umieszczać czarny kapelusz, sznur

i 3 chwasty czarne, natomiast d z i e k a n i, a r c h i p r e z b i t

e r z y i p r z e ł o ż e n i d o m ó w z a k o n n y c h — czarny kapelusz

z 2 chwastami, a k s i ę ż a — czarny kapelusz z 1 chwastem;

d o k t o r z y t e o l o g i mają prawo do herbu i pierścienia

(nad tarczą czarny biret o 4 skrzydełkach); o p a t ki

umieszczają prostopadle za tarczą laskę opacką z welonem

(tarcza, zwykle owalna, często jest otoczona różańcem).

5. Herby kościelnych osób prawnych — Za przykładem dostojników kościelnych. herbów lub symboli heraldycznych

zaczęły używać (przede wszystkim na pieczęciach) biskupstwa,

zakony, zgromadzenia zak., kapituły, kolegiaty, opactwa, klasztory, bractwa kośc, rei. stowarzyszenia; zwykle

przyjmowano symbole rei. lub liturg.; niektóre herby

bpstw rozwinęły się ze znaku terytorialnego.


W Polsce np.

bpstwa, które posiadały władztwo ziemskie (wrocł., warm.,

częściowo krak.), wcześnie uzyskały własne herby; pozostałe

kształtowały je przez przyjęcie jako znaku wyobrażenia patrona

katedry. Opactwa, klasztory, seminaria włączały do

swoich znaków herb fundatora (np. w Poznaniu); obowiązywała

zasada, że instytucjom prawnym przysługują insygnia

przełożonych. W XX w. kośc. osoby prawne używają częściej

określenia godło (np. parafii, sądu kośc), zamiast herbu,

gdyż stosowane przez nie znaki i symbole służą jako wyobrażenia

napieczętne.


Herby zakonów i zgromadzeń zakonnych wyrażają symbolicznie

ich duchowość lub zadania, które chcą pełnić oraz nawiązują

do postaci założyciela albo świętego patrona.

Do najbardziej

znanych należą: h e r b b e n e d y k t y n ó w, przedstawiający

na 3 pagórkach krzyż patriarchalny z napisem PAX; cys

t e r s ó w — na czarnym tle znajduje się czerwono-biała poprzeczna

belka, podzielona w 2 szeregach na 12 kwadracików

(w narożnikach litery MORS); f r a n c i s z k a n ó w — z obłoków

u dołu tarczy wyłaniają się skrzyżowane ręce: lewa św.

Franciszka z Asyżu odziana w habit ze śladami stygmatów,

prawa Chrystusa ze śladami przebicia gwoździem, a za nimi

prosty łac. krzyż; d o m i n i k a n ó w — n a księdze leżący, biały

w czarne łaty pies z pochodnią zapaloną w pysku; j e z u i t

ó w — litery IHS z łac. krzyżem nad literą H. (monogram

często zdobią płomienie, a u dołu 3 gwoździe); n o r b e r t a n

ó w — za tarczą umieszczone są 2 skrzyżowane pastorały, a

w tarczy lilie; k a r m e l i t ó w — tarcza podzielona jest na 3

części; z pola brązowego dolnego wyłania się krzyż. ł a c, który

dzieli górną część na 2 białe pola; na każdym z pól znajduje

się 6-ramienna gwiazda, biała w dolnym polu, brązowa w

górnym, nad tarczą — korona król., z której wyłania się ręka

trzymająca miecz, a za nim owinięta wstęga z napisem „Zelo

zelatus sum pro Domino Deo exercituum” (1 Kri 19,10), nad

koroną w półkolu 12 gwiazd; p a u l i n ó w — w środku tarczy

palma, po obu stronach wspinające się 2 lwy zwrócone do

siebie; na palmie kruk trzymający w dziobie kęs chleba.

Prymas Polski — tytuł przysługujący urzędującym arcybiskupom metropolitom gnieźnieńskim od 1417 roku, podkreślający ich pierwszeństwo w polskim episkopacie i historyczną rolę, jaką pełnił prymas jako interrex i pierwszy książę Senatu I Rzeczypospolitej. Obecnym, 59. z kolei prymasem Polski jest abp Wojciech Polak A jeżeli chodzi kardynałów to

obecnie w Kolegium Kardynałów zasiada siedmiu kardynałów — Polaków. Spośród nich tylko ci, którzy nie ukończyli przed wakatem na tronie papieskim wieku lat 80, są uprawnieni do udziału w konklawe z prawem wyboru. Obecnie uprawnionych jest pięciu Polaków. Ostatnim polskim kardynałem nominowanym przez papieża był Konrad Krajewski (na konsystorzu 28 czerwca 2018, zwołanym przez Franciszka).Historia kośćioł mówi że pierwszym kardynałem Polski był Zbigniew Oleśnicki w roku 1449.


Biskup koadiutor — w Kościele katolickim prawnie ustanowiony przez papieża biskup, który po śmierci lub awansie biskupa diecezjalnego posiada po nim prawo następstwa na urzędzie biskupa diecezji zgodnie z kanonem 403 §3 kodeksu prawa kanonicznego z 1983.


Koadiutor to duchowny wyznaczony przez władze zwierzchnie do pomocy duchownemu wyższego stopnia, zwykle biskup tytularny pomagający w obowiązkach biskupa diecezjalnego lub też administrator przy stolicy biskupiej, z prawem następstwa po zawakowaniu beneficjum. W historii spotyka się także często koadiutorów opatów, prałatów, kanoników lub proboszczów, zwłaszcza w odniesieniu do zamożniejszych beneficjów. Podobny do sufragana, biskupa pomocniczego. Jak już wyżej wspomniano, biskuipów pomocniczych nazywano niejednokrotnie także sufraganam i. Wypada jednak zaznaczyć, że termin

sufragan przybierał w ciągu wieków różną treść”. Jest rzeczą charakterystyczną, że -przede wszystkim w mowie potocznej odnoszono tę

nazwę do biskupów pomocniczych. Chociaż Kodeks zarezerwował ją

na oznaczenie biskupów diecezjalnych w stosunku do swego metropolity (por. m.i. kam. 274), jednak w praktyce term inologia ta nie jest

stosowana. Stąd nadal biskupów pomocniczych nazywa się po prostu

sufraganami. W racając do term inologii kodeksowej trzeba powiedzieć, że biskup

pomocnik (lub koadiutor) może być dany osobie biskupa, i to z prawem następstw a, ew entualnie bez praw a następstw a, albo stolicy biskupiej. Koadiutor dany osobie biskupa, ale bez praw a następstw a jest

nazywany biskupem pomocniczym (por. kan. 350§§2—3). Tak więc termin koadiutor obejm uje w Kodeksie swym zakresem czasem także biskupa, pomocniczego. Najczęściej jednak, mówiąc o koadiutorze, prawodawca kodeksowy miał na uwadze tego, kto otrzymuje nominację z h. JASIEŃCZUK

47. 1929–1946 Walenty Dymek. polski biskup rzymskokatolicki, biskup pomocniczy poznański w latach 1929–1946, arcybiskup metropolita poznański w latach 1946–1956. Pochodził z rodziny rolników, h. brak

48. 1947–1975 Franciszek Jedwabski polski biskup rzymskokatolicki, biskup pomocniczy poznański w latach 1947–1975.Święcenia kapłańskie przyjął 17 grudnia 1922. W 1927 został mianowany notariuszem kurii archidiecezjalnej i prokuratorem Arcybiskupiego Seminarium Duchownego w Poznaniu, zaś w 1938 — kanclerzem kurii i kanonikiem kapituły metropolitalnej. Był wykładowcą seminarium duchownego. Po wkroczeniu Niemców do Poznania we wrześniu 1939 pełnił funkcję proboszcza parafii katedralnej i został włączony przez arcybiskupa do grona wikariuszy generalnych archidiecezji poznańskiej. h. prawdopodobnie h. NAŁĘCZ

49. 1959–1984 Tadeusz Etter polski duchowny rzymskokatolicki, biskup pomocniczy poznański w latach 1959–1984.16 lipca 1959 został mianowany biskupem pomocniczym poznańskim i biskupem tytularnym Bonitzy. Sakrę biskupią przyjął 25 października 1959 z rąk abp. Antoniego Baraniaka. Zajmował stanowisko wikariusza generalnego archidiecezji poznańskiej, kanonika kapituły poznańskiej i redaktora naczelnego pisma „Biblioteka Kaznodziejska” w latach 1956–1984. h.prawdopodobnie h. OSTOJA Biskupi pomocniczy djecezii wileńskiej


1. 1512–1531 Jakub Miechowski mało o nim wiemy; sufragan wileński. Cysters. Opat jędrzejowski 12.11.1512 prekonizowany biskupam tytularnym Caffa i pierwszym sufraganem wileńskim. Pod koniec życia powrócił do klasztoru w Jędrzejowie h. GRYF

2. 1532–1554 Feliks z Kazimierza polski duchowny rzymskokatolicki, dominikanin, biskup pomocniczy wileński. h. BIBERSZTAIN

3. 1550–1570 Jerzy Albinus polski duchowny rzymskokatolicki, biskup pomocniczy wileński.Studiował na Akademii Krakowskiej, gdzie w 1531 został magistrem sztuk wyzwolonych. Następnie do 1533 wykładał na wydziale filozofii tej uczelni Listy Cycerona i Fasti Owidiusza. Uzyskał również doktorat obojga praw. W 1533 przyjął święcenia kapłańskie. W Wilnie był kantorem katedralnym. h TRZY KROJE

Przeczytałeś bezpłatny fragment.
Kup książkę, aby przeczytać do końca.
E-book
za 13.65
drukowana A5
za 34.29
drukowana A5
Kolorowa
za 57.84