E-book
13.65
drukowana A5
58.37
drukowana A5
Kolorowa
85.08
Architektura Romańska Gotycka i Barokowa w Polsce

Bezpłatny fragment - Architektura Romańska Gotycka i Barokowa w Polsce

Województwo Dolnośląskie Tom 1

Objętość:
308 str.
ISBN:
978-83-8221-352-2
E-book
za 13.65
drukowana A5
za 58.37
drukowana A5
Kolorowa
za 85.08

Architektura sakralna romańska, gotycka i barokowa w Polsce

L’auteur
autor

Województwo Dolnośląskie

Romański kościół świętego Tomasza Kantuaryjskiego w opactwie cystersów w Sulejowie

Książka powstała w oparciu o materiały własne autora jak i przy pomocy  Polskiej wikipedi a także portalu zdjęć Pixabey. Na okładce Archikatedra pod wezwaniem świętego Jana Chrzciciela we Wrocławiu

Architektura Romańska

Rotunda romańska w Strzelnie

Jako taka architektura romańska w Polsce, trzeba koniecznie na samym początku tego opowiadania dodać, iż powstawała w Polsce jako sztuka budownictwa przedewszystkim sakralnego, a powstawała w latach od około roku 1050, do plus minus roku 1250. Początki romańskiej architektury w Polsce sięgają bowiem głęboko do kamiennej architektury wczesnopiastowskiej powstającej już  za czasów Mieszka I, Bolesława Chrobrego i Mieszka II. Znaczny też wpływ wywierały na nią tradycje przyniesione przez przybywających do kraju dostojników kościelnych z Włoch, Francji i Niemiec, a także wzory przenoszone przez zakony o międzynarodowym zasięgu. Właściwa architektura romańska w Polsce datowana jest na okres odbudowy państwa przeprowadzonej przez Kazimierza Odnowiciela, czyli od roku 1050 do 1250 roku. Charakterystyczne dla zachowanych zabytków jest to, iż dominuje tu budownictwo kamienne o różnym stopniu obróbki potrzbnego do wzniesienia budowli surowca. Bowiem pod koniec XII wieku pojawia się, zwłaszcza na Dolnym Śląsku i w Wielkopolsce, także cegła palona zwana palcówką,nazwana tak od palców pozostawianych przez formierów podczas wyrównywania powierzchni gliny w powstającej cegle. W okresie romańskim układano cegły w wiązaniu wendyjskim, który został wyparty dopiero pod koniec XIII wieku przez wątek gotycki. Wiele budowli zachowało się jedynie w postaci reliktów, stąd wiedza na temat architektury tej epoki i jej zasięgu w Polsce w dużym stopniu jest uzupełniana przez wyniki badań archeologicznych. Większość budowli z tego okresu została przebudowana w okresie późniejszym a zwłaszcza w okresie gotyku i baroku.

Architektura sakralna

Wśród zabytków zachowały się do dziś w Polsce przykłady budowli centralnych, kościołów jednonawowych i trójnawowych, a także zabudowań klasztornych. Bryły budynków były konstruowane w sposób charakterystyczny dla całego romanizmu, z prostych kamiennych brył geometrycznych. Kościoły budowano najczęściej z kamienia. Kościoły budowane były według trzech następujących typów zabudowy. Jako jednoprzestrzenne budowle salowe na planie prostokąta, przy tym zakończone chórem i absydą, lub też zakończone chórem prostokątnym, albo całkowicie pozbwione chóru. Powstawały także budowle o bardziej złożonej przestrzeni wielonawowej, głównie na planie krzyża łacińskiego jednak najczęściej występowały w przestrzeniach miejskich lub gdy miały większe znaczenie liturgiczne, jak na przykład wszelkie katedry. Charakterystyczną formą dla okresu romańskiego jest zorientowany w kierunku wschód zachód układ bryłowy składowych elementów budowli sakralnych. wyodrębniona była zawsze wyższa od pozostałych elementów. Natomiast wieża kościelna była elementem nie zawsze występującym, bądź o różnym jej umiejscowieniu w stosunku do stron świata i zmiennej wielkości, jak nawa, empora, czy też absyda, a najczęściej budowle kościołów były kryte stromym, dwuspadowym dachem, pod około 45 stopni pochylenia w dół i przechodzące przy absydach w półkoliste zakończenie jest to sztuki budownictwa głównie sakralnego powstającego w latach od około roku 1050 do plus minus roku 1250. Początki romańskiej architektury w Polsce sięgają jak wiemy kamiennej architektury wczesnopiastowskiej, już powstającej za czasów Mieszka I, Bolesława Chrobrego i Mieszka II. Znaczny wpływ wywierały na nią tradycje przyniesione przez przybywających do kraju dostojników kościelnych z Włoch, Francji i Niemiec, a także wzory przenoszone przez zakony o międzynarodowym zasięgu terytorium ówczesnej Europy. Właściwa architektura romańska w Polsce datowana jest na okres odbudowy państwa przeprowadzonej przez Kazimierza Odnowiciela, czyli od około 1050 roku do 1250 roku. Charakterystyka zachowanych zabytków dominuje budownictwo kamienne o różnym stopniu obróbki surowca. Bowiem pod koniec XII wieku pojawia się, zwłaszcza na Dolnym Śląsku i w Wielkopolsce, cegła. W okresie romańskim układano ją w wiązaniu wendyjskim, który został wyparty dopiero pod koniec XIII wieku przez wątek gotycki. Wiele budowli zachowało się jedynie w postaci reliktów, stąd wiedza na temat architektury tej epoki i jej zasięgu w Polsce w dużym stopniu jest uzupełniana przez wyniki badań archeologicznych. Większość budowli z tego okresu została przebudowana w okresie późniejszym, a zwłaszcza w okresie gotyku i baroku. Architektura sakralna jako styl wśród zabytków zachowała się w przykładach budowli centralnych, kościołów jednonawowych i trójnawowych, a także zabudowań klasztornych. Bryły budynków były konstruowane, w sposób charakterystyczny dla całego romanizmu z prostych brył geometrycznych. Kościoły budowano najczęściej z kamienia. Kościoły budowane były według trzech następujących typów zabudowy. Po pierwsze zawsze bywały zakończone chórem i absydą, a także zakończone chórem prostokątnym, lub w ogóle konstrukcje kościołów powstawały bez chóru, budowano wówczas głównie jednoprzestrzenne budowle salowe na planie prostokąta, ale i również budowle o bardziej złożonej przestrzeni wielonawowej. Budowle sakaralne tego okresu powstawały głównie na planie krzyża łacińskiego i najczęściej występowały w przestrzeniach miejskich lub gdy miały większe znaczenie liturgiczne, jak na przykład powstające w Polsce katedry. Charakterystyczną formą dla okresu romańskiego jest zorientowany w kierunku wschód zachód układ bryłowy składowych elementów budowli sakralnych, wyodrębniona wyższa od pozostałych elementów wieża, to wprawdzie element nie zawsze występujący, bądź o różnym jej umiejscowieniu w stosunku do stron świata i zmiennej wielkości, jak nawa, empora, czy też absyda, Kościoły najczęściej kryte bywały stromym, dwuspadowym dachem, około pod 45 stopni pochylenia i następnie przechodzące przy absydach w półkoliste zakończenie. Co zobaczymy w kolejno prezentowanych budowlach sakralnych w tej ksiąźce. Jednak najpierw zapoznajmy się z terminami które będą tu często występowały, zajrzyjmy zatem do specjalnego słowniczka architektury sakralnej.

Kościół Bożego Ciała w Brzegu Głogowskim

Kościół parafialny w Brzegu Głowskim

I tak zacznijmy naszą wędrówkę po kościołach romańskich od kościóła Bożego Ciała w Brzegu Głogowskim. Popatrzmy na kościół Bożego Ciała w Brzegu Głogowskim, jest to kościół parafialny znajdujący się w Brzegu Głogowskim, na terenie gminy Żukowice, w powiecie głogowskim. Został wzniesiony w pierwszej połowie XIII wieku w stylu romańskim, a ponad dwieście lat później, w schyłkowym okresie gotyku powiększono go o wieżę. Kościół ma układ jednonawowy na planie krzyża. Murowany z kamienia i cegły, nakryty dachami dwuspadowymi. We wnętrzu charakterystyczne są dwie imitujące transept kaplice sąsiadujące z prezbiterium oraz kaplica kolatorska usytuowana od strony południowej podczas przebudowy, już z około roku 1680.

Kościół w perspektywie

Nawa główna przykryta jest płaskim stropem, a nad prezbiterium oraz pseudotranseptem zbudowano sklepienia krzyżowo kolebkowe ozdobione późnorenesansową stiukową dekoracją z okresu przebudowy z około 1680 roku. Ponadto wnętrze kościoła wyposażone jest w wiele barokowych elementów, z których najznakomitsze są świetnie zachowane drewniane organy, ozdobione napisami w gotyku, na białej porcelanie. Gdy w roku 1704, w Brzegu Głogowskim odbyła się wizytacja władz duchownych, jeden z wizytatorów podkreślił świetność jaką przedstawiał ówczesny ołtarz. Umieszczonych było w nim wiele znakomitych obrazów jak, Narodzenia Jezusa Chrystusa, Ukrzyżowania, Zmartwychwstania, Zesłania Ducha Świętego, Trójcy Przenajświętszej, Pana Jezusa, Matki Boskiej oraz Świętego Józefa. Wszystkie miały wyrażać kunszt i wielkie umiejętności artystyczne ich wykonawców. Kościół był odnawiany w roku 1852, a jego remont przypadł na 1963 rok. W 1962 roku kościół został wpisany do rejestru zabytków.

Zespół klasztorny opactwa cysterskiego w Henrykowie

Brama do zespołu klasztornego

Jest to pocysterski barokowy zespół klasztorny z kościołem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny i świętego Jana Chrzciciela położony w Henrykowie na Dolnym Śląsku, w gminie Ziębice. Jest to jedno z najokazalszych i najpiękniejszych założeń barokowych na Śląsku, miejsce powstania Księgi Henrykowskiej, i znacznego zabytku piśmiennictwa polskiego. Współcześnie klasztor henrykowski funkcjonuje jako przeorat opactwa szczyrzyckiego. W obiektach poklasztornych funkcjonują współcześnie między innymi Annus Propedeuticus, jako oddział Metropolitalnego Wyższego Seminarium Duchownego we Wrocławiu do 2018 roku, oraz Katolickie Liceum Ogólnokształcące imienia błogosławionego Edmunda Bojanowskiego.

Uliczka do folwarku klasztornego

Początki opactwa henrykowskiego sięgają 1222 roku. Wtedy to książę Henryk I Brodaty wydał Mikołajowi, kanonikowi katedralnemu wrocławskiemu, zgodę na osadzenie w Henrykowie, w dolinie rzeki Oławy, zakonu cystersów filii opactwa z Lubiąża. Mikołaj był pomysłodawcą osadzenia cystersów w Henrykowie, oficjalnym fundatorem opactwa był zaś książę Henryk II Pobożny, a syn Henryka Brodatego. Oznacza to, że klasztor henrykowski miał protekcję książąt śląskich, co było gwarantem jego rozwoju. Pierwsi zakonnicy przybyli do Henrykowa 28 maja 1227 roku. Było to dziewięciu mnichów z Lubiąża na czele z opatem Henrykiem. W 1228 roku, wydany został dokument lokacyjny klasztoru, definiujący jednocześnie jego uposażenie. Nie było ono zbyt okazałe w porównaniu z innymi opactwami. W roku 1228, konsekrowano pierwszy, drewniany kościół klasztorny. Mimo skromnego uposażenia klasztor rozwijał się dość dynamicznie, powiększając stan swojego posiadania. Rozwój ten został przerwany przez najazd mongolski w 1241 roku, kiedy to kościół i klasztor zostały spalone i splądrowane. Dodatkowo sytuację klasztoru pogorszyła śmierć pod Legnicą księcia Henryka Pobożnego.

Fragment Księgi henrykowskiej

Po najeździe mongolskim cystersi skupili się na odbudowie swojego klasztoru oraz odzyskaniu dóbr. W celu uporządkowania stanu klasztoru opat Piotr spisał pod nazwą Liber fundationis claustri Sancte Marie Virginis in Henrichow dokument porządkujący sprawy klasztoru. Dokument ten zwany Księgą henrykowską jest jednym z najcenniejszych zabytków piśmiennictwa polskiego zawiera pierwsze zdanie zapisane w dokumentach w języku polskim. Kolejne lata cystersi henrykowscy spędzili na umacnianiu swej pozycji w regionie. Swe dochody czerpali przede wszystkim z dóbr ziemskich oraz działalności rzemieślniczej. O ich rosnącej pozycji świadczy założenie w 1292 roku, filii opactwa w Krzeszowie. W 1304 roku, rozpoczęli budowę nowego gotyckiego kościoła klasztornego. Ponadto książęta ziębiccy urządzili z klasztoru henrykowskiego rodzinną nekropolię. W 1341 roku, pochowano w klasztorze księcia Bolka II ziębickiego, a niedługo później jego żonę. Pogorszenie prosperity klasztoru przyniosły wojny husyckie, które nawiedzały opactwo w latach 1427 do roku 1430. Klasztor został spalony i splądrowany, a mnisi uciekli do Nysy i Wrocławia. Wojny husyckie nie były niestety jedyną przyczyną zniszczeń klasztoru. Po ich zakończeniu odbudowywany klasztor był w XV wieku, niszczony jeszcze kilkakrotnie. W 1438 roku, zniszczyły go wojska Zygmunta von Rachenaua, a w 1459 roku, najazd wojsk czeskich króla Jerzego z Podiebradów.

Przeczytałeś bezpłatny fragment.
Kup książkę, aby przeczytać do końca.
E-book
za 13.65
drukowana A5
za 58.37
drukowana A5
Kolorowa
za 85.08