Bezpłatny fragment - Dni wolne od pracy

Wstęp

Każdy pracownik ma prawa, jednak nie każdy je zna. Wiele osób dopiero w chwili pojawienia się problemu zaczyna szukać odpowiedzi na pytania. Tymczasem znajomość podstawowych przepisów prawa pracy pozwala nie tylko uniknąć wielu nieporozumień, ale także świadomie korzystać z przysługujących uprawnień.

Seria „Prawa pracownika. Prosty przewodnik” powstała z myślą o osobach, które chcą poznać swoje prawa w przystępny sposób. Zamiast skomplikowanego języka prawniczego znajdziesz tu proste wyjaśnienia, praktyczne przykłady oraz odpowiedzi na pytania, które najczęściej pojawiają się w codziennym życiu zawodowym.

Czytasz właśnie część poświęconą dniom wolnym od pracy. Dowiesz się z niej między innymi:

— komu przysługuje urlop wypoczynkowy i jak ustala się jego wymiar,

— jakie są rodzaje urlopów przewidzianych w Kodeksie pracy,

— kiedy pracownik może skorzystać ze zwolnienia lekarskiego,

— jakie prawa przysługują rodzicom,

— czym różnią się poszczególne zwolnienia od pracy oraz kiedy pracodawca ma obowiązek ich udzielić.

Moim celem było przygotowanie praktycznego poradnika, z którego będziesz mógł skorzystać zarówno przed rozmową z pracodawcą, jak i wtedy, gdy pojawią się wątpliwości dotyczące Twoich praw.

To dopiero jedna z części serii. W kolejnych publikacjach omawiam równie ważne zagadnienia, z którymi spotyka się niemal każdy pracownik:

— Pierwsza praca — czy forma zatrudnienia ma znaczenie? — różnice między umową o pracę, umową zlecenia, umową o dzieło i działalnością gospodarczą oraz ich wpływ na prawa pracownika.

— Jak wyliczyć wynagrodzenie netto? — składniki wynagrodzenia, potrącenia, składki i praktyczne przykłady obliczeń.

— Jak rozstać się z pracodawcą? — wypowiedzenie umowy, rozwiązanie umowy za porozumieniem stron, świadectwo pracy, odprawy oraz prawa pracownika po zakończeniu zatrudnienia.

Mam nadzieję, że seria „Prawa pracownika. Prosty przewodnik” stanie się dla Ciebie praktycznym źródłem wiedzy, do którego będziesz wracać zawsze wtedy, gdy pojawią się pytania związane z zatrudnieniem.

Stan prawny na dzień: 30 czerwca 2026 r.

Rozdział 1. Wynagrodzenie chorobowe i zasiłek chorobowy

1.1. Informacje ogólne

Pracownik, który z powodu choroby jest czasowo niezdolny do pracy, ma prawo do skorzystania ze zwolnienia lekarskiego. Niezdolność do pracy potwierdza lekarz, wystawiając zaświadczenie lekarskie o czasowej niezdolności do pracy (e-ZLA).

Obecnie zwolnienia lekarskie są wystawiane wyłącznie w formie elektronicznej. Lekarz przekazuje e-ZLA do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), a informacja o zwolnieniu jest automatycznie udostępniana pracodawcy za pośrednictwem Platformy Usług Elektronicznych (PUE ZUS). Dzięki temu pracownik co do zasady nie musi dostarczać pracodawcy papierowego zwolnienia lekarskiego.

Ze zwolnienia lekarskiego (L4) mogą korzystać osoby objęte ubezpieczeniem chorobowym. Aby otrzymać wynagrodzenie chorobowe lub zasiłek chorobowy za okres niezdolności do pracy, musisz podlegać ubezpieczeniu chorobowemu.

Składka chorobowa jest obowiązkowo opłacana z tytułu umowy o pracę, natomiast z tytułu umowy zlecenie jest dobrowolna. Tutaj zleceniobiorca sam decyduje, czy chce opłacać taką składkę. Większość zleceniobiorców woli nie uszczuplać swojego wynagrodzenia i nie płaci takiej składki. Często nie wie, z czego rezygnuje. A rezygnuje właśnie ze świadczeń, tj. z zasiłku chorobowego, zasiłku opiekuńczego i zasiłku macierzyńskiego.

Pracownicy będący na zwolnieniu lekarskim otrzymują początkowo wynagrodzenie chorobowe, a później zasiłek chorobowy.

Wynagrodzenie chorobowe jest finansowane ze środków pracodawcy przez pierwsze 33 dni w ciągu roku kalendarzowego, a w przypadku pracownika, który ukończył 50 lat, przez pierwsze 14 dni w ciągu roku kalendarzowego.

Zasiłek chorobowy jest finansowany ze środków ZUS po upływie 33 bądź 14 dni. W przypadku umów cywilnoprawnych nie ma podziału na wynagrodzenie chorobowe i zasiłek chorobowy, występuje tylko zasiłek chorobowy.

Z reguły ubezpieczony nabywa prawo do zasiłku chorobowego po upływie 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego, jeżeli podlega temu ubezpieczeniu obowiązkowo (np. z tytułu umowy o pracę) oraz po upływie 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego, jeżeli podlega temu ubezpieczeniu dobrowolnie (np. z tytułu umowy zlecenie, z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej). Na takiej samej zasadzie, czyli po upływie 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego, pracownikowi przysługuje wynagrodzenie chorobowe.

Przed upływem tych dni będzie to tzw. okres wyczekiwania. Okres wyczekiwania jest bezpłatny, ale usprawiedliwia nieobecność w pracy.

Między innymi absolwentom szkół i uczelni, którzy zostali objęci ubezpieczeniem chorobowym lub przystąpili do ubezpieczenia chorobowego w ciągu 90 dni od dnia ukończenia szkoły lub uzyskania dyplomu ukończenia studiów, przysługuje zasiłek chorobowy od pierwszego dnia ubezpieczenia chorobowego.

Do okresu wyczekiwania 30 dni w przypadku obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego bądź 90 dni w przypadku ubezpieczenia dobrowolnego wlicza się poprzedni okres ubezpieczenia, jeśli przerwa między tym okresem a obecnym nie przekracza 30 dni.

Okres wyczekiwania nie dotyczy pracowników, którzy mają co najmniej 10-letni staż ubezpieczenia chorobowego oraz pracowników, których choroba została spowodowana wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy.

1.2. Wysokość zasiłku chorobowego

Kiedy miesięczny zasiłek chorobowy wynosi 100% wymiaru podstawy wynagrodzenia?

— jeśli niezdolność do pracy przypada w okresie ciąży,

— jeżeli niezdolność do pracy powstała wskutek poddania się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów

— jeśli niezdolność do pracy powstała wskutek wypadku w drodze do pracy lub z pracy.

Kiedy nie przysługuje zasiłek chorobowy? (wybrane przypadki)

— pracownik ma ustalone prawo do emerytury,

— pracownik ma ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy,

— pracownik, który umyślnie popełnił przestępstwo lub wykroczenie i z tego powodu jest niezdolny do pracy (przestępstwo lub wykroczenie stwierdza się prawomocnym wyrokiem sądu),

— pracownik, którego niezdolność do pracy została spowodowana nadużyciem alkoholu — zasiłek chorobowy nie przysługuje za okres pierwszych 5 dni tej nieobecności.

1.3. Zasiłek opiekuńczy

Osobom, które podlegają ubezpieczeniu chorobowemu i sprawują opiekę nad dzieckiem lub innym chorym członkiem rodziny, przysługuje zasiłek opiekuńczy.

Z tytułu opieki nad zdrowym dzieckiem do 8. roku życia oraz chorym dzieckiem do 14. roku życia przysługuje zasiłek przez 60 dni roku kalendarzowego. Przy opiece nad niepełnosprawnym dzieckiem w wieku 14–18 lat przysługuje zasiłek przez okres 30 dni. Natomiast w przypadku sprawowania opieki nad innym chorym członkiem rodziny przysługuje 14 dni zasiłku opiekuńczego.

Ubezpieczonemu w ciągu roku przysługuje maksymalnie 60 dni opieki nad członkiem rodziny.

Co ważne, przy korzystaniu z tego świadczenia nie ma okresu wyczekiwania, tzn. że już od pierwszego dnia podlegania ubezpieczeniu pracownikowi lub zleceniobiorcy przysługuje zasiłek opiekuńczy.

Kiedy można skorzystać z zasiłku opiekuńczego na zdrowe dziecko?

Z zasiłku opiekuńczego na zdrowe dziecko do ukończenia 8. roku życia można skorzystać między innymi w przypadku zamknięcia żłobka, szkoły i choroby niani, jeśli była zawarta z nią umowa.